|1|

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

Números complexos

5.	

5

a)	 i25	·	i18	=	i43	=	i3	=	i2	·	i	=	–i
b)	 (–2i)11	=	(–2)11	·	i11	=	–	2	048	·	i3	=	–	2	048	(–i)	=	2	048	i
i79
	=	i47	=	i3	=	–i
i32
0 2
d)	 [(i2)2 ]3 	=	[(i2)1]9	=	i18	=	i2	=	–1
i–98
e)	 –34 	=	i–64	=	(i64)–1	=	(i0)–1	=	1
i
c)	

Exercícios
1.	

a)	 (3,	2)	+	(0,	1)	=	(3	+	0,	2	+	1)	=	(3,	3)

	

b)	 (2,	3)	·	(–	1,	4)	=	(2	·	(–1)	–	3	·	4,	2	·	4	+	3	·	(–1))	=	(–14,	5)
c)	 (2x	 –	 y,	 6x	 +	 2y)	 +	 (x	 –	 2y,	 x)	 =	 (2x	 –	 y	 +	 x	 –	 2y,

f )	

6x	+	2y	+	x)	=	(3x	–	3y,	7x	+2y)
d)	 (–1,	 –1)	 ·	 (–	 4,	 2)	 =	 ((–1)	 ·	 (–4)	 –	 (–1)	 ·	 2,	 (–1)	 ·	 2	 +	
+	(–1)	(–4))	=	(6,	2)

6.	

i	+	i2	+	i3	+	i4	=	i	–	1	–	i	+	1	=	0
i	=	i5	=	i9	=	...	=	i49	=	i
i2	=	i6	=	i10	=	...	=	i50	=	–1
	⇒
i3	=	i7	=	i11	=	...	=	i47	=	–i
i4	=	i8	=	i12	=	...	=	i48	=	1

e)	 (2,	–3)	–	(–1,	–2)	=	(2	–	(–1),	(–3)	–	(–2))	=	(3,	–1)
f )	 (1,	0)	·	(x,	–y)	=	(1,	x	–	0	·	(–y),	1	·	(–y)	+	0	·	x)	=	(x,	–y)

2.	

0
1
1	+	i
i132	+	i61
	=	1	–	i.
	=	 i 	+	i 	=	
–1
i42
i2

z1	=	(–2,	1),	z2	=	(0,	–1)

⇒	(i	+	i2	+	i3	+	i4)	+	(i5	+	i6	+	i7	+	i8)	+ ...	+
=	0

z1	+	z2	=	(–2,	1)	+	(0,	–1)	=	(–2,	0)

+	(i45	+	i46	+	i47	+	i48)	+ i49	+	i50	=	i	–	1

z1	·	z2	=	(–2,	1)	·	(0,	–1)	=	(–2	·	0	–	1	·	(–1),	(–2)(–1)	+	1	·	0)	=

=	0

=	(1,	2)
Im(z)

7.	
Q

2
M

1

–2 P

1

=	0

a)	

i
i5
i9
i13

i2
i6
i10
i14

i3
i7
i11
i15

i4
i8 	⇔
i12
i16

i

–1 –i

1

i

–1 –i

1

i

–1 –i

1

i

–1 –i

1

O	quadrado	não	é	mágico,	pois	as	somas	dos	elementos	

Re(z)

das	colunas	não	são	iguais.

–1 N

b)	 S	=	4i	+	4	(–1)	+	4	(–i)	+	4	·	1	=	0

3.	

z1	=	(x,	3)	e	z2	=	(2	–	y,	y)

8.	

z2	–	z1	=	(5,	–4)	⇒ (2	–	y,	y)	–	(x,	3)	=	(5,	–4)	⇒	
⇒ (2	–	y	–	x,	y	–	3)	=	(5,	4)	⇒

2	–	y	–x	=	5
y	–	3	=	–4

b)	 (–4,	3)	=	–4	+	3i
c)	 1	–	2i	=	(1,	–2)

⇒

d)	 5i	=	(0,	5)

⇒ x	=	–2	e	y	=	–	1

4.	

a)	 (3,	–2)	=	3	–	2i

e)	 (0,	4)	=	4i
f )	 (4,	0)	=	4

a)	 i54	=	i2	=	–1

g)	 –3	+	i	=	(–3,	1)

b)	 i 	=	i 	=	i 	·	i	=	(–1)	·	i	=	–i

h)	 –5	=	(–5,	0)

95

3

2

c)	i 	=	i 	=	i
161

1

9.	

d)	 i200	=	i0	=	1
e)	i

	=	i 	=i

f )	i

	=	i2	=1

1	221

1

b)	 z	=	3i	+	3	⇒	Re(z)	=	3	e	Im(z)	=	3

2	022

g)	 i
h)	i

	=	i 	=	i 	·	i	=	–i

13	335

3

	=	i0	=1

12	784

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 90

a)		z	=	4	+	5i	⇒	Re(z)	=	4	e	Im(z)	=	5

2

c)	 z	=	–	 1 	+	 1 	i	⇒	Re(z)	=	–	 1 	e	Im(z)	=	 1
4
2
4
2
d)	 z	=	–7	–	i	⇒	Re(z)	=	–7	e	Im(z)	=	–1

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

|2|

–2	+	5i
	=	–	 2 	+	 5 	i	⇒	
3
3
3
2 	e	Im(z)	=	 5
⇒	Re(z)	=	–	
3
3

c)	 Re(z)	>	Im(z)	⇒	3	–	x	>	x	+	1	⇒	x	<	1

e)	 z	=	

d)	 Im(z)	<	3	⇒	x	+	1	<	3	⇒	x	<	2

f )	 z	=	–i	 3 ⇒ Re(z)	=	0	e	Im(z)	=	–	 3

17.	a)	 m	+	(n	–	1)i	=	–4	+	3i	⇒	
10.		z	=	(1	+	2i)	·	(i	–	4)	=	i	–	4	+	2i2	–	8i	i 	=	–1	z	=	–	6	–	7i	⇒

m	=	–4
e
n	–1	=	3	⇒ n	=	4

2

	⇒ M	=	(–6,	–7)

11.	a)	 z	=	(m	–	3)	+	4i	é	imaginário	puro ⇔ Re(z)	=	m	–	3	=
=	0	e	Im(z)	=	4	≠	0	⇔ m	=	3
b)	 z	=	–3	+	(m	+	3)i	é	real	⇔	Im(z)	=	m	+	3	=	0	⇔	m	=
=	–3

n	–	2	=	3	⇒	n	=	5
b)	 (n	–	2,	m	+	5)	=	(3,	–2)	⇒	 e
m	+	5	=	–	2	⇒	m	=	–7
m	–	3	=	0	⇒	m	=	3
	c)	(m	–	3)	=	(n	–	2)i	=	5i	⇒	 e
n	–	2	=	5	⇒	n	=	7
d)	 (m	–	n	+	1)	+	(2m	+	n	–	4)i	=	0	⇒

12.	-	 z	=	(1	–	p)	+	(p 	–	1)i	é	real	⇒	Im(z)	=	p 	–	1	=	0	⇒	
2

⇒ p	=	–1	ou	p	=	–1		

2

z	≠	0

		p	=	–1

	 ⇒

--p	=	–1	⇒	z	=	1	+	1	=	2

m	=	1	e	n	=	2 	

18.	a)	 (2	 –	 3i)	 +	 (–1	 +	 2i)	 +	 (3	 +	 2i)	 =	 (2	 –	 1	 +	 3	 )	 +

13.	z	=	(m2	–	25)	+	(m	+	5)i

+	(–	3	+	2	+	2)i	=	4	+	i

	

a)	 z	é	imaginário	puro	⇒	

	

Re(z)	=	m 	–	25	=	0	⇒	m	=	5	ou	m	=	–5
⇒	 e

b)	 (–7	+	5i)	–	(3	–	2i)	=	–7	+	5i	–	3	+	2i	=	–	10	+	7i

2

	⇒	m	=	5

Im(z)	=	m	+	5	≠	0	⇒	m	≠	–	5
	

m	–	n	+	1	=	0
e	
2m	+	n	–	4	=	0

c)	 2	+	(3	–	i)	+	(–1	+	2i)	+	i	=	2	+	3	–	i	–	1	+	2i	+	i	=	
=	4	+	2i
d)	 4i	–	(1	–	3i)	–	(–2	+	i)	=	4i	–	1	+	3i	+	2	–	i	=	1	+	6i

b)	 m	=	5	⇒	z	=	(52	–	25)	+	(5	+	5)i	⇒	z	=	10i

e)	 (–4	+	3i)	+	2i	–	(–3	–	i)	=	–4	+	3i	+	2i	+	3	+	i	= –	1	+	6i
f )	 –1	–	(–2	+	i)	+	(5	–	i)	–	(3	–	7i)	=	–1	+	2	–	i	+	5	–	i	–	

14.	z	=	(m2	+	1)	+	(m	–	1)i	é	imaginário	puro	⇒
	

Re(z)	=	m2	–	1	=	0	(∃	m	∈	ℝ
/
⇒	 e
Im(z)	=	m	–	1	≠	0	⇒	m	≠	1

	⇒	∃	m	∈	ℝ
/

15.	v	=	(–2	–	m)	+	3ni	é	imaginário	puro	⇒
					 (1)	–	2	–	m	=	0	⇒	m	=	–2	
⇒ e
(2)	3n	≠	0	⇒	n	≠	0
w	 =	 4	 –	 (m2	 –	 4)i	 é	 real	 ⇒	 m2	 –	 4	 =	 0	 ⇒	 m	 =	 2	 ou	
m	=	–2	(3)

–	3	+	7i	=	3	+	5i

19.		u	=	2	+	3i,	v	=	–	5i	e	w	=	–1	–	2i
a)	 u	+	v	+	w	=	2	+	3i	–	5i	–	1	–	2i	=	1	–	4i
b)	 (u	–	i)	+	(v	–	w)	=	2	+	3i	–	i	–	5i	+	1	+	2i	=	3	–	i
c)	 v	–	w	+	u	=	–	5i	+	1	+	2i		+	2	+	3i	=	3

20.	a)	 z1	=	(–2,	x)	=	–	2	+	xi,	com	x	∈ ℝ	e	z2	=	(y,	–	3)	=	
=	y	–	3i,	com	y	∈ ℝ
b)	 z1	+	z2	=	–	4	+	2i	⇒	–	2	+	xi	+	y	–	3i	=	–	4	+	2i	⇒	
⇒	(y	–	2)	+	(x	–	3)i	=	–	4	+	2i	⇒

Como	m	=	–2	satisfaz	(1)	e	(3),	então	m	=	–2.
Logo:	m	=	–2	e	n	≠ 0

y	–	2	=	–4	
	 ⇒

16.		z	=	(3	–	x)	+	(x	–1)i
a)	 Re(z)	=	2	⇒ 3	–	x	=	2	⇒	x	=	1
b)	 Im(z)	=	–4	⇒	x	+	1	=	–4	⇒	x	=	–5

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 91

21.	

e	
x	–	3	=	2

x	=	5	e	y	=	–2

	

u	+	v	=	2	–	5i				(1)
u	–	2	v	=	–4	+	13				(2)

13/05/10 04:33
|3|

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

Subtraindo-se	membro	a	membro:	(2)	de	(1),	vem:	3v	=	

25.	a)	Fazendo-se	

–5	+	12i 	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	vem:

=	6	–	18	i	⇒	v	=	2	–	6i				(3).

	 ( –5	+	12i) 	=	(x	+	yi)2	⇒	–5	+	12i	=	(x2	–	y2)	+	

Substituindo-se	(3)	em	(1):	u	+	2	–	6i	=	2	–	5i	⇒	u	=	i.

	 + 2xyi	⇒ 2xy	=	12	⇒	y	=	 6 					(2)

2

22.	a)	 x2	+	100	=	0	⇒	x2	=	–100	⇒ x	=	100	·	(–1)	=	

x2	–	y2	=	–5					(1)

	 Substituindo-se	(2)	em	(1):	x2	–	 36 	=	–5	⇒	
2

x
⇒	(x2)2	+	5x2	–	36	=	0	⇒	x2	=	4	ou	x2	=	–9	(x	∈ ℝ)	⇒

=100i2	⇒	x	=	10i	ou	x	=	–10i
	

⇒	x	=	2	ou	x	=	–2.

	
b)	 x2	–	6x	+	10	=	0 	
6	±	2i
6	± 4i2
⇒ x	 =	
	 =	
2
2 	⇒
2
∆	=	– 4	=	4i

x	=	2	 (2) 	y	=	3
x	=	–2	 (2) 	y	=	–3

⇒	x	=	3	+	i	ou	x	=	3	– i
	

c)	 –x2	+	4x	–	29	=	0	⇒

x2	–	4x	+	29	=	0
∆	=	–100	=	100i2

	⇒	x	=	

x2	–	y2	=	0	(1)
⇒	 e
2xy	=	4	⇒ y	=	 2 	(2)
x

d)	 (x2	+	9)	·	(x2	–	1)	=	0	⇒
x2	+	9	=	0	⇒	x2	=	–9	=	9i2	⇒	x	=	3i	ou	x	=	–3i
⇒ ou

	 Substituindo-se	(2)	em	(1):	x2	–	 42 	=	0	⇒	x4	–	4	=	
=	0	⇒	(x2	–	2)(x2	+	2)	=	0	

23.	x3	–	14x2	+	58x	=	0	⇒	x	(	x2	–	14x	+	58)	=	0	⇒
(I)	x	=	0
ou
(II)	x2	–	14x	+	58	=	0	

∆	=	–36

	não	existe	x	∈	ℝ

	

x	=	 2 	 (2) 	y	=	 2

( 4	+	3i)2	=	(x	+	yi)2	⇒	4	+	3i	=	(x2	–	y2)	+	2xyi	⇒

24.	a)	 x 	+	5x 	+	6	=	0	⇒	(x 	+	2)(x 	+	3)	=	0	⇒
2

2

2

x 	=	–	2	=	2i 	⇒ x	=	i 2 ou		x	=	–	i 2
ou
x2	=	–3=	3i2	⇒	x	=	i	 3 	ou	x	=	–i	 3
2

	 Logo:	S	=	{i 2 ,	–	i 2 ,	i 3 ,	–i 3 }

b)	x4	+	3x2	–	4	=	0	⇒	(x2)2	+	3x2	–	4	=	0	 2 	y2	+	
x 	=	y
	 +	3y	–	4	=	0	⇒	y	=	1	ou	y	=	–4	⇒
⇒

x2	=	1	⇒	x	= 1	ou	x	=	–1
ou
x2	=	–4	=	4i2	⇒	x	=	2i	ou	x	=	–	2i

	 Logo:	S	=	{–1,1,	–2i,	2i}.

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 92

x2	–	y2	=	4	(1)
2xy	=	3	⇒ y	=	 3 				(2)	
2x

2
	 (II):	x2	–	14	x	+	58	=	0	⇒	x	=	14	±	 36	i 	 	=
2
	 = 14	±	6	i 	⇒	x	=	7	+	3i	ou	x	=	7	–	3i
2
	 Logo:	S	=	{0,	7	+	3i,	7	–	3i}.

⇒

2 +	i 2
– 2 –	i 2

c)	 Fazendo-se	 4	+	3i	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	vem:

⇒

	 (I):	0	∈	ℂ

2

⇒	 4i =

x	=	– 2 	⇒	y	=	– 2

a)	 Universo	ℝ:	S	=	{0}
b)	 Universo	ℂ:

x	∈	ℝ

x
	x2	=	2	⇒	x	=	 2

ou x	=	– 2

x2	–	1	=	0	⇒	x2	=	1	⇒	x	=	1	ou	x	=	–1

4

2	+	3i
–2	–	3i

( 4i)2	=	(x	+	yi)2	⇒	4i	=	(x2	–	y2)	+	2xyi	⇒

x	=	2	–	5i

⇒

⇒	 –5	+	12i =

b)	 Fazendo-se	 4i =	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	vem:

2
= 4	±	 100	i 	 	=	 4	±	10i 	⇒	x	=	2	+	5i	ou	
2
2

	

x

									

Substituindo-se	(2)	em	(1):
x2	–	 9 2 	=	4	⇒	4(x2)2	–	16x2	–	9	=	0	⇒	x2	=	 18 	ou	
4x
4
2 	(x	∈ ℝ)	⇒	x	=	3 2 	ou	x	=	–	3 2
x2	=	–	
2
2
4
x	=	 3

2

2

x	= –	 3

2

	 (2) 	y	=	
2

2
2

	 (2) 	y	=	–	

	⇒ 4	+	3i =
2
2

3 2 	+	i 2
2
2
=
3 2 	–	i 2
–	
2
2
d) Fazendo-se	 1	–	i 3 	 	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	vem:

( 1	–	i 3 	)2	=	(x	+	yi)2	⇒ 1	–	i	 3 	=	(x2	– y2)	+	2xyi	⇒
⇒

x2	–	y2	=	1	(1)
3
			(2)
2xy	=	–	 3 	⇒	x	=	–	
2y

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

	

|4|

Substituindo-se	(2)	em	(1):
	 3 2	–	y2	=	1	⇒	4	(y2)2	+	4y2	–	3	=	0	⇒	y2	=	–	 6 	(y	∈ ℝ)
	
4y
4
2
2
	ou	y	=	–	
ou	y2	=	 2 	⇒	y	=	
2
2
4
y	=	

2
6
	 	x	=	–	
2 (2)
2

	

	

	

	⇒

6
2
–	 	+	 	i
2
2
	 =	
6 2
	–	 	i
2 2

2
6
y	= –	 	 (2) 	x	=	
2
2

30.	z1	=	

1 ,	3 	=	 1 	+	3i;	z 	=	(2,	–5)	=	2	–	5i
2
2
2

a)	 z1	·	z2	=	 1 	+	3i 	(2	–	5i)	=	1	–	 5 	i	+	6i	–	15i2	=	16	+
2
2
	+	 7 	·	i
2
b)	 z2	=	(2	–	5i)2	=	4	–	20i	+	25i2	=	–21	–	20i
2

1	–	i 3 =

31.	a)	 (1	+	i)5	·	(1	–	i)5	=	[(1	+	i)	(1	–	i)]5	=	(1	–	i2)5	=	25	=	32
b)	 (1	 –	 i)3	 =	 (1	 –	 i)	 (1	 –	 i)2	 =	 (1	 –	 i)	 (1	 –	 2i	 +	 i2)	 =	
=	(1	–	i)	(–2i)	=	–2i	+	2i2	=	–2	–	2i
c)	 (2	+	2i)4	=	[(2	+	2i)2]2	=	(4	+	8i	+	4i2)2	=	(8i)2	=	64i2	=
=	–64

26.		a)	 (2	+	5i)	(1	–	i)	=	2	–	2i	+	5i	–	5i2	=	2	+	3i	–	5	(–1)	=	7	+	3i
b)	 (4	+	3i)(–2	+	2i)	=	–	8	+	8i	–	6i	+6i2	=	–14	+	2i
c)	 (6	–	3i)	(–3	+	6i)	=	–	18	+	36i	+	9i	–	18i2	=	45i
d)	 (4	+	i	)	(2	–	i)	+	3	–	i	=	8	–	4i	+	2i	–	i2	+	3	–	i	=	
=	12	–	3i

32.	z	=	(a	+	i)3,	em	que	a	∈	ℝ
a)	 z	=	(a	+	1)3	=	a3	+	3a2i	+	3ai2	+	i3	=	(a3	–	3a)	+	(3a2	–	1)i
	

b)	 z	é	imaginário	puro	⇒
a3	–	3a	=	0	⇒	a	(a2	–	3)	=	0	⇒ a	=	0,	a	= 3 		

e)	 4	+	3i	+	(1	–	2i)	(3	+	i)	=	4	+	3i	+	3	+	i	–	6i	–	2i2	=	
=	9	–	2i
f )	 (–5i)	 (4	 –	 3i)	 (1	 +	 2i)	 =	 (–5i)	 (4	 +	 8i	 –	 3i	 –	 6i2)	 =	
=	(–5i)	(10	+	5i)	=	–50i	–	25i2	=	25	–	50i

3
⇒	 ou	a	=	–	 				(1)
e
3a2	–	1	≠	0			(2)
Como	todos	os	valores	de	a	encontrados	em	(1)	satisfazem	(2),	então:	a	=	0,	a	=	 3 	ou	a	=	–	 3 .

27.	a)	 (1	+	i)	·	(1	–	i)	=	1	–	i 	=	2
2

b)	 (2	–	3i)2	=	4	–	12i	+	9i2	=	–5	–	12i
c)	 (4	+	i)2	=	16	+	8i	+	i2	=	15	+	8i
d)	 (–3	–	3i)2	=	[–(3	+	3i)]2	=	(3	+	3i)2	=	9	+	18i	+	9i2	=	18i
e)	 (4	+	4i)3	=	43	+	3	·	42	·	4i	+	3	·	4	·	(4i)2	+	(4i)3	=	64	+	
+	192i	+	192i2	+	64i3	=	64	+	192i	–	192	–	64i	=	–128	+
+	128i
f )	 (2	+	i)3	=	23	+	3	·	22	·	i	+	3	·	2	·	i2	+	i3	=	8	+	12i	–	6	–	i	=	
=	2	+	11i

28.	u	=	4	–	3i,	v	=	–5i	e	w	=	1	+	2i

33.	-	 z	=	(x	+	3i)	·	(1	–	2i)	=	x	–	2xi	+	3i	–	6i2	=	(x	+	6)	+	
+	(3	–	2x)i,	com	x	∈	

--z	∈		⇒ 3	–	2x	=	0	⇒	x	=	 3
2
3 	⇒	z	=	 3 	+	6	⇒	z	=	15
--x	=	 2
2
2

34.	-	 z	=	(x	+	i)	(x	+	2i)	=	x2	+	2xi	+	xi	+	2i2	=	(x2	–	2)	+	3xi,	
com	x	∈	

--z	é	imaginário	puro	⇒

						 x2	–	2	=	0	⇒	x	=	 2 	ou	x	=	– 2 			(1)
⇒	 e
3x	≠	0	(2)

u	·	v	·	w	=	(4	–	3i)	·	(–5i)	(1	+	2i)	=	(4	–	3i)	(–5i	–	10i2)	=	

Como	todos	os	valores	de	x	encontrados		em	(1)	satisfa-

=	(4	–	3i)	(–5i	+	10)	=	–	20i	+	40	+	15i2	–	30i	=	25	–	50i

zem	(2),	então	x	=	 2 	ou	x	=	– 2 .

29.	

2

3 	( 3 	+	i 3 ) 	 	=	3( 3 	+	i 3 )2	=	3(3	+	6i	+	3i2)	=	

--Assim	:	

x	=	 2 	⇒	z	=	3 2 	i
x	=	–	 2 	⇒	z	=	–3 2 	i

=	3(6i)	=	18i

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 93

13/05/10 04:33
|5|

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

35.	u	=	–	2	+	i	⇒	A	=	(–2,	1)

b)	
Im(z)

v	=	1	+	5i	⇒	B	=	(1,	5)
P

7

–4

w	=	4	+	i	⇒	C	=	(4,	1)

0

AABC	=	 1 	·	AC	·	BH	=	 1 	·	6	·	4	=	12
2
2
Im (z)
B

5

A

H

–2

1

0

4

Re(z)

C
4

–7

P'
P = (–4, 7) ⇒ P' = (4, –7)

Re (z)

c)	

36.	z1	=	–1	–	3i,	z2	=	2i	e	z3	=	1	–	i

Im(z)
P

	

b)	 z2	·	z3	=	2i	(1	–	i)	=	2i	·	(1	+	i)	=	2i	+	2i2	=	–	2	+	2i
=	–2i
c)	 z1	+	z3	=	–1	–	3i	+	1	–	i	=	–1	+	3i	+	1	–	i	=	2i	

	

0

a)	 z1	+	z2	=	–	1	–	3i	+	2i	=	1	–	3i	–	2i	=	1	–	5i

	

7

–4

	

d)	 Usando	as	propriedades	do	conjugado:
z2	·	z3	=	z2	·	z3	=	z2	·	z3	=	(–2	i)	·	(1	–	i)	=	

Re(z)

=	–2i	+	2i2	=	–2	–2i

37.	P	=	(2,	–3)	⇒	z1	=	2	–	3i;	Q	=	(–1,	2)	⇒	z2	=	–1	+	2i
a)	 z1	=	2	+	3i	⇒	afixo:	(2,	3)
b)	 z1	·	z2	=	(2	–	3i)	(–1	–	2i)	=	–2	–	4i	+	3i	+	6i2	=	–	8	–	i	⇒
⇒	afixo:	(–8,	–1)

–7
P'
P = (–4, 7) ⇒ P' = (–4, –7)

d)	 P	=	(–4,	7)	⇒	z	=	–4	+	7i
zi	=	(–4	+	7i)	·	i	=	–	4i	+	7i2	=	–7	–	4i	⇒	P'	=	(–7,	–4)

c)	 (z 1 	 ·	 z 2 ) 	 =	 z 	 ·	 z 	 =	 (2	 +	 3i) 	 ·	 (–1	 +	 2i) 	 =	
2

2
1

2
2

2

2

= (4	+	12i	+	9i2)	(1	–	4i	+	4i2)	=	(–5	+	12i)	(–3	–	4i)	=
=	15	+	20i	–	36i	–	48i2	=	63	–	16i	⇒	afixo:	(63,	–13)

39.	Seja	z	=	a	+	bi,	com	a,	b	∈	.
z	–	z	=	6i	⇒	(a	+	bi)	–	(a	–	bi)	=	6i	⇒ 2bi	=	6i	⇒	
⇒	b	=	3,	∀a	∈	

38.	a)	

Logo:	z	=	a	+	3i,	em	que	a	∈	.
Im(z)
P

7

P'

40.	Seja	z	=	a	+	bi,	com	a,	b	∈	.
2	·	zi	+	3	=	2z	–	z	+	2i	⇒	2i	(a	–	bi)	+	3	=
= 	2	(a	+	bi)	–	(a	–	bi)	+	2i	⇒

–4

0

⇒ (2b	+	3)	+	2ai	=	a	+	(3b	+	2)i	⇒
4 Re(z)

P = (–4, 7) ⇒ P' = (4, 7)

⇒ 	2b	+	3	=	a
2a	=	3b	+	2
	 Logo:	z	=	–5	– 4i.

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 94

	⇒	a	=	–5	e	b	=	–	4
Capítulo 5 • Números complexos

41.	a)	(z)2	=	z
Seja	z	=	a	+	bi,	com	a,	b	∈	,	temos:
(a	–	bi)2	=	(a	+	bi)2	⇒	a2	–	b2	–	2abi	=	a2	–	b2	+	2abi	⇒
	⇒	

(1)	a2	–	b2	=	a2	–	b2	⇒	∀a,	b,	∈	
(2)	–	2ab	=	2ab	⇒	a	·	b	=	0	⇒	a	=	ou	b	=	0

De	(1)	e	(2),	conclui-se	que	a	=	0	ou	b	=	0,	ou	seja:
z	é	um	número	real	ou	um	imaginário	puro.
b)	 z2	=	2	·	z	·	i
Seja	z	=	a	+	bi,	em	que	a,	b	∈	,	temos:

|6|

1
3	+	i
3	+	i
3
1
c)	 3	–	i 	=	 (3	–	i)(3	+	i) 	=	 9	–	i2 	=	 10 	+	 10 	·	i
2i
2i(1	+	i)
2i	+	2i2
–2	+	2i
d)	 1	–	i 	=	 (1	–	i)(1	+	i) 	=	 1	–	i2 	=	
	=	–1	+	i
2
2
2
e)	 4	+	i 	 = (4	+	i) 	 =	 16	+	8i	+	i 	 =	 15	+	8i 	 =
(4	–	i)(4	+	i)
16	–	i2
4	–	i
17
=	 15 	+	 8 	i
17 17

f )	 6 	=	 6	·	i2 	=	 6i 	=	–	6	i
5i
5	·	i
–5
5

z2	=	2	·	z	·	i	⇒	(a	+	bi)2	=	2i	(a	–	bi)	⇒
⇒	a2	–	b2	+	2abi	=	2b	+	2ai	⇒
2
2
⇒ a 	–	b 	=	2b	(1)
ab	=	a	(2)

De	(2):	ab	=	a	⇒	a(b	–	1)	=	0	⇒	a	=	0	ou	b	=	1
a	=	0	 (1) 	–b2	= 2b	⇒	b	(b	+	2)	=	0	⇒	b	=	0
ou	b	=	–	2
b	=	1	⇒	a2	–1	=	2	⇒	a	=	 3 	ou	a	=	–	 3 	
Assim	temos:
a	=	b	=	0	⇒	z	=	0
a	=	0	e	b	=	–	2	⇒	z	=	–	2i
a	=	 3 e	b	=	1	⇒	z	=	 3 	+	i
a	=	–	 3 e	b	=	1	⇒	z	=	–	 3 +	i
c)	 (z)2	=	–2i
Seja	z	–	a	+	bi,	com	a,	b	∈	,	temos:
(z)2	=	–	2i	⇒ (a	–	bi)2	=	–2i	⇒	a2	–	b2	–	2abi	=	–	2i	⇒

⇒	

a 	–	b 	=	0					(1)
ab	=	1					(2)
2

2

De	(1):	a2	–	b2	=	0	⇒	(a	–	b)	·	(a	+	b)	=	0	⇒	
⇒	a	=	b	ou	a	=	–	b
a	=	b	 (2) 	a2	=	1	⇒	a	=	b	=	1	ou	a	=	b	=	–	1
a	=	–	b	 (2) 	–	a2	=	1	⇒	a2	=	–1	⇒ ∃	 a,	b	∈	
/

Assim:	

42.	a)	

a	=	b	=	1	⇒ z	=	1	+	i
a	=	b	=	–1	⇒	z	=	–1	–i

3	–	7i 	=	 (3	–	7i)(3	–	4i) 	=	 9	–	12i	–	21i	+	28i2 	=	
9	–	16i2
3	+	4i
(3	+	4i)(3	–	4i)
19
33
= –19	–	33i 	=	–	 25 		–	 25 	i
25

1	–	i
1
–	i
1	–	i
43.	a)	 z	=	1 	+	1	+	i		=	 i(–i)	 	+	 (1	+	i)(1	–	i) 	=	–i	+	 1	–	i2 =
i
=	–i	+	 1	–	i 	=	 –2i	+	1	–	i 	=	 1 	–	 3 	i
2
2
2 2
b)	 z	=	

3 	–	 2i 	=	 3(2	–	3i) 	–	 2i	(3	+	2i) 	=
2	+	3i 3	–	2i
4	–	9i2
9	–	4i2

2
=	 6	–	9i	–	6i	–	4i 	=	 10 	–	 15 	i
13 13
13
c)	 z	 =	 1	+	i 	 –	 i 	 =	 (1	–	i)(–i) 	 –	 i(1	–	i) 	 =	 –i	 +	
i
1	+	i
i(–i)
1	–	i2
2
+	i2	–	 i	+	i 	=	 –2i	–	2	–	i	–1 	=	–	 3 	–	 3 i
2
2
2 2

d)	 z	=	 2	–	i 	+	 1	–	2i 	=	 (2	–	i)(3	+	i)	+	(1	–	2i)(3	–	i) 	=	
3	–	i
3	+	i
(3	–	i)	(3	+	i)
=	

6	–	i	–	i2	+	3	–	7i	+	2i2
4 4
	=	 5 	–	 5 i
9	–	i2

2
e)	 z	 =	 (2	–	i)(4	+	3i) 	 =	 8	+	6i	–	4i	–	3i 	 =	 11	–	2i 	 =	
1	–	2i
1	–	2i
1	–	2i

=	

(11	+	2i)(1	+	2i) 11	+	22i	+	2i	+	4i2
7
24
	=	
	=	 5 	+	 5 i
5
1	–	4i2

2
2
f )	 z	 =	 (1	+	i) 	 =	 1	+	2i	+	i 	 =	 2i 	 =	 2i	(1	+	i) 	 =
1	–	i
1	–	i
1	–	i
12	–	i2

=	 –2	+	2i 	=	–1	+	i
2

44.	z	=	3	–	4i
3	+	4i
a)	 1 	=	 1 	=	
	=	 3	+	4i 	=	 3 	+	 4 	i
z
3	–	4i (3	–	4i)(3	+	4i) 9	–	16i2 25 25
1 	=	
1
1 	=
	=	
b)	 z1	=	 12 	=	
z
(3	–	4i)2
9	–	24i	+	16i2
–7	–	24i
=	 –7	+	24i 2 	=	–	 7 	+	 24 i	=	z1	=	–	 7 	–	 24 i
49	–	576	i
625 625
625 625
1
c)	 1 	=	
	=	 1 	=	 4	–	3i 2 	=	 4 	–	 3 i
zi
(3	–	4i)	·	i
4	+	3i
16	–	9i
25 25

2
b)	 1	–	2i 	=	 (1	–	2i)(2	–	i) 	=	 2	–	i	–	4i	+	2i 	=	–5i	=	– i
4	–	i2
2	+	i
(2	+	i)(2	–	i)
5

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 95

13/05/10 04:33
|7|

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

45.	z	=	

1
1	+	i

e)	 z	=	–	2	 3 	–	2i	⇒	|z|	=	 (–2	 3 )2	+	(–2)2	=	4

a)	 1 	=	1	+	i
z
1
	=	 1 	=	 –i 	=	–	 1 	i	⇒
b)	 z2	=	 1 2 	=	
(1	+	i)
1	+	2i	+	i2
2i
2
2i(–i)
1
⇒ Re(z2)	=	0	e	Im(z2)	=	–	
2

46.	 3	+	2i 	 =	 1	 –	 i	 ⇒	 z	 =	 3	+	2i 	 =	
z
1	–	i

1 1
f )	 z	=	 	–	 	⇒	|z|	=	
4 4

51.	|2	+	3i|	=	

2

4	+	9 	=	 13 	≅	3,61;	|3	+	i|	=	 9	+	1 	=	

=	 10 	≅	3,16;	|1|	=	1
1
1
1
|–2|	=	2;	|4i|	=	 16 	=	4;	|–	 	i|	=	 4 	=	
2
2

(3	+	2i)(1	+	i) 	 =
(1	–	i)(1	+	i)

2
=	 3	+	3i	+	2i	+	2i 	⇒	z	=	 1 	+	 5 	i
1	–	i2	
2 2

2

2
1 	+ –	 1
	=	
4
4
4

Logo,	o	complexo	que	tem	o	maior	módulo	é	4i.

52.	a)	 z	=	(2	–	3i)	·	(4	+	6i)	⇒	|z|	=	|2	–3i|	·	|4	+	6i|	=	

4	+	9 	·

	·	 16	+	36 	=	 13 	·	 52 	=	26
2
2	+	i
47.	z	=	 3	–	ai 	=	 (2	+	i)(3	+	ai) 	=	 6	+	2ai	+	3i	+	ai 	⇒	
9	+	a2	
9	–	a2	i2

|3i|
2
	=	 3 	=	 3 	=	3
b)	 z	=	 3i 	⇒	|z|	=	
|1	+	i|
1	+	i
2
2
1	+	1

⇒	z	=	 6	–	a2 	+	 2a	+	3 	·	i
9	+	a
9	+	a2

c)	 z	=	2	·	i119	=	2i3	=	–	2i	⇒	|z|	=	|–2|	=	2

z:	imaginário	puro	⇒

	

	

	

Logo:		a	=	6,	pois	este	valor	satisfaz	a	condição	(2).

48.	z	=	 2	+	mi 	=	 (2	+	mi)(1	+	i) 	=	 2	+	2i	+	mi	+	mi 	⇒
1	–	i2	
1	–	i
(1	–	i)(1	+	i)
2

⇒	z	=	 2	–	m 	+	 2	+	m 	·	i			(1)
2
2

51

53
51
2
49.	 (1	+	i)51 	=	 (1	+	i) 	·	(1	+	i) 	=	 1	+	i ·	(1	+	2i	+i2)	=
51
1	–	i
(1	–	i)
(1	–	i)
51

2i
	·	(2i)	=	 1	–	i2

f )	 z	=	
=	

|5i|
5i
	⇒ |z|	=	
	=	
( 3 	–	i)	(3	+	4	i)
| 3 	–	i|	|3	+	4	i|
5
	=	 5 	=	 1
2	·	5
2
3	+	1	·	 9	+	16

53.	u	=	2	+	i,	v	=	3	–	2i	e	w	=	i

--z	∈	ℝ	⇒	 2	+	m 	=	0	⇒	m	=	–2
2
--Substituindo-se	m	=	–2	em	(1),	obtém-se	z	=	2.

(1	+	i)2
=	 (1	–	i)	(1	+i)

e)	 z	=	(4	–	4i)	(1	–	i)	=	(4	+	4i)	(1	–	i)	⇒ |z|	=	|4	+	4i|	·	
·	|1	–	i|	=	 16	+	16 	·	 1	+	1	=	4	 2 	·	 2 	=	8

	

(1)	 6	–	a2 	=	0	⇒	a	=	6
⇒ e 9	+	a
(2)	 2a	+	3 	≠	0
9	+	a2

d)	 z	=	2i	(–1	+	2i)	=	–2i	+	4i2	=	–	4	–	2i	⇒	
⇒	|z|	=	 16	+	4	=	2 5

51

	·	(2i)	=

2i 51
=	 2 	·	(2i)	=	i51	·	(2i)	=	i3	·	(2i)	=	2i4	=	2	∈	

v	–	u	·	w	=	3	–	2i	–	(2	+	i)i	=	3	–	2i	–	2i	–	i2	=		4	–	4i	⇒	
⇒	|v	–	u	·	w|	=	|4	–	4i|	=	 16	+	16 	=	4	 2

54.	z1	=		x	+	3i	e	z2	=	2	+	(x	–	1)i,	com	x	∈	
|z1|	=	|z2|	⇒	 x2	+	9	=	 4	+	(x	–	1)2	⇒	
⇒	x2	+	9	=	4	+	x2	–	2x	+	1	⇒	x	=	–2

55.	A	=	(3,	1)	⇒	z1	=	3	+	i;	B	=	(2,	–2)	⇒	z2	=	2	–	2i
a)	 z1	 +	 z2	 =	 (3	 +	 i)	 +	 (2	 –	 2i)	 =	 5	 –	 i	 ⇒	 |z1	 +	 z2|	 =	
= 25	+	1	=	 26

50.	a)	 z	=	2	+	i	⇒	|z|	=	

22	+	12 	=	 5

b)	 z	=	5i	⇒	|z|	=	 02	+	52 	=	5
c)	 z	=	–4	+	3i	⇒	|z|	=	 (–4)2	+	32 	=	5
d)	 z	=	–4	⇒ |z|	=	|–4|	=	4

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 96

b)	 z1	 –	 z2	 =	 (3	 +	 i)	 –	 (2	 –	 2i)	 =	 1	 +	 3i	 ⇒	 |z1	–	z2|	=	
=	 1	+	9 	=	 10
c)	 z1 		·		z2 	=	(3	–	i)	(2	+	2i)	=	8	+	4i	⇒	|z1 	·	z2 |	=	 64	+	16 	=	
=	4 5

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

|8|

56.	a)	 A	=	{z	∈	ℂ;	|z|	=	0}

c)	 D	=	{z	∈	ℂ;	|z|	⩾	2}

Se	Z	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	temos	:

|z|	>	2	⇒	 x2	+	y2 	>	2	⇒	x2	+	y2	⩾	22

|z|	=	0	⇒	 x2	+	y2 	=	0	⇒	x2	+	y2	=	0	⇒	x	=	y	=	0
Logo:	A	=	{(0,	0)}.

Im(z)
2

Im(z)

–2
O

0

2

Re(z)

Re(z)
–2

b)	 B	=	{z ∈	ℂ;	|z	–	z|	=	4}
Se	z	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ,	temos:
|z	–	z|	=	4	⇒	|x	+	yi	–	x	+	yi|	=	4	⇒	|2yi|	=	4	⇒	|yi|	=	2	⇒	
⇒	|y|	=	2	⇒	y	=	2	ou	y	=	–2,	∀	x	∈	ℝ
Im(z)
2
0
–2

d)	 E	=	{z	∈	ℂ;	|z	–	1|	=	1}
|z	–	1|	=	1	⇒	|x	+	yi	–	1|	=	1	⇒	|(x	–	1)	+	yi)|	=	1	⇒	
⇒ (x	–	1)2	+	y2 	=	1	⇒	(x	–	1)2	+	y2	=	12
Im(z)

y=2
Re(z)
y = –2

0

1

2

Re(z)

57.	Para	cada	item,	consideremos	z	=	x	+	yi,	com	x,	y	∈	ℝ.
a)	 A	=	{z	∈	ℂ;	|z|	=	10}
|z|	=	10	⇒	 x2	+	y2 	=	10	⇒	x2	+	y2	=	102
Im(z)

e)	 F	=	{z	∈	ℂ;	|z	+	i|	=	2}
|z	+	i|	=	2	⇒	|x	+	yi	+	i|	=	2	⇒	|x	+	(y	+	1)i|	=	2	⇒	

10

⇒ x2	+	(y	+	1)2 	=	2	⇒	x2	+	(y	+	1)2	=	22
Im(z)
–10

0

10 Re(z)

2

0

–10

Re(z)

–1

b)	 B	=	{z	∈	ℂ;	|z|	<	4}
|z|	<	4	⇒	 x2	+	y2 	<	4	⇒	x2	+	y2	<	42

–3

Im(z)
4

f )	 G	=	{z	∈	ℂ;	|z	–	1	+	2i|	=	2}
|z	–	1	+	2i|	=	2	⇒	|x	+	yi	–	1	+	2i|	=	2	⇒	|(x	–	1)	+	

–4

0

4

Re(z)

+	(y	+	2)i|	=	2	⇒	 (x	–	1)2	+	(y	+	2)2	=	2	⇒	(x	–	1)2	+	
+	(y	+	2)2	=	22

–4

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 97

13/05/10 04:33
|9|

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

g)	 z	=	–3	–	3i 3 	⇒	|z|	=	 9	+	9	·	3 	=	6

Im(z)

1

–1

3
	=	–	 1
6
2
3 3 	= –	 3
sen	θ	= –	
6
2
cos	θ	=	–	

3 Re(z)

	

–2

⇒

3π
π	<	θ	<	 2

			θ	=	π	+	 π 	=
3
4π
=	
3

h)	 z	=	 2 	+	i 2 	⇒	|z|	=	 2	+	2 	=	2
2
2
2
sen	θ	=
2
cos	θ	=	

58.	a)	 z	=	

3 	+	i	⇒	|z|	=	 3	+	1	=	2
⇒

0°	<	θ	<	90°

			θ	=	30°

z	é	um	número	real	e	Re(z)	<	0	⇒	θ	=	π
j)	 z	=	 6 	–	i 2 	⇒	|z|	=	 6	+	2 	=	2 2

b)	 z	=	4 3 	–	4i	⇒	|z|	=	 16	·	3	+	16 	=	8
3
8
2
4
1
	 sen	θ	=	–	 8 	=	–	 2
3

	

sen	θ	=	

2

	=	

	=	–	

2 2
2
2
	=	
2
2 2

⇒

270°	<	θ	<	360°

	θ	=	360°	–	30°	=
=	330°

k)	 z	=	–	

2
2

⇒

90°	<	θ	<	180°

	θ	=	180°	–	45°	=
=	135°

2
	=	–	 1
4
2
2 3 	=	 3
sen	θ	=	
	
4
2
cos	θ	=	–	

⇒

90°	<	θ	<	180°

	θ	=	180°	–	60°	=
=	120°

2
e)	 z	=	–	 1 	–	 1 i	⇒	|z|	=	 1 + 1 	=	
4
4
2 2
2

cos	θ	=	

	

sen	θ	=	

2
2
1
–	 2

	

2
2

	θ	=	2π	–	π	=	11π
6
6

– 2
2 	
cos	θ	=
	=	–	 1
2
2

⇒

π
2 	<	θ	<	π

6
2 	
3
	=
2
2

θ	=	π	–	π	=	 2π
3
3

l)	 z	= –	 i
4
z	é	imaginário	puro	e	IM(z)	<	0	⇒	θ	=	 3π
2

59.	P1∈ semieixo	real	positivo ⇒ θ1	=	0°
Como	o	hexágono	é	regular,	cada	um	dos	arcos	P1P2 ,	P2P3 ,
P3P4 ,	 P4P5 ,	 P5P6 	e	 P6P1 ,	mede	60°.

2
	=	–	 2
⇒

2
	=	–	 2

⇒

3π
2 	<	θ	<	2π

2
6
2
6
	+	
i	⇒	|z|	=	 4 	+ 4 	=	 2
2
2

sen	θ	=

d)	 z	=	–2	+	2i 3 	⇒	|z|	=	 4	+	4	·	3 	=	4

1
–	 2

6
3
	=	
2 2
2
– 2
sen	θ	=	
	= –	 1
2
2 2

cos	θ	=

c)	 z	=	–2	+	2i	⇒	|z|	=	 4	+	4 	=	2 2
cos	θ	=	–	

	θ	=	 π
4

i)	 z	=	–6

3
2
sen	θ	=	 1
2

cos	θ	=	

cos	θ	=	 4

⇒

π
0	<	θ	<	 2

Logo:	θ2	=	60°,	θ3	=	120°,	θ4	=	180°,	θ5	=	240°	e	θ6	=	300°.
		θ	=	180°	+	45°

180°	<	θ	<	270°

Im(z)

θ	=	225°

f )	 z	=	2i

P3

P2

P4

P1

Re(z)

z	é	imaginário	puro	e	Im(z)	>	0	⇒	θ	=	90°
P5

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 98

P6

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

60.	a)	 z	=	–	 5

3
2

| 10 |

	+	 5 i	⇒ ρ	=	
2

25	·	3 + 25 	=	5
4
4

3
–	5 3
	=	–	
cos	θ	=	–	
2
2
5
⇒	θ	=	150°
5
2 	
sen	θ	=	
	= 1
2
5
Logo:	z	=	5	(cos	150°	+	i	sen150°).
b)	 z	=	– 2 	–	i 2 	⇒ ρ = 2	+	2 	=	2
2
2
2
sen	θ	= –
2
cos	θ	=	–	

⇒	θ	=	225°

Logo:	z	=	2	(cos	225°	+	i	sen225°).
c)	 z	=	2i	⇒	ρ = 2
z	é	imaginário	puro	e	Im(z)	> 0 ⇒ θ = 90°
Logo:	z	=	2	(cos	90°	+	i	sen	90).
d)	 z	=	1	–	i 3 	⇒	ρ	=	 1	+	3 	=	2
cos	θ	=	 1
2

3
sen	θ	=
2

⇒	θ	=	300°

Logo:	z	=	2	(cos	300°	+	i	sen	300°).
3
	⇒	ρ	=	 1 + 3 	=	1
e)	 z	=	 1 	+	i	
4
4
2
2
cos	θ	=	 1
2
⇒	θ	=	60°
3
sen	θ	=
2
Logo:	z	=	cos	60°	+	i	sen	60°.

2
cos	θ	=	 –5 	= –	
2
5 2

5
2
	=	
2
5 2
Logo:	z	=	5 2 	(cos	 3π 	+	i	sen	 3π ).
4
4
sen	θ	=	

i)	 z	=	–i	⇒	ρ	=	1
z	é	imaginário	puro	e	Im(z)	<	0	⇒	θ	=	 3π .
2
3π 	+	i	sen	 3π .
Logo:	z	=	cos	
2
2
3
3
	=	–	 1 –	 i	⇒	ρ	=	 1 + 3 	=	 1
j)	 z	=	 –	 1 ,	–	
16 16 2
4
4
4
4
–	 1
4
cos	θ	=	–	
	= –	 1
2
1
2
– 3
3
sen	θ	=	 4 	=	
2
1
2

k)	 z	=	(1	–	i)2	=	1	–	2i	+	i2	=	–2i	⇒	ρ	=	2
z	é	imaginário	puro	e	Im(z)	<	0	⇒	θ	=	 3π
2
3π 	+	i	sen	 3π ).
Logo:	z	=	2	(cos	
2
2
l)	 z	=	13	⇒	ρ	=	13
z	∈	ℝ	e	Re(z)	> 0	⇒	θ	=	0
Logo:	z	=	13	(cos	0	+	i	sen	0).

61.	-	 ρ1	=	3,	θ1	=	90°	⇒	z1	=	3	(cos	90°	+	i	sen	90°)

--ρ 	 =	 3	 +	 2	 =	 5;	 θ 	 =	 180°	 –	 30°	 =	 150°	 ⇒
2

⇒ z2	=	5	(cos	150°	+	i	sen	150°)

z	∈	ℝ e	Re(z)	<	0	⇒	θ	=	π
Logo:	z	=	4	(cos	π	+	i	sen	π).

--ρ 	 =	 3	 +	 2	 =	 5;	 θ 	 =	 270°	 +	 45°	 =	 315°	 ⇒	
3

3

⇒	z3	=	5	(cos	315°	+	i	sen	315°)

g)	 z	=	3	–	3i	⇒	ρ	=	 9	+	9 	=	3 2
3
2
	=	
2
3 2
2
sen	θ	=	 –	3 	= –	
2
3 2
cos	θ	=	

⇒	θ	=	 7π 	
4

Logo:	z	=	3 2 	(cos	 7π 	+	i	sen	 7π ).
4
4
h)	 z	=	(–5,	5)	=	–5	+	5i	⇒ ρ	=	 25	+	25 	=	5 2

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 99

⇒	θ	=	 4π 		
3

Logo:	z	=	 1 	 cos	 4π 	+	i	sen	 4π .
3
3
2

2

f )	 z	=	–	4	⇒	ρ	=	4

⇒	θ	=	 3π 	
4

Im(z)
P1
P2
30°
0

3

Re(z)

45°
2

P3

13/05/10 04:33
| 11 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

i
62.	-	 z	=	 1	+	i

-

z
a)	 	 	 	=	

+ 1
i

(1	–	i)	i 	+	 (–	i) 	=	 i	–	i2 	–	 i 	=	
(1	+	i)(1	– i) i(– i) 1	–	i2 –i2

=	 i	+	1	–	2i 	=	 1 – i
2 2
2

-	z 	=	 1 	–	 2i
2
2

2

2

2
b)	 .z	=	 1 – i ⇒ ρ = 	 1 + 1 	=	
4
4
2 2
2

Logo:	z	=	

a)	 x	+ yi	=	–1	–	2i			(·	i) 	
2xi	+	y	=	1	+	i

	

1
= –i 	⇒	x	=	– i					(2)
i
i	(–i)
Substituindo-se	(2)	em	(1):
	

⇒	θ	=	315° 	

-	 y	=	–1	+	i	⇒	ρ	=

-	 z 	é	imaginário	puro	e	Im(z)	<	0	⇒	θ	=	270°.

1
2
	= –	
2 ⇒	θ	=	 3π 	
2
4
1
2
sen	θ	=	
	=	
2
2

2

Logo:	z2	=	 1 (cos	270°	+	i	sen	270°).
2
3
–	 1 	+	i	
	⇒	
2
2

3
b)	 z	 =	 6	 cos	 4π 	 +	 i	 sen	 4π 	 =	 6	 –	 1 – i	
	 ⇒	
2
3
3
4
⇒	z	=	–	3	–	3i	 3
c)	 z	=	3	(cos	90°	+	i	sen	90°)	=	3(0	+	i)	⇒	z	=	3i
d)	 z	=	cos	 3π 	+	i	sen	 3π 	=	0	+	i	(–1)	⇒	z	=	–	i
2
2
3
e)	 z	 =	 cos	 210°	 +	 i	 sen	 210°	 =	 –	 	 +	 i	 –	 1 	 ⇒	
2
2
3
1 	i
⇒	z	=	–	
		–	
2
2
3
f )	 z	=	2	(cos	 5π 	+	i	·	sen	 5π )	=	2	 –	
	+	i	·	 1 	⇒	
2
6
6
2
⇒	z	=	– 3 	+	i
g)	 z	=	 2 	(cos	135°	+	i	sen	135°)	=	 2 	 –	

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 100

2
2
	+	i	·	
	⇒	
2
2

1	+	1 	=	 2

cos	θ	=	–	

	 z 	=	–	 1 ·	i	⇒	ρ	=	 1
2
2

63.	a)	 z	=	4	(cos	120°	+	i	sen	120°)	=	4	

3xi	=	3	⇒	–x	=	

2	(–i)	i	+	y	=	1	+	i	⇒	y	=	–1	+	i
Assim,	temos:
3π
3π
	 x	=	–i	⇒	ρ	=	1	e	θ	=	 	⇒	x	=	cos	 	+	i	sen	 3π
2
2
2

2

⇒	z	=	–1	+	i

xi	–	y	=	–i	+	2
2xi	+	y	=	1	+	i			(1)

	 ⇒	+	

2
	(cos	315°	+	i	sen	315°).
2

⇒	z	=	–	2	+	2i	 3

	⇒	

64.	x,	y	∈ ℂ

	=	 1 – i + i = – i
4
4 2
2

1
2
2
	=
cos	θ	=	–	
2
2
2
–	 1
2
2
	= –	
sen	θ	=	
2
2
2

2
2
	+	i	 –
h)	 z	=	3	 cos	 7π 	+	i	·	sen	 7π 	=	3	
4
4
2
2
2
2
⇒	z	=	 3 		–		 3 	·	i
2
2

Logo:	y	=	 2 	(cos	 3π 	+	i	sen	 3π ).
4
4
b)	 2x	+	yi	=	0				(·	i) 	⇒	
xi	+	y	=	3	–	3i	 3
	 ⇒	+	 2xi	–	y	=	0						(1)
xi	+	y	=	3	–	3i	 3
	
	

3
3xi	=	3	–	3i	 3 	⇒	x	=	 1	–	i	 	=	– 3 	–	i			(2)
i

De	(1)	:	y	=	2xi	 (2) 	2i	(– 3 	–	i)	⇒	y	=	2	–	2i	 3
Assim,	temos:

-	 x	=	–

3 	–	i	⇒	ρ	=	 3	+	1 	=	2

3
2
1
sen	θ	= –	
2

cos	θ	= –	

⇒	θ	=	210°	

Logo:	x	=	2	(cos	210°	+	i	sen	210°).

-	 y	=	2	–	2i	

3 	⇒	ρ	=	 4	+	12	=	4

2
1
=	
4
2
–2 3 	=	–	 3
sen	θ	= –	
4
2

cos	θ	=

⇒	θ	=	300°	

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

| 12 |

Assim:	ρA	=	ρB	=	ρC	=	ρD=	 25	+	25 	=	5 2 .

Logo:	y	=	4	(cos	300°	+	i	sen	300°).

65.	M:	 imagem	 do	 complexo	 z	 =	 ρ	 [cos	 (180°	 –	 θ	 +	 i	 ·	
·	sen	(180°	–	θ)]
Assim:	z	=	ρ (–	cos	θ	+	i	sen	θ)				(1)
3
tg	θ	=	 2

9 13
	⇒	sec2	θ	=	1	+	 4 	=	 4 	⇒	cos2	θ	=	
2
1	+tg2	θ	=	sec2	θ
13
4
	
=	 	
	cos	θ	=	
				(2)
13 0	<	θ	<	90°
3
3 2
tg	θ	=	 sen	θ 	=	 2 	⇒	sen	θ	=	 2 	·	 	⇒	sen	θ	=
cos	θ
13
3 					(3)
=	
13
Substituindo-se	(2)	e	(3)	em	(1),	obtém-se:

θA	=	 π ⇒ θB	=	 π + π = 3π,	θC	=	 π + π	=	5π 	e	θc	=
4
4
2
4
4
4
π + 3π = 7π
=	
4
2
4
Logo:	z	=	5 2 	(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	 π ,	3π,	5π ou	 7π
4 4 4
4

68.	z1	=	6	(	cos	240°	+	i	sen	240°);	z2	=	
=	2 3 	(cos	30°	+	i	sen	30°);	z3	=	3(cos	150°	+	i	sen	150°)
a)	 z1	·	z2	=	6	·	2 3 	[cos	(240°	+	30°)	+	i	sen	(240°	+	30°)]	=
=	12 3 	(cos	270°	+	i	sen	270°)
b)	 z3	·	z2	=	3	·	2	 3 	[cos	(150°	+	30°)	+	i	sen	(150°	+	30°)]	=
=	6 3 	(cos	180°	+	i	sen	180°)
c)	 z1	·	z2	·	z3	=	6	·	2 3 	·	3	·	[cos	(240°	+	30°	+	150°)	+	

2
3
z	=	ρ	 –	 	+	 	i
13
13

+	 i	 sen	 (240°	 +	 30°	 +	 150°)]	 =	 36 3 	 (cos	 420°	 +	

Assim,	de	modo	geral,	a	forma	algébrica	de	Z	é	dada	por:
z	=	–	 2ρ 	+	 3ρ 	i
13
13
Logo,	se	ρ	=	 13 ,	obtém-se	z	=	–2	+	3i,	uma	possível	
forma	algébrica	de	z.
Im(z)

+	i	sen	420°)	=	36 3 	(cos	60°	+	i	sen	60°)
z
d)	 1 = 6 [cos	(240°	–	30°)	+	i	sen	(240°	–	30°)]	=	
z2
2 3
=	 3 	(cos	210°	+	i	sen	210°)
z
e)	 1 = 6 [cos	(240°	–	150°)	+	i	sen	(240°	–	150°)]	=	
z3
3
=	2	(cos	90°	+	i	sen	90°)
f )	

M
θ
O

z2
= 2 3 [cos	(30°	–	150°)	+	i	sen	(30°	–	150°)]	=
3
z3
=	 2 3 	[cos	(–120°)	+	i	sen	(–	120°)]	=	 2 3 (cos	240°	+
3
3

Re(z)

+	i	sen	240°)

66.	z	=	i

	·	i 	·	i 	·	.	.	.	·	i 	=	i

21

22

23

29

	=	i	

21	+	22	+	...	+	29

(21	+	29)

2

	·	9
	

= i 	=	i
225

5

–5

2
b)	 v =
	 cos	 11π – 3π 	+	i	sen	 11π	–	 3π 	=
8
8
8
8
2
u

A(5,5)
π
4

C(–5,–5)

2 	 cos	11π + i	sen	 11π
8
8

=	2	–	2i

Im(z)

0

8

2
2
=	2	 2 	 cos	7π + i	sen	7π 	=	2	 2 	
	–	i	
	=	
4
4
2
2

67.	afixos:	A(5,	5),	B(–5,	5),	C(–5,	–5),	D(5,	–5)

–5

8

a)	 u	·	v	=	2	·	 2 	 cos 3π + 11π 	+	i	sen	 3π + 11π 	=	
8
8
8
8

z	=	i	=	cos	 π + i	sen	 π
2
2

B(–5,5)

69.	u	=	2	 cos	3π + i	sen 3π 	e	v	=	

=	
5

D(5,–5)

Re(z)

2
2
2
	(cos	π	+	i	sen	π)	=	
	(–1	+	i	·	0)	=	–
2
2
2

c)	 u2	=	u	·	u	=	2	·	2	·	 cos	 3π + 3π 	+	i	sen	 3π + 3π 	 =
8
8
8
8
2
2
	=
=	 4	 cos	 3π + i	 sen	 3π 	 =	 4	 – 	 –	 i	 ·	
4
4
2
2
= 	–	2 2 	+	2i 2

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 101

13/05/10 04:33
| 13 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

70.	a)	 z1	=	4	(cos	120°	+	i	sen	120°)
z1	·	z2	=	2	(cos	270°	+	i	sen	270°)	⇒	
⇒	z2	=	 2	(cos	270°	+	i	sen	270°)
4	(cos	120°	+	i	sen	120°)
2
Logo:	z 	=	 1 	[cos	(270°	–	120°)	+	i	sen	(270°	–	120°)]	⇒	
2
⇒	z2	=	 1 (cos	150°	+	i	sen	150°).
2
3
– 3
1
1
	–	i	·	 	⇒	z2	=	–	 	+	 	i
b)	 z2	=	 1 	
2
4
2
4
2

71.	z	=	2	(cos	30°	+	i	sen	30°)
	

a)	 z3	=	23	(cos	3	·	30°	+	i	sen	3	·	30°)	=	8	(cos	90°	+	i	sen	90°)	=	
=	8	(	0	+	i	·	1)	=	8i

	

3
·3
b)	 z6	=	26	(cos	6	·	 0°	+	i	sen	6		 0°)	=	64	(cos	180°	+	i	sen	180°)	=	
=	64	(–1	+	i	·	0)	=	–64

	

c)	 z10	=	210	(cos	10	·	30°	+	i	sen	10	·	30°)	=	1	024	(cos	300°	+
1 i 3
	=	512	–	512	i 3
+	i	sen	·	300°)	=	1024	 	–	
2
2

72.	z	=	

74. z =

π
π
3 1
i ou z = 1 cos – 6 + i sen – 6
–
2
2

π
zn = 1n cos –n 6 + i sen –n π
6

3 	+	i

a)	 z 	 =	 ( 3 	 +	 i)4	 =	 ( 3 )4	 +	 4( 3 )3	 i	 +	 6	 ( 3 )2	 ·	 i2	 +	
+	 4	 ( 3 )	 i3	 +	 i4	 =	 9	 +	 12i 3 	 –	 18	 –	 4i 3 	 +	 1	 =	
=	–	8	+	8i 3
b)	 z	=	 3 	+	i	=	2	(cos	30°	+	i	sen	30°)	⇒	
⇒	z4	=	24	(cos	4	·	30°	+	i	sen	4	·	30°)	=	16	(cos	120°	+
+	i	sen	120°)	=	16	

3
–1
	+	i	·	
	=	– 8	+	8	i	 3
2
2

6 	–	i 2 	⇒	z	=2 2 	 cos	7π + i	sen	7π	
6
6
z 10	 =	 (– 6 	 –	 i	 2 ) 10	 =	 (2 2 ) 10	 cos	 10	 ·	 7π +
6

73.	a)	 z	=	–

				+	i	sen	35π 	=	
+ i	sen	10	·	7π	 	=	215	 cos	35π
6
3
3
3
1
=215	 cos	5π +	i	sen	5π 	=	215	 	–	i	·	
	=
2
2
3
3
=	214	–	214	i 3

=

= cos –n π + i sen –n π
6
6
z45 = cos – 15π + i sen – 15π = cos π + i sen π = i
2
2
2
2
z50 = cos – 25π + i sen – 25π =cos – π + i sen – π =
3
3
3
3
= 1 – 3 i
2
2
2

z100 = (z50)2 = 1 – 3 i =
2
2
= 1 –2· 1 · 3 i+
2
4
2

4

2

3 i =
2

= 1 – 3 – 3 i=– 1 – 3 i
2
2
4
4
2

75.	a)	 z0	=	i	⇒ z0	=	cos	 π + i	sen	 π

2
2
Seja	z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ),	tal	que	z2	=	z0,	ou	seja,	

z2	=	ρ2	(cos	2	θ + i	sen	2	θ)	=	cos	 π +	i	sen π ⇒
2
2
						 ρ2	= 1 ⇒ ρ =	1
⇒

2θ	= π + k:	2π ⇒ θ = π + kπ,	k	∈	ℤ	(*)
2
4

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	obtém-se:
π
4
5π
2
θ 	=	
4

θ1	=	

	

Logo:	 i 	=

2
1
1
b)	 z	=	 	+	 	i	⇒	z	=	 	 cos	 π 	+	i	sen	 π
5
5
5
4
4
8

8

2
1
1
	+	 	i 	=	 	 	 	 cos	8	·	 π +	i	sen	8	·	 π 	=	
5
5
5
4
4
= 16 (cos	2π	+	i	sen	2π)	=	 16 (1	+	i	·	0)	=	 16
58
58
58
z8	=	

c)	 z	=	–4	+	4	i	 3 	⇒	z	=	8	(cos	120°	+	i	sen	120°)
z–6	=	(–4	+	4i	 3 )–6	=	8–6	(cos	(–6)	·	120°	+	i	sen	(–6)	·	

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 102

·	120°)	=	 1 (cos	(–720°)	+	i	sen	(–720°)	=	 1 (cos	00	+
218
218
1 (1	+	i	·	0)	=	 1
0
+	i	sen	0 )	=	 18
2
218

2
2
z1	= cos	 π +	i	sen	 π =
+
	i
4
4
2
2
	
2
2
z2	=	cos	 5π 	+	i	sen	 5π 	=	– 		–		
	i
4
4
2
2
b)	 z0	=	–3	⇒	z0	=	3	(cos	π	+	i	sen	π)
z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z2	=	z0	⇒
⇒ ρ2	(cos	2θ	+	i	sen	2θ)	=	3	(cos	π	+	i	sen	π)	⇒

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

| 14 |

ρ2	=	3	⇒	ρ	=	 3
⇒
2θ	=	π	+	k	·	2π,	k	∈	ℤ	⇒	θ =	 π + kπ,	k	∈	ℤ
2

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1	e	2	obtêm-se:	θ1	=	2π ,	θ2	=	
9
8π 	e	θ 	=	14π.
∙	
3
9
9
3

Logo:	 –2	+	2i	 3 	=

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	obtém-se:

	

θ1	=	 π
2
3π
θ2	=	
2

	

z1	=	 4 	 cos	 2π + i	sen	 2π
9
9
3

=	 z 	=	3 4 	 cos	 8π + i	sen	 8π
2
9
9
z3	=	 4 	 cos	14π + i	sen	14π
9
9
3

	
Logo:	 –3	=	

z1	=	 3 	 cos	 π 	+	i	sen	 π 	=
2
2
= 3 	(0	+	i	·	1)	=i	 3
z2	=	 3 	 cos	 3π 	+	i	sen	 3π 	=
2
2
3 	[0	+	i(–1)]	=	–	i	 3

c)	 zo	=	–	 1 	i	⇒	zo	=	 1 	 cos	 3π 	+	i	sen	 3π
2
2
4
4

	

b)	 z0	=	–5	–	5i	⇒	z0	=	5 2 	 cos	5π	+	i	sen	5π
4
4
z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z4	=	z0	⇒
⇒ ρ4	(cos	4θ	+	i	sen	4θ)	=	5	 2 	 cos	5π	+	i	sen	5π 	⇒
4
4
8

ρ4	= 5 2 ⇒ ρ4 =	 50	⇒	ρ	= 	 50
⇒

z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z2	=	zo	⇒
⇒	ρ2	(cos	2θ	+	i	sen	2θ)	=	 1 	 cos	 3π 	+	i	sen	 3π 	⇒
2
2
4
1 	⇒	ρ	=	 1
ρ2	=	
4
2
⇒
2θ	=	 3π 	+	k	·	2π ⇒ θ = 3π + kπ,	k	∈	ℤ	(*)
2
4
θ1	=	 3π
4 	.
Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,1,	obtêm-se:	
θ2	=	 7π
4

⇒ ρ3	(cos	3θ	+	i	sen	3θ)	=	4	 cos	2π	+	i	sen	2π 	⇒
3
3
⇒	

3

ρ 	= 4 ⇒ ρ =		 2
3θ	= 2π + k	·	2π ⇒ θ = 2π + k	·	2π ,	k	∈ ℤ	(*)
3
9
3

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 103

z1	= 	 50	 cos	 5π 	+	i	sen	 5π
16
16
8

z2	= 	 50	 cos	 13π 	+	i	sen	 13π
16
16
8

z3	= 	 50	 cos	 21π 	+	i	sen	 21π
16
16
z4	= 	 50	 cos	 29π 	+	i	sen	 29π
16
16
8

c)	 z0	=	4 3 	–	4i	⇒	z0	=	8	 cos	11π	+	i	sen	11	 π
6
6
z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z5	=	z0	⇒
⇒ ρ5	(cos	5θ	+	i	sen	5θ)	=	8	 cos	11π	+	i	sen	11π 	⇒
6
6

3 	⇒	z0	=	4	 cos	2π +	i	sen 2π
3
3

z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z3	=	z0	⇒

3

4

Logo:		 –5	– 5i 	=	

8

2
2
z1	=	 1 	 cos	 3π 	+	i	sen	 3π 	=	 1 	·	 –	 	+ i	 	 	=
2
2
2
2
4
4
2
2
=	–	 	+	 	·	i
4
4
2
2
z2	=	 1 	 cos	 7π 	+	i	sen	 7π 	=	 1 	·	 	 	– i	 	 	=
2
2
2
2
4
4
2
2
=	 	–	 	·	i
4
4

76.	a)	 z0	=	–	2	+	2i	

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	2	e	3,	obtêm-se:	θ1	=	 5π ,	
16
θ2	=	13π,	θ3	=	21π e	θ4	=	29π .
16
16
16

=	

Logo:	 –	 1 		i	=	
4

4θ	= 5π + k	·	2π ⇒ θ = 5π + k	·	π ,	k	∈ ℤ	(*)
4
16
2

5

⇒

ρ5	= 8	⇒	ρ = 	 8
5θ	= 11π + k	·	2π ⇒ θ = 11π + k	·	2π ,	k	∈ ℤ	(*)
6
30
5

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	2,	3	e	4,	obtêm-se:	
θ1	=	11π,	θ2	=	23π,	θ3	=	 7π ,	θ4	=	47π	e	θ5	=	59π	
30
30
30
30
30
5

Logo:		 4 3 	–	4i 	=

13/05/10 04:33
| 15 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

z1	= 	 	8 	 cos	 11π	+	i	sen	11π
30
30
5

z2	= 	 	8 	 cos	 23π 	+	i	sen	 23π
30
30
5

	

=

z3	= 	 	8 	 cos	 7π 	+	i	sen	 7π
6
6

x	=	ρ(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x3	=	x0	⇒
⇒ ρ3(cos	3θ	+	i	sen	3θ)	=	16	 cos	 π 	+	i	sen	 π 	⇒
6
6
3

5

z4	= 	 	8 	 cos	 47π 	+	i	sen	 47π
30
30

⇒

5

z5	= 	 	8 	 cos	 59π 	+	i	sen	 59π
30
30
5

77.	a)	 x4	+	16	=	0	⇒	x4	=	–16
x0	=	–16	⇒	x0	=	16	(cos	π	+	i	sen	π)
x	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x4	=	x0	⇒	
⇒ ρ4	(cos	4θ	+	i	sen	θ)	=	16	(cos	π	+	i	sen	π)	⇒

ρ3	= 16	⇒	ρ =	2	 2
3θ	= π + k	·	2π ⇒ θ = π + k	·	2	π ,	k	∈ ℤ	(*)
6
18
3

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1	e	2,	obtêm-se:	θ1	=	 π ,	
18
θ2	=	13π	e	θ3	=	25π.
18
18
3
Logo:	x	=	2	 2 	(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	 π ,	 13π	
18 18
ou	 25π.
18

d)	 	x3	=	(–1,	 3 )	=	–1	+	i 3
x0	=	–1	+	i 3 	⇒ x0	=	2	 cos	2π +	i	sen	2π
3
3

ρ4	= 16	⇒	ρ =	2
⇒

x	=	ρ(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x3	=	x0	⇒	ρ3(cos	3θ	+	i	sen	3θ)	=

4θ	= π + k	·	2π	⇒ θ = π + k	·	π ,	com	k	∈ ℤ	(*)
4
2

=	2	 cos	2π +	i	sen	2π 	⇒
3
3

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	2	e	3,	obtêm-se:	θ1	=	 π ,	
4
θ2	=	3π,	θ3	=	5π	e	θ4	=	7π.
4
4
4
Logo:	x	=	2(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	 π ,	 3π ,	 5π 	ou	
4 4 4
=	 7π ,	ou	seja:
4
x	=	 2 	+	i 2 ,	– 2 	+	i 2 ,	– 2 	–	i 2 	ou	 2 	–	i 2 .

3

⇒

ρ3	= 2	⇒	ρ = 	 2
3θ	= 2π + k	·	2π ⇒ θ = 2π + k	·	2π ,	k	∈ ℤ	(*)
3
9
3

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1	e	2,	obtêm-se:	θ1	=	2π ,	θ2	=
9
=	 8π 	e	θ3	=	14π.
9
9
Logo:	x	=	 2 	(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	 2π ,	 8π 	ou	
9 9
14π.
9
3

b)	 x4	–	2i	=	0	⇒	x4	=	2i
x0	=	2i	⇒	x0	=	2	 cos	 π +	i	sen	 π
2
2
x	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x4	=	x0	⇒	
⇒ ρ4	(cos	4θ	+	i	sen	4θ)	=	2	 cos	 π +	i	sen	 π 	⇒
2
2
4

⇒

e)	 x2	=	 1 ,	–	 1 	=	 1 	–	 1 i
2
2
2 2
2
x0	=	 1 	–	 1 i	=	 	 cos	 7π 	+	i	sen	 7π
4
4
2
2 2

ρ4	= 2	⇒	ρ = 	 2

x	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x2	=	x0	⇒	ρ2	(cos	2θ	+	i	sen	2θ)	=	

4θ	= π + k	·	2π	⇒ θ = π + kπ ,	k	∈ ℤ	(*)
2
8
2

=	

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1,	2	e	3,	obtêm-se:	θ1	=	 π ,	
8
θ2	=	5π,	θ3	=	9π	e	θ4	=	 13π .
8
8
8
4
Logo:	x	= 	 2 	(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	 π ,	5π,	9π	
8 8 8
ou	 13π .
8
c)	 x3	–	8 3 	–	8i	=	0	⇒	x3	=	8 3 	–	8i
x0	=	8 3 	+	8i	⇒	x0	=	16	 cos	 π 	+	i	sen	 π
6
6

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 104

2
	 cos	 7π 	+	i	sen	 7π 	⇒
2
4
4
4

⇒

2
8
	⇒	ρ =	
2
2
2θ	= 7π + k	·	2π ⇒ θ = 7π + kπ,	k	∈ ℤ	(*)
4
8
ρ2	=

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0	e	1,	obtêm-se:	θ1	=	7π	e	θ2	=
8
=	15π.
8
4

Logo:	x	=	

8
	(cos	θ	+	i	sen	θ),	com	θ	=	7π 	ou		15π.
2
8
8

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

| 16 |

--Os	argumentos	das	raízes	quartas	formam	uma	P.A.	
360°

78.	Dado	z	=	4i

a)	 z	=	4i	⇒	z	=	4	 cos	 π 	+	i	sen	 π
2
2

	=	90°.
4
3
Logo:	z1	=	2(cos	30°	+	i	sen	30°)	=	2	
	+	i	·	 1 	=	 3 	+	i
2
2
de	razão	

2
z1	=	ρ cos	θ	+	i	sen	θ 	e	z1	=	z	⇒	

⇒ ρ 	(cos	2θ	+	i	sen	2θ)	=	4	 cos	 π 	+	i	sen	 π 	⇒
2
2
ρ2	= 4	⇒	ρ = 2
⇒
2θ	= π + k	·	2π ⇒ θ = π + kπ,	k	∈ ℤ	(*)
2
4
2

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0	e	1,	obtêm-se:	θ1	=	 π e	θ2	=	
4
=	5π
4
2	 cos	 π 	+	i	sen	 π
4
4
Logo:	z1	=	 4i	=	
π 	+	i	sen	 π
2	 cos	
4
4
Im(z)

3
z3	=	2(cos	210°	+	i	sen	210°)	=	2	 – 	–	i	·	 1 	=	–	 3 	–	i
2
2
3
	=	1	–	i 3
z4	=	2(cos	300°	+	i	sen	300°)	=	2	 1 	–	i	·	
2
2

81.	cos	72°	+	i	sen	72°	é	raiz	da	equação	x5	+	k	=	0	⇒
⇒	(cos	72°	+	i	sen	72°)5	+	k	=	0	⇒
⇒ (cos	360°	+	i	sen	360°)	+	k	=	0	⇒	
⇒	k	=	–	cos	0°	–	i	·	sen	0°	⇒	k	=	–1
⇒	k	=	cos	180°	+	i	sen	180°
x	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	x3	=	k	⇒	

P1
2

2

3
	=	–1	+	i 3
z2	=	2(cos	120°	+	i	sen	120°)	=	2	 –1 	+	i	·	
2
2

⇒	p3	(cos	3θ	+	i	sen	3θ)	=		cos	180°	+	i	sen	180°	⇒

π
4

0

Re(z)

P2

⇒	

ρ3	= 1	⇒	ρ =	1
3θ	= 180°	+ k	·	360° ⇒ θ = 60° + k	·	120°	,	k	∈ ℤ	(*)

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1	e	2,	obtêm-se:	θ1	=	60°,	θ2	=	
=	180°	e	θ3	=	300°.

b)	 P1	P2	=	2ρ	=	2	·	2	=	4

79.	zA	=	2(cos	60°	+	i	sen	60°)	=	2

1 	+	i	·	 3 	=	1	+	i 3
2
2

zB	=	2(cos	180°	+	i	sen	180°)	=	2(–1	+	i	·	0)	=	–2

3
cos	60°	+	i	sen	60°	=	 1 	+	i
2
2
3
Logo:		 k 	=	 cos	180°	+	i	sen	180°	=	–1
3
1
cos	300°	+	i	sen	300°	=		 	 – i
2
2
Im(z)

3
zc	=	2(cos	300°	+	i	sen	300°)	=	2	 1 	–	i	·	
	=	1	–	i 3
2
2

1 3
,
2 2

Im(z)
A

0

(–1,0)

1

Re(z)

2
60°
B

1
3
,–
2
2

2 Re(z)

0

82.	A	=	(–1,	0):	imagem	de	z1	=	–1	(raiz	sexta	de	z)

C

6

a)	 z1	= 	 z 	⇒	z	=	z61	=	(–1)6	⇒	z	=	1

80.	Uma	das	raízes	quartas	de	–8	+	8i

3 	é	z1	=	2	(cos	30°	+

+	i	sen	30°).

--Todas	 as	 raízes	 quartas	 de	 –8	 +	 8i
módulo	⇒	ρ1	=	ρ2	=	ρ3	=	ρ4.

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 105

b)	 z1	=	–1	=	cos	180°	+	i	sen	180°

--ρ 	=	1	⇒	ρ 	=	ρ 	=	ρ 	=	ρ 	=	ρ 	=	1
--os	argumentos	principais	de		 z 	formam	uma	P.A.	
360°
1

2

3

4

5

6

6

3 	 têm	 mesmo	

de	razão	

6

	=	60°,	ou	seja:

13/05/10 04:33
| 17 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

θ2	=	θ1	–	3	·	60°	=	0°
θ3	=	θ1	–	2	·	60°	=	60°
θ1	=	180°	⇒

θ4	=	θ1	–	1	·	60°	=	120°

Exercícios complementares
1.

10

a) A = Σ in = (i0 + i1 + i2 + i3) + (i4 + i5 + i6 + i7) +
n=0

θ5	=	θ1	+	1	·	60°	=	240°

+ i8 + i9 + i10 = i0 + i1 + i2 = 1 + i – 1 = i

θ6	=	θ1	+	2	·	60°	=	300°

P.A.

Logo:	z1	=	cos	180°	+	i	sen	180°	=	–	1

b) A = i · i2 · i3 · ... · i19 · i20 = i1 + 2 + 3 + ... + 19 + 20 = i

z2	=	cos	0°	+	i	sen	0°	=	1

=i

3
z3	=	cos	60°	+	i	sen	60°	=	 1 	+	i
2
2

=0

=0

2.

210

(1 + 20) · 20
2

=

= i = –1
2

.
a) n: no natural par ⇒ n = 2p, p ∈ ℕ
p

A = in + i2n + i3n + i4n = i2p + i4p + i6p + i8p = (i2) +

3
z4	=	cos	120°	+	i	sen	120°	=	 –1 	+	i	
2
2

p

p

p

2p

+ (i4) + (i2) · (i4) + (i4) = (–1)p + 1p + (–1)p · 12p +

3
z5	=		cos	240°	+	i	sen	240°	=	 –1 	–	i	
2
2

+ 12p ⇒

3
z6	=	cos	300°	+	i	sen	300°	=	 1 	–	i	
2
2

⇒ A = 2 · (–1)p + 2 ⇒ A =

2 + 2 = 4, se p é par
–2 + 2 = 0, se p é ímpar

(1) n = 4k

83.	

3

1 	=	?

--

(3) n = 4k + 2

z0	=	1	⇒	z0	=	cos	0°	+	i	sen	0°

A = in + i–n = in + 1
in

=	cos	0°	+	i	sen	0°	⇒

⇒

(1): n = 4k ⇒ in = i4k = (i4)k = 1k = 1 ⇒ A = 1 + 1 = 2
1

ρ3	= 1	⇒	ρ =	1

(2): n = 4k + 1 ⇒ in = i4k + 1 = i4k · i = i ⇒ A = i + 1 =
i
= i + (–i) = i – i = 0
i(–i)

3θ	= 0° + k	·	360° ⇒ θ = k · 120°,	k	∈ ℤ	(*)

Em	(*),	fazendo-se	k	=	0,	1	e	2,	obtêm-se:	θ1	=	0°,	θ2	=

(3): n = 4k + 2 ⇒ in = i4k + 2 = i4k · i2 = –1 ⇒ A = –1 +
+ 1 = –2
–1

=	120°	e	θ3	=	240°.
z1	=	cos	0°	+	i	sen	0°	=	1
3
z 	=	cos	120°	+	i	sen	120°	=	 –1 	+	i
Logo:		 1 	=	 2
2
2
1
z3	=	cos	240°	+	i	sen	240°	=	–	 	–	i 3
2
2

(4): n = 4k + 3 ⇒ in = i4k + 3 = i4k · i3 = –i ⇒ A = –i + 1 =
–i
i = –i + i = 0
= –i +
(–i)i

3

P P
1 2 3

3
3 	⇒	
	=	 1 	(P2P3)	·	(HP1)	=	 1 	·	 2	·	
	·	
2
2
2
2

3
⇒	AP P P 	=	 3
1 2 3
4

Logo: A = 2, 0 ou –2

3.

ΔAPB equilátero ⇒ h = PH = 2a 3 = a 3
2
a>0

Im(z)

P

b

1 3
P2 – ,
2 2

2a
H

0

, ∀k ∈ ℤ, ou seja,

(4) n = 4k + 3

z	=	ρ	(cos	θ	+	i	sen	θ)	e	z3	=	z0	⇒	ρ3	(cos	3θ	–	i	sen	3θ)	=

AP

(2) n = 4k + 1

.
b) n: no inteiro ⇒

2a

P1 (1, 0) Re(z)
60°

P3 –

1
3
,–
2
2

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 106

A

a

H

a

B

AAPB = 36 3

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

| 18 |

1 ⋅ 2a ⋅ a 3 = 36 3
2
a=6
e

	

7.

z = (3 + i) · (2 – xi) = 6 + x2 + 2 – 3x · i
(2 + xi) · (2 – xi) 4 + x
4 + x2

b=a 3 =6 3
Assim: z = a + bi ⇒ z = 6 + 6i 3

a) Re(z) = 1 ⇒ 6 + x2 = 1 ⇒ x2 – x – 2 = 0 ⇒ x = 2 ou
4+x

Logo: z = (6 + 6i 3 ) = 36 + 36i ⋅ 3 + 72i 3 ⇒
2

z = 3 + i , com x ∈ ℝ
2 + xi

2

2

x = –1

⇒ z2 = –72 + 72i 3

4.

b) Im(z) = 0 ⇒ 2 – 3x = 0 ⇒ 2 – 3x = 0 ⇒ x = 2
4 + x2
3

A = {x ∈ ℤ; |x| < 5} = {x ∈ ℤ; –5 < x < 5} = {–4, –3, –2, ..., 4} ⇒
⇒ n(A) = 9
Seja z ∈ A, z = (a, b).
.
a) a ∈ A e b ∈ A ⇒ (a, b) ∈ (A × A) ⇒ no de pares (a, b)
é n(A × A) = n(A) · n(A) = 9 · 9 = 81

c) Re(z) = Im(z) ⇒ 6 + x2 = 2 – 3x ⇒ 6 + x = 2 – 3x ⇒
4+x
4 + x2
⇒ x = –1

b) (a, b) é imaginário puro ⇒ a= 0 e b ≠ 0 ⇒
.
⇒ (0, b) ∈ {0} × A* no de pares (0, b), com b ≠ 0, é
n({0} × A*) = 1 · n(A*) = 8

8.

2
34x
+ 5x – 45 · i
A = (5 – xi) · (5x + 9i) =
(5x – 9i) · (5x + 9i) 25x2 + 81 25x2 + 81

c) z · z = 20 ⇒ (a + bi) · (a – bi) = 20 ⇒ a2 + b2 = 20 ⇒
⇒ b = ± 20 – a2 ⇒
a, b ∈ A

2
•	 A ∈ ℝ ⇒ 5x 2 – 45 = 0 ⇒ 5x2 – 45 = 0 ⇒ x = 3

a = –4 ⇒ b = –2 ou b = 2 ⇒ z = –4 – 2i ou z = –4 + 2i

25x + 81

a = –2 ⇒ b = –4 ou b = 4 ⇒ z = –2 – 4i ou z = –2 + 4i

⇒

ou x = –3

a = 2 ⇒ b = –4 ou b = 4 ⇒ z = 2 – 4i ou z = 2 + 4i

•	 x = 3 ⇒ A =

a = 4 ⇒ b = –2 ou b = 2 ⇒ z = 4 – 2i ou z = 4 + 2i

5.

A = 5 – xi , x ∈ ℝ
5x – 9i

Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ.
(z)2 + iz = –2 ⇒ (a – bi)2 + i(a + bi) = –2 ⇒ a2 – b2 – 2abi +
+ ai – b = –2 ⇒ a2 – b2 – b + (a – 2ab)i = –2 ⇒
⇒

a2 – b2 – b = –2

x = –3 ⇒ A = 34 · (–3) = – 1
25 · 9 + 81
3

(1)

9.

a – 2ab = 0 ⇒ a (1 – 2b) = 0 ⇒ a = 0 ou b = 1 (2)
2

a)

OB = r = 3; BH = 2
△OHB retângulo

Assim, de (2):

⇒ OH2 + 22 = 32 ⇒ OH = 5

A(–3, 0) ⇒ zA = –3
Logo: B( 5 , 2) ⇒ zB = 5 + 2i
C( 5 , –2) ⇒ zC = 5 – 2i

a = 0 ⇒ b2 + b – 2 = 0 ⇒ b = –2 ou b = 1
(1)

b = 1 ⇒ a2 = –2 + 1 + 1 ⇒ a2 = – 5 ⇒ ∃ a ∈ ℝ
/
2 (1)
4
2
4
Logo: z = i ou z = – 2i.

6.

34 · 3 = 1 ou
25 · 9 + 81
3

b) D =

Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, temos:

AABC = 1 · |D| ⇒ AABC = 1 · (12 + 4 5 ) = 6 + 2 5
2
2

u + v + z = (1 + 2i) + (3 + 4i) +(a + bi) =
= (a + 4) + (b + 6)i ∈ ℝ

–3 0 1
5 2 1 = –12 – 4 5
5 –2 1

(1)

Im(z)

u · v · z = (1 + 2i) · (3 + 4i) · (a + bi) =
= (–5 + 10i) · (a + bi) = (–5a – 10b) +
+ (10a – 5b)i ∈ ℝ
De (1): b = –6
De (2): 10a – 5b = 0

B

(2)

2
A

O

Re(z)

⇒a=–3
	

H
C

Logo: z = –3 – 6i.

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 107

13/05/10 04:33
| 19 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

10. Seja z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos:
z+z=4
z · z = 13

⇒

2x = 4 ⇒ x = 2

Im(z)
4

⇒

x2 + y2 = 13

2

C

⇒ 4 + y2 = 13 ⇒ y = –3 ou y = 3
0

Assim: zA = 2 – 3i ⇒ A = (2, –3); zB = 2 + 3i ⇒ B = (2, 3);

2

Re(z)

*
13. w = 4 + 2i; z = 3a + 4ai, em que a ∈ ℝ+

O = (0, 0)
AABO = 1 · AB · OH = 1 · 6 · 2 = 6
2
2

•	 h: altura do △ABC ⇒ h = |z| = 9a2 + 16a2 = 25a2 ⇒
⇒ h = 5a

a>0

Im(z)

•	 b = Re (z · w)

B(2, 3)

3

z · w = (4 + 2i) · (3a + 4ai) ⇒ z = 4a + 22ai ⇒ b = 4a
2
H

0

–3

Re(z)

•	 AAB = 1 · b · h = 90 cm2 ⇒ 1 · 4a · 5a = 90 ⇒ a = 3 cm
C

2

2

a>0

14. z1 = ρ1(cos θ1 + i sen θ1) e z2 = ρ2 (cos θ2 + i sen θ2), com

A(2, –3)

0 < θ1; θ2 < 90°

11. Seja z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos:
|z + z| = 6
z · z = 10

⇒

|2x| = 6 ⇒ x = –3 ou x = 3
x2 + y2 = 10

(*)

x = –3 ⇒ y2 = 1 ⇒ y = –1 ou y = 1
x = 3 ⇒ y2 = 1 ⇒ y = –1 ou y = 1
⇒	

A(–3, –1); B(–3, 1),
C(3, 1) e D(3, –1)

⇒

	

•	 z1 · z2 = 80(cos 16° + i sen 16°)10 ⇒ z1 · z2 = 80 · (cos 160° +
+ i sen 160°) ⇒

(1) ρ1 · ρ2 = 80

(2) θ1 + θ2 = 160° + k1 · 360°
z
z
•	 2 = 4(cos 8° + i sen 8°)5 ⇒ 2 = 4(cos 40° + i sen 40°) ⇒
z1
z1
⇒

ρ2
=4
ρ1
(4) θ2 – θ1 = 40° + k2 · 360°
(3)

a) 2p = 2 · BC + 2 · AB = 2 · 6 + 2 · 2 = 16
De (1) e (3) obtêm-se: ρ1 = 2 5 e ρ2 = 8 5 .

b) AABCD = AD · AB = 6 · 2 = 12

De (2) e (4) obtêm-se: (θ1 = 60° e θ2 = 100°) ou

Im(z)
B

1

–3
A

–1

(θ1 = 240° e θ2 = 280°).
C
3 Re(z)
D

Logo: z1 = 2 5 (cos 60° + i sen 60°) e
z2 = 8 5 (cos 100° + i sen 100°)
ou
z1 = 2 5 (cos 240° + i sen 240°) e

12. S = {z ∈ ℂ; |z – (2 + 4i)| = 2}

z2 = 8 5 (cos 280° + i sen 280°)

Se z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos:
|z – (2 + 4i)| = 2 ⇒ |(x – 2) + (y – 4)i| = 2 ⇒
⇒ (x – 2)2 + (y – 4)2 = 2
(x – 2)2 + (y – 4)2 = 4

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 108

15. P: imagem de z1 ⇒ z1 = ρ1(cos 30° + i sen 30°)
Q: imagem de z2 ⇒ z2 = ρ2(cos 120° + i sen 120°)
PQ = 20; ρ1 = 2ρ2
△POQ retângulo

⇒ 4ρ22 + ρ22 = 20 ⇒ ρ2 = 2 ⇒
⇒ ρ1 = 4

13/05/10 04:33
Capítulo 5 • Números complexos

| 20 |

Assim: z1 · z2 = ρ1 · ρ2 (cos (30° + 120°) + i sen (30° + 120°) =

Assim, n = 6.

= 8 · (cos 150° + sen 150°) (f. trigonométrica)

II. –2 3 – 2i = 4 cos 7π + i sen 7π
6
6

e

z2 = (–2 3 – 2i)n ⇒ z2 = 4n cos n · 7π + i sen n · 7π
6
6

3
= i · 1 = –4 3 + 4i
f. algébrica: z1 · z2 = 8 –
2
2

z2 é imaginário puro ⇒ cos n · 7π = 0 ⇒ n · 7π = π +
6
6
2
7n – 3 ∈ ℤ e n ∈ ℤ+
*
+ kπ, k ∈ ℤ ⇒ k =
6

Im(z)
Q

P
ρ2

Como 7n – 3 deve ser múltiplo de 6, então n = 3.

ρ1

b) n = 6 ⇒ z1 = 26(cos 11π + i sen 11π) = 64 (–1 + i · 0) ⇒	

30°
O

Re(z)

⇒ z1 = –64
1 + i = 2 (cos 45° + i sen 45°)

n = 3 ⇒ z2 = 43 cos 7π + i sen 7π = 64 (0 + i (–1)) ⇒	
	
2
2

x1 + y1i = (1 + i)9 = ( 2)9 (cos 405° + i sen 405°) =

16. a)

⇒ z2 = –64i

= 16 2 (cos 45° + i sen 45°) = 16 2

2
2
+i·
2
2

19. a)

q e r: quociente e resto da divisão de N por 4
⇒

iN = –1 ⇒ i4q + r = –1 ⇒

x1 + y1 · i = 16 + 16i

N = 4q + r

Logo: P' = (x1, y1) = (16, 16).

⇒ i4q · ir = –1 ⇒ (i2)2q · ir = – 1 ⇒ (–1)2q · ir = –1 ⇒
⇒ ir = –1

b) A distância de P à origem é igual ao módulo de x1 +
+ y1i, ou seja, d = 16 2.

⇒ w = r[cos (2π – θ) + i sen (2π – θ)]

⇒ z1004 = ( 2)1004 · (cos 1255π + i sen 1255π)
z

=z

⇒

⇒ a = b = –1

Assim: z = –1 – i ⇒ z = 2 cos 5π + i sen 5π ⇒
4
4

(cos π + i sen π) = –2

502

⇒

0 ⩽ θ < 2π

	

⇒ z · w = 1 ⇒ z · w = 1(cos 2π + i sen 2π) ⇒

⇒	(2a – b + 1) + (a – 2b – 1) i = 0 ⇒

502

r=2

w = r(cos θ + i sen θ) ⇒ w = r(cos θ – i sen θ)

i · z + 2 · z + 1 – i = 0 ⇒ i(a + bi) + 2(a – bi) + 1 – i = 0 ⇒

1004

⇒

0⩽r<4

b) z = 2 cos π + i sen π
3
3

17. Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, temos:

⇒ 2a – b + 1 = 0
a – 2b – 1 = 0

0⩽r<4

20. a)

2r = 1 ⇒ r = 1
2
π + (2π – θ) = 2π ⇒ θ = π
3
3

80
84
–
z = (1 + i) 96 (1 – i)
i

1 + i = 2 cos π + i sen π ⇒
4
4
⇒ (1 + i)80 = 240(cos 0 + i sen 0) = 240

18. a)

I. 3 – i = 2 cos 11π + i sen 11π
6
6
	
z1 = ( 3 – i)n ⇒ z1 = 2n cos n · 11π + i sen n · 11π
6
6
z1 ∈ ℝ ⇒ sen n · 11π = 0 ⇒ n · 11π = k · π, k ∈ ℤ ⇒
6
6
*
⇒ k = 11 n ∈ ℤ e n ∈ ℤ+
6

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 109

1 –i = 2 cos 7π + i sen 7π ⇒
4
4
⇒ (1 – i)84 = 242 (cos π + i sen π) = –242
i96 = i0 = 1
40
42
Logo: z = 2 + 2 = 240 (1 + 22) = 5 · 240
1
5
b) z = (1 + i 3)
4
(1 – i 3 )

13/05/10 04:33
| 21 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

x15 = 1 ⇒ ρ15(cos 15θ1 + i sen 15θ1) = 1 (cos 0 + i sen 0) ⇒
1

	
1 + i 3 = 2 cos π + i sen π ⇒ (1 + i 3 )5 =
3
3

⇒

= 25 cos 5π + i sen 5π
3
3

ρ15 = 1 ⇒ ρ1 = 1
1
k1 · 2π
θ1 = 15 , k1 ∈ ℤ

Assim:

1 – i 3 = 2 cos 5π + i sen 5π
3
3

x = cos

(1 – i 3)4 = 24 cos 20π + i sen 20π =
3
3

(2) x = ρ2(cos θ2 + i sen θ2)
x12 = 1 ⇒ ρ12(cos 12θ2 + i sen 12θ2) = 1 (cos 0 + i sen 0) ⇒
1

= 24 cos 2π + i sen 2π
3
3
5
Logo: z = 24 cos 5π – 2π + i sen 5π – 2π
2
3
3
3
3

⇒
=

ρ12 = 1 ⇒ ρ2 = 1
1
k2 · 2π
θ2 = 12 , k2 ∈ ℤ

Assim:

= 2(cos π + i sen π) = –2

x = cos

21. a)

k1 · 2π
k1 · 2π
15 + i sen 15 , com k1 = 0, 1, 2, ..., 14.

k2 · π
k2 · π
6 + i sen 6 , com k2 = 0, 1, 2, ..., 11.

As soluções comuns de (1) e (2) são obtidas nos seguintes

A(0, –2), afixo de z = –2i ⇒ os demais vértices são:

casos:

B(2, 0), C(0, 2) e D(–2, 0)

k1 = k2 = 0 ⇒ θ1 = θ2 = 0
2π
k1 = 5 e k2 = 4 ⇒ θ1 = θ2 = 3
4π
k1 = 10 e k3 = 8 ⇒ θ1 = θ2 = 3

b) AAOB = 1 · 2 · 2 = 2 ⇒ AABCD = 4 · AAOB = 8
2
c) (x – 2i)(x + 2i)(x – 2)(x + 2) = 0 ⇒ (x2 + 4)(x2 – 4) =0 ⇒

Logo, n(S1 ∙ S2) = 3 ⇒ n(S) = 27 – 3 = 24.
(*)

⇒ x4 – 16 = 0

23.

2 C

C
–2

B
2 Re(z)

0

comprimento
do arco (u. c.)

ângulo central
(rad)

4π

Im(z)

2π

π
3

α

π
⇒ α = 6 rad

Assim, temos:
11π
11π
P1: afixo de z1 ⇒ z1 = 2 · cos 6 + i sen 6 = 3 – i ⇒
⇒ z1 = 3 + i
π
π
5
P2: afixo de z2 ⇒ z2 = 2 · cos 2 + i sen 2 = 2 ⇒ z2 = 32

–2 A

22. (x15 – 1) · (x12 – 1) = 0 ⇒ (1) x15 – 1 = 0 ou (2) x12 – 1 = 0
S : conjunto solução de (1)
Sejam S1: conjunto solução de (2)
2

7π
7π
P3: afixo de z3 ⇒ z3 = 2 · cos 6 + i sen 6 = – 3 – i
5
|z1 + z2 + z3| = | 3 + i + 32 – 3 – i| = 32

Im(z)
P2

temos: S = S1 ∙ S2 ⇒ n(S) = n(S1) + n(S2) – n(S1 ∙ S2) =
= 15 + 12 – n(S1 ∙ S2) ⇒
⇒ n(S) = 27 – n(S1 ∙ S2)
soluções comuns

(*)

–2

0
P3

α

2 Re(z)
P1

(1) x = ρ1(cos θ1 + i sen θ1)

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 110

13/05/10 04:33
| 22 |

Capítulo 5 • Números complexos

3

3 i
7π
7π
–
= cos 6 + i sen 6
2
2
7π
+ i sen 2 ⇒ w = –i ⇒ w12 = 1

24. w =

–

3

7π
= cos 2 +

•	 na parte inferior
.
no de pontos:

4

+1

⇒

+2

⇒

5

⇒

3

+4

⇒

7–7

Seja v = ρ(cos θ + i sen θ), tal que v4 = 1, temos:
ρ4 (cos 4θ + i sen 4θ) = 1(cos 0 + i sen 0) ⇒

Logo:

ρ4 = 1 ⇒ ρ = 1
⇒ 4θ = k · 2π ⇒ θ = kπ , k ∈ ℤ (*)
2
Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2 e 3, obtêm-se θ1 = 0,
π
3π
θ2 = 2 , θ3 = π, θ4 = 2 .
v1 = cos 0 + i sen 0 = 1
π
π
v2 = cos 2 + i sen 2 = i
Logo:
v3 = cos π + i sen π = –1
3π
3π
v4 = cos 2 + i sen 2 = –i

25. a)

+3

0

0

+5

⇒

5

+6

⇒ 4

7–7

11 – 7

?
=
?

Testes
1. (a − b)(c − d) = (2 + i − i + 3)(1+ i − 3 + 2i) =
= −2 + 3i) = 10 + 15i
5(
−
Resposta: c.

2. z= x + 2i

ρ2 = ρ4 = ρ5 = ρ7 = 1

z=

θ1 = π ⇒ θ2 = 3 · π = 3π ; θ4 = 7 · π = 7π ; θ5 =	
8
8
8
8
8
	
π = 9π ; θ = 13 · π = 13π
=9·
8
8 7
8
8

x 2 + 22= 2 2 ⇒ x 2 + 4 8
=

⇒ x 2 = ⇒ x = 2 (x é real negativo)
4
−

Logo, z = 2 + 2i ⇒
−

b) r = 2π = π
8
4

⇒ z 2 =−2 + 2i)2 = − 8i − 4 = 8i
(
4
−

π
= π
8
4
1 · 1 · 1 · sen π =
AP OP =
2
4
1
8

c) m(P1OP8) = 2 ·

Resposta: b.

3. a, b, c: números inteiros positivos (*)

2
2
1
=
=2·
2
4
8· 2
=2 2
Aoctógono = 8 · AP OP =
4
1
8

c = (a + bi)2 – 14i ⇒ c = a2 + b2i2 + 2abi – 14i ⇒

	

⇒ c = a2 – b2 + (2ab – 14)i ⇒
2ab – 14 = 0
(1)
⇒ e
c = a2 – b2, com a2 > b2 (2)

P1
1
O
1

π
8

(2)

De (1): a · b = 7 ⇒ a = 7 e b = 1
(*)

π
8

Logo, de (2): c = 72 – 12 = 48
Resposta: a.
P8

4. (a − 3) + (b + 2)i = 2b + (a − 2)i
a − 3 = 2b ⇒ a = 2b + 3 
 ⇒ 2b + 3 = b + 4 ⇒
b + 2 = a − 2 ⇒ a = b + 4

Desafio
Como em cada metade da peça do dominó a quantidade x de

⇒ b =1⇒ a =5

pontos marcados é tal que 0  x  6, então os padrões estabelecidos obedecem ao sistema de numeração de base 7.
Assim, temos:
•	 na parte superior
.
no de pontos:
6

+2

⇒

1

–1

⇒

8–7

MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 111

0

+2

⇒

2

–1

⇒

1

+2

⇒

3

–1

⇒

2

5+
5−
Logo, z = i e z = i
Resposta: a.

5.

z= e z=
a + bi
a − bi
2

z + z − 2z = 3 + 3i

13/05/10 04:33
| 23 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

(

a2 + b2

) + a + bi − 2(a − bi) = 3 + 3i
2

9.

z = a + bi , com a, b ∈ℝ
1+i
|a + bi| =1 ⇒ a2 + b2 = 1 ⇒
•	 |z| = 1 ⇒ a + bi = 1 ⇒

a2 + b2 + a + bi − 2a + 2bi = 3 + 3i

2
•	 z = a + bi = (a + bi) (1 – i) = a – ai + bi – bi =
2

1+i
(1 + i) (1 – i)
a + b + (b – a)i
=
2
2
2(b – a)
Re(z) = 2 · Im(z) ⇒ a + b =
⇒
2
2
⇒ a + b = 2b – 2a ⇒ b = 3a (2)

1± 1+ 8 1± 3 a1 = 2
=
⇒a
=
2
2 a2 = −1
Logo, a =2 e b =1⇒ z =2 + i e a =−1e b =1⇒

⇒ z =−1+ i.

{2 + i, −1+ i}

a2 + 9a2 = 2 ⇒ a =

z é tal que: 3z + 2z = 10 + 5i (1)

Logo: a · b =

Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, e temos em (1):

5
3 5
⇒ b=
5 (2)
5

Resposta: d.

3(a + bi) + 2(a – bi) = 10 + 5i ⇒ 5a + bi = 10 + 5i ⇒
⇒ 5a = 10 ⇒ a = 2
b=5
Assim: z = 2 + 5i
Logo: z ⋅ z = (2 + 5i)(2 – 5i) = 4 – 25i2 = 29
Resposta: b.

7.

1–i

Substituindo (2) em (1), vem:

Resposta: d.

6.

1+i

⇒ a2 + b2 = 2 ⇒ a + b2 = 2 (1)
2

3b = 3 ⇒ b = 1e a2 + b2 − a = 3 ⇒ a2 − a − 2 = 0 ⇒

S=

|1 + i|

1+i

(a2 + b2 − a) + 3bi =3 + 3i

z = a + bi
w= 6 + 3i
wz =(6 + 3i)(a + bi) =6a + 6bi + 3ai − 3b =
= (6a − 3b) + (3a + 6b)i

10.

5 3 5
3
·
=
5
5
5

917 062 007 4
11

229 265 501

37
10
26
22
20
007
3
917062007

wz = (6a − 3b) − (3a + 6b)i

Logo, i

wz + wz − 5 = 0 ⇒ (6a − 3b) + (3a + 6b)i +
+(6a − 3b) − (3a + 6b)i − 5 = 0 ⇒

= i3 = −i

Resposta: b.

⇒ 2(6a − 3b) − 5 = 0 ⇒ 12a − 6b − 5 = 0 que é

11. Sabe que para n∈ , in + in+1 + in+2 + in+3 =
0

uma equação de reta.
Logo,

Resposta: b.

v = + i2 + i3 +  + i22 =21 + i22 = + i2 = − 1e
i
i
i
i

w = + i2 + i3 +  + i78 =77 + i78 = + i2 = − 1
i
i
i
i

8. z = a + bi e z =

a − bi

iz − 2z + (1+ i) =
0
i(a + bi) − 2(a − bi) + 1+ i =
0
ai − b − 2a + 2bi + 1+ i =
0
( −b − 2a + 1) + (a + 2b + 1)i =
0

=
−b − 2a + 1 0 (×2)

0
2b + a + 1=
0
−2b − 4a + 2 =
(+)

2b + a + 1=
0

− 3a + 3 = 0 ⇒ a = 1⇒ −b − 2 + 1= 0 ⇒ b = −1
Logo, z = 1− i
Resposta: e.

MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 148

Assim, v ⋅ w =(i − 1)2 =−1− 2i + 1=−2i
Resposta: d.

a + bi
a − bi
12. z = e z =
z + 5z =12 − 16i
−
a + bi + 5(a − bi) =12 − 16i
−
6a − 4bi =12 − 16i ⇒ 6a =12 ⇒
−
−
⇒ a = 2 e − 4b = 16 ⇒ b =
−
−
4

−
Logo, z = 2 + 4i
z = ( −2)2 + 42 = 20 = 2 5
Resposta: b.

9/2/10 10:48:13 AM
Capítulo 5 • Números complexos

2(1+ i)2 2(1+ 2i − 1)
4i
=
=
=
(1− i)3 (1− i)2 (1− i) (1− 2i − 1)(1− i)

=
13. z
=

| 24 |

z
17. =

−2i(1− i) −2(i + 1)
4i
4i
=
=
=
= −1− i
2
2i − 2i −2(1+ i) (1+ i)(1− i)
2

1+ 3i
(1+ 3i)(1+ 2i)
+ (1− i)6
=
+ [(1− i)2 =
]3
1− 2i
(1− 2i)(1+ 2i)

1+ 2i + 3i − 6
5i − 5
+ (1− 2i −=
1)3
+ ( −2i)3
=
1+ 4
5
=i − 1+ 8i =−1+ 9i

=

Resposta: d.

Logo, z = ( −1)2 + 92 = 82 ≅ 9,06

14. Sejam P1, P2, P3 e P4

as imagens de z, –z, z e –z, respecti-

Resposta: e.

vamente.
Se z = a + bi, em que a, b ∈ ℝ, e temos: P1 = (a, b),
P2 = (–a, –b), P3 = (a, –b) e P4 = (–a, b), com a > b.

18.

•	 P1P2P3P4 é um retângulo ⇒

2
P1 ∈ λ ⇒ dCP = r2 ⇒ (k – 2)2 + 4 = 13 ⇒ (k – 2)2 = 9 ⇒

⇒ A = (2a) (2b)
2p = 2 · (2a) + 2 · (2b) = 4a + 4b
Im(z)

P4

–a

Assim, a equação de λ é (x – 5)2 + y2 = 13 (1)
Se P = (x, y) é a imagem de z = x + yi, temos:
z – 5 = x – 5 + yi ⇒ |z – 5| = (x – 5)2 + y2 (2)

a Re(z)

P2

Substituindo (1) em (2): |z – 5| = 13

P3

–b

A = 24 ⇒ 4ab = 24 ⇒ ab = 6
2p = 20 ⇒ 4a + 4b = 20 ⇒ a + b = 5

ℝ> 0

1

⇒k = 5

P1(a, b)

b

P1 = (2, 2): imagem de z1 = 2 + 2i
λ: circunferência de raio r = 13 e centro C = (k, 0),
com k > 0

Resposta: b.
⇒ a=3

a>b

19.

z1 = 2 + i ⇒ A = (2, 1)
z2 = –4 + i ⇒ B = (–4, 1)

e b = 2 ⇒ z = 3 + 2i

z3 = bi ⇒ C = (0, b), com b < 0

Resposta: e.

AB = 6 e h = 1 + |b|
AABC = 12 ⇒ 1 · 6 · (1 + |b|) = 12 ⇒ 1 + |b| = 4 ⇒
2
⇒ |b| = 3 ⇒ b = –3

0
15. x 2 − 2ax + a2 + b2 =
2a ± 4a2 − 4(a2 + b2 ) 2a ± −4b2
= =
2
2
z1= a + bi
2a ± 2bi
=
z 2 = a − bi
2

b<0

x=

z1 + z 2 =

Im(z)
1

B

a2 + b2 + a2 + b2 = 2 a2 + b2

–4

0

2

Re(z)

b C

Resposta: c.

Resposta: c.

16. z= x + yi
z + i = x + (y + 1)i

20.

z + 2 = (x + 2) + yi

z + i = z + 2 ⇒ x 2 + (y + 1)2 =

(x + 2)2 + y 2 ⇒

⇒ x + y + 2y + 1= x + 2x + 4 + y ⇒
2

A

2

2

2

 1− i 


 1+ i 

801

 (1− i)(1− i) 
=
 (1+ i)(1− i) 



801

 −2i 
= 

 2 

801

=i)801 =
(−

= i)1 = i
(−
−
Resposta: b.

⇒ 2y − 2x − 3 = 0 ⇒ (x, y) percorrem uma reta.
Resposta: d.

MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 149

20

20

20

9
21. z = 1 + i27 = 1 + i3 = 1 + i = (1 + i) (1 + i)
1+i
1+i
1+i
(1 – i) (1 + i)

20

=

9/2/10 10:48:14 AM
| 25 |

MATEMÁTICA CIÊNCIA E APLICAÇÕES 3

= 1 + 2i + i
1 – i2

20

=

2i
2

20

.
⇒ π – θ ∈ 1o quadrante.
2
Como π – θ = arg zi, então a imagem de zi pertence
2
.
ao 1o quadrante.

= i20 = i0 = 1

Resposta: a.

22. Os afixos são tais que Re(z) ≥ 0 e

Resposta: a.

z ≤ 1.

Resposta: e.

26.
23. Ao dividirmos 1− i ⋅
quociente z
=

3 por −1+ i, obtemos como

( −1− 3) i ⋅ ( 3 − 1)
+
2
2

Note que o módulo de z vale

⇒ w = r(cos θ – i sen θ) = r[cos(–θ) + i sen(–θ)]
Assim: z · w = 2r cos π – θ + i sen π – θ
6
6
z·w=1⇒

2

2r = 1 ⇒ 2 · |w| = 1 ⇒ |w| = 1
2
r = |w|
⇒ π
θ= π
– θ = k · 2π, k ∈ ℤ ⇒ θ = π – k · 2π ⇒
6
6
6
0 ⩽ θ < 2π

Seu argumento principal θ é tal que

senθ =

( 6 − 2)
(− 2 − 6 )
e cos θ =
4
4

( 6 − 2)
,
4
concluímos que θ pertence ao segundo quadrante;
= 180° − 15° 165°
θ
=

Resposta: c.

Como sen 15° sen(45° −=
=
30°)

Em radianos, θ =

27.

  π
 π 
= cos  3 ⋅  + i sen 3 ⋅ =
z3

 6 
  6
π
π
=
cos + i sen =
i
2
2

11π
12

  π
 π 
= cos  6 ⋅  + i sen 6 ⋅ =
z6

 6
 6 

= cos π + i sen π = −1

Resposta: e

24. z =8 − 4i =4(2 − i)
3π
3π  
2
2

+i
w =  cos + i sen  =  −
2
2
=
4
4   2
2 


= 2 + 2i
−

π
π 
 

= cos  12 ⋅  + i sen 12 ⋅ =
z12

6
6 

 

= cos2π + i sen2π 1
=

z 3 + z 6 + z12 = i − 1+ 1= i

w = 2 − 2 i = 2 (1+ i)
−
−

Resposta: d.

z
4(2 − i)
−2 2 (2 − i)(1− i)
= =
=
w − 2(1+ i)
(1+ i)(1− i)

28. (z – 2)4 = –4 ⇒ z – 2 =

−2 2 (2 − 3i − 1)
=
= (1− 3i)
− 2
1+ 1

4

4

–4 ⇒ z = 2 + –4

4

Calculando –4 , obtêm-se:

Resposta: e.

25. •	

z = 3 + i ⇒ z = 2 · cos π + i sen π
6
6
w = r · (cos θ + i sen θ) ⇒

w1 = 2 cos π + i sen π = 1 + i
4
4

z = cos θ – i sen θ ⇒ z = cos (–θ) + i sen (–θ)
i = cos π + i sen π
2
2
Assim: z · i = cos π – θ + i sen π – θ .
2
2

⇒
•	 0 < θ < π x(–1) – π < –θ < 0 ⇒ 0 < π – θ < π ⇒
π
2
2
2
2

w2 = 2 cos 3π + i sen 3π = –1 + i
4
4
w3 = 2 cos 5π + i sen 5π = –1 – i
4
4
w4 = 2 cos 7π + i sen 7π = 1 – i
4
4

2

MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 150

9/2/10 10:48:16 AM
Capítulo 5 • Números complexos

| 26 |

4

Como z = 2 + –4 , então z m = 2 + w m, em que
m = 1, 2, 3 e 4.
Assim, obtemos: z1 = 3 + i, z2 = 1 + i, z3 = 1 – i e z4 =
= 3 – i, cujas respectivas imagens são: P1(3, 1), P2(1, 1), P3(1, –1)
e P4(3, –1).
Logo: P1P2P3P4 é um retângulo cuja área é A = 2 · 2 = 4.
Im(z)
P2

1

0
–1

3 Re(z)

P3

360º
x

⇒x=

5
· 360º = 30º
60

Ao girar 30º no sentido horário, P1 passa a ser imagem do
complexo z, no qual ρ = 2 e θ = arg z = 150º – 30º = 120º.
Logo: z = 2(cos 120º + i sen 120º) ⇒ z = –1 + i 3.
Resposta: c.

P1

1

giro de P1
60 min
5 min

1 – cotg
31. z = 1 + i 1 x = (1 + i cotg ix) (1 –x cotg x) =
i
cotg
=

P4

1 – i cotg x
1 – i cotg x
cotg x
1
=
=
–
·i=
1 + cotg2 x
cossec2 x
cossec2 x cossec2 x

= sen2 x – i · (sen x) · (cos x)

Resposta: e.

Logo: |z| = sen4 x + (sen2 x) (cos2 x) =
= sen2 x (sen2 x + cos2 x) = sen2 x = |sen x|

29. ρA = 2 e θA = 60º

=1

A é imagem de zA = 2(cos 60º + i sen 60º)

Resposta: e.

B, C e D: demais vértices do quadrado ⇒
θB = 60º + 90º = 150º
θC = 150º + 90º = 240º ⇒
θD = 240º + 90º = 330º

⇒ ρB = ρC = ρD = 2 e

zB = 2(cos 150º + i sen 150º) ⇒ zB = – 3 + i
⇒ z = 2(cos 240º + i sen 240º) ⇒ z = –1 –i 3
C
C
zD = 2(cos 330º + i sen 330º) ⇒ zD = 3 – i
Resposta: e.

30.

z1 = – 3 + i ⇒ ρ1 = 2 e θ1 = 150º
P1: extremidade do ponteiro dos minutos (imagem de z1)
Im(z)

P1
2

150°
0

2

Re(z)

Como, a cada hora, P1 dá uma volta completa sobre a
circunferência, temos:

MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 148

9/2/10 10:48:13 AM

Mca3 resol.cap5

  • 1.
    |1| MATEMÁTICA CIÊNCIA EAPLICAÇÕES 3 Números complexos 5. 5 a) i25 · i18 = i43 = i3 = i2 · i = –i b) (–2i)11 = (–2)11 · i11 = – 2 048 · i3 = – 2 048 (–i) = 2 048 i i79 = i47 = i3 = –i i32 0 2 d) [(i2)2 ]3 = [(i2)1]9 = i18 = i2 = –1 i–98 e) –34 = i–64 = (i64)–1 = (i0)–1 = 1 i c) Exercícios 1. a) (3, 2) + (0, 1) = (3 + 0, 2 + 1) = (3, 3) b) (2, 3) · (– 1, 4) = (2 · (–1) – 3 · 4, 2 · 4 + 3 · (–1)) = (–14, 5) c) (2x – y, 6x + 2y) + (x – 2y, x) = (2x – y + x – 2y, f ) 6x + 2y + x) = (3x – 3y, 7x +2y) d) (–1, –1) · (– 4, 2) = ((–1) · (–4) – (–1) · 2, (–1) · 2 + + (–1) (–4)) = (6, 2) 6. i + i2 + i3 + i4 = i – 1 – i + 1 = 0 i = i5 = i9 = ... = i49 = i i2 = i6 = i10 = ... = i50 = –1 ⇒ i3 = i7 = i11 = ... = i47 = –i i4 = i8 = i12 = ... = i48 = 1 e) (2, –3) – (–1, –2) = (2 – (–1), (–3) – (–2)) = (3, –1) f ) (1, 0) · (x, –y) = (1, x – 0 · (–y), 1 · (–y) + 0 · x) = (x, –y) 2. 0 1 1 + i i132 + i61 = 1 – i. = i + i = –1 i42 i2 z1 = (–2, 1), z2 = (0, –1) ⇒ (i + i2 + i3 + i4) + (i5 + i6 + i7 + i8) + ... + = 0 z1 + z2 = (–2, 1) + (0, –1) = (–2, 0) + (i45 + i46 + i47 + i48) + i49 + i50 = i – 1 z1 · z2 = (–2, 1) · (0, –1) = (–2 · 0 – 1 · (–1), (–2)(–1) + 1 · 0) = = 0 = (1, 2) Im(z) 7. Q 2 M 1 –2 P 1 = 0 a) i i5 i9 i13 i2 i6 i10 i14 i3 i7 i11 i15 i4 i8 ⇔ i12 i16 i –1 –i 1 i –1 –i 1 i –1 –i 1 i –1 –i 1 O quadrado não é mágico, pois as somas dos elementos Re(z) das colunas não são iguais. –1 N b) S = 4i + 4 (–1) + 4 (–i) + 4 · 1 = 0 3. z1 = (x, 3) e z2 = (2 – y, y) 8. z2 – z1 = (5, –4) ⇒ (2 – y, y) – (x, 3) = (5, –4) ⇒ ⇒ (2 – y – x, y – 3) = (5, 4) ⇒ 2 – y –x = 5 y – 3 = –4 b) (–4, 3) = –4 + 3i c) 1 – 2i = (1, –2) ⇒ d) 5i = (0, 5) ⇒ x = –2 e y = – 1 4. a) (3, –2) = 3 – 2i e) (0, 4) = 4i f ) (4, 0) = 4 a) i54 = i2 = –1 g) –3 + i = (–3, 1) b) i = i = i · i = (–1) · i = –i h) –5 = (–5, 0) 95 3 2 c) i = i = i 161 1 9. d) i200 = i0 = 1 e) i = i =i f ) i = i2 =1 1 221 1 b) z = 3i + 3 ⇒ Re(z) = 3 e Im(z) = 3 2 022 g) i h) i = i = i · i = –i 13 335 3 = i0 =1 12 784 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 90 a) z = 4 + 5i ⇒ Re(z) = 4 e Im(z) = 5 2 c) z = – 1 + 1 i ⇒ Re(z) = – 1 e Im(z) = 1 4 2 4 2 d) z = –7 – i ⇒ Re(z) = –7 e Im(z) = –1 13/05/10 04:33
  • 2.
    Capítulo 5 •Números complexos |2| –2 + 5i = – 2 + 5 i ⇒ 3 3 3 2 e Im(z) = 5 ⇒ Re(z) = – 3 3 c) Re(z) > Im(z) ⇒ 3 – x > x + 1 ⇒ x < 1 e) z = d) Im(z) < 3 ⇒ x + 1 < 3 ⇒ x < 2 f ) z = –i 3 ⇒ Re(z) = 0 e Im(z) = – 3 17. a) m + (n – 1)i = –4 + 3i ⇒ 10. z = (1 + 2i) · (i – 4) = i – 4 + 2i2 – 8i i = –1 z = – 6 – 7i ⇒ m = –4 e n –1 = 3 ⇒ n = 4 2 ⇒ M = (–6, –7) 11. a) z = (m – 3) + 4i é imaginário puro ⇔ Re(z) = m – 3 = = 0 e Im(z) = 4 ≠ 0 ⇔ m = 3 b) z = –3 + (m + 3)i é real ⇔ Im(z) = m + 3 = 0 ⇔ m = = –3 n – 2 = 3 ⇒ n = 5 b) (n – 2, m + 5) = (3, –2) ⇒ e m + 5 = – 2 ⇒ m = –7 m – 3 = 0 ⇒ m = 3 c) (m – 3) = (n – 2)i = 5i ⇒ e n – 2 = 5 ⇒ n = 7 d) (m – n + 1) + (2m + n – 4)i = 0 ⇒ 12. - z = (1 – p) + (p – 1)i é real ⇒ Im(z) = p – 1 = 0 ⇒ 2 ⇒ p = –1 ou p = –1 2 z ≠ 0 p = –1 ⇒ --p = –1 ⇒ z = 1 + 1 = 2 m = 1 e n = 2 18. a) (2 – 3i) + (–1 + 2i) + (3 + 2i) = (2 – 1 + 3 ) + 13. z = (m2 – 25) + (m + 5)i + (– 3 + 2 + 2)i = 4 + i a) z é imaginário puro ⇒ Re(z) = m – 25 = 0 ⇒ m = 5 ou m = –5 ⇒ e b) (–7 + 5i) – (3 – 2i) = –7 + 5i – 3 + 2i = – 10 + 7i 2 ⇒ m = 5 Im(z) = m + 5 ≠ 0 ⇒ m ≠ – 5 m – n + 1 = 0 e 2m + n – 4 = 0 c) 2 + (3 – i) + (–1 + 2i) + i = 2 + 3 – i – 1 + 2i + i = = 4 + 2i d) 4i – (1 – 3i) – (–2 + i) = 4i – 1 + 3i + 2 – i = 1 + 6i b) m = 5 ⇒ z = (52 – 25) + (5 + 5)i ⇒ z = 10i e) (–4 + 3i) + 2i – (–3 – i) = –4 + 3i + 2i + 3 + i = – 1 + 6i f ) –1 – (–2 + i) + (5 – i) – (3 – 7i) = –1 + 2 – i + 5 – i – 14. z = (m2 + 1) + (m – 1)i é imaginário puro ⇒ Re(z) = m2 – 1 = 0 (∃ m ∈ ℝ / ⇒ e Im(z) = m – 1 ≠ 0 ⇒ m ≠ 1 ⇒ ∃ m ∈ ℝ / 15. v = (–2 – m) + 3ni é imaginário puro ⇒ (1) – 2 – m = 0 ⇒ m = –2 ⇒ e (2) 3n ≠ 0 ⇒ n ≠ 0 w = 4 – (m2 – 4)i é real ⇒ m2 – 4 = 0 ⇒ m = 2 ou m = –2 (3) – 3 + 7i = 3 + 5i 19. u = 2 + 3i, v = – 5i e w = –1 – 2i a) u + v + w = 2 + 3i – 5i – 1 – 2i = 1 – 4i b) (u – i) + (v – w) = 2 + 3i – i – 5i + 1 + 2i = 3 – i c) v – w + u = – 5i + 1 + 2i + 2 + 3i = 3 20. a) z1 = (–2, x) = – 2 + xi, com x ∈ ℝ e z2 = (y, – 3) = = y – 3i, com y ∈ ℝ b) z1 + z2 = – 4 + 2i ⇒ – 2 + xi + y – 3i = – 4 + 2i ⇒ ⇒ (y – 2) + (x – 3)i = – 4 + 2i ⇒ Como m = –2 satisfaz (1) e (3), então m = –2. Logo: m = –2 e n ≠ 0 y – 2 = –4 ⇒ 16. z = (3 – x) + (x –1)i a) Re(z) = 2 ⇒ 3 – x = 2 ⇒ x = 1 b) Im(z) = –4 ⇒ x + 1 = –4 ⇒ x = –5 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 91 21. e x – 3 = 2 x = 5 e y = –2 u + v = 2 – 5i (1) u – 2 v = –4 + 13 (2) 13/05/10 04:33
  • 3.
    |3| MATEMÁTICA CIÊNCIA EAPLICAÇÕES 3 Subtraindo-se membro a membro: (2) de (1), vem: 3v = 25. a) Fazendo-se –5 + 12i = x + yi, com x, y ∈ ℝ, vem: = 6 – 18 i ⇒ v = 2 – 6i (3). ( –5 + 12i) = (x + yi)2 ⇒ –5 + 12i = (x2 – y2) + Substituindo-se (3) em (1): u + 2 – 6i = 2 – 5i ⇒ u = i. + 2xyi ⇒ 2xy = 12 ⇒ y = 6 (2) 2 22. a) x2 + 100 = 0 ⇒ x2 = –100 ⇒ x = 100 · (–1) = x2 – y2 = –5 (1) Substituindo-se (2) em (1): x2 – 36 = –5 ⇒ 2 x ⇒ (x2)2 + 5x2 – 36 = 0 ⇒ x2 = 4 ou x2 = –9 (x ∈ ℝ) ⇒ =100i2 ⇒ x = 10i ou x = –10i ⇒ x = 2 ou x = –2. b) x2 – 6x + 10 = 0 6 ± 2i 6 ± 4i2 ⇒ x = = 2 2 ⇒ 2 ∆ = – 4 = 4i x = 2 (2) y = 3 x = –2 (2) y = –3 ⇒ x = 3 + i ou x = 3 – i c) –x2 + 4x – 29 = 0 ⇒ x2 – 4x + 29 = 0 ∆ = –100 = 100i2 ⇒ x = x2 – y2 = 0 (1) ⇒ e 2xy = 4 ⇒ y = 2 (2) x d) (x2 + 9) · (x2 – 1) = 0 ⇒ x2 + 9 = 0 ⇒ x2 = –9 = 9i2 ⇒ x = 3i ou x = –3i ⇒ ou Substituindo-se (2) em (1): x2 – 42 = 0 ⇒ x4 – 4 = = 0 ⇒ (x2 – 2)(x2 + 2) = 0 23. x3 – 14x2 + 58x = 0 ⇒ x ( x2 – 14x + 58) = 0 ⇒ (I) x = 0 ou (II) x2 – 14x + 58 = 0 ∆ = –36 não existe x ∈ ℝ x = 2 (2) y = 2 ( 4 + 3i)2 = (x + yi)2 ⇒ 4 + 3i = (x2 – y2) + 2xyi ⇒ 24. a) x + 5x + 6 = 0 ⇒ (x + 2)(x + 3) = 0 ⇒ 2 2 2 x = – 2 = 2i ⇒ x = i 2 ou x = – i 2 ou x2 = –3= 3i2 ⇒ x = i 3 ou x = –i 3 2 Logo: S = {i 2 , – i 2 , i 3 , –i 3 } b) x4 + 3x2 – 4 = 0 ⇒ (x2)2 + 3x2 – 4 = 0 2 y2 + x = y + 3y – 4 = 0 ⇒ y = 1 ou y = –4 ⇒ ⇒ x2 = 1 ⇒ x = 1 ou x = –1 ou x2 = –4 = 4i2 ⇒ x = 2i ou x = – 2i Logo: S = {–1,1, –2i, 2i}. MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 92 x2 – y2 = 4 (1) 2xy = 3 ⇒ y = 3 (2) 2x 2 (II): x2 – 14 x + 58 = 0 ⇒ x = 14 ± 36 i = 2 = 14 ± 6 i ⇒ x = 7 + 3i ou x = 7 – 3i 2 Logo: S = {0, 7 + 3i, 7 – 3i}. ⇒ 2 + i 2 – 2 – i 2 c) Fazendo-se 4 + 3i = x + yi, com x, y ∈ ℝ, vem: ⇒ (I): 0 ∈ ℂ 2 ⇒ 4i = x = – 2 ⇒ y = – 2 a) Universo ℝ: S = {0} b) Universo ℂ: x ∈ ℝ x x2 = 2 ⇒ x = 2 ou x = – 2 x2 – 1 = 0 ⇒ x2 = 1 ⇒ x = 1 ou x = –1 4 2 + 3i –2 – 3i ( 4i)2 = (x + yi)2 ⇒ 4i = (x2 – y2) + 2xyi ⇒ x = 2 – 5i ⇒ ⇒ –5 + 12i = b) Fazendo-se 4i = x + yi, com x, y ∈ ℝ, vem: 2 = 4 ± 100 i = 4 ± 10i ⇒ x = 2 + 5i ou 2 2 x Substituindo-se (2) em (1): x2 – 9 2 = 4 ⇒ 4(x2)2 – 16x2 – 9 = 0 ⇒ x2 = 18 ou 4x 4 2 (x ∈ ℝ) ⇒ x = 3 2 ou x = – 3 2 x2 = – 2 2 4 x = 3 2 2 x = – 3 2 (2) y = 2 2 2 (2) y = – ⇒ 4 + 3i = 2 2 3 2 + i 2 2 2 = 3 2 – i 2 – 2 2 d) Fazendo-se 1 – i 3 = x + yi, com x, y ∈ ℝ, vem: ( 1 – i 3 )2 = (x + yi)2 ⇒ 1 – i 3 = (x2 – y2) + 2xyi ⇒ ⇒ x2 – y2 = 1 (1) 3 (2) 2xy = – 3 ⇒ x = – 2y 13/05/10 04:33
  • 4.
    Capítulo 5 •Números complexos |4| Substituindo-se (2) em (1): 3 2 – y2 = 1 ⇒ 4 (y2)2 + 4y2 – 3 = 0 ⇒ y2 = – 6 (y ∈ ℝ) 4y 4 2 2 ou y = – ou y2 = 2 ⇒ y = 2 2 4 y = 2 6 x = – 2 (2) 2 ⇒ 6 2 – + i 2 2 = 6 2 – i 2 2 2 6 y = – (2) x = 2 2 30. z1 = 1 , 3 = 1 + 3i; z = (2, –5) = 2 – 5i 2 2 2 a) z1 · z2 = 1 + 3i (2 – 5i) = 1 – 5 i + 6i – 15i2 = 16 + 2 2 + 7 · i 2 b) z2 = (2 – 5i)2 = 4 – 20i + 25i2 = –21 – 20i 2 1 – i 3 = 31. a) (1 + i)5 · (1 – i)5 = [(1 + i) (1 – i)]5 = (1 – i2)5 = 25 = 32 b) (1 – i)3 = (1 – i) (1 – i)2 = (1 – i) (1 – 2i + i2) = = (1 – i) (–2i) = –2i + 2i2 = –2 – 2i c) (2 + 2i)4 = [(2 + 2i)2]2 = (4 + 8i + 4i2)2 = (8i)2 = 64i2 = = –64 26. a) (2 + 5i) (1 – i) = 2 – 2i + 5i – 5i2 = 2 + 3i – 5 (–1) = 7 + 3i b) (4 + 3i)(–2 + 2i) = – 8 + 8i – 6i +6i2 = –14 + 2i c) (6 – 3i) (–3 + 6i) = – 18 + 36i + 9i – 18i2 = 45i d) (4 + i ) (2 – i) + 3 – i = 8 – 4i + 2i – i2 + 3 – i = = 12 – 3i 32. z = (a + i)3, em que a ∈ ℝ a) z = (a + 1)3 = a3 + 3a2i + 3ai2 + i3 = (a3 – 3a) + (3a2 – 1)i b) z é imaginário puro ⇒ a3 – 3a = 0 ⇒ a (a2 – 3) = 0 ⇒ a = 0, a = 3 e) 4 + 3i + (1 – 2i) (3 + i) = 4 + 3i + 3 + i – 6i – 2i2 = = 9 – 2i f ) (–5i) (4 – 3i) (1 + 2i) = (–5i) (4 + 8i – 3i – 6i2) = = (–5i) (10 + 5i) = –50i – 25i2 = 25 – 50i 3 ⇒ ou a = – (1) e 3a2 – 1 ≠ 0 (2) Como todos os valores de a encontrados em (1) satisfazem (2), então: a = 0, a = 3 ou a = – 3 . 27. a) (1 + i) · (1 – i) = 1 – i = 2 2 b) (2 – 3i)2 = 4 – 12i + 9i2 = –5 – 12i c) (4 + i)2 = 16 + 8i + i2 = 15 + 8i d) (–3 – 3i)2 = [–(3 + 3i)]2 = (3 + 3i)2 = 9 + 18i + 9i2 = 18i e) (4 + 4i)3 = 43 + 3 · 42 · 4i + 3 · 4 · (4i)2 + (4i)3 = 64 + + 192i + 192i2 + 64i3 = 64 + 192i – 192 – 64i = –128 + + 128i f ) (2 + i)3 = 23 + 3 · 22 · i + 3 · 2 · i2 + i3 = 8 + 12i – 6 – i = = 2 + 11i 28. u = 4 – 3i, v = –5i e w = 1 + 2i 33. - z = (x + 3i) · (1 – 2i) = x – 2xi + 3i – 6i2 = (x + 6) + + (3 – 2x)i, com x ∈  --z ∈  ⇒ 3 – 2x = 0 ⇒ x = 3 2 3 ⇒ z = 3 + 6 ⇒ z = 15 --x = 2 2 2 34. - z = (x + i) (x + 2i) = x2 + 2xi + xi + 2i2 = (x2 – 2) + 3xi, com x ∈  --z é imaginário puro ⇒ x2 – 2 = 0 ⇒ x = 2 ou x = – 2 (1) ⇒ e 3x ≠ 0 (2) u · v · w = (4 – 3i) · (–5i) (1 + 2i) = (4 – 3i) (–5i – 10i2) = Como todos os valores de x encontrados em (1) satisfa- = (4 – 3i) (–5i + 10) = – 20i + 40 + 15i2 – 30i = 25 – 50i zem (2), então x = 2 ou x = – 2 . 29. 2 3 ( 3 + i 3 ) = 3( 3 + i 3 )2 = 3(3 + 6i + 3i2) = --Assim : x = 2 ⇒ z = 3 2 i x = – 2 ⇒ z = –3 2 i = 3(6i) = 18i MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 93 13/05/10 04:33
  • 5.
    |5| MATEMÁTICA CIÊNCIA EAPLICAÇÕES 3 35. u = – 2 + i ⇒ A = (–2, 1) b) Im(z) v = 1 + 5i ⇒ B = (1, 5) P 7 –4 w = 4 + i ⇒ C = (4, 1) 0 AABC = 1 · AC · BH = 1 · 6 · 4 = 12 2 2 Im (z) B 5 A H –2 1 0 4 Re(z) C 4 –7 P' P = (–4, 7) ⇒ P' = (4, –7) Re (z) c) 36. z1 = –1 – 3i, z2 = 2i e z3 = 1 – i Im(z) P b) z2 · z3 = 2i (1 – i) = 2i · (1 + i) = 2i + 2i2 = – 2 + 2i = –2i c) z1 + z3 = –1 – 3i + 1 – i = –1 + 3i + 1 – i = 2i 0 a) z1 + z2 = – 1 – 3i + 2i = 1 – 3i – 2i = 1 – 5i 7 –4 d) Usando as propriedades do conjugado: z2 · z3 = z2 · z3 = z2 · z3 = (–2 i) · (1 – i) = Re(z) = –2i + 2i2 = –2 –2i 37. P = (2, –3) ⇒ z1 = 2 – 3i; Q = (–1, 2) ⇒ z2 = –1 + 2i a) z1 = 2 + 3i ⇒ afixo: (2, 3) b) z1 · z2 = (2 – 3i) (–1 – 2i) = –2 – 4i + 3i + 6i2 = – 8 – i ⇒ ⇒ afixo: (–8, –1) –7 P' P = (–4, 7) ⇒ P' = (–4, –7) d) P = (–4, 7) ⇒ z = –4 + 7i zi = (–4 + 7i) · i = – 4i + 7i2 = –7 – 4i ⇒ P' = (–7, –4) c) (z 1 · z 2 ) = z · z = (2 + 3i) · (–1 + 2i) = 2 2 1 2 2 2 2 = (4 + 12i + 9i2) (1 – 4i + 4i2) = (–5 + 12i) (–3 – 4i) = = 15 + 20i – 36i – 48i2 = 63 – 16i ⇒ afixo: (63, –13) 39. Seja z = a + bi, com a, b ∈ . z – z = 6i ⇒ (a + bi) – (a – bi) = 6i ⇒ 2bi = 6i ⇒ ⇒ b = 3, ∀a ∈  38. a) Logo: z = a + 3i, em que a ∈ . Im(z) P 7 P' 40. Seja z = a + bi, com a, b ∈ . 2 · zi + 3 = 2z – z + 2i ⇒ 2i (a – bi) + 3 = = 2 (a + bi) – (a – bi) + 2i ⇒ –4 0 ⇒ (2b + 3) + 2ai = a + (3b + 2)i ⇒ 4 Re(z) P = (–4, 7) ⇒ P' = (4, 7) ⇒ 2b + 3 = a 2a = 3b + 2 Logo: z = –5 – 4i. MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 94 ⇒ a = –5 e b = – 4
  • 6.
    Capítulo 5 •Números complexos 41. a) (z)2 = z Seja z = a + bi, com a, b ∈ , temos: (a – bi)2 = (a + bi)2 ⇒ a2 – b2 – 2abi = a2 – b2 + 2abi ⇒ ⇒ (1) a2 – b2 = a2 – b2 ⇒ ∀a, b, ∈  (2) – 2ab = 2ab ⇒ a · b = 0 ⇒ a = ou b = 0 De (1) e (2), conclui-se que a = 0 ou b = 0, ou seja: z é um número real ou um imaginário puro. b) z2 = 2 · z · i Seja z = a + bi, em que a, b ∈ , temos: |6| 1 3 + i 3 + i 3 1 c) 3 – i = (3 – i)(3 + i) = 9 – i2 = 10 + 10 · i 2i 2i(1 + i) 2i + 2i2 –2 + 2i d) 1 – i = (1 – i)(1 + i) = 1 – i2 = = –1 + i 2 2 2 e) 4 + i = (4 + i) = 16 + 8i + i = 15 + 8i = (4 – i)(4 + i) 16 – i2 4 – i 17 = 15 + 8 i 17 17 f ) 6 = 6 · i2 = 6i = – 6 i 5i 5 · i –5 5 z2 = 2 · z · i ⇒ (a + bi)2 = 2i (a – bi) ⇒ ⇒ a2 – b2 + 2abi = 2b + 2ai ⇒ 2 2 ⇒ a – b = 2b (1) ab = a (2) De (2): ab = a ⇒ a(b – 1) = 0 ⇒ a = 0 ou b = 1 a = 0 (1) –b2 = 2b ⇒ b (b + 2) = 0 ⇒ b = 0 ou b = – 2 b = 1 ⇒ a2 –1 = 2 ⇒ a = 3 ou a = – 3 Assim temos: a = b = 0 ⇒ z = 0 a = 0 e b = – 2 ⇒ z = – 2i a = 3 e b = 1 ⇒ z = 3 + i a = – 3 e b = 1 ⇒ z = – 3 + i c) (z)2 = –2i Seja z – a + bi, com a, b ∈ , temos: (z)2 = – 2i ⇒ (a – bi)2 = –2i ⇒ a2 – b2 – 2abi = – 2i ⇒ ⇒ a – b = 0 (1) ab = 1 (2) 2 2 De (1): a2 – b2 = 0 ⇒ (a – b) · (a + b) = 0 ⇒ ⇒ a = b ou a = – b a = b (2) a2 = 1 ⇒ a = b = 1 ou a = b = – 1 a = – b (2) – a2 = 1 ⇒ a2 = –1 ⇒ ∃ a, b ∈  / Assim: 42. a) a = b = 1 ⇒ z = 1 + i a = b = –1 ⇒ z = –1 –i 3 – 7i = (3 – 7i)(3 – 4i) = 9 – 12i – 21i + 28i2 = 9 – 16i2 3 + 4i (3 + 4i)(3 – 4i) 19 33 = –19 – 33i = – 25 – 25 i 25 1 – i 1 – i 1 – i 43. a) z = 1 + 1 + i = i(–i) + (1 + i)(1 – i) = –i + 1 – i2 = i = –i + 1 – i = –2i + 1 – i = 1 – 3 i 2 2 2 2 b) z = 3 – 2i = 3(2 – 3i) – 2i (3 + 2i) = 2 + 3i 3 – 2i 4 – 9i2 9 – 4i2 2 = 6 – 9i – 6i – 4i = 10 – 15 i 13 13 13 c) z = 1 + i – i = (1 – i)(–i) – i(1 – i) = –i + i 1 + i i(–i) 1 – i2 2 + i2 – i + i = –2i – 2 – i –1 = – 3 – 3 i 2 2 2 2 d) z = 2 – i + 1 – 2i = (2 – i)(3 + i) + (1 – 2i)(3 – i) = 3 – i 3 + i (3 – i) (3 + i) = 6 – i – i2 + 3 – 7i + 2i2 4 4 = 5 – 5 i 9 – i2 2 e) z = (2 – i)(4 + 3i) = 8 + 6i – 4i – 3i = 11 – 2i = 1 – 2i 1 – 2i 1 – 2i = (11 + 2i)(1 + 2i) 11 + 22i + 2i + 4i2 7 24 = = 5 + 5 i 5 1 – 4i2 2 2 f ) z = (1 + i) = 1 + 2i + i = 2i = 2i (1 + i) = 1 – i 1 – i 1 – i 12 – i2 = –2 + 2i = –1 + i 2 44. z = 3 – 4i 3 + 4i a) 1 = 1 = = 3 + 4i = 3 + 4 i z 3 – 4i (3 – 4i)(3 + 4i) 9 – 16i2 25 25 1 = 1 1 = = b) z1 = 12 = z (3 – 4i)2 9 – 24i + 16i2 –7 – 24i = –7 + 24i 2 = – 7 + 24 i = z1 = – 7 – 24 i 49 – 576 i 625 625 625 625 1 c) 1 = = 1 = 4 – 3i 2 = 4 – 3 i zi (3 – 4i) · i 4 + 3i 16 – 9i 25 25 2 b) 1 – 2i = (1 – 2i)(2 – i) = 2 – i – 4i + 2i = –5i = – i 4 – i2 2 + i (2 + i)(2 – i) 5 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 95 13/05/10 04:33
  • 7.
    |7| MATEMÁTICA CIÊNCIA EAPLICAÇÕES 3 45. z = 1 1 + i e) z = – 2 3 – 2i ⇒ |z| = (–2 3 )2 + (–2)2 = 4 a) 1 = 1 + i z 1 = 1 = –i = – 1 i ⇒ b) z2 = 1 2 = (1 + i) 1 + 2i + i2 2i 2 2i(–i) 1 ⇒ Re(z2) = 0 e Im(z2) = – 2 46. 3 + 2i = 1 – i ⇒ z = 3 + 2i = z 1 – i 1 1 f ) z = – ⇒ |z| = 4 4 51. |2 + 3i| = 2 4 + 9 = 13 ≅ 3,61; |3 + i| = 9 + 1 = = 10 ≅ 3,16; |1| = 1 1 1 1 |–2| = 2; |4i| = 16 = 4; |– i| = 4 = 2 2 (3 + 2i)(1 + i) = (1 – i)(1 + i) 2 = 3 + 3i + 2i + 2i ⇒ z = 1 + 5 i 1 – i2 2 2 2 2 1 + – 1 = 4 4 4 Logo, o complexo que tem o maior módulo é 4i. 52. a) z = (2 – 3i) · (4 + 6i) ⇒ |z| = |2 –3i| · |4 + 6i| = 4 + 9 · · 16 + 36 = 13 · 52 = 26 2 2 + i 47. z = 3 – ai = (2 + i)(3 + ai) = 6 + 2ai + 3i + ai ⇒ 9 + a2 9 – a2 i2 |3i| 2 = 3 = 3 = 3 b) z = 3i ⇒ |z| = |1 + i| 1 + i 2 2 1 + 1 ⇒ z = 6 – a2 + 2a + 3 · i 9 + a 9 + a2 c) z = 2 · i119 = 2i3 = – 2i ⇒ |z| = |–2| = 2 z: imaginário puro ⇒ Logo: a = 6, pois este valor satisfaz a condição (2). 48. z = 2 + mi = (2 + mi)(1 + i) = 2 + 2i + mi + mi ⇒ 1 – i2 1 – i (1 – i)(1 + i) 2 ⇒ z = 2 – m + 2 + m · i (1) 2 2 51 53 51 2 49. (1 + i)51 = (1 + i) · (1 + i) = 1 + i · (1 + 2i +i2) = 51 1 – i (1 – i) (1 – i) 51 2i · (2i) = 1 – i2 f ) z = = |5i| 5i ⇒ |z| = = ( 3 – i) (3 + 4 i) | 3 – i| |3 + 4 i| 5 = 5 = 1 2 · 5 2 3 + 1 · 9 + 16 53. u = 2 + i, v = 3 – 2i e w = i --z ∈ ℝ ⇒ 2 + m = 0 ⇒ m = –2 2 --Substituindo-se m = –2 em (1), obtém-se z = 2. (1 + i)2 = (1 – i) (1 +i) e) z = (4 – 4i) (1 – i) = (4 + 4i) (1 – i) ⇒ |z| = |4 + 4i| · · |1 – i| = 16 + 16 · 1 + 1 = 4 2 · 2 = 8 (1) 6 – a2 = 0 ⇒ a = 6 ⇒ e 9 + a (2) 2a + 3 ≠ 0 9 + a2 d) z = 2i (–1 + 2i) = –2i + 4i2 = – 4 – 2i ⇒ ⇒ |z| = 16 + 4 = 2 5 51 · (2i) = 2i 51 = 2 · (2i) = i51 · (2i) = i3 · (2i) = 2i4 = 2 ∈  v – u · w = 3 – 2i – (2 + i)i = 3 – 2i – 2i – i2 = 4 – 4i ⇒ ⇒ |v – u · w| = |4 – 4i| = 16 + 16 = 4 2 54. z1 = x + 3i e z2 = 2 + (x – 1)i, com x ∈  |z1| = |z2| ⇒ x2 + 9 = 4 + (x – 1)2 ⇒ ⇒ x2 + 9 = 4 + x2 – 2x + 1 ⇒ x = –2 55. A = (3, 1) ⇒ z1 = 3 + i; B = (2, –2) ⇒ z2 = 2 – 2i a) z1 + z2 = (3 + i) + (2 – 2i) = 5 – i ⇒ |z1 + z2| = = 25 + 1 = 26 50. a) z = 2 + i ⇒ |z| = 22 + 12 = 5 b) z = 5i ⇒ |z| = 02 + 52 = 5 c) z = –4 + 3i ⇒ |z| = (–4)2 + 32 = 5 d) z = –4 ⇒ |z| = |–4| = 4 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 96 b) z1 – z2 = (3 + i) – (2 – 2i) = 1 + 3i ⇒ |z1 – z2| = = 1 + 9 = 10 c) z1 · z2 = (3 – i) (2 + 2i) = 8 + 4i ⇒ |z1 · z2 | = 64 + 16 = = 4 5 13/05/10 04:33
  • 8.
    Capítulo 5 •Números complexos |8| 56. a) A = {z ∈ ℂ; |z| = 0} c) D = {z ∈ ℂ; |z| ⩾ 2} Se Z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos : |z| > 2 ⇒ x2 + y2 > 2 ⇒ x2 + y2 ⩾ 22 |z| = 0 ⇒ x2 + y2 = 0 ⇒ x2 + y2 = 0 ⇒ x = y = 0 Logo: A = {(0, 0)}. Im(z) 2 Im(z) –2 O 0 2 Re(z) Re(z) –2 b) B = {z ∈ ℂ; |z – z| = 4} Se z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos: |z – z| = 4 ⇒ |x + yi – x + yi| = 4 ⇒ |2yi| = 4 ⇒ |yi| = 2 ⇒ ⇒ |y| = 2 ⇒ y = 2 ou y = –2, ∀ x ∈ ℝ Im(z) 2 0 –2 d) E = {z ∈ ℂ; |z – 1| = 1} |z – 1| = 1 ⇒ |x + yi – 1| = 1 ⇒ |(x – 1) + yi)| = 1 ⇒ ⇒ (x – 1)2 + y2 = 1 ⇒ (x – 1)2 + y2 = 12 Im(z) y=2 Re(z) y = –2 0 1 2 Re(z) 57. Para cada item, consideremos z = x + yi, com x, y ∈ ℝ. a) A = {z ∈ ℂ; |z| = 10} |z| = 10 ⇒ x2 + y2 = 10 ⇒ x2 + y2 = 102 Im(z) e) F = {z ∈ ℂ; |z + i| = 2} |z + i| = 2 ⇒ |x + yi + i| = 2 ⇒ |x + (y + 1)i| = 2 ⇒ 10 ⇒ x2 + (y + 1)2 = 2 ⇒ x2 + (y + 1)2 = 22 Im(z) –10 0 10 Re(z) 2 0 –10 Re(z) –1 b) B = {z ∈ ℂ; |z| < 4} |z| < 4 ⇒ x2 + y2 < 4 ⇒ x2 + y2 < 42 –3 Im(z) 4 f ) G = {z ∈ ℂ; |z – 1 + 2i| = 2} |z – 1 + 2i| = 2 ⇒ |x + yi – 1 + 2i| = 2 ⇒ |(x – 1) + –4 0 4 Re(z) + (y + 2)i| = 2 ⇒ (x – 1)2 + (y + 2)2 = 2 ⇒ (x – 1)2 + + (y + 2)2 = 22 –4 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 97 13/05/10 04:33
  • 9.
    |9| MATEMÁTICA CIÊNCIA EAPLICAÇÕES 3 g) z = –3 – 3i 3 ⇒ |z| = 9 + 9 · 3 = 6 Im(z) 1 –1 3 = – 1 6 2 3 3 = – 3 sen θ = – 6 2 cos θ = – 3 Re(z) –2 ⇒ 3π π < θ < 2 θ = π + π = 3 4π = 3 h) z = 2 + i 2 ⇒ |z| = 2 + 2 = 2 2 2 2 sen θ = 2 cos θ = 58. a) z = 3 + i ⇒ |z| = 3 + 1 = 2 ⇒ 0° < θ < 90° θ = 30° z é um número real e Re(z) < 0 ⇒ θ = π j) z = 6 – i 2 ⇒ |z| = 6 + 2 = 2 2 b) z = 4 3 – 4i ⇒ |z| = 16 · 3 + 16 = 8 3 8 2 4 1 sen θ = – 8 = – 2 3 sen θ = 2 = = – 2 2 2 2 = 2 2 2 ⇒ 270° < θ < 360° θ = 360° – 30° = = 330° k) z = – 2 2 ⇒ 90° < θ < 180° θ = 180° – 45° = = 135° 2 = – 1 4 2 2 3 = 3 sen θ = 4 2 cos θ = – ⇒ 90° < θ < 180° θ = 180° – 60° = = 120° 2 e) z = – 1 – 1 i ⇒ |z| = 1 + 1 = 4 4 2 2 2 cos θ = sen θ = 2 2 1 – 2 2 2 θ = 2π – π = 11π 6 6 – 2 2 cos θ = = – 1 2 2 ⇒ π 2 < θ < π 6 2 3 = 2 2 θ = π – π = 2π 3 3 l) z = – i 4 z é imaginário puro e IM(z) < 0 ⇒ θ = 3π 2 59. P1∈ semieixo real positivo ⇒ θ1 = 0° Como o hexágono é regular, cada um dos arcos P1P2 , P2P3 , P3P4 , P4P5 , P5P6 e P6P1 , mede 60°. 2 = – 2 ⇒ 2 = – 2 ⇒ 3π 2 < θ < 2π 2 6 2 6 + i ⇒ |z| = 4 + 4 = 2 2 2 sen θ = d) z = –2 + 2i 3 ⇒ |z| = 4 + 4 · 3 = 4 1 – 2 6 3 = 2 2 2 – 2 sen θ = = – 1 2 2 2 cos θ = c) z = –2 + 2i ⇒ |z| = 4 + 4 = 2 2 cos θ = – θ = π 4 i) z = –6 3 2 sen θ = 1 2 cos θ = cos θ = 4 ⇒ π 0 < θ < 2 Logo: θ2 = 60°, θ3 = 120°, θ4 = 180°, θ5 = 240° e θ6 = 300°. θ = 180° + 45° 180° < θ < 270° Im(z) θ = 225° f ) z = 2i P3 P2 P4 P1 Re(z) z é imaginário puro e Im(z) > 0 ⇒ θ = 90° P5 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 98 P6 13/05/10 04:33
  • 10.
    Capítulo 5 •Números complexos 60. a) z = – 5 3 2 | 10 | + 5 i ⇒ ρ = 2 25 · 3 + 25 = 5 4 4 3 – 5 3 = – cos θ = – 2 2 5 ⇒ θ = 150° 5 2 sen θ = = 1 2 5 Logo: z = 5 (cos 150° + i sen150°). b) z = – 2 – i 2 ⇒ ρ = 2 + 2 = 2 2 2 2 sen θ = – 2 cos θ = – ⇒ θ = 225° Logo: z = 2 (cos 225° + i sen225°). c) z = 2i ⇒ ρ = 2 z é imaginário puro e Im(z) > 0 ⇒ θ = 90° Logo: z = 2 (cos 90° + i sen 90). d) z = 1 – i 3 ⇒ ρ = 1 + 3 = 2 cos θ = 1 2 3 sen θ = 2 ⇒ θ = 300° Logo: z = 2 (cos 300° + i sen 300°). 3 ⇒ ρ = 1 + 3 = 1 e) z = 1 + i 4 4 2 2 cos θ = 1 2 ⇒ θ = 60° 3 sen θ = 2 Logo: z = cos 60° + i sen 60°. 2 cos θ = –5 = – 2 5 2 5 2 = 2 5 2 Logo: z = 5 2 (cos 3π + i sen 3π ). 4 4 sen θ = i) z = –i ⇒ ρ = 1 z é imaginário puro e Im(z) < 0 ⇒ θ = 3π . 2 3π + i sen 3π . Logo: z = cos 2 2 3 3 = – 1 – i ⇒ ρ = 1 + 3 = 1 j) z = – 1 , – 16 16 2 4 4 4 4 – 1 4 cos θ = – = – 1 2 1 2 – 3 3 sen θ = 4 = 2 1 2 k) z = (1 – i)2 = 1 – 2i + i2 = –2i ⇒ ρ = 2 z é imaginário puro e Im(z) < 0 ⇒ θ = 3π 2 3π + i sen 3π ). Logo: z = 2 (cos 2 2 l) z = 13 ⇒ ρ = 13 z ∈ ℝ e Re(z) > 0 ⇒ θ = 0 Logo: z = 13 (cos 0 + i sen 0). 61. - ρ1 = 3, θ1 = 90° ⇒ z1 = 3 (cos 90° + i sen 90°) --ρ = 3 + 2 = 5; θ = 180° – 30° = 150° ⇒ 2 ⇒ z2 = 5 (cos 150° + i sen 150°) z ∈ ℝ e Re(z) < 0 ⇒ θ = π Logo: z = 4 (cos π + i sen π). --ρ = 3 + 2 = 5; θ = 270° + 45° = 315° ⇒ 3 3 ⇒ z3 = 5 (cos 315° + i sen 315°) g) z = 3 – 3i ⇒ ρ = 9 + 9 = 3 2 3 2 = 2 3 2 2 sen θ = – 3 = – 2 3 2 cos θ = ⇒ θ = 7π 4 Logo: z = 3 2 (cos 7π + i sen 7π ). 4 4 h) z = (–5, 5) = –5 + 5i ⇒ ρ = 25 + 25 = 5 2 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 99 ⇒ θ = 4π 3 Logo: z = 1 cos 4π + i sen 4π . 3 3 2 2 f ) z = – 4 ⇒ ρ = 4 ⇒ θ = 3π 4 Im(z) P1 P2 30° 0 3 Re(z) 45° 2 P3 13/05/10 04:33
  • 11.
    | 11 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 i 62. - z = 1 + i - z a) = + 1 i (1 – i) i + (– i) = i – i2 – i = (1 + i)(1 – i) i(– i) 1 – i2 –i2 = i + 1 – 2i = 1 – i 2 2 2 - z = 1 – 2i 2 2 2 2 2 b) .z = 1 – i ⇒ ρ = 1 + 1 = 4 4 2 2 2 Logo: z = a) x + yi = –1 – 2i (· i) 2xi + y = 1 + i 1 = –i ⇒ x = – i (2) i i (–i) Substituindo-se (2) em (1): ⇒ θ = 315° - y = –1 + i ⇒ ρ = - z é imaginário puro e Im(z) < 0 ⇒ θ = 270°. 1 2 = – 2 ⇒ θ = 3π 2 4 1 2 sen θ = = 2 2 2 Logo: z2 = 1 (cos 270° + i sen 270°). 2 3 – 1 + i ⇒ 2 2 3 b) z = 6 cos 4π + i sen 4π = 6 – 1 – i ⇒ 2 3 3 4 ⇒ z = – 3 – 3i 3 c) z = 3 (cos 90° + i sen 90°) = 3(0 + i) ⇒ z = 3i d) z = cos 3π + i sen 3π = 0 + i (–1) ⇒ z = – i 2 2 3 e) z = cos 210° + i sen 210° = – + i – 1 ⇒ 2 2 3 1 i ⇒ z = – – 2 2 3 f ) z = 2 (cos 5π + i · sen 5π ) = 2 – + i · 1 ⇒ 2 6 6 2 ⇒ z = – 3 + i g) z = 2 (cos 135° + i sen 135°) = 2 – MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 100 2 2 + i · ⇒ 2 2 1 + 1 = 2 cos θ = – z = – 1 · i ⇒ ρ = 1 2 2 63. a) z = 4 (cos 120° + i sen 120°) = 4 3xi = 3 ⇒ –x = 2 (–i) i + y = 1 + i ⇒ y = –1 + i Assim, temos: 3π 3π x = –i ⇒ ρ = 1 e θ = ⇒ x = cos + i sen 3π 2 2 2 2 ⇒ z = –1 + i xi – y = –i + 2 2xi + y = 1 + i (1) ⇒ + 2 (cos 315° + i sen 315°). 2 ⇒ z = – 2 + 2i 3 ⇒ 64. x, y ∈ ℂ = 1 – i + i = – i 4 4 2 2 1 2 2 = cos θ = – 2 2 2 – 1 2 2 = – sen θ = 2 2 2 2 2 + i – h) z = 3 cos 7π + i · sen 7π = 3 4 4 2 2 2 2 ⇒ z = 3 – 3 · i 2 2 Logo: y = 2 (cos 3π + i sen 3π ). 4 4 b) 2x + yi = 0 (· i) ⇒ xi + y = 3 – 3i 3 ⇒ + 2xi – y = 0 (1) xi + y = 3 – 3i 3 3 3xi = 3 – 3i 3 ⇒ x = 1 – i = – 3 – i (2) i De (1) : y = 2xi (2) 2i (– 3 – i) ⇒ y = 2 – 2i 3 Assim, temos: - x = – 3 – i ⇒ ρ = 3 + 1 = 2 3 2 1 sen θ = – 2 cos θ = – ⇒ θ = 210° Logo: x = 2 (cos 210° + i sen 210°). - y = 2 – 2i 3 ⇒ ρ = 4 + 12 = 4 2 1 = 4 2 –2 3 = – 3 sen θ = – 4 2 cos θ = ⇒ θ = 300° 13/05/10 04:33
  • 12.
    Capítulo 5 •Números complexos | 12 | Assim: ρA = ρB = ρC = ρD= 25 + 25 = 5 2 . Logo: y = 4 (cos 300° + i sen 300°). 65. M: imagem do complexo z = ρ [cos (180° – θ + i · · sen (180° – θ)] Assim: z = ρ (– cos θ + i sen θ) (1) 3 tg θ = 2 9 13 ⇒ sec2 θ = 1 + 4 = 4 ⇒ cos2 θ = 2 1 +tg2 θ = sec2 θ 13 4 = cos θ = (2) 13 0 < θ < 90° 3 3 2 tg θ = sen θ = 2 ⇒ sen θ = 2 · ⇒ sen θ = cos θ 13 3 (3) = 13 Substituindo-se (2) e (3) em (1), obtém-se: θA = π ⇒ θB = π + π = 3π, θC = π + π = 5π e θc = 4 4 2 4 4 4 π + 3π = 7π = 4 2 4 Logo: z = 5 2 (cos θ + i sen θ), com θ = π , 3π, 5π ou 7π 4 4 4 4 68. z1 = 6 ( cos 240° + i sen 240°); z2 = = 2 3 (cos 30° + i sen 30°); z3 = 3(cos 150° + i sen 150°) a) z1 · z2 = 6 · 2 3 [cos (240° + 30°) + i sen (240° + 30°)] = = 12 3 (cos 270° + i sen 270°) b) z3 · z2 = 3 · 2 3 [cos (150° + 30°) + i sen (150° + 30°)] = = 6 3 (cos 180° + i sen 180°) c) z1 · z2 · z3 = 6 · 2 3 · 3 · [cos (240° + 30° + 150°) + 2 3 z = ρ – + i 13 13 + i sen (240° + 30° + 150°)] = 36 3 (cos 420° + Assim, de modo geral, a forma algébrica de Z é dada por: z = – 2ρ + 3ρ i 13 13 Logo, se ρ = 13 , obtém-se z = –2 + 3i, uma possível forma algébrica de z. Im(z) + i sen 420°) = 36 3 (cos 60° + i sen 60°) z d) 1 = 6 [cos (240° – 30°) + i sen (240° – 30°)] = z2 2 3 = 3 (cos 210° + i sen 210°) z e) 1 = 6 [cos (240° – 150°) + i sen (240° – 150°)] = z3 3 = 2 (cos 90° + i sen 90°) f ) M θ O z2 = 2 3 [cos (30° – 150°) + i sen (30° – 150°)] = 3 z3 = 2 3 [cos (–120°) + i sen (– 120°)] = 2 3 (cos 240° + 3 3 Re(z) + i sen 240°) 66. z = i · i · i · . . . · i = i 21 22 23 29 = i 21 + 22 + ... + 29 (21 + 29) 2 · 9 = i = i 225 5 –5 2 b) v = cos 11π – 3π + i sen 11π – 3π = 8 8 8 8 2 u A(5,5) π 4 C(–5,–5) 2 cos 11π + i sen 11π 8 8 = 2 – 2i Im(z) 0 8 2 2 = 2 2 cos 7π + i sen 7π = 2 2 – i = 4 4 2 2 67. afixos: A(5, 5), B(–5, 5), C(–5, –5), D(5, –5) –5 8 a) u · v = 2 · 2 cos 3π + 11π + i sen 3π + 11π = 8 8 8 8 z = i = cos π + i sen π 2 2 B(–5,5) 69. u = 2 cos 3π + i sen 3π e v = = 5 D(5,–5) Re(z) 2 2 2 (cos π + i sen π) = (–1 + i · 0) = – 2 2 2 c) u2 = u · u = 2 · 2 · cos 3π + 3π + i sen 3π + 3π = 8 8 8 8 2 2 = = 4 cos 3π + i sen 3π = 4 – – i · 4 4 2 2 = – 2 2 + 2i 2 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 101 13/05/10 04:33
  • 13.
    | 13 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 70. a) z1 = 4 (cos 120° + i sen 120°) z1 · z2 = 2 (cos 270° + i sen 270°) ⇒ ⇒ z2 = 2 (cos 270° + i sen 270°) 4 (cos 120° + i sen 120°) 2 Logo: z = 1 [cos (270° – 120°) + i sen (270° – 120°)] ⇒ 2 ⇒ z2 = 1 (cos 150° + i sen 150°). 2 3 – 3 1 1 – i · ⇒ z2 = – + i b) z2 = 1 2 4 2 4 2 71. z = 2 (cos 30° + i sen 30°) a) z3 = 23 (cos 3 · 30° + i sen 3 · 30°) = 8 (cos 90° + i sen 90°) = = 8 ( 0 + i · 1) = 8i 3 ·3 b) z6 = 26 (cos 6 · 0° + i sen 6 0°) = 64 (cos 180° + i sen 180°) = = 64 (–1 + i · 0) = –64 c) z10 = 210 (cos 10 · 30° + i sen 10 · 30°) = 1 024 (cos 300° + 1 i 3 = 512 – 512 i 3 + i sen · 300°) = 1024 – 2 2 72. z = 74. z = π π 3 1 i ou z = 1 cos – 6 + i sen – 6 – 2 2 π zn = 1n cos –n 6 + i sen –n π 6 3 + i a) z = ( 3 + i)4 = ( 3 )4 + 4( 3 )3 i + 6 ( 3 )2 · i2 + + 4 ( 3 ) i3 + i4 = 9 + 12i 3 – 18 – 4i 3 + 1 = = – 8 + 8i 3 b) z = 3 + i = 2 (cos 30° + i sen 30°) ⇒ ⇒ z4 = 24 (cos 4 · 30° + i sen 4 · 30°) = 16 (cos 120° + + i sen 120°) = 16 3 –1 + i · = – 8 + 8 i 3 2 2 6 – i 2 ⇒ z =2 2 cos 7π + i sen 7π 6 6 z 10 = (– 6 – i 2 ) 10 = (2 2 ) 10 cos 10 · 7π + 6 73. a) z = – + i sen 35π = + i sen 10 · 7π = 215 cos 35π 6 3 3 3 1 =215 cos 5π + i sen 5π = 215 – i · = 2 2 3 3 = 214 – 214 i 3 = = cos –n π + i sen –n π 6 6 z45 = cos – 15π + i sen – 15π = cos π + i sen π = i 2 2 2 2 z50 = cos – 25π + i sen – 25π =cos – π + i sen – π = 3 3 3 3 = 1 – 3 i 2 2 2 z100 = (z50)2 = 1 – 3 i = 2 2 = 1 –2· 1 · 3 i+ 2 4 2 4 2 3 i = 2 = 1 – 3 – 3 i=– 1 – 3 i 2 2 4 4 2 75. a) z0 = i ⇒ z0 = cos π + i sen π 2 2 Seja z = ρ (cos θ + i sen θ), tal que z2 = z0, ou seja, z2 = ρ2 (cos 2 θ + i sen 2 θ) = cos π + i sen π ⇒ 2 2 ρ2 = 1 ⇒ ρ = 1 ⇒ 2θ = π + k: 2π ⇒ θ = π + kπ, k ∈ ℤ (*) 2 4 Em (*), fazendo-se k = 0, 1, obtém-se: π 4 5π 2 θ = 4 θ1 = Logo: i = 2 1 1 b) z = + i ⇒ z = cos π + i sen π 5 5 5 4 4 8 8 2 1 1 + i = cos 8 · π + i sen 8 · π = 5 5 5 4 4 = 16 (cos 2π + i sen 2π) = 16 (1 + i · 0) = 16 58 58 58 z8 = c) z = –4 + 4 i 3 ⇒ z = 8 (cos 120° + i sen 120°) z–6 = (–4 + 4i 3 )–6 = 8–6 (cos (–6) · 120° + i sen (–6) · MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 102 · 120°) = 1 (cos (–720°) + i sen (–720°) = 1 (cos 00 + 218 218 1 (1 + i · 0) = 1 0 + i sen 0 ) = 18 2 218 2 2 z1 = cos π + i sen π = + i 4 4 2 2 2 2 z2 = cos 5π + i sen 5π = – – i 4 4 2 2 b) z0 = –3 ⇒ z0 = 3 (cos π + i sen π) z = ρ (cos θ + i sen θ) e z2 = z0 ⇒ ⇒ ρ2 (cos 2θ + i sen 2θ) = 3 (cos π + i sen π) ⇒ 13/05/10 04:33
  • 14.
    Capítulo 5 •Números complexos | 14 | ρ2 = 3 ⇒ ρ = 3 ⇒ 2θ = π + k · 2π, k ∈ ℤ ⇒ θ = π + kπ, k ∈ ℤ 2 Em (*), fazendo-se k = 0, 1 e 2 obtêm-se: θ1 = 2π , θ2 = 9 8π e θ = 14π. ∙ 3 9 9 3 Logo: –2 + 2i 3 = Em (*), fazendo-se k = 0, 1, obtém-se: θ1 = π 2 3π θ2 = 2 z1 = 4 cos 2π + i sen 2π 9 9 3 = z = 3 4 cos 8π + i sen 8π 2 9 9 z3 = 4 cos 14π + i sen 14π 9 9 3 Logo: –3 = z1 = 3 cos π + i sen π = 2 2 = 3 (0 + i · 1) =i 3 z2 = 3 cos 3π + i sen 3π = 2 2 3 [0 + i(–1)] = – i 3 c) zo = – 1 i ⇒ zo = 1 cos 3π + i sen 3π 2 2 4 4 b) z0 = –5 – 5i ⇒ z0 = 5 2 cos 5π + i sen 5π 4 4 z = ρ (cos θ + i sen θ) e z4 = z0 ⇒ ⇒ ρ4 (cos 4θ + i sen 4θ) = 5 2 cos 5π + i sen 5π ⇒ 4 4 8 ρ4 = 5 2 ⇒ ρ4 = 50 ⇒ ρ = 50 ⇒ z = ρ (cos θ + i sen θ) e z2 = zo ⇒ ⇒ ρ2 (cos 2θ + i sen 2θ) = 1 cos 3π + i sen 3π ⇒ 2 2 4 1 ⇒ ρ = 1 ρ2 = 4 2 ⇒ 2θ = 3π + k · 2π ⇒ θ = 3π + kπ, k ∈ ℤ (*) 2 4 θ1 = 3π 4 . Em (*), fazendo-se k = 0,1, obtêm-se: θ2 = 7π 4 ⇒ ρ3 (cos 3θ + i sen 3θ) = 4 cos 2π + i sen 2π ⇒ 3 3 ⇒ 3 ρ = 4 ⇒ ρ = 2 3θ = 2π + k · 2π ⇒ θ = 2π + k · 2π , k ∈ ℤ (*) 3 9 3 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 103 z1 = 50 cos 5π + i sen 5π 16 16 8 z2 = 50 cos 13π + i sen 13π 16 16 8 z3 = 50 cos 21π + i sen 21π 16 16 z4 = 50 cos 29π + i sen 29π 16 16 8 c) z0 = 4 3 – 4i ⇒ z0 = 8 cos 11π + i sen 11 π 6 6 z = ρ (cos θ + i sen θ) e z5 = z0 ⇒ ⇒ ρ5 (cos 5θ + i sen 5θ) = 8 cos 11π + i sen 11π ⇒ 6 6 3 ⇒ z0 = 4 cos 2π + i sen 2π 3 3 z = ρ (cos θ + i sen θ) e z3 = z0 ⇒ 3 4 Logo: –5 – 5i = 8 2 2 z1 = 1 cos 3π + i sen 3π = 1 · – + i = 2 2 2 2 4 4 2 2 = – + · i 4 4 2 2 z2 = 1 cos 7π + i sen 7π = 1 · – i = 2 2 2 2 4 4 2 2 = – · i 4 4 76. a) z0 = – 2 + 2i Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2 e 3, obtêm-se: θ1 = 5π , 16 θ2 = 13π, θ3 = 21π e θ4 = 29π . 16 16 16 = Logo: – 1 i = 4 4θ = 5π + k · 2π ⇒ θ = 5π + k · π , k ∈ ℤ (*) 4 16 2 5 ⇒ ρ5 = 8 ⇒ ρ = 8 5θ = 11π + k · 2π ⇒ θ = 11π + k · 2π , k ∈ ℤ (*) 6 30 5 Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2, 3 e 4, obtêm-se: θ1 = 11π, θ2 = 23π, θ3 = 7π , θ4 = 47π e θ5 = 59π 30 30 30 30 30 5 Logo: 4 3 – 4i = 13/05/10 04:33
  • 15.
    | 15 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 z1 = 8 cos 11π + i sen 11π 30 30 5 z2 = 8 cos 23π + i sen 23π 30 30 5 = z3 = 8 cos 7π + i sen 7π 6 6 x = ρ(cos θ + i sen θ) e x3 = x0 ⇒ ⇒ ρ3(cos 3θ + i sen 3θ) = 16 cos π + i sen π ⇒ 6 6 3 5 z4 = 8 cos 47π + i sen 47π 30 30 ⇒ 5 z5 = 8 cos 59π + i sen 59π 30 30 5 77. a) x4 + 16 = 0 ⇒ x4 = –16 x0 = –16 ⇒ x0 = 16 (cos π + i sen π) x = ρ (cos θ + i sen θ) e x4 = x0 ⇒ ⇒ ρ4 (cos 4θ + i sen θ) = 16 (cos π + i sen π) ⇒ ρ3 = 16 ⇒ ρ = 2 2 3θ = π + k · 2π ⇒ θ = π + k · 2 π , k ∈ ℤ (*) 6 18 3 Em (*), fazendo-se k = 0, 1 e 2, obtêm-se: θ1 = π , 18 θ2 = 13π e θ3 = 25π. 18 18 3 Logo: x = 2 2 (cos θ + i sen θ), com θ = π , 13π 18 18 ou 25π. 18 d) x3 = (–1, 3 ) = –1 + i 3 x0 = –1 + i 3 ⇒ x0 = 2 cos 2π + i sen 2π 3 3 ρ4 = 16 ⇒ ρ = 2 ⇒ x = ρ(cos θ + i sen θ) e x3 = x0 ⇒ ρ3(cos 3θ + i sen 3θ) = 4θ = π + k · 2π ⇒ θ = π + k · π , com k ∈ ℤ (*) 4 2 = 2 cos 2π + i sen 2π ⇒ 3 3 Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2 e 3, obtêm-se: θ1 = π , 4 θ2 = 3π, θ3 = 5π e θ4 = 7π. 4 4 4 Logo: x = 2(cos θ + i sen θ), com θ = π , 3π , 5π ou 4 4 4 = 7π , ou seja: 4 x = 2 + i 2 , – 2 + i 2 , – 2 – i 2 ou 2 – i 2 . 3 ⇒ ρ3 = 2 ⇒ ρ = 2 3θ = 2π + k · 2π ⇒ θ = 2π + k · 2π , k ∈ ℤ (*) 3 9 3 Em (*), fazendo-se k = 0, 1 e 2, obtêm-se: θ1 = 2π , θ2 = 9 = 8π e θ3 = 14π. 9 9 Logo: x = 2 (cos θ + i sen θ), com θ = 2π , 8π ou 9 9 14π. 9 3 b) x4 – 2i = 0 ⇒ x4 = 2i x0 = 2i ⇒ x0 = 2 cos π + i sen π 2 2 x = ρ (cos θ + i sen θ) e x4 = x0 ⇒ ⇒ ρ4 (cos 4θ + i sen 4θ) = 2 cos π + i sen π ⇒ 2 2 4 ⇒ e) x2 = 1 , – 1 = 1 – 1 i 2 2 2 2 2 x0 = 1 – 1 i = cos 7π + i sen 7π 4 4 2 2 2 ρ4 = 2 ⇒ ρ = 2 x = ρ (cos θ + i sen θ) e x2 = x0 ⇒ ρ2 (cos 2θ + i sen 2θ) = 4θ = π + k · 2π ⇒ θ = π + kπ , k ∈ ℤ (*) 2 8 2 = Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2 e 3, obtêm-se: θ1 = π , 8 θ2 = 5π, θ3 = 9π e θ4 = 13π . 8 8 8 4 Logo: x = 2 (cos θ + i sen θ), com θ = π , 5π, 9π 8 8 8 ou 13π . 8 c) x3 – 8 3 – 8i = 0 ⇒ x3 = 8 3 – 8i x0 = 8 3 + 8i ⇒ x0 = 16 cos π + i sen π 6 6 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 104 2 cos 7π + i sen 7π ⇒ 2 4 4 4 ⇒ 2 8 ⇒ ρ = 2 2 2θ = 7π + k · 2π ⇒ θ = 7π + kπ, k ∈ ℤ (*) 4 8 ρ2 = Em (*), fazendo-se k = 0 e 1, obtêm-se: θ1 = 7π e θ2 = 8 = 15π. 8 4 Logo: x = 8 (cos θ + i sen θ), com θ = 7π ou 15π. 2 8 8 13/05/10 04:33
  • 16.
    Capítulo 5 •Números complexos | 16 | --Os argumentos das raízes quartas formam uma P.A. 360° 78. Dado z = 4i a) z = 4i ⇒ z = 4 cos π + i sen π 2 2 = 90°. 4 3 Logo: z1 = 2(cos 30° + i sen 30°) = 2 + i · 1 = 3 + i 2 2 de razão 2 z1 = ρ cos θ + i sen θ e z1 = z ⇒ ⇒ ρ (cos 2θ + i sen 2θ) = 4 cos π + i sen π ⇒ 2 2 ρ2 = 4 ⇒ ρ = 2 ⇒ 2θ = π + k · 2π ⇒ θ = π + kπ, k ∈ ℤ (*) 2 4 2 Em (*), fazendo-se k = 0 e 1, obtêm-se: θ1 = π e θ2 = 4 = 5π 4 2 cos π + i sen π 4 4 Logo: z1 = 4i = π + i sen π 2 cos 4 4 Im(z) 3 z3 = 2(cos 210° + i sen 210°) = 2 – – i · 1 = – 3 – i 2 2 3 = 1 – i 3 z4 = 2(cos 300° + i sen 300°) = 2 1 – i · 2 2 81. cos 72° + i sen 72° é raiz da equação x5 + k = 0 ⇒ ⇒ (cos 72° + i sen 72°)5 + k = 0 ⇒ ⇒ (cos 360° + i sen 360°) + k = 0 ⇒ ⇒ k = – cos 0° – i · sen 0° ⇒ k = –1 ⇒ k = cos 180° + i sen 180° x = ρ (cos θ + i sen θ) e x3 = k ⇒ P1 2 2 3 = –1 + i 3 z2 = 2(cos 120° + i sen 120°) = 2 –1 + i · 2 2 ⇒ p3 (cos 3θ + i sen 3θ) = cos 180° + i sen 180° ⇒ π 4 0 Re(z) P2 ⇒ ρ3 = 1 ⇒ ρ = 1 3θ = 180° + k · 360° ⇒ θ = 60° + k · 120° , k ∈ ℤ (*) Em (*), fazendo-se k = 0, 1 e 2, obtêm-se: θ1 = 60°, θ2 = = 180° e θ3 = 300°. b) P1 P2 = 2ρ = 2 · 2 = 4 79. zA = 2(cos 60° + i sen 60°) = 2 1 + i · 3 = 1 + i 3 2 2 zB = 2(cos 180° + i sen 180°) = 2(–1 + i · 0) = –2 3 cos 60° + i sen 60° = 1 + i 2 2 3 Logo: k = cos 180° + i sen 180° = –1 3 1 cos 300° + i sen 300° = – i 2 2 Im(z) 3 zc = 2(cos 300° + i sen 300°) = 2 1 – i · = 1 – i 3 2 2 1 3 , 2 2 Im(z) A 0 (–1,0) 1 Re(z) 2 60° B 1 3 ,– 2 2 2 Re(z) 0 82. A = (–1, 0): imagem de z1 = –1 (raiz sexta de z) C 6 a) z1 = z ⇒ z = z61 = (–1)6 ⇒ z = 1 80. Uma das raízes quartas de –8 + 8i 3 é z1 = 2 (cos 30° + + i sen 30°). --Todas as raízes quartas de –8 + 8i módulo ⇒ ρ1 = ρ2 = ρ3 = ρ4. MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 105 b) z1 = –1 = cos 180° + i sen 180° --ρ = 1 ⇒ ρ = ρ = ρ = ρ = ρ = 1 --os argumentos principais de z formam uma P.A. 360° 1 2 3 4 5 6 6 3 têm mesmo de razão 6 = 60°, ou seja: 13/05/10 04:33
  • 17.
    | 17 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 θ2 = θ1 – 3 · 60° = 0° θ3 = θ1 – 2 · 60° = 60° θ1 = 180° ⇒ θ4 = θ1 – 1 · 60° = 120° Exercícios complementares 1. 10 a) A = Σ in = (i0 + i1 + i2 + i3) + (i4 + i5 + i6 + i7) + n=0 θ5 = θ1 + 1 · 60° = 240° + i8 + i9 + i10 = i0 + i1 + i2 = 1 + i – 1 = i θ6 = θ1 + 2 · 60° = 300° P.A. Logo: z1 = cos 180° + i sen 180° = – 1 b) A = i · i2 · i3 · ... · i19 · i20 = i1 + 2 + 3 + ... + 19 + 20 = i z2 = cos 0° + i sen 0° = 1 =i 3 z3 = cos 60° + i sen 60° = 1 + i 2 2 =0 =0 2. 210 (1 + 20) · 20 2 = = i = –1 2 . a) n: no natural par ⇒ n = 2p, p ∈ ℕ p A = in + i2n + i3n + i4n = i2p + i4p + i6p + i8p = (i2) + 3 z4 = cos 120° + i sen 120° = –1 + i 2 2 p p p 2p + (i4) + (i2) · (i4) + (i4) = (–1)p + 1p + (–1)p · 12p + 3 z5 = cos 240° + i sen 240° = –1 – i 2 2 + 12p ⇒ 3 z6 = cos 300° + i sen 300° = 1 – i 2 2 ⇒ A = 2 · (–1)p + 2 ⇒ A = 2 + 2 = 4, se p é par –2 + 2 = 0, se p é ímpar (1) n = 4k 83. 3 1 = ? -- (3) n = 4k + 2 z0 = 1 ⇒ z0 = cos 0° + i sen 0° A = in + i–n = in + 1 in = cos 0° + i sen 0° ⇒ ⇒ (1): n = 4k ⇒ in = i4k = (i4)k = 1k = 1 ⇒ A = 1 + 1 = 2 1 ρ3 = 1 ⇒ ρ = 1 (2): n = 4k + 1 ⇒ in = i4k + 1 = i4k · i = i ⇒ A = i + 1 = i = i + (–i) = i – i = 0 i(–i) 3θ = 0° + k · 360° ⇒ θ = k · 120°, k ∈ ℤ (*) Em (*), fazendo-se k = 0, 1 e 2, obtêm-se: θ1 = 0°, θ2 = (3): n = 4k + 2 ⇒ in = i4k + 2 = i4k · i2 = –1 ⇒ A = –1 + + 1 = –2 –1 = 120° e θ3 = 240°. z1 = cos 0° + i sen 0° = 1 3 z = cos 120° + i sen 120° = –1 + i Logo: 1 = 2 2 2 1 z3 = cos 240° + i sen 240° = – – i 3 2 2 (4): n = 4k + 3 ⇒ in = i4k + 3 = i4k · i3 = –i ⇒ A = –i + 1 = –i i = –i + i = 0 = –i + (–i)i 3 P P 1 2 3 3 3 ⇒ = 1 (P2P3) · (HP1) = 1 · 2 · · 2 2 2 2 3 ⇒ AP P P = 3 1 2 3 4 Logo: A = 2, 0 ou –2 3. ΔAPB equilátero ⇒ h = PH = 2a 3 = a 3 2 a>0 Im(z) P b 1 3 P2 – , 2 2 2a H 0 , ∀k ∈ ℤ, ou seja, (4) n = 4k + 3 z = ρ (cos θ + i sen θ) e z3 = z0 ⇒ ρ3 (cos 3θ – i sen 3θ) = AP (2) n = 4k + 1 . b) n: no inteiro ⇒ 2a P1 (1, 0) Re(z) 60° P3 – 1 3 ,– 2 2 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 106 A a H a B AAPB = 36 3 13/05/10 04:33
  • 18.
    Capítulo 5 •Números complexos | 18 | 1 ⋅ 2a ⋅ a 3 = 36 3 2 a=6 e 7. z = (3 + i) · (2 – xi) = 6 + x2 + 2 – 3x · i (2 + xi) · (2 – xi) 4 + x 4 + x2 b=a 3 =6 3 Assim: z = a + bi ⇒ z = 6 + 6i 3 a) Re(z) = 1 ⇒ 6 + x2 = 1 ⇒ x2 – x – 2 = 0 ⇒ x = 2 ou 4+x Logo: z = (6 + 6i 3 ) = 36 + 36i ⋅ 3 + 72i 3 ⇒ 2 z = 3 + i , com x ∈ ℝ 2 + xi 2 2 x = –1 ⇒ z2 = –72 + 72i 3 4. b) Im(z) = 0 ⇒ 2 – 3x = 0 ⇒ 2 – 3x = 0 ⇒ x = 2 4 + x2 3 A = {x ∈ ℤ; |x| < 5} = {x ∈ ℤ; –5 < x < 5} = {–4, –3, –2, ..., 4} ⇒ ⇒ n(A) = 9 Seja z ∈ A, z = (a, b). . a) a ∈ A e b ∈ A ⇒ (a, b) ∈ (A × A) ⇒ no de pares (a, b) é n(A × A) = n(A) · n(A) = 9 · 9 = 81 c) Re(z) = Im(z) ⇒ 6 + x2 = 2 – 3x ⇒ 6 + x = 2 – 3x ⇒ 4+x 4 + x2 ⇒ x = –1 b) (a, b) é imaginário puro ⇒ a= 0 e b ≠ 0 ⇒ . ⇒ (0, b) ∈ {0} × A* no de pares (0, b), com b ≠ 0, é n({0} × A*) = 1 · n(A*) = 8 8. 2 34x + 5x – 45 · i A = (5 – xi) · (5x + 9i) = (5x – 9i) · (5x + 9i) 25x2 + 81 25x2 + 81 c) z · z = 20 ⇒ (a + bi) · (a – bi) = 20 ⇒ a2 + b2 = 20 ⇒ ⇒ b = ± 20 – a2 ⇒ a, b ∈ A 2 • A ∈ ℝ ⇒ 5x 2 – 45 = 0 ⇒ 5x2 – 45 = 0 ⇒ x = 3 a = –4 ⇒ b = –2 ou b = 2 ⇒ z = –4 – 2i ou z = –4 + 2i 25x + 81 a = –2 ⇒ b = –4 ou b = 4 ⇒ z = –2 – 4i ou z = –2 + 4i ⇒ ou x = –3 a = 2 ⇒ b = –4 ou b = 4 ⇒ z = 2 – 4i ou z = 2 + 4i • x = 3 ⇒ A = a = 4 ⇒ b = –2 ou b = 2 ⇒ z = 4 – 2i ou z = 4 + 2i 5. A = 5 – xi , x ∈ ℝ 5x – 9i Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ. (z)2 + iz = –2 ⇒ (a – bi)2 + i(a + bi) = –2 ⇒ a2 – b2 – 2abi + + ai – b = –2 ⇒ a2 – b2 – b + (a – 2ab)i = –2 ⇒ ⇒ a2 – b2 – b = –2 x = –3 ⇒ A = 34 · (–3) = – 1 25 · 9 + 81 3 (1) 9. a – 2ab = 0 ⇒ a (1 – 2b) = 0 ⇒ a = 0 ou b = 1 (2) 2 a) OB = r = 3; BH = 2 △OHB retângulo Assim, de (2): ⇒ OH2 + 22 = 32 ⇒ OH = 5 A(–3, 0) ⇒ zA = –3 Logo: B( 5 , 2) ⇒ zB = 5 + 2i C( 5 , –2) ⇒ zC = 5 – 2i a = 0 ⇒ b2 + b – 2 = 0 ⇒ b = –2 ou b = 1 (1) b = 1 ⇒ a2 = –2 + 1 + 1 ⇒ a2 = – 5 ⇒ ∃ a ∈ ℝ / 2 (1) 4 2 4 Logo: z = i ou z = – 2i. 6. 34 · 3 = 1 ou 25 · 9 + 81 3 b) D = Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, temos: AABC = 1 · |D| ⇒ AABC = 1 · (12 + 4 5 ) = 6 + 2 5 2 2 u + v + z = (1 + 2i) + (3 + 4i) +(a + bi) = = (a + 4) + (b + 6)i ∈ ℝ –3 0 1 5 2 1 = –12 – 4 5 5 –2 1 (1) Im(z) u · v · z = (1 + 2i) · (3 + 4i) · (a + bi) = = (–5 + 10i) · (a + bi) = (–5a – 10b) + + (10a – 5b)i ∈ ℝ De (1): b = –6 De (2): 10a – 5b = 0 B (2) 2 A O Re(z) ⇒a=–3 H C Logo: z = –3 – 6i. MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 107 13/05/10 04:33
  • 19.
    | 19 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 10. Seja z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos: z+z=4 z · z = 13 ⇒ 2x = 4 ⇒ x = 2 Im(z) 4 ⇒ x2 + y2 = 13 2 C ⇒ 4 + y2 = 13 ⇒ y = –3 ou y = 3 0 Assim: zA = 2 – 3i ⇒ A = (2, –3); zB = 2 + 3i ⇒ B = (2, 3); 2 Re(z) * 13. w = 4 + 2i; z = 3a + 4ai, em que a ∈ ℝ+ O = (0, 0) AABO = 1 · AB · OH = 1 · 6 · 2 = 6 2 2 • h: altura do △ABC ⇒ h = |z| = 9a2 + 16a2 = 25a2 ⇒ ⇒ h = 5a a>0 Im(z) • b = Re (z · w) B(2, 3) 3 z · w = (4 + 2i) · (3a + 4ai) ⇒ z = 4a + 22ai ⇒ b = 4a 2 H 0 –3 Re(z) • AAB = 1 · b · h = 90 cm2 ⇒ 1 · 4a · 5a = 90 ⇒ a = 3 cm C 2 2 a>0 14. z1 = ρ1(cos θ1 + i sen θ1) e z2 = ρ2 (cos θ2 + i sen θ2), com A(2, –3) 0 < θ1; θ2 < 90° 11. Seja z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos: |z + z| = 6 z · z = 10 ⇒ |2x| = 6 ⇒ x = –3 ou x = 3 x2 + y2 = 10 (*) x = –3 ⇒ y2 = 1 ⇒ y = –1 ou y = 1 x = 3 ⇒ y2 = 1 ⇒ y = –1 ou y = 1 ⇒ A(–3, –1); B(–3, 1), C(3, 1) e D(3, –1) ⇒ • z1 · z2 = 80(cos 16° + i sen 16°)10 ⇒ z1 · z2 = 80 · (cos 160° + + i sen 160°) ⇒ (1) ρ1 · ρ2 = 80 (2) θ1 + θ2 = 160° + k1 · 360° z z • 2 = 4(cos 8° + i sen 8°)5 ⇒ 2 = 4(cos 40° + i sen 40°) ⇒ z1 z1 ⇒ ρ2 =4 ρ1 (4) θ2 – θ1 = 40° + k2 · 360° (3) a) 2p = 2 · BC + 2 · AB = 2 · 6 + 2 · 2 = 16 De (1) e (3) obtêm-se: ρ1 = 2 5 e ρ2 = 8 5 . b) AABCD = AD · AB = 6 · 2 = 12 De (2) e (4) obtêm-se: (θ1 = 60° e θ2 = 100°) ou Im(z) B 1 –3 A –1 (θ1 = 240° e θ2 = 280°). C 3 Re(z) D Logo: z1 = 2 5 (cos 60° + i sen 60°) e z2 = 8 5 (cos 100° + i sen 100°) ou z1 = 2 5 (cos 240° + i sen 240°) e 12. S = {z ∈ ℂ; |z – (2 + 4i)| = 2} z2 = 8 5 (cos 280° + i sen 280°) Se z = x + yi, com x, y ∈ ℝ, temos: |z – (2 + 4i)| = 2 ⇒ |(x – 2) + (y – 4)i| = 2 ⇒ ⇒ (x – 2)2 + (y – 4)2 = 2 (x – 2)2 + (y – 4)2 = 4 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 108 15. P: imagem de z1 ⇒ z1 = ρ1(cos 30° + i sen 30°) Q: imagem de z2 ⇒ z2 = ρ2(cos 120° + i sen 120°) PQ = 20; ρ1 = 2ρ2 △POQ retângulo ⇒ 4ρ22 + ρ22 = 20 ⇒ ρ2 = 2 ⇒ ⇒ ρ1 = 4 13/05/10 04:33
  • 20.
    Capítulo 5 •Números complexos | 20 | Assim: z1 · z2 = ρ1 · ρ2 (cos (30° + 120°) + i sen (30° + 120°) = Assim, n = 6. = 8 · (cos 150° + sen 150°) (f. trigonométrica) II. –2 3 – 2i = 4 cos 7π + i sen 7π 6 6 e z2 = (–2 3 – 2i)n ⇒ z2 = 4n cos n · 7π + i sen n · 7π 6 6 3 = i · 1 = –4 3 + 4i f. algébrica: z1 · z2 = 8 – 2 2 z2 é imaginário puro ⇒ cos n · 7π = 0 ⇒ n · 7π = π + 6 6 2 7n – 3 ∈ ℤ e n ∈ ℤ+ * + kπ, k ∈ ℤ ⇒ k = 6 Im(z) Q P ρ2 Como 7n – 3 deve ser múltiplo de 6, então n = 3. ρ1 b) n = 6 ⇒ z1 = 26(cos 11π + i sen 11π) = 64 (–1 + i · 0) ⇒ 30° O Re(z) ⇒ z1 = –64 1 + i = 2 (cos 45° + i sen 45°) n = 3 ⇒ z2 = 43 cos 7π + i sen 7π = 64 (0 + i (–1)) ⇒ 2 2 x1 + y1i = (1 + i)9 = ( 2)9 (cos 405° + i sen 405°) = 16. a) ⇒ z2 = –64i = 16 2 (cos 45° + i sen 45°) = 16 2 2 2 +i· 2 2 19. a) q e r: quociente e resto da divisão de N por 4 ⇒ iN = –1 ⇒ i4q + r = –1 ⇒ x1 + y1 · i = 16 + 16i N = 4q + r Logo: P' = (x1, y1) = (16, 16). ⇒ i4q · ir = –1 ⇒ (i2)2q · ir = – 1 ⇒ (–1)2q · ir = –1 ⇒ ⇒ ir = –1 b) A distância de P à origem é igual ao módulo de x1 + + y1i, ou seja, d = 16 2. ⇒ w = r[cos (2π – θ) + i sen (2π – θ)] ⇒ z1004 = ( 2)1004 · (cos 1255π + i sen 1255π) z =z ⇒ ⇒ a = b = –1 Assim: z = –1 – i ⇒ z = 2 cos 5π + i sen 5π ⇒ 4 4 (cos π + i sen π) = –2 502 ⇒ 0 ⩽ θ < 2π ⇒ z · w = 1 ⇒ z · w = 1(cos 2π + i sen 2π) ⇒ ⇒ (2a – b + 1) + (a – 2b – 1) i = 0 ⇒ 502 r=2 w = r(cos θ + i sen θ) ⇒ w = r(cos θ – i sen θ) i · z + 2 · z + 1 – i = 0 ⇒ i(a + bi) + 2(a – bi) + 1 – i = 0 ⇒ 1004 ⇒ 0⩽r<4 b) z = 2 cos π + i sen π 3 3 17. Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, temos: ⇒ 2a – b + 1 = 0 a – 2b – 1 = 0 0⩽r<4 20. a) 2r = 1 ⇒ r = 1 2 π + (2π – θ) = 2π ⇒ θ = π 3 3 80 84 – z = (1 + i) 96 (1 – i) i 1 + i = 2 cos π + i sen π ⇒ 4 4 ⇒ (1 + i)80 = 240(cos 0 + i sen 0) = 240 18. a) I. 3 – i = 2 cos 11π + i sen 11π 6 6 z1 = ( 3 – i)n ⇒ z1 = 2n cos n · 11π + i sen n · 11π 6 6 z1 ∈ ℝ ⇒ sen n · 11π = 0 ⇒ n · 11π = k · π, k ∈ ℤ ⇒ 6 6 * ⇒ k = 11 n ∈ ℤ e n ∈ ℤ+ 6 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 109 1 –i = 2 cos 7π + i sen 7π ⇒ 4 4 ⇒ (1 – i)84 = 242 (cos π + i sen π) = –242 i96 = i0 = 1 40 42 Logo: z = 2 + 2 = 240 (1 + 22) = 5 · 240 1 5 b) z = (1 + i 3) 4 (1 – i 3 ) 13/05/10 04:33
  • 21.
    | 21 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 x15 = 1 ⇒ ρ15(cos 15θ1 + i sen 15θ1) = 1 (cos 0 + i sen 0) ⇒ 1 1 + i 3 = 2 cos π + i sen π ⇒ (1 + i 3 )5 = 3 3 ⇒ = 25 cos 5π + i sen 5π 3 3 ρ15 = 1 ⇒ ρ1 = 1 1 k1 · 2π θ1 = 15 , k1 ∈ ℤ Assim: 1 – i 3 = 2 cos 5π + i sen 5π 3 3 x = cos (1 – i 3)4 = 24 cos 20π + i sen 20π = 3 3 (2) x = ρ2(cos θ2 + i sen θ2) x12 = 1 ⇒ ρ12(cos 12θ2 + i sen 12θ2) = 1 (cos 0 + i sen 0) ⇒ 1 = 24 cos 2π + i sen 2π 3 3 5 Logo: z = 24 cos 5π – 2π + i sen 5π – 2π 2 3 3 3 3 ⇒ = ρ12 = 1 ⇒ ρ2 = 1 1 k2 · 2π θ2 = 12 , k2 ∈ ℤ Assim: = 2(cos π + i sen π) = –2 x = cos 21. a) k1 · 2π k1 · 2π 15 + i sen 15 , com k1 = 0, 1, 2, ..., 14. k2 · π k2 · π 6 + i sen 6 , com k2 = 0, 1, 2, ..., 11. As soluções comuns de (1) e (2) são obtidas nos seguintes A(0, –2), afixo de z = –2i ⇒ os demais vértices são: casos: B(2, 0), C(0, 2) e D(–2, 0) k1 = k2 = 0 ⇒ θ1 = θ2 = 0 2π k1 = 5 e k2 = 4 ⇒ θ1 = θ2 = 3 4π k1 = 10 e k3 = 8 ⇒ θ1 = θ2 = 3 b) AAOB = 1 · 2 · 2 = 2 ⇒ AABCD = 4 · AAOB = 8 2 c) (x – 2i)(x + 2i)(x – 2)(x + 2) = 0 ⇒ (x2 + 4)(x2 – 4) =0 ⇒ Logo, n(S1 ∙ S2) = 3 ⇒ n(S) = 27 – 3 = 24. (*) ⇒ x4 – 16 = 0 23. 2 C C –2 B 2 Re(z) 0 comprimento do arco (u. c.) ângulo central (rad) 4π Im(z) 2π π 3 α π ⇒ α = 6 rad Assim, temos: 11π 11π P1: afixo de z1 ⇒ z1 = 2 · cos 6 + i sen 6 = 3 – i ⇒ ⇒ z1 = 3 + i π π 5 P2: afixo de z2 ⇒ z2 = 2 · cos 2 + i sen 2 = 2 ⇒ z2 = 32 –2 A 22. (x15 – 1) · (x12 – 1) = 0 ⇒ (1) x15 – 1 = 0 ou (2) x12 – 1 = 0 S : conjunto solução de (1) Sejam S1: conjunto solução de (2) 2 7π 7π P3: afixo de z3 ⇒ z3 = 2 · cos 6 + i sen 6 = – 3 – i 5 |z1 + z2 + z3| = | 3 + i + 32 – 3 – i| = 32 Im(z) P2 temos: S = S1 ∙ S2 ⇒ n(S) = n(S1) + n(S2) – n(S1 ∙ S2) = = 15 + 12 – n(S1 ∙ S2) ⇒ ⇒ n(S) = 27 – n(S1 ∙ S2) soluções comuns (*) –2 0 P3 α 2 Re(z) P1 (1) x = ρ1(cos θ1 + i sen θ1) MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 110 13/05/10 04:33
  • 22.
    | 22 | Capítulo5 • Números complexos 3 3 i 7π 7π – = cos 6 + i sen 6 2 2 7π + i sen 2 ⇒ w = –i ⇒ w12 = 1 24. w = – 3 7π = cos 2 + • na parte inferior . no de pontos: 4 +1 ⇒ +2 ⇒ 5 ⇒ 3 +4 ⇒ 7–7 Seja v = ρ(cos θ + i sen θ), tal que v4 = 1, temos: ρ4 (cos 4θ + i sen 4θ) = 1(cos 0 + i sen 0) ⇒ Logo: ρ4 = 1 ⇒ ρ = 1 ⇒ 4θ = k · 2π ⇒ θ = kπ , k ∈ ℤ (*) 2 Em (*), fazendo-se k = 0, 1, 2 e 3, obtêm-se θ1 = 0, π 3π θ2 = 2 , θ3 = π, θ4 = 2 . v1 = cos 0 + i sen 0 = 1 π π v2 = cos 2 + i sen 2 = i Logo: v3 = cos π + i sen π = –1 3π 3π v4 = cos 2 + i sen 2 = –i 25. a) +3 0 0 +5 ⇒ 5 +6 ⇒ 4 7–7 11 – 7 ? = ? Testes 1. (a − b)(c − d) = (2 + i − i + 3)(1+ i − 3 + 2i) = = −2 + 3i) = 10 + 15i 5( − Resposta: c. 2. z= x + 2i ρ2 = ρ4 = ρ5 = ρ7 = 1 z= θ1 = π ⇒ θ2 = 3 · π = 3π ; θ4 = 7 · π = 7π ; θ5 = 8 8 8 8 8 π = 9π ; θ = 13 · π = 13π =9· 8 8 7 8 8 x 2 + 22= 2 2 ⇒ x 2 + 4 8 = ⇒ x 2 = ⇒ x = 2 (x é real negativo) 4 − Logo, z = 2 + 2i ⇒ − b) r = 2π = π 8 4 ⇒ z 2 =−2 + 2i)2 = − 8i − 4 = 8i ( 4 − π = π 8 4 1 · 1 · 1 · sen π = AP OP = 2 4 1 8 c) m(P1OP8) = 2 · Resposta: b. 3. a, b, c: números inteiros positivos (*) 2 2 1 = =2· 2 4 8· 2 =2 2 Aoctógono = 8 · AP OP = 4 1 8 c = (a + bi)2 – 14i ⇒ c = a2 + b2i2 + 2abi – 14i ⇒ ⇒ c = a2 – b2 + (2ab – 14)i ⇒ 2ab – 14 = 0 (1) ⇒ e c = a2 – b2, com a2 > b2 (2) P1 1 O 1 π 8 (2) De (1): a · b = 7 ⇒ a = 7 e b = 1 (*) π 8 Logo, de (2): c = 72 – 12 = 48 Resposta: a. P8 4. (a − 3) + (b + 2)i = 2b + (a − 2)i a − 3 = 2b ⇒ a = 2b + 3   ⇒ 2b + 3 = b + 4 ⇒ b + 2 = a − 2 ⇒ a = b + 4 Desafio Como em cada metade da peça do dominó a quantidade x de ⇒ b =1⇒ a =5 pontos marcados é tal que 0  x  6, então os padrões estabelecidos obedecem ao sistema de numeração de base 7. Assim, temos: • na parte superior . no de pontos: 6 +2 ⇒ 1 –1 ⇒ 8–7 MCA3-ManualResoluções-2aProva.indd 111 0 +2 ⇒ 2 –1 ⇒ 1 +2 ⇒ 3 –1 ⇒ 2 5+ 5− Logo, z = i e z = i Resposta: a. 5. z= e z= a + bi a − bi 2 z + z − 2z = 3 + 3i 13/05/10 04:33
  • 23.
    | 23 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 ( a2 + b2 ) + a + bi − 2(a − bi) = 3 + 3i 2 9. z = a + bi , com a, b ∈ℝ 1+i |a + bi| =1 ⇒ a2 + b2 = 1 ⇒ • |z| = 1 ⇒ a + bi = 1 ⇒ a2 + b2 + a + bi − 2a + 2bi = 3 + 3i 2 • z = a + bi = (a + bi) (1 – i) = a – ai + bi – bi = 2 1+i (1 + i) (1 – i) a + b + (b – a)i = 2 2 2(b – a) Re(z) = 2 · Im(z) ⇒ a + b = ⇒ 2 2 ⇒ a + b = 2b – 2a ⇒ b = 3a (2) 1± 1+ 8 1± 3 a1 = 2 = ⇒a = 2 2 a2 = −1 Logo, a =2 e b =1⇒ z =2 + i e a =−1e b =1⇒ ⇒ z =−1+ i. {2 + i, −1+ i} a2 + 9a2 = 2 ⇒ a = z é tal que: 3z + 2z = 10 + 5i (1) Logo: a · b = Seja z = a + bi, com a, b ∈ ℝ, e temos em (1): 5 3 5 ⇒ b= 5 (2) 5 Resposta: d. 3(a + bi) + 2(a – bi) = 10 + 5i ⇒ 5a + bi = 10 + 5i ⇒ ⇒ 5a = 10 ⇒ a = 2 b=5 Assim: z = 2 + 5i Logo: z ⋅ z = (2 + 5i)(2 – 5i) = 4 – 25i2 = 29 Resposta: b. 7. 1–i Substituindo (2) em (1), vem: Resposta: d. 6. 1+i ⇒ a2 + b2 = 2 ⇒ a + b2 = 2 (1) 2 3b = 3 ⇒ b = 1e a2 + b2 − a = 3 ⇒ a2 − a − 2 = 0 ⇒ S= |1 + i| 1+i (a2 + b2 − a) + 3bi =3 + 3i z = a + bi w= 6 + 3i wz =(6 + 3i)(a + bi) =6a + 6bi + 3ai − 3b = = (6a − 3b) + (3a + 6b)i 10. 5 3 5 3 · = 5 5 5 917 062 007 4 11 229 265 501 37 10 26 22 20 007 3 917062007 wz = (6a − 3b) − (3a + 6b)i Logo, i wz + wz − 5 = 0 ⇒ (6a − 3b) + (3a + 6b)i + +(6a − 3b) − (3a + 6b)i − 5 = 0 ⇒ = i3 = −i Resposta: b. ⇒ 2(6a − 3b) − 5 = 0 ⇒ 12a − 6b − 5 = 0 que é 11. Sabe que para n∈ , in + in+1 + in+2 + in+3 = 0 uma equação de reta. Logo, Resposta: b. v = + i2 + i3 +  + i22 =21 + i22 = + i2 = − 1e i i i i w = + i2 + i3 +  + i78 =77 + i78 = + i2 = − 1 i i i i 8. z = a + bi e z = a − bi iz − 2z + (1+ i) = 0 i(a + bi) − 2(a − bi) + 1+ i = 0 ai − b − 2a + 2bi + 1+ i = 0 ( −b − 2a + 1) + (a + 2b + 1)i = 0 = −b − 2a + 1 0 (×2)  0 2b + a + 1= 0 −2b − 4a + 2 = (+)  2b + a + 1= 0  − 3a + 3 = 0 ⇒ a = 1⇒ −b − 2 + 1= 0 ⇒ b = −1 Logo, z = 1− i Resposta: e. MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 148 Assim, v ⋅ w =(i − 1)2 =−1− 2i + 1=−2i Resposta: d. a + bi a − bi 12. z = e z = z + 5z =12 − 16i − a + bi + 5(a − bi) =12 − 16i − 6a − 4bi =12 − 16i ⇒ 6a =12 ⇒ − − ⇒ a = 2 e − 4b = 16 ⇒ b = − − 4 − Logo, z = 2 + 4i z = ( −2)2 + 42 = 20 = 2 5 Resposta: b. 9/2/10 10:48:13 AM
  • 24.
    Capítulo 5 •Números complexos 2(1+ i)2 2(1+ 2i − 1) 4i = = = (1− i)3 (1− i)2 (1− i) (1− 2i − 1)(1− i) = 13. z = | 24 | z 17. = −2i(1− i) −2(i + 1) 4i 4i = = = = −1− i 2 2i − 2i −2(1+ i) (1+ i)(1− i) 2 1+ 3i (1+ 3i)(1+ 2i) + (1− i)6 = + [(1− i)2 = ]3 1− 2i (1− 2i)(1+ 2i) 1+ 2i + 3i − 6 5i − 5 + (1− 2i −= 1)3 + ( −2i)3 = 1+ 4 5 =i − 1+ 8i =−1+ 9i = Resposta: d. Logo, z = ( −1)2 + 92 = 82 ≅ 9,06 14. Sejam P1, P2, P3 e P4 as imagens de z, –z, z e –z, respecti- Resposta: e. vamente. Se z = a + bi, em que a, b ∈ ℝ, e temos: P1 = (a, b), P2 = (–a, –b), P3 = (a, –b) e P4 = (–a, b), com a > b. 18. • P1P2P3P4 é um retângulo ⇒ 2 P1 ∈ λ ⇒ dCP = r2 ⇒ (k – 2)2 + 4 = 13 ⇒ (k – 2)2 = 9 ⇒ ⇒ A = (2a) (2b) 2p = 2 · (2a) + 2 · (2b) = 4a + 4b Im(z) P4 –a Assim, a equação de λ é (x – 5)2 + y2 = 13 (1) Se P = (x, y) é a imagem de z = x + yi, temos: z – 5 = x – 5 + yi ⇒ |z – 5| = (x – 5)2 + y2 (2) a Re(z) P2 Substituindo (1) em (2): |z – 5| = 13 P3 –b A = 24 ⇒ 4ab = 24 ⇒ ab = 6 2p = 20 ⇒ 4a + 4b = 20 ⇒ a + b = 5 ℝ> 0 1 ⇒k = 5 P1(a, b) b P1 = (2, 2): imagem de z1 = 2 + 2i λ: circunferência de raio r = 13 e centro C = (k, 0), com k > 0 Resposta: b. ⇒ a=3 a>b 19. z1 = 2 + i ⇒ A = (2, 1) z2 = –4 + i ⇒ B = (–4, 1) e b = 2 ⇒ z = 3 + 2i z3 = bi ⇒ C = (0, b), com b < 0 Resposta: e. AB = 6 e h = 1 + |b| AABC = 12 ⇒ 1 · 6 · (1 + |b|) = 12 ⇒ 1 + |b| = 4 ⇒ 2 ⇒ |b| = 3 ⇒ b = –3 0 15. x 2 − 2ax + a2 + b2 = 2a ± 4a2 − 4(a2 + b2 ) 2a ± −4b2 = = 2 2 z1= a + bi 2a ± 2bi = z 2 = a − bi 2 b<0 x= z1 + z 2 = Im(z) 1 B a2 + b2 + a2 + b2 = 2 a2 + b2 –4 0 2 Re(z) b C Resposta: c. Resposta: c. 16. z= x + yi z + i = x + (y + 1)i 20. z + 2 = (x + 2) + yi z + i = z + 2 ⇒ x 2 + (y + 1)2 = (x + 2)2 + y 2 ⇒ ⇒ x + y + 2y + 1= x + 2x + 4 + y ⇒ 2 A 2 2 2  1− i     1+ i  801  (1− i)(1− i)  =  (1+ i)(1− i)    801  −2i  =    2  801 =i)801 = (− = i)1 = i (− − Resposta: b. ⇒ 2y − 2x − 3 = 0 ⇒ (x, y) percorrem uma reta. Resposta: d. MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 149 20 20 20 9 21. z = 1 + i27 = 1 + i3 = 1 + i = (1 + i) (1 + i) 1+i 1+i 1+i (1 – i) (1 + i) 20 = 9/2/10 10:48:14 AM
  • 25.
    | 25 | MATEMÁTICACIÊNCIA E APLICAÇÕES 3 = 1 + 2i + i 1 – i2 20 = 2i 2 20 . ⇒ π – θ ∈ 1o quadrante. 2 Como π – θ = arg zi, então a imagem de zi pertence 2 . ao 1o quadrante. = i20 = i0 = 1 Resposta: a. 22. Os afixos são tais que Re(z) ≥ 0 e Resposta: a. z ≤ 1. Resposta: e. 26. 23. Ao dividirmos 1− i ⋅ quociente z = 3 por −1+ i, obtemos como ( −1− 3) i ⋅ ( 3 − 1) + 2 2 Note que o módulo de z vale ⇒ w = r(cos θ – i sen θ) = r[cos(–θ) + i sen(–θ)] Assim: z · w = 2r cos π – θ + i sen π – θ 6 6 z·w=1⇒ 2 2r = 1 ⇒ 2 · |w| = 1 ⇒ |w| = 1 2 r = |w| ⇒ π θ= π – θ = k · 2π, k ∈ ℤ ⇒ θ = π – k · 2π ⇒ 6 6 6 0 ⩽ θ < 2π Seu argumento principal θ é tal que senθ = ( 6 − 2) (− 2 − 6 ) e cos θ = 4 4 ( 6 − 2) , 4 concluímos que θ pertence ao segundo quadrante; = 180° − 15° 165° θ = Resposta: c. Como sen 15° sen(45° −= = 30°) Em radianos, θ = 27.   π  π  = cos  3 ⋅  + i sen 3 ⋅ = z3   6    6 π π = cos + i sen = i 2 2 11π 12   π  π  = cos  6 ⋅  + i sen 6 ⋅ = z6   6  6   = cos π + i sen π = −1 Resposta: e 24. z =8 − 4i =4(2 − i) 3π 3π   2 2  +i w =  cos + i sen  =  − 2 2 = 4 4   2 2    = 2 + 2i − π π     = cos  12 ⋅  + i sen 12 ⋅ = z12  6 6      = cos2π + i sen2π 1 = z 3 + z 6 + z12 = i − 1+ 1= i w = 2 − 2 i = 2 (1+ i) − − Resposta: d. z 4(2 − i) −2 2 (2 − i)(1− i) = = = w − 2(1+ i) (1+ i)(1− i) 28. (z – 2)4 = –4 ⇒ z – 2 = −2 2 (2 − 3i − 1) = = (1− 3i) − 2 1+ 1 4 4 –4 ⇒ z = 2 + –4 4 Calculando –4 , obtêm-se: Resposta: e. 25. • z = 3 + i ⇒ z = 2 · cos π + i sen π 6 6 w = r · (cos θ + i sen θ) ⇒ w1 = 2 cos π + i sen π = 1 + i 4 4 z = cos θ – i sen θ ⇒ z = cos (–θ) + i sen (–θ) i = cos π + i sen π 2 2 Assim: z · i = cos π – θ + i sen π – θ . 2 2 ⇒ • 0 < θ < π x(–1) – π < –θ < 0 ⇒ 0 < π – θ < π ⇒ π 2 2 2 2 w2 = 2 cos 3π + i sen 3π = –1 + i 4 4 w3 = 2 cos 5π + i sen 5π = –1 – i 4 4 w4 = 2 cos 7π + i sen 7π = 1 – i 4 4 2 MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 150 9/2/10 10:48:16 AM
  • 26.
    Capítulo 5 •Números complexos | 26 | 4 Como z = 2 + –4 , então z m = 2 + w m, em que m = 1, 2, 3 e 4. Assim, obtemos: z1 = 3 + i, z2 = 1 + i, z3 = 1 – i e z4 = = 3 – i, cujas respectivas imagens são: P1(3, 1), P2(1, 1), P3(1, –1) e P4(3, –1). Logo: P1P2P3P4 é um retângulo cuja área é A = 2 · 2 = 4. Im(z) P2 1 0 –1 3 Re(z) P3 360º x ⇒x= 5 · 360º = 30º 60 Ao girar 30º no sentido horário, P1 passa a ser imagem do complexo z, no qual ρ = 2 e θ = arg z = 150º – 30º = 120º. Logo: z = 2(cos 120º + i sen 120º) ⇒ z = –1 + i 3. Resposta: c. P1 1 giro de P1 60 min 5 min 1 – cotg 31. z = 1 + i 1 x = (1 + i cotg ix) (1 –x cotg x) = i cotg = P4 1 – i cotg x 1 – i cotg x cotg x 1 = = – ·i= 1 + cotg2 x cossec2 x cossec2 x cossec2 x = sen2 x – i · (sen x) · (cos x) Resposta: e. Logo: |z| = sen4 x + (sen2 x) (cos2 x) = = sen2 x (sen2 x + cos2 x) = sen2 x = |sen x| 29. ρA = 2 e θA = 60º =1 A é imagem de zA = 2(cos 60º + i sen 60º) Resposta: e. B, C e D: demais vértices do quadrado ⇒ θB = 60º + 90º = 150º θC = 150º + 90º = 240º ⇒ θD = 240º + 90º = 330º ⇒ ρB = ρC = ρD = 2 e zB = 2(cos 150º + i sen 150º) ⇒ zB = – 3 + i ⇒ z = 2(cos 240º + i sen 240º) ⇒ z = –1 –i 3 C C zD = 2(cos 330º + i sen 330º) ⇒ zD = 3 – i Resposta: e. 30. z1 = – 3 + i ⇒ ρ1 = 2 e θ1 = 150º P1: extremidade do ponteiro dos minutos (imagem de z1) Im(z) P1 2 150° 0 2 Re(z) Como, a cada hora, P1 dá uma volta completa sobre a circunferência, temos: MCA1-Resoluc�o�es-Mercado.indd 148 9/2/10 10:48:13 AM