SlideShare uma empresa Scribd logo
1 de 7
OCT   6




                      Монгол бичиг “Их Гурний Бичиг”

Үсэг бичгийн түүхэнд янз бүрийн бичлэгийн төрөл чиглэлийг ашиглан утга
санаа, уран сэтгэмжийг илэрхийлдэг. Монгол бичигт эвхмэл үсгийн төрөл
онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг. Эртний монголчуудыг монгол гэргүйгээр төсөөлөх
аргагүй. Монгол бичгийн эвхмэл үсгээр таван ханат монгол гэрийн
харьцаагаар “монгол” гэдэг үгийг гэрийн хэлбэртэйгээр бичиж гэрийн
хаалгыг нь “бичиг” гэдэг үгээр бичсэн нь монгол гэр, монголчуудтай
танилцахад бичиг үсгийг нь мэдвэл тэдний оюун санаа, утга соёлыг нь мэдэж
танина гэсэн билэгдэлтэй. Гэрийн хаалганы хажууд бариулын талд нь
бичээчийн тамга эвхмэл монгол үсгээр дарсан байна. Гэрийн дээд талд “асч
бадар”     гэсэн      утгатай      бэлэгдлийн          тэмдэг   дүрсэлсэн.
Чингис хаан
“Тэнгэрийн           чимэг             нь          гурван         марал
Газрын            чимэг               нь           гурван          нуур
Хүний чимэг нь ЧИНГИС хаан” гэсэн нэр бүхий монгол уран бичлэг.
Чингис хааны язгуур дээд тэнгэрээс заяат төрсөн Бөртэ чоно гэргий гуа
марлын хамт тэнгис далайг гэтэлж … гэж “Монголын Нууц Товчоо” хөлгөн
сударт өгүүлснийг мөнх тэнгэрт цэцэглэж буйг бэлэгдсэн тамгатайгаар*
дүрсэлсэн. Дээрээсээ доошоо бичигдсэн судрын энэхүү хэсэг нь Монголын
үүсэл гарлын түүх тэнгэрээс бууж буйг билэгдэн эртний тамга үсгээр хүрээ
үүсгэн                                                        дүрсэлсэн.
Уран бичлэгийн зохиомжид суу алдараа дуурсгасан их хааны нэрийг сүр хүч,
сэтгэл зүрхний гүнд оюун ухааны илд болгон бүтээлээ. Эртний тамга үсэг,
эвхмэл монгол бичиг, дөрвөлжин бичиг**, монгол бичгээр бичээчийн нэрийн
тамга                   дарсан                 дүрст              тамга
  1269 онд Монголын Юан гүрний Хувилай хааны зарлигаар Пагва лам
Лодойжалцан зохиосон.
Улаанбаатар

Монгол бичигт хичээнгүй бичлэг, таталган бичлэг гэсэн хоёр төрлийн бичлэг
байдаг. Монгол үсэг нь дээрээсээ доошоо нар зөв эргүүлэн бичигдэхдээ ацаг
шүдийг нь хурааж, зөвхөн зураасаар тэмдэглэн таталган бичдэг онцлогийг
ацаг шүдтэй бичсэн бичлэгтэй хослуулан “Улаанбаатар” гэж хотын нэрийг
уран бичлэгээр бичсэн. “Улаан” гэсэн үгийн өмнөх хоёр цэг тавих зайд
эртний үсэгтэй тамга зураас хоёрыг бичиж, “баатар” гэсэн үгийг бийрийн
хичээнгүй бичлэгээр бичсэн. “Баатар” гэдэг үгний хоёр цэгийн харалдаа
бичээчийн монгол үсэгтэй тамга дарсан.
Морь

Монголчуудыг морьгүйгээр төсөөлөшгүй. Монгол бичгийн бийрний зурлагын
өргөн даралтаар “морь” гэдэг үгийг үсгийн зурлагын онцлог хэлбэрээр нь
илэрхийлсэн. Монгол бичгийн “м” үсэг нь морины дэл, “о” үсэг нь морины
толгой, “р” үсэг нь урд хоёр хөл нь гэхчилэн дүрслэн бичсэн. “Морь” гэдэг үгний
нурууны дээд талд эвхмэл монгол үсэгтэй тамга дарсан нь морь унасан хүн мэт.
Доод талд нь гарын үсэг бичээчийн нэрийн тамга дарсан.
.


                            Эрдмийн гэрэл

Монголын хэл шинжлэлийн нэрт эрдэмтэн Иөншиөбү Бямбын Ринчен
(1905-1977) монгол хэлний тухай долоон бадаг шүлгээ өнгөрсөн, одоо, ирээдүй
гурван цагийг билэгдэн бичсэн байдгийг монгол уран бичлэгээр ирээдүй
хойч үеийн утга соёлын эрмдийн гэрэл, үүрд мөнх мандан гийх наран мэт
болгон                                                                  дүрслэв.
Чихний      чимэг      болсон       аялгуу       байсан        монгол       хэл
Чин      зоригт     өвгөд       дээдсийн     минь         өв    их       эрдэнэ
Сонсох        бүр        яруу        баялагийг        гайхан            баясаж
Сод их билэгт түмэн юүгээн магтму би гэсэн гайхамшигт мөрүүдээр эхэлдэг.
Зүүн доод талд бичээчийн нэрийн тамга гарын үсэг бичсэн.
Бясалгал

Дорно дахины гүн ухаанд судар номын анхны хуудсыг нээж эхлэхдээ өмнө нь
заавал                тэмдэг*                    тавьж           эхэлдэг.
“Бясалгал” гэдэг үгний эхний хоёр үсгээр энэ тэмдэгийг дүрсэлсэн. Эрт үед
ном уншихдаа бие, хэл, сэтгэл гурваа баясгаж уншдаг учиртай. “Бясалгал”
гэсэн үгний дор өөрийгөө бясалгаж буй нэгэн хүмүүний зүрхэн тушаа газар
улаан тамга** дарсан. Биеэ бясалгавал хэл сэтгэл хоёроо бясалгахын эхлэл
болдог.    Бясалгал       сэтгэл       зүрхэнд       эрч   хүч    нэмдэг.
* Эртний Монголчууд ном судрын анхны хуудасны эхлэл тэмдэгээ бярга гэж
нэрлэдэг                                                    уламжлалтай.
** Улаан тамга нь эвхмэл монгол үсгээр дарсан бичээчийн нэрийн тамга.
Ариусахуй

Монгол бичиг нь уран бичлэгийн төрөл бүрийн өвөрмөц онцлогуудыг хадгалсан
  байдаг. “Ариусахуй” гэдэг үгийг монгол бичгийн нурууг нь тэмдэглэхгүйгээр
бичихэд Солонгос үсэг шиг харагдаж ч болох юм. Монгол үсгийн зурлага нь маш
 энгийн, товчхон утга агуулга онцлогтой орон зайн өвөрмөц бичлэгийг харуулан
бичигддэг уран бичлэг билээ. Зүүн доод талд нь гарын үсгээ бичиж дор нь монгол
        дөрвөлжин эвхмэл үсгээр уран бичээчийн нэрийн тамгаа дарсан.

Mais conteúdo relacionado

Mais procurados

1. Үгийн сангийн судлал
1. Үгийн сангийн судлал1. Үгийн сангийн судлал
1. Үгийн сангийн судлал
oyunaadorj
 
манжийн үеийн монгол
манжийн үеийн монголманжийн үеийн монгол
манжийн үеийн монгол
Kun Martice
 
монгол бичиг хшу,
монгол бичиг хшу,монгол бичиг хшу,
монгол бичиг хшу,
Б. Нанзад
 
Nuutsiig zadruulsan zahia
Nuutsiig zadruulsan zahiaNuutsiig zadruulsan zahia
Nuutsiig zadruulsan zahia
sainaa88
 
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
Sainbuyn Baagii
 
монголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тестмонголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тест
erka0903
 
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүхмонголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
Temka Temuujin
 
чингис хаан
чингис хаанчингис хаан
чингис хаан
Oyuhai1127
 

Mais procurados (20)

тайлбарламж
тайлбарламжтайлбарламж
тайлбарламж
 
1. Үгийн сангийн судлал
1. Үгийн сангийн судлал1. Үгийн сангийн судлал
1. Үгийн сангийн судлал
 
манжийн үеийн монгол
манжийн үеийн монголманжийн үеийн монгол
манжийн үеийн монгол
 
монгол бичиг хшу,
монгол бичиг хшу,монгол бичиг хшу,
монгол бичиг хшу,
 
өгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүдөгүүлбэрийн гишүүд
өгүүлбэрийн гишүүд
 
Nuutsiig zadruulsan zahia
Nuutsiig zadruulsan zahiaNuutsiig zadruulsan zahia
Nuutsiig zadruulsan zahia
 
эхийн тухай
эхийн тухайэхийн тухай
эхийн тухай
 
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
монгол хэлний үүсэл хөгжил, хэлбэрүүд 3 р баг №5
 
монголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тестмонголын нуц товчооны тест
монголын нуц товчооны тест
 
Эхэд задлал хийх
Эхэд задлал хийхЭхэд задлал хийх
Эхэд задлал хийх
 
знө
знөзнө
знө
 
Ugzuin zadlal
Ugzuin zadlalUgzuin zadlal
Ugzuin zadlal
 
Гэсэр 3,4 дүгээр бүлэг
Гэсэр 3,4 дүгээр бүлэгГэсэр 3,4 дүгээр бүлэг
Гэсэр 3,4 дүгээр бүлэг
 
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухайМонгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
Монгол хэлний үгийн сангийн судалгааны тухай
 
Олноо Өргөгдсөн Монгол улс
Олноо Өргөгдсөн Монгол улсОлноо Өргөгдсөн Монгол улс
Олноо Өргөгдсөн Монгол улс
 
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүхмонголчуудын бичгийн соёл,түүх
монголчуудын бичгийн соёл,түүх
 
эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.эхийн хувиргал.
эхийн хувиргал.
 
Найруулга зүй
Найруулга зүйНайруулга зүй
Найруулга зүй
 
чингис хаан
чингис хаанчингис хаан
чингис хаан
 
хэлц
 хэлц хэлц
хэлц
 

Destaque

үсэг бичгийн үүсэл гарал
үсэг бичгийн үүсэл гаралүсэг бичгийн үүсэл гарал
үсэг бичгийн үүсэл гарал
Ukos Erised
 
монгол хэл бичиг үсгүүд
монгол хэл бичиг үсгүүдмонгол хэл бичиг үсгүүд
монгол хэл бичиг үсгүүд
Sainbuyn Baagii
 
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичигЯ.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
ehhmaa
 
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүрПайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
dolugen
 
мх төлөвлөгөө
мх төлөвлөгөөмх төлөвлөгөө
мх төлөвлөгөө
munkhsoyol55
 
Tuuh soyoloo deedley
Tuuh soyoloo deedleyTuuh soyoloo deedley
Tuuh soyoloo deedley
duya0809
 
Eh helnii hereglee
Eh helnii heregleeEh helnii hereglee
Eh helnii hereglee
Ge Go
 
цахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичигцахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичиг
handmaa
 

Destaque (20)

үсэг бичгийн үүсэл гарал
үсэг бичгийн үүсэл гаралүсэг бичгийн үүсэл гарал
үсэг бичгийн үүсэл гарал
 
монгол хэл бичиг үсгүүд
монгол хэл бичиг үсгүүдмонгол хэл бичиг үсгүүд
монгол хэл бичиг үсгүүд
 
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичигЯ.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
Я.надмид монгол бичгийн зөв бичих толь бичиг
 
Монгол бичгийн судалгааны тайлан
Монгол бичгийн судалгааны тайланМонгол бичгийн судалгааны тайлан
Монгол бичгийн судалгааны тайлан
 
Уйгур Монгол бичгийн цагаан толгой
Уйгур Монгол бичгийн цагаан толгой Уйгур Монгол бичгийн цагаан толгой
Уйгур Монгол бичгийн цагаан толгой
 
Mongol bichig
Mongol bichigMongol bichig
Mongol bichig
 
МОНГОЛ ХЭЛ БИЧГИЙН БОЛОВСРОЛ БА ХЭРЭГЛЭЭ
МОНГОЛ ХЭЛ БИЧГИЙН БОЛОВСРОЛ БА ХЭРЭГЛЭЭМОНГОЛ ХЭЛ БИЧГИЙН БОЛОВСРОЛ БА ХЭРЭГЛЭЭ
МОНГОЛ ХЭЛ БИЧГИЙН БОЛОВСРОЛ БА ХЭРЭГЛЭЭ
 
13. uiliin togsgoh nohtsol
13. uiliin togsgoh nohtsol13. uiliin togsgoh nohtsol
13. uiliin togsgoh nohtsol
 
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүрПайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
Пайтон дахь таталган бичиг ба мөнхийн хөдөлгүүр
 
мх төлөвлөгөө
мх төлөвлөгөөмх төлөвлөгөө
мх төлөвлөгөө
 
Tuuh soyoloo deedley
Tuuh soyoloo deedleyTuuh soyoloo deedley
Tuuh soyoloo deedley
 
Monggul bichig un toli
Monggul bichig un toliMonggul bichig un toli
Monggul bichig un toli
 
Eh helnii hereglee
Eh helnii heregleeEh helnii hereglee
Eh helnii hereglee
 
Monggul helen-u toli
Monggul helen-u toliMonggul helen-u toli
Monggul helen-u toli
 
Hichiyengguy tig
Hichiyengguy tigHichiyengguy tig
Hichiyengguy tig
 
Mongol hel bichigiin bolovsrol hereglee
Mongol hel bichigiin bolovsrol heregleeMongol hel bichigiin bolovsrol hereglee
Mongol hel bichigiin bolovsrol hereglee
 
Mongol toriin belgedel
Mongol toriin belgedelMongol toriin belgedel
Mongol toriin belgedel
 
12 жилийн 8.төлөвлөгөө
12 жилийн 8.төлөвлөгөө12 жилийн 8.төлөвлөгөө
12 жилийн 8.төлөвлөгөө
 
монгол бичиг
монгол бичиг монгол бичиг
монгол бичиг
 
цахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичигцахим хич монгол бичиг
цахим хич монгол бичиг
 

Semelhante a Tatalgan

Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатан
Zaya Battulga
 
чингис задлал
чингис задлалчингис задлал
чингис задлал
Oyuhai1127
 
монгол ардын оньсого
монгол ардын оньсогомонгол ардын оньсого
монгол ардын оньсого
hishgee79
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
sainaa88
 
монгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учирмонгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учир
Subd85
 
б.ринчен монгол хэл
б.ринчен  монгол хэл б.ринчен  монгол хэл
б.ринчен монгол хэл
sainaa88
 
чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22
byambaa12
 
Garamgai zvtgeltnvvd2
Garamgai zvtgeltnvvd2Garamgai zvtgeltnvvd2
Garamgai zvtgeltnvvd2
okino_85
 
7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar
dashkaa53
 
7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar
Oyuka Oyuk
 

Semelhante a Tatalgan (20)

Undesnii_bichig_usgiin_bayart_zoriulsan_sanamj_uguh_nomzui
Undesnii_bichig_usgiin_bayart_zoriulsan_sanamj_uguh_nomzuiUndesnii_bichig_usgiin_bayart_zoriulsan_sanamj_uguh_nomzui
Undesnii_bichig_usgiin_bayart_zoriulsan_sanamj_uguh_nomzui
 
: Уран сайхны болон эдийн соёлын хөгжил
:  Уран сайхны  болон эдийн соёлын  хөгжил:  Уран сайхны  болон эдийн соёлын  хөгжил
: Уран сайхны болон эдийн соёлын хөгжил
 
Монголын нууц товчоон ба Чингис хаан
Монголын нууц товчоон ба Чингис хаанМонголын нууц товчоон ба Чингис хаан
Монголын нууц товчоон ба Чингис хаан
 
Б.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатанБ.Ринчен - Ану хатан
Б.Ринчен - Ану хатан
 
чингис задлал
чингис задлалчингис задлал
чингис задлал
 
монгол ардын оньсого
монгол ардын оньсогомонгол ардын оньсого
монгол ардын оньсого
 
“Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны задлал хийх
“Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны  задлал хийх“Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны  задлал хийх
“Цогтын хадны бичиг” шүлэгт хэл - уран сайхны задлал хийх
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
 
хөх судар’
хөх судар’хөх судар’
хөх судар’
 
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îîìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî
 
монгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учирмонгол ардын аман зохиолын учир
монгол ардын аман зохиолын учир
 
Lecture 1 a
Lecture 1 aLecture 1 a
Lecture 1 a
 
бичиг үсэг.pptx
бичиг үсэг.pptxбичиг үсэг.pptx
бичиг үсэг.pptx
 
б.ринчен монгол хэл
б.ринчен  монгол хэл б.ринчен  монгол хэл
б.ринчен монгол хэл
 
чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22чингэс шүлэг 22
чингэс шүлэг 22
 
юань улсын соёл
юань улсын соёлюань улсын соёл
юань улсын соёл
 
Haiku
HaikuHaiku
Haiku
 
Garamgai zvtgeltnvvd2
Garamgai zvtgeltnvvd2Garamgai zvtgeltnvvd2
Garamgai zvtgeltnvvd2
 
7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar
 
7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar7 r angi boloroo yr cadvar
7 r angi boloroo yr cadvar
 

Mais de eegii0102

цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
eegii0102
 
Tsahim.tehnologi2
Tsahim.tehnologi2Tsahim.tehnologi2
Tsahim.tehnologi2
eegii0102
 
хэрэглэгдэхүүн2
хэрэглэгдэхүүн2хэрэглэгдэхүүн2
хэрэглэгдэхүүн2
eegii0102
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
eegii0102
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
eegii0102
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
eegii0102
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
eegii0102
 
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэрхэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
eegii0102
 
нээлттэй хичээл
нээлттэй хичээлнээлттэй хичээл
нээлттэй хичээл
eegii0102
 
Word uzuulen01
Word uzuulen01Word uzuulen01
Word uzuulen01
eegii0102
 
Tsahim hereglegdehuun
Tsahim hereglegdehuunTsahim hereglegdehuun
Tsahim hereglegdehuun
eegii0102
 

Mais de eegii0102 (16)

1111
11111111
1111
 
Zurag
ZuragZurag
Zurag
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
 
Tsahim.tehnologi2
Tsahim.tehnologi2Tsahim.tehnologi2
Tsahim.tehnologi2
 
010202020
010202020010202020
010202020
 
хэрэглэгдэхүүн2
хэрэглэгдэхүүн2хэрэглэгдэхүүн2
хэрэглэгдэхүүн2
 
цахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүнцахим хэрэглэгдэхүүн
цахим хэрэглэгдэхүүн
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
 
гарчиггүй 2
гарчиггүй 2гарчиггүй 2
гарчиггүй 2
 
Tatalgan
TatalganTatalgan
Tatalgan
 
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэрхэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
хэлхэц ба хэллэг өгүүлбэр
 
нээлттэй хичээл
нээлттэй хичээлнээлттэй хичээл
нээлттэй хичээл
 
Word uzuulen01
Word uzuulen01Word uzuulen01
Word uzuulen01
 
Uzuulen 02
Uzuulen 02Uzuulen 02
Uzuulen 02
 
Tsahim hereglegdehuun
Tsahim hereglegdehuunTsahim hereglegdehuun
Tsahim hereglegdehuun
 

Tatalgan

  • 1. OCT 6 Монгол бичиг “Их Гурний Бичиг” Үсэг бичгийн түүхэнд янз бүрийн бичлэгийн төрөл чиглэлийг ашиглан утга санаа, уран сэтгэмжийг илэрхийлдэг. Монгол бичигт эвхмэл үсгийн төрөл онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг. Эртний монголчуудыг монгол гэргүйгээр төсөөлөх аргагүй. Монгол бичгийн эвхмэл үсгээр таван ханат монгол гэрийн харьцаагаар “монгол” гэдэг үгийг гэрийн хэлбэртэйгээр бичиж гэрийн хаалгыг нь “бичиг” гэдэг үгээр бичсэн нь монгол гэр, монголчуудтай танилцахад бичиг үсгийг нь мэдвэл тэдний оюун санаа, утга соёлыг нь мэдэж танина гэсэн билэгдэлтэй. Гэрийн хаалганы хажууд бариулын талд нь бичээчийн тамга эвхмэл монгол үсгээр дарсан байна. Гэрийн дээд талд “асч бадар” гэсэн утгатай бэлэгдлийн тэмдэг дүрсэлсэн.
  • 2. Чингис хаан “Тэнгэрийн чимэг нь гурван марал Газрын чимэг нь гурван нуур Хүний чимэг нь ЧИНГИС хаан” гэсэн нэр бүхий монгол уран бичлэг. Чингис хааны язгуур дээд тэнгэрээс заяат төрсөн Бөртэ чоно гэргий гуа марлын хамт тэнгис далайг гэтэлж … гэж “Монголын Нууц Товчоо” хөлгөн сударт өгүүлснийг мөнх тэнгэрт цэцэглэж буйг бэлэгдсэн тамгатайгаар* дүрсэлсэн. Дээрээсээ доошоо бичигдсэн судрын энэхүү хэсэг нь Монголын үүсэл гарлын түүх тэнгэрээс бууж буйг билэгдэн эртний тамга үсгээр хүрээ үүсгэн дүрсэлсэн. Уран бичлэгийн зохиомжид суу алдараа дуурсгасан их хааны нэрийг сүр хүч, сэтгэл зүрхний гүнд оюун ухааны илд болгон бүтээлээ. Эртний тамга үсэг, эвхмэл монгол бичиг, дөрвөлжин бичиг**, монгол бичгээр бичээчийн нэрийн тамга дарсан дүрст тамга 1269 онд Монголын Юан гүрний Хувилай хааны зарлигаар Пагва лам Лодойжалцан зохиосон.
  • 3. Улаанбаатар Монгол бичигт хичээнгүй бичлэг, таталган бичлэг гэсэн хоёр төрлийн бичлэг байдаг. Монгол үсэг нь дээрээсээ доошоо нар зөв эргүүлэн бичигдэхдээ ацаг шүдийг нь хурааж, зөвхөн зураасаар тэмдэглэн таталган бичдэг онцлогийг ацаг шүдтэй бичсэн бичлэгтэй хослуулан “Улаанбаатар” гэж хотын нэрийг уран бичлэгээр бичсэн. “Улаан” гэсэн үгийн өмнөх хоёр цэг тавих зайд эртний үсэгтэй тамга зураас хоёрыг бичиж, “баатар” гэсэн үгийг бийрийн хичээнгүй бичлэгээр бичсэн. “Баатар” гэдэг үгний хоёр цэгийн харалдаа бичээчийн монгол үсэгтэй тамга дарсан.
  • 4. Морь Монголчуудыг морьгүйгээр төсөөлөшгүй. Монгол бичгийн бийрний зурлагын өргөн даралтаар “морь” гэдэг үгийг үсгийн зурлагын онцлог хэлбэрээр нь илэрхийлсэн. Монгол бичгийн “м” үсэг нь морины дэл, “о” үсэг нь морины толгой, “р” үсэг нь урд хоёр хөл нь гэхчилэн дүрслэн бичсэн. “Морь” гэдэг үгний нурууны дээд талд эвхмэл монгол үсэгтэй тамга дарсан нь морь унасан хүн мэт. Доод талд нь гарын үсэг бичээчийн нэрийн тамга дарсан.
  • 5. . Эрдмийн гэрэл Монголын хэл шинжлэлийн нэрт эрдэмтэн Иөншиөбү Бямбын Ринчен (1905-1977) монгол хэлний тухай долоон бадаг шүлгээ өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван цагийг билэгдэн бичсэн байдгийг монгол уран бичлэгээр ирээдүй хойч үеийн утга соёлын эрмдийн гэрэл, үүрд мөнх мандан гийх наран мэт болгон дүрслэв. Чихний чимэг болсон аялгуу байсан монгол хэл Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ Сонсох бүр яруу баялагийг гайхан баясаж Сод их билэгт түмэн юүгээн магтму би гэсэн гайхамшигт мөрүүдээр эхэлдэг. Зүүн доод талд бичээчийн нэрийн тамга гарын үсэг бичсэн.
  • 6. Бясалгал Дорно дахины гүн ухаанд судар номын анхны хуудсыг нээж эхлэхдээ өмнө нь заавал тэмдэг* тавьж эхэлдэг. “Бясалгал” гэдэг үгний эхний хоёр үсгээр энэ тэмдэгийг дүрсэлсэн. Эрт үед ном уншихдаа бие, хэл, сэтгэл гурваа баясгаж уншдаг учиртай. “Бясалгал” гэсэн үгний дор өөрийгөө бясалгаж буй нэгэн хүмүүний зүрхэн тушаа газар улаан тамга** дарсан. Биеэ бясалгавал хэл сэтгэл хоёроо бясалгахын эхлэл болдог. Бясалгал сэтгэл зүрхэнд эрч хүч нэмдэг. * Эртний Монголчууд ном судрын анхны хуудасны эхлэл тэмдэгээ бярга гэж нэрлэдэг уламжлалтай. ** Улаан тамга нь эвхмэл монгол үсгээр дарсан бичээчийн нэрийн тамга.
  • 7. Ариусахуй Монгол бичиг нь уран бичлэгийн төрөл бүрийн өвөрмөц онцлогуудыг хадгалсан байдаг. “Ариусахуй” гэдэг үгийг монгол бичгийн нурууг нь тэмдэглэхгүйгээр бичихэд Солонгос үсэг шиг харагдаж ч болох юм. Монгол үсгийн зурлага нь маш энгийн, товчхон утга агуулга онцлогтой орон зайн өвөрмөц бичлэгийг харуулан бичигддэг уран бичлэг билээ. Зүүн доод талд нь гарын үсгээ бичиж дор нь монгол дөрвөлжин эвхмэл үсгээр уран бичээчийн нэрийн тамгаа дарсан.