O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

բնության ուժեր

854 visualizações

Publicada em

Բնության ուժեր

Publicada em: Carreiras
  • Seja o primeiro a comentar

  • Seja a primeira pessoa a gostar disto

բնության ուժեր

  1. 1. • Արտաքին ազդոթության հետևանքով մարմնի ձևի կամ չափերի փոփոխությունը կոչվում է դեֆորմացիա: • Դեֆորմացիան կոչվում է առանձգական, եթե արտաքին ազդեցությունը վերացնելուց հետո մարմնի դեֆորմացիան անհետանում է: Եթե դեֆորմացիայի ազդոցությունը վերացնելուց հետո մարմնի դեֆորմացիան չի փոխվում, ապա դեֆորմացիան կոչվում է ոչ առանձգական: • Այն ուժը, որն առաջանում է մարմնի դեֆորմացիայի հետևանքով և ուղղված է դեֆորմացիային ժամանակ մարմնի մասնիկների տեղափոխմանը հակառակ ուղղությամբ, կոչվում է առանձգականության ուժ:
  2. 2. IxI=IL-L0I<<L0 Դեֆորմացիաների դեպքում առանձգականության ուժի մոդուլը՝ Fառ =kIxI Քանի որ զսպանակի x երկարացումը և Fառ առանձգականության ուժի վեկտորի պրոյեկցիան X առանցքի վրա հակառակ նշաններ ունեն, ապա նրանց կապը կարելի է ներկայացնել հետևյալ առնչությամբ՝ F առ,x =-kx K-զսպանակի կոշտություն: Միավորների ՄՀ-ում կոշտությունը նշ. Ն/մ
  3. 3. Ազատ անկում կատարող մարմինն ունի ուղղաձիգ դեպի ներքև ուղղված արագացում, ուստի, ըստ Նյուտոնի || օրենքի, այդ մարմնի վրա ազդում է նույն ուղղությամբ, այսինքն` դեպի Երկրի կենտրոն ուղղված մի ուժ: Մոլորակները պտտվում են Արեգակի շուրջը` շարժվելով կոր հետագծով, այսինքն` արագացմամբ: Արեգակը և մոլորակները, ինչպես նաև բոլոր մարմիններ, փոխադարձաբար ձգում են իրար: Մարմինների այդ փոխադարձ ձգողությունն անվանում են տիեզերական ձգողություն, իսկ մարմինների փոխազդեցությունը՝ գրավիտացիոն փոխազդեցություն:
  4. 4. • Բոլոր մարմինները Երկրի վրա ընկնում են միևնույն` g արագացմամբ, ուստի` համաձայն Նյուտոնի || օրենքի, m զանգվածով մարմնի վրա ազդող Երկրի տիեզերական ձգողության ուժը` F=mg • Համաձայն Նյուտոնի ||| օրենքի, ուժերը մոդուլով միմյանց հավասար են: Հետևաբար` տիեզերական ձգողության ուժը համեմատական է փոխազդող մարմիններից յուրաքանչյուրի զանգվածին, այսինքն` նրանց զանգվածների արտադրյալին: F~Mm • Երկու մարմիններ իրար ձգում են այնպիսի ուժերով, որոնց մոդուլն ուղիղ համեմատական է այդ մարմինների զանգվածների արտադրյալին, հակադարձ համեմատական` նրանց հեռավորության քառակուսուն և ուղղված են մարմինները միացնող ուղղի երկայնքով: G·m1m2 r² F=
  5. 5. G-ն գրավիտացիոն հաստատուն է: Փոխազդող մարմինների վրա կիրառված գրավիտացիոն ուժերը մոդուլով իրար հավասար են, ուղղությամբ` հակադիր: Այդ ուժերն ուղղված են նյութական կետերը միացնող ուղղի երկայնքով, մի մարմից դեպի մյուսը: Այդպիսի ուժերը կոչվում են կենտրոնական ուժեր: Գրավիտացիոն հաստատունի որոշումը` տիեզերական ձգողության օրենքի բանաձևի մեջ մտնող G գործակիցը, ինչպես հետևում է բանաձևից, թվապես հավասար է այն ուժին, որով միմյանց ձգում են 1-ական կգ զանգված ունեցող համասեռ գնդերը, երբ նրանց հեռավորությունը 1մ է: Fr² m1m2 ՄՀ-ում G հաստատունի միավորն է` 1 Ն·մ²/կգ² G հաստատունի թվային արժեքը` G=6.67·10-11Ն·մ²/կգ² G=
  6. 6. • Գրավիտացիոն ուժերն են որոշում մոլորակների ու աստղերի շարժման օրինաչափությունները: Եթե չլիներ գրավիտացոն փոխազդեցությունը, մոլորակները կհեռանային իրարից ու կանհետանային տիեզերական տարածության մեջ: • Կեպլերի առաջին օրենք: Յուրաքանչյուր մոլորակի ուղեծիրն էլիպս է, որի կիզակետերից մեկում արեգակն է:
  7. 7. • Էլիպսը հարթ կոր է, որի յուրաքանչյուր կետի՝ F1 և F2 կիզակետերից հեռավորությունների գումարը հաստատուն մեծություն է: Այն հավասար է էլիպսի մեծ՝ PA առանցքին: OA-ն կոչվում է էլիպսի մեծ կիսաառանցք իսկ OE-ն՝ փոքր: Արեգակը F1 կիզակետում է. Նրան ամենամոտ P կետը կոչվում է արեգակնամերձ կետ:
  8. 8. • Կեպլերի երկրորդ օրենք: Մոլորակի շառավիղ-վեկտորը հավասար ժամանակամիջոցներում գծում է հավասարամեծ մակերեսներ (մակերեսների օրենք): • կեպլերի երրորդ օրենք: Կամայական երկու մոլորակի՝ Արեգակի շուրջ պտտման պարբերության քառակուսիները հարաբերում են ինչպես նրանց ուղեծրի մեծ կիսաառանցքների խորանարդները (հարմոնիկ օրենք):
  9. 9. • Տիեզերական ձգողության ուժի դրսևորումներից է ծանրության ուժը: Ծանրության ուժ է կոչվում մարմինների վրա Երկրի կողմից ազդող ուժը: Այդ ուժն ուղղված է ուղղաձիգ դեպի ներքև, այսինքն՝ դեպի Երկրի կենտրոն: Ծանրության ուժի մոդուլը որոշվում է տիեզերական ձգողության օրենքից: Եթե m զանգվածով մարմինը Երկրի մակերևույթից ունի h բարձրություն, ապա համաձայն տիեզերական ձգողության օրենքի. Երկրի ձգողության ուժը՝ mM (R+h)2 F=G
  10. 10. Որտեղ M- երկրի զանգվածն է, R-ը՝ նրա շառավիղը Եթե նշանակենք՝ M (R+h)2 ապա ծանրության ուժը կարելի է ներկայացնել որպես երկու մեծությունների արտադրյալ՝ Fg=mg, m զանգվածը, բնութագրում է տվյալ մարմինը, g-ն կախված է նրա դիրքից: Այսպիսով հավասարությունը կարելի է ներկայացնել վեկտորական տեսքով՝ Fg=mg Այստեղից g-ն ներկայացնելով որպես Fg m g=G g=
  11. 11. Միայն ծանրության ուժի ազդեցությամբ մարմնի շարժումն անվանում են ագատ անկում, ուստի' g մեծությանն անվանում են ազատ անկման արագացում: M R2 Ազատ անկման արագացման վերոհիշյալ բանաձևից երևում է, որ այն կախված է Երկրի շառավղից: Բայց երկրագունդը բևեռներում փոքր-ինչ «սեղմված» է պտտման առանցքի ուղղությամբ, ուստի՝ տարբեր աշխարհագրական լայնություններում R-ը տարբեր է. հասարակածից դեպի բևեռ տեղափոխվելիս այն փոքրանում է, որի հետևանքով բևեռներում ազատ անկման արագացումն ավելի մեծ է քան հասարակածում: g0≈G
  12. 12. Երկրի տարբեր կետերում ազատ անկման արագացման աարբեր լինելու մյուս' ավելի էական պատճառը Երկրագնդի օրական պտույտն սեփական առանցքի շուրջը: Երկրագնդի որոշ վայրերում ազատ անկման արագացումը տվյալ աշխարհագրական լայնության վրա ազատ անկման արագացման միջին արժեքից տարբերվում է Երկրի ընդերքի անհամասեռության պատճառով: Δg=g-gմիջ տարբերությունը կոչվում է գրավիտացիոն շեղում: Դրական շեղումները հաճախ վկայում են ընդերքում համեմատաբար մեծ խտությամբ, օրինակ մետաղի հանածոների պաշարների, իսկ բացասական շեղումները' թեթև օգտակար հանածոների, օրինակ նավթի և գազի պաշարների առկայության մասին
  13. 13. • Մարմնի կշիռ կոչվում է այն ուժը, որով մարմինը երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է հորիզոնական հենարանի կամ ուղղաձիգ կախոցի վրա։ • Մարմնի ազդեցությամբ հենարանը դեֆորմացվում է, որի հետևանքով նրա մեջ առաջանում է առաձգականության ուժ, որով հենարանն ազդում է մարմնի վրա: Այդ ուժն անվանում էն հակազդեցության ուժ և նշանակում N տառով:
  14. 14. • Դեֆորմացված առանձգականության ուժն ազդում է հենարանի վրա և ուղղված է դեպի վար։ Հենց այդ ուժն էլ անվանում են մառմնի կշիռ և նշանակում P տառով։ • P=-N • Դադարի վիճակում գտնվող մարմնի վրա ազդող ուժերի գումարը զրո է: N+mg=0 • որտեղից P=-N=mg • Դադարի վիճակում մարմնի կշիռը հավասար է նրա վրա ազդող ծանրության ուժին: Բայց դա չի նշանակում որ մարմնի կշիռը և նրա վրա ազդող ծանրության ուժը նույն ուժերն են:
  15. 15. • Ծանրության ուժը գրավիտացիոն ուժն է, որը կիրառված է մարնի վրա, իսկ մարմնի կշիռն առաձգականության ուժ է. այն առաջանում է մարմնի դեֆորմացիայի հետևանքով և ազդում է հենարանի վրա: • Եթե մարմնի վրա ազդում են միայն ծանրության և թելի լարվածության ուժերը, ապա համաձայն Նյուտոնի երկրորդ օրենքի, mg+T=ma • Նկատի ունենալով նաև մարմնի կշռի անվանումը կստանանք` P=m(g-a) • Մարմնի արագացումն ուղղված է ուղղաձիգ դեպի վեր P=m(g+a)
  16. 16. • Մարմնի արագացումը ուղղված է ուղղաձիգ դեպի վար՝ P=m(g-a) • Եթե մարմինը հենարանի կամ կախոցի հետ շարժվում է մի արագացմամբ, որը հակառակ է ուղղված ազատ անկման արագացմանը, նրա կշիռը գերազանցում է դադարի վիճակում ունեցած կշիրին: • Եթե մարմինը հենարանի կամ կախոցի հետ շարժվում է այնպիսի արագացմամբ, որը համուղղված է ազատ անկման արագացմանը, ապա նրա կշիռը փոքր է դադարի բիճակում ունեցած կշռից:
  17. 17. Մեծ արագությունների դեպքում մարմնի անկման ընթացքում գնդաձևության հետևանքով Երկրի մակերևույթը հեռանում է մարմնից: Աստիճանաբար մեծացնելով այդ արագությունը կարելի է հասնել այնպիսի արժեքի, որ կորության հետևանքով Երկրի մակերևույթը մարմնից հեռանա ճիշտ այնքան, որքան մարմինն է մոտենում Երկրին: Նշանակում է մարմինը կպտտվի Երկրի շուրջ R+h շառավղով շրջանագծով՝ դառնալով երկրի արհեստական առբանյակ:
  18. 18. Արբանյակը շարժվում է շրջանագծով Երկրի տիեզերական ձգողության ուժը ազդեցությամբ, հետևաբար, համաձայն Նյուտոնի II օրենքի, Mm mv2 (R+h)2 R+h Որտեղ M-ը Երկրի զանգվածն է, G-ն՝ տիեզերական ձգողության հաստատունը, R-ը՝ Երկրի շառավիղը, m-ը v-ն և h-ը, համապատասխանաբար, արբանյակի զանգվածը, արագությունը և բարձրությունը Երկրի մակերևույթից: բանաձևից արբանյակի արագության համար կստանանք՝ GM R+h G = v=
  19. 19. M նկատի ունենալով այս բանաձը կստանանք R2 v= Rg0 Որտեղ g0-ն ազատ անկման արագացումն է Երկրի մակերևույթի մոտ: Այս բանաձևից կստանանք որ v1≈8կմ/վ: Այն նվազագույն արագությունը, որը պետք է հաղորդել մարմնին Երկրի արհեստական արբանյակ դառնալու համար, կոչվում է առաջին տիեզերական արագացում: Այն նվազագույ արագությունը , որը Երկրի մակերևույթի մոտ պետք է հաղորդել մարմնին, որպեսզի այն հաղթահարի Երկրի ձգողությունը, կոչվում է երկրորդ տիեզերական արագություն: Հաշվարկներրը ցույց են տալիս, որ այդ արագությունը 2 գերազանցում է առագին տիեզերական արագությունը: g0≈ G

×