O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Oli̇gopol

9.629 visualizações

Publicada em

Mikro İktisat oligopol

Publicada em: Economia e finanças
  • Seja o primeiro a comentar

Oli̇gopol

  1. 1. ÖZELLİKLER TAM REKABET MONOPOLLÜ REKABET OLİGOPOL DÜOPOL MONOPOL FİRMA SAYISI ÇOK ÇOK AZ İKİ TEK GİRİŞ ENGELİ YOK AZ ÇOK ÇOK ÇOK FİYAT KONTROLÜ YOK BİRAZ KISMEN KISMEN KISMEN ÜRÜN ÖZELLİĞİ HOMOJEN HETEROJEN HOMOJEN HETEROJEN HOMOJEN HETEROJEN TEK Oligopolün Özellikleri Piyasaya GiriĢ Engelleri var Firmalar arası Bağımlılık Rekabet veya ĠĢbirliği AnlaĢmalı Oligopoller Karteller (OPEC) Tröstler OLĠGOPOL PĠYASA COLA-PEPSĠ AMD-ĠNTEL GSM OPERATÖRLERĠ
  2. 2. ANLAġMASIZ OLĠGOPOLLER COURNOT -1838 STACKELBERG-1934 BERTRAND-1883 SWEEZY “Dirsekli” Talep Modeli-1939 EDGEWORTH-1897 CHAMBERLĠN-1933 BOWLEY-1924 JOHN NASH -1950 Game Theory (OYUN TEORĠSĠ) ANLAġMALI OLĠGOPOLLER AÇIK ANLAġMALI OLĠGOPOLLER 1-KARTEL 2-TRÖST ÖRTÜLÜ ANLAġMALI (FĠYAT LĠDERLĠĞĠ) OLĠGOPOLLER
  3. 3. Oligopol: Varsayımlar • Çok Alıcı • Az Sayıda Satıcı • Homojen Mal (Her zaman homojen olmayabilir) • Tam Bilgi (Her zaman olmayabilir) • Piyasaya GiriĢ Sınırlı-Ġmkansız (Ancak her zaman geçerli olmayabilir) OLĠGOPOLDE AnlaĢma Ģu hallerde zordur • Endüstrideki firma sayısı çoksa • Ürünler homojen değilse • Talep ve maliyet koĢulları sürekli değiĢiyorsa • GiriĢ engeli yoksa • Firmalar eksik rekabet altında çalıĢıyorsa
  4. 4. • Oligopol Piyasasının Özellikleri: • Birkaç firmadan oluĢmaktadır. 2 firma=DÜOPOL, 3 firma=TRĠOPOL SAF (PÜR) Oligopol: Mallar homojendir. Demir çelik, tuğla, çimento, aliminyum, CD FARKLILAġTIRILMIġ Oligopol: Mallar heterojendir Otomobil, cep telefonu, televizyon, bilgisayar-yazıcı Oligopol firmaların fiyat-üretim politikaları diğer firmaları etkilediğinden firmalararası bağımlılık vardır. Yasal engel olmasa dahi, oligopol piyasasında yer alan endüstriler high-tech ileri teknoloji ve yüksek maliyet gerektiren endüstri kolları olduğu için piyasaya giriĢ zordur.
  5. 5. Antoine Augustin Cournot Fransa, 1801-1877 (76) Francis Ysidro Edgeworth 1845-1926 , (81) Ġngiltere J. L. François Bertrand 1822-1900 (78) Paris,Fransa Heinrich Freiherr von Stackelberg 1905-1946 (41) Edward H. Chamberlin (1899-1967), (68) ABD JOHN F. NASH 1928- ABD 1994 NOBEL ÖDÜLÜ AKIL OYUNLARI Paul M. Sweezy (1910-2004), (94) ABD Sir Arthur Bowley 1869-1957 (89) Ġngiltere KLASĠK ANLAġMASIZ OLĠGOPOL MODELLERĠ
  6. 6. DİRSEKLİ TALEP Oligopol Modeli SWEEZY SWEEZY MODELĠ Neo-marksist ekonomist Paul M. Sweezy 1939’da “dirsekli talep eğrisi” ile oligopol modelini geliĢtirmiĢtir.
  7. 7. SWEEZY MODELĠN ÖZELLĠKLERĠ Talep doğrusu iki parçalı ve dirseklidir Oligopol piyasalarında fiyat ve miktar istikrarının olacağını varsayar Firma fiyatı yükselttiğinde rakipler kendisini izlemez Firma fiyatı düĢürdüğünde rakipler kendisini izler Fiyatın nasıl belirlendiği tam olarak açıklanmamaktadır Fiyat marjinal maliyetteki küçük değiĢmelere duyarlı değildir Maliyetteki küçük değiĢmelere rağmen fiyatın yapıĢkanlığı sürebilir Marjinal hasılat eğrisi dirsekli talep eğrisi nedeniyle sürekli değildir Firmaların Pazar payları aynıdır Ürün homojendir Firmaların maliyetlerinde farklılıklar olsa bile denge fiyatını değiĢtirmezler Firma büyüklükleri aynıdır Firmalar fiyat savaĢını riskli bulmaktadır
  8. 8. Modelin EleĢtirileri Piyasa fiyatının nasıl ve hangi düzeyde oluĢtuğunu tam olarak açıklamaz Modele gelen ilk eleĢtiri fiyatın baĢlangıçta P olarak kabul edilmesi; ama fiyatın nasıl belirlendiğini açıklayamamasıdır. Modelde bunu anlatmak yerine fiyatın neden sıkça değiĢmediği anlatılmaktadır. Modelin ikinci eleĢtirisi ise “rakip firmaların fiyatta ki değiĢmeye tepkileri asimetriktir” yolunda ki varsayımının ampirik olarak geçersiz olmasıdır. Ampirik çalıĢmalara göre oligopolcü piyasalarda bir firma fiyatını yükseltince diğer firmalar da fiyatlarını yükseltmektedirler.
  9. 9. DİRSEKLİ TALEP EĞRİSİ P, C Q D D P Q MR MC1 MC2 Denge Fiyatı ve miktarı Denge Fiyatı ve miktarı istikrarlıdır Firmaların üretim maliyetleri farklı olabilir Denge fiyatının nasıl oluĢtuğunu açıklamıyor Firma fiyatı yükselttiğinde rakipler kendisini izlemez Firma fiyatı düĢürdüğünde rakipler kendisini izler
  10. 10. DİRSEKLİ TALEP EĞRİSİ P, C Q D P Q MR Denge Fiyatı ve miktarı
  11. 11. P C R QO P1 Q1 MC2 MC1 MR a b D AR Sweezy (Dirsekli Talep) Oligopol Modeli İstikrarlı Fiyat
  12. 12. D2 DĠRSEKLĠ TALEP MODELĠ D1 MR2 MR1 Fiyat Miktar0 Q P a b c d MC0 MC1
  13. 13. COURNOT Oligopol Modeli COURNOT
  14. 14. COURNOT OLĠGOPOL MODELĠ PĠYASADA SADECE 2 FĠRMA VAR HOMOJEN MAL MĠKTAR REKABETĠ VARDIR, FĠYAT ĠSTĠKRARLIDIR FĠRMALARIN GÜCÜ EġĠTTĠR ÜRETĠM MĠKTARLARI AYNIDIR ĠKĠ FĠRMANIN ÜRETĠMĠ ANCAK TAM REKABETĠN 2/3’ÜNE EġĠTTĠR ÜRETĠM MĠKTARI MONOPOLDEN FAZLADIR TAM REKABETTEN AZDIR FĠYAT TAM REKBETTEN YÜKSEK AMA MONOPOLDEN DÜġÜK FĠRMALARIN MC=FC=0 DOĞAL MONOPOL GĠBĠ (MADENSUYU) )Q(fQ 2 S 1 S )f(QQ 1 S 2 S 2 S 1 S QQ
  15. 15. COURNOT MODELĠN ÖZELLĠKLERĠ Oligopol modellerinden ilki olup, Augustin Cournot tarafından geliĢtirilmiĢtir Ġki ayrı kiĢiye ait homojen maden suyu örneğini esas alır ve homojen mallar aynı maliyetle üretilmektedir Piyasaya giriĢ serbest değildir SatıĢ fiyatı tektir ve tek değiĢken satıĢ miktarıdır Bir firma diğer firmanın arzını veri alarak arzını eĢanlı olarak ayarlar Ġki firmanın tepki eğrilerinin kesiĢtiği yerde Cournot denge vardır Ġki firmanın üretim miktarları-maliyetleri eĢittir. Talep doğrusaldır FĠYAT DEĞĠL MĠKTAR(ÜRETĠM) REKABETĠ VARDIR. MİKTAR (ÜRETİM) REKABETİ VAR iki firma tam rekabetçi üretimin ÜÇTE ĠKĠSĠNĠ üretir 2 FĠRMA TAM REKABETĠN ÜÇTE ĠKĠSĠNĠ ÜRETĠR Her firma kendi talebini tam olarak bilmektedir Modelde 2 firma vardır, ancak model daha fazla firma için de geliĢtirilebilir
  16. 16. Ġlk oligopol firma A’nın talep denklemi P12Qa d Maliyetler: MC=FC=VC=0 P,C 0 Q 12 126 MR=MC 6 Firma A monopol gibi davranıp toplam talebin (12) yarısını üreterek gelirini-karını maksimum yapmayı tercih eder. TR=6(6)=36 TC=0 KAR=36 A’nın fiyatı (6) ve üretim miktarını (6) değiĢtirmeyeceğini varsayarak ikinci- rakip firma B piyasaya girer. B kalan müĢterilere (mavi alan=talep 6 birim) yönelik toplam 6 birim talebin yarısını üretecektir 9 MR=MC 3 A ve B piyasaya girince A’nın geliri(karı)=3(6)=18 B’nin geliri(karı)=3(3)=9 A karındaki bu azalıĢa tepki göstererek B’nin üretimini değiĢtirmeyeceğini varsayarak üretimini B’nin üretiminin yarısı (3/2=1.5) kadar azaltır ve 4.5 birim üretir. A’nın TR=20.25, B’nin TR=13.5 olur. 4.5 B tepki olarak üretimini artırır bu durum P=4, Q=8 (4+4) olana kadar (NASH DENGESĠNE KADAR) devam eder.    4Qa d 4Qb d 8QQ b d a d Oligopol 2 firma tam rekabetin 2/3’ü kadar üretir Tam rekabette Q=12 Oligopolde Q=8
  17. 17. 12 Q 6 6 9 3 4.5 7.5 4 8 Qd=12-P TC=0 TEK-MONOPOL VARSA P=6, Q=6 TR=36 a b c d 4.5 4 e 66212 1212 12 2 PQQMR QQQ)Q(PxQTR QP P 12 MR Q A TR A Q B TR B Q A+B TR A+B P 6 36 - - 6 36 6 6 18 3 9 9 27 3 4,5 20,25 3 13,5 7,5 33,75 4,5 4 16 4 16 8 32 4 MR
  18. 18. 12 126 6 3 4.5 4 Qd=12-P TC=0 TEK-MONOPOL VARSA P=6, Q=6 TR=36 3 4 a AB BA Q.Q Q.Q 506 506 QB QA 3.5 5 Cournot Denge 4 3750 2503 506506 A A AA AA Q Q. Q.Q )Q.(.Q QA=4/12=1/3 QB=4/12=1/3 Q=8/12=2/3 3 2 1n n Cournot oligopolde firmalar tam rekabetin 2/3’ ü kadar üretir b c Tepki eğrisi; firmaların karşılıklı arz miktarlarını birbirlerinin davranışlarına göre nasıl ayarladıklarınıgösterir. Firmalar arasında üretim miktarlarında zincirleme tepki vardır
  19. 19. Cournot Denge ve Firmaların Tepki Fonksiyonları 6 Cournot Denge 2 firma arasında üretim rekabeti vardır ve birbirlerine zincirleme-eĢanlı tepki verirler )Q(fQ B S A S )f(QQ A S B S A Firması B Firması0 126 12 A S B S QQ A=6 B=0 A=B=4 4 4 A=6 B=0 A=0 B=6 A=6 B=3 A=4.5 B=3 A=4 B=4 A=0 B=6
  20. 20. CHAMBERLİN Oligopol Modeli CHAMBERLĠN
  21. 21. Chamberlin modelinde firmaların monopol durumundaki üretim miktarını (tam rekabetteki miktarın yarısını) aralarında paylaĢarak monopol fiyatını uygularlar ve karlarını en üst düzeye çıkarırlar CHAMBERLĠN OLĠGOPOL MODELĠ 2 firma homojen malı sıfır maliyetle üretmektedir. Firmaların maliyet-kapasite özellikleri aynıdır Rekabet olmadığından diğer modellerde görülen fiyat ve miktar dalgalanmaları yoktur.
  22. 22. CHAMBERLĠN DÜOPOL MODELĠ Ġlk oligopol firma A’nın talep denklemi P12Qa d Maliyetler: MC=FC=VC=0 P,C 0 Q 12 126 MR=MC 6 Firma A monopol gibi davranıp toplam talebin (12) yarısını üreterek gelirini-karını maksimum yapmayı tercih eder. TR=6(6)=36 TC=0 KAR=36 A’nın fiyatı (6) ve üretim miktarını (6) değiĢtirmeyeceğini varsayarak ikinci- rakip firma B piyasaya girer. B kalan müĢterilere (mavi alan=talep 6 birim) yönelik toplam 6 birim talebin yarısını üretecektir 9 MR=MC 3 A ve B piyasaya girince A’nın geliri(karı)=3(6)=18 B’nin geliri(karı)=3(3)=9 A firması B firmasının kendisi kadar güçlü olduğunu Kabul ederse iki firmaya en yüksek karı sağlayacak Ģekilde monopol üretim miktarını paylaĢmaya razı olur A’nın TR=18, B’nin TR=18 olur. (NASH DENGESĠNE KADAR) devam eder.   3Qa d 3Qb d 6QQ b d a d Chamberlin-Oligopol 2 firma monopol kadar üretir Tam rekabette Q=12 Chamberlin’de Q=6 a b c
  23. 23. COURNOT OLĠGOPOL Pepsi ve Cola homojen ürün Q=Q1+Q1 Q1=Q2 Talep: P = 130-Q P = 130-q1-q2 Maliyet MC=AC=10 Tamrekabette Monopolde P=10 Q=120 P=70 Q=60 Cournot Model MR=130-2q1-q2 MR=MC: 130-2q1-q2 = 10 120-2q1-q2 = 0 Firma 1 için Tepki Fonksiyonu 2 2q120 1q 2 1q120 2q 2 2 1q120 120 1q 4q1 = 240-120 + q1 3q1 = 120 q1 = 40 q2 = 40 P = 130 - Q Q = q1 + q2 = 40 + 40 = 80 P = 130 - 80 = 50 q1 = q2 = 40 P = 50
  24. 24. KPSS 2010 14. BeĢ tane firmanın faaliyette bulunduğu bir piyasada iki farklı endüstri modeli vardır. Bunlardan birincisi Cournot oligopol modelidir. Ġkinci model olarak ise aynı firmalar açık iĢ birliğine giderek bir kartel oluĢturmuĢlardır. Bu durumla ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Cournot modeli altında toplam endüstri kârı kartel modelindekinden daha küçüktür. B) Cournot modeli altında denge piyasa fiyatı kartel modelindekinden daha büyüktür. C) Cournot ve kartel modellerinde toplam endüstri kârı aynıdır. D) Cournot modeli altında toplam endüstri üretimi daha azdır. E) Cournot ve kartel modellerinde toplam endüstri üretimi aynıdır. A) Cournot modeli altında toplam endüstri kârı kartel modelindekinden daha küçüktür.
  25. 25. STACKELBERG Oligopol Modeli STACKELBERG
  26. 26. STACKELBERG OLĠGOPOLDE Cournot’un tepki eğrilerinden yararlanır Heinrich Stackelberg tarafından 1934 yılında geliĢtirilmiĢtir Üretim miktarı belirlenirken firmalar arası karĢılıklı bağımlılık vardır Bir firmanın üretim kararı diğer firmanın üretim kararını etkiler Firmalardan biri lider, diğeri takipçi firmadır Firma adeti 2’dir ve firmalar kârlarını maksimize etmeye çalıĢır. Firmalar homojen olan bir malın üretimini yapar Tüm maliyet fonksiyonları firmalar tarafından bilinmektedir. Firmalar aralarında anlaĢma yapmadan hareket ederler. Lider firma önce üretimini belirler Takipçi firma lideri takip eder Lider firma takipçi firmanın tepki fonksiyonunu tahmin edebilir-etkileyebilir Piyasada miktar açısından rekabet söz konusudur. Lider kendi üretimini kendisi belirler ve takipçi üretim yaparken liderin üretim düzeyini dikkatte alır. Piyasa fiyatı lider tarafından belirlenir ve takipçi bunu kabul eder.
  27. 27. STACKELBERG MODELĠN ÖZELLĠKLERĠ Cournot dengedeki üretim Stackelberg dengedeki üretimden her zaman daha azdır Lider ve takipçi firma üretimlerini belirledikten sonra piyasa denge fiyatı belirlenir Bilgisayar endüstrisinin kurulumunun baĢladığı dönemde IBM firması piyasada söz konusu lider firma özelliğini üstlenen ve piyasa fiyat düzeyinin belirleyicisi olan firma olmuĢtur. Stackelberg oligopol piyasada lider firma tam rekabetçi üretimin YARISINI takipçi firma tam rekabetçi üretimin DÖRTTE BĠRĠNĠ takipçi ve lider firma tam rekabetçi üretimin DÖRTTE ÜÇÜNÜ üretir. Stackelberg modelindeki üretim düzeyi Cournot modelindeki üretim düzeyinden daha fazladır. Dolayısıyla Stackelberg’deki fiyat düzeyi de Counot’taki fiyat düzeyinden daha alt düzeyde yer alır. Cournot’un modelindeki firmaların toplam endüstri kârının Stackelberg’deki firmaların toplam endüstri karından fazla olduğu söylemek doğru olacaktır. Endüstride bulunan firmaların hepsi lider firma tarafından belirlenen tek fiyat etrafında birleĢmiĢ olarak varsayılır. Lider dıĢında kalan firmaların hepsi yani takipçiler kendi üretim kararlarını verirken liderin belirlediği fiyatı gösterge olarak kabul ederler.
  28. 28. 2 FİRMA-DÜOPOL –STACKELBER Q=Q1+Q2 Q1>Q2 P=14-Q MC=2 FİRMA 1 LİDER FİRMA FİRMA 2 TAKİPÇİ FİRMA FİRMA 2’NİN TEPKİ FONKSİYONU Q2=6-0.5Q1 TR1=PQ=(14-(Q1+Q2))Q1=14Q-Q1 2-Q1Q2 TR1=14Q1-Q12-Q1(6-0.5Q1) TR1=14Q1-Q1 2-6Q1+0.5Q1 2=8Q-0.5Q1 2 MR1=8-Q1 MC=2 MR=MC Q1=6 Q2=6-0.5(6)=3 Q=Q1+Q2=9 P=5 MR1=14-2Q1-Q2 MC=2 MR1=MC=14-2Q1-Q2=2 2Q1=12-Q2 Q1=6-0.5Q2 TR=PQ=5(9)=45 TC=2(9)=18 Kar=27 TR>TC AR>AC NORMAL ÜSTÜ KAR VAR
  29. 29. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE COURNOT DENGE Q1=Q2=4 Q=Q1+Q2=8 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q1=6-0.5Q2 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q2=6-0.5Q1 4 12 Stackelberg Denge Tam Rekabetin 3/4’ünü üretir 3 126 6 Q2 Q1 c Monopol Tam Rekabetin 1/2’sini üretir 4 Cournot Denge Tam Rekabetin 2/3’ünü üretir C 3
  30. 30. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 TAM REKABETTE P=2 Q=12 TR= 24 TC=24 KAR=0 CW: 72 DWL=0 MONOPOLDE P=8 Q=6 TR= 48 TC=12 KAR=36 CW: 18 DWL=18 COURNOT P=6 Q=8 TR= 48 TC=18 KAR=30 CW: 32 DWL=8 14 14 MR MC=2P=2 126 P=8 Q P b a Monopol Tam Rekabet 7 8 c Cournot Denge P=6 P=5 9 Stackelberg Denge STACKELBERG P=5 Q=9 TR= 45 TC=18 KAR=27 CW: 40.5 DWL=4.5
  31. 31. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE COURNOT DENGE Q1=Q2=4 Q=Q1+Q2=8 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q1=6-0.5Q2 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q2=6-0.5Q1 4 12 Stackelberg Denge Tam Rekabetin 3/4’ünü üretir 3 126 6 Q2 Q1 c Monopol Tam Rekabetin 1/2’sini üretir 4 Cournot Denge Tam Rekabetin 2/3’ünü üretir C 3 Kartel-Chamberlin Denge Tam Rekabetçi-Bertrand Denge
  32. 32. KAYMAKAMLIK-2011 (s.136) Stackelberg miktar liderliği modeli ile ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Takipçi firmanın kârı, liderin kârından daha fazladır. B) Oyunda ilk hareket eden takipçi firmadır. C) Firmalar farklılaĢtırılmıĢ ürünler satarlar ve liderin ürünü daha yüksek kaliteye sahiptir. D) Takipçi firmanın üretimi lider firmanın üretiminden daha fazladır. E) Liderin üretimi takipçi firmanın üretiminden daha fazladır. E) Liderin üretimi takipçi firmanın üretiminden daha fazladır.
  33. 33. Bertrand Oligopol Modeli BERTRAND
  34. 34. Bertrand Rekabet: • Homojen ürünler üreten en az iki firma vardır. • Firmalar aralarında anlaĢmazlar. • Firmaların marjinal maliyetleri aynıdır veya Marjinal maliyet sabittir. • Talep doğrusaldır. • Firmalar fiyatta rekabet ederler ve kendi fiyatlarını eĢ zamanlı olarak belirlerler. • Her iki firmanın da stratejik davranıĢları vardır. • Tüketiciler tüm alıĢveriĢini ya en ucuz firmadan yaparlar ya da fiyatlar eĢitse her iki firmadan da aynı miktarda alıĢveriĢ yaparlar. • Fiyat rekabeti demek, firmalar arz miktarlarını kolaylıkla değiĢtirebilirken, belirli bir fiyat belirledikten sonra bu fiyatı değiĢtirmeleri çok zordur. • Normal üstü kar=0
  35. 35. BERTRAND MODELĠN ÖZELLĠKLERĠ Firmalar arası rekabet sonucu fiyat maliyet fiyatına kadar düĢer Piyasaya giriĢ mümkün değildir Firmalar arası rekabet fiyat üretim maliyetine düĢünceye kadar sürer Firmar benzer talep eğrileriyle karĢı karĢıyadırlar Düopol rekabet miktar alanında değil fiyat alanındadır Firmalar arasında fiyat ve miktar rekabeti vardır Rekabet sonucu normal üstü kar ortadan kalkar Cournot gibi iki firmanın bulunduğu piyasayı inceler Firmalar arasında sadece fiyat rekabeti vardır
  36. 36. PA=PB=cMC Pm P1 D Qa a/b P Q MR Ġki firma homojen mallar üretmektedir ve benzer sabit marjinal maliyetleri vardır. Her müĢteri en düĢük fiyatlı firmadan alıĢveriĢ yapacaktır ya da fiyatlar eĢitse de her iki firmadan eĢit alıĢ veriĢ yapacaktır. Buna göre denge ancak her iki firmanın uyguladığı fiyat ve marjinal maliyet birbirine eĢit yani PA=PB=c olduğunda gerçekleĢecektir. Qb A’nın baĢlangıçta daha yüksek monopol bir fiyat belirlediğini varsayalım. Kar maksimizasyonu ilkesine göre B, A’nın belirlediği fiyatın biraz daha altında bir fiyat belirleyecek ve pazarı ele geçirecektir; ama A’nın fiyat kırmasını sağlayacağı için denge durumu gerçekleĢmeyecektir. Denge ancak PA=PB=c durumunda pazarı eĢit olarak paylaĢtıklarında mümkün olacaktır. Bu fiyat stratejisi Bertrand bunu keĢfettiğinden beri “bertrand dengesi” olarak anılmaktadır.
  37. 37. Bertrand Modelinin eleĢtirel analizi En çok eleĢtirildiği noktası fiyatın belirlenirken, karĢı tarafın buna tepki olarak fiyat düĢürmeyeceğinin varsayılmasıdır. Her iki tarafta davranıĢlarının takip edilebileceğini bilmeli ve fiyatı monopol fiyat düzeyinde tutmalıdırlar. Rekabetin sadece fiyatla sağlanacağı düĢüncesi hakimdir. Oysa firmalar baĢka yöntemlerle rekabet sağlayabilirler. Örneğin taĢıma iĢlemlerinde maliyetlerini düĢürebilirler. Gerçek hayatta nadiren sadece iki firma olur. Bir firma diğerini alt ettiği zaman tüm piyasa talebini tek baĢına karĢılayabilmektedir. Oysa gerçek hayatta bu her zaman mümkün olmamaktadır. AĢırı kapasite ile çalıĢma durumunda ise fiyatlar marjinal maliyetlerin üzerine çıkacaktır.
  38. 38. BERTRAND MODEL • Bertrand Oligopoly: Identical Products – The Bertrand model focuses upon the price reactions. – The Bertrand model predicts a competitive market price/output solution in oligopoly markets with identical products.
  39. 39. Edgeworth Oligopol Modeli EDGEWORTH
  40. 40. • Fiyat istikrarı her zaman olmayabilir • Oligopol fiyat rekabet nedeniyle dalgalanabilir • Oligopol firmalar arasında iĢbirliği sürdürülemeyebilir • Rekabet baskısı nedeniyle istikrarlı bir fiyat her zaman olmayabilir • Firmalar arası iĢbirliğini sürdürmek zordur • Hiçbir firma piyasanın tüm talebini karĢılayamaz • Firmaların maksimum kapasiteleri aynıdır • Ürün kalitesi homojendir EDGEWORTH OLĠGOPOL
  41. 41. Edgeworth’ün Temel Varsayımları Her firma rakibin fiyatını değiĢtirmeyeceğini varsayar Hiçbir firma üretimini Tam Rekabetçi Seviyeye çıkaracak(tek baĢına piyasanın tüm talebini karĢılayacak) kapasiteye-güce sahip değildir Tüm oligopol firmaların maksimum üretim kapasitesi aynıdır Ürün-mal homojendir, marka bağımlılığı, kalite farkı, imaj farkı yoktur (homojen ürün) ĠĢlem maliyeti yoktur MüĢteri için sadece fiyat önemlidir ve ucuz olanı alır
  42. 42. EDGEWORTH MODELĠN ÖZELLĠKLERĠ Cournot, Bertrand modellerinde olduğu gibi firmalar saf davranıĢ gösterirler Firmalar arasında hem fiyat hem üretim rekabeti vardır Firmaların karĢı karĢıya oldukları talep eğrileri benzerdir Firmaların karĢı karĢıya oldukları pazar payları benzerdir Bir firma tek baĢına piyasanın tüm talebini karĢılayamaz Firmalar piyasa talebinin en fazla yarısını karĢılayabilmektedir Ürün homojendir Piyasaya giriĢ engeli vardır Hiçbir firmanın kapasitesi tam rekabetçi üretimi üretmeye yeterli değildir Firmalar arası rekabet nedeniyle denge fiyatı istikrarlı değildir MüĢteri sadakati ve marka bağımlılığı yoktur maliyeti yoktur Tüketicilerin amacı en ucuz olanı almaktır Firma rakip firmanın fiyatı değiĢtirmeyeceği varsayımı ile kendi fiyatını belirler Firmaların sabit ve marjinal maliyetleri sıfır veya aynıdır
  43. 43. Basitleştirici Varsayımlar Sıfır marjinal maliyet (MC=0) Sıfır sabit maliyet (FC=0) Denge Koşulu  Karı maksimum yapan Q ve P’nin bulunması EDGEWORTH OLĠGOPOL
  44. 44. E O F Fiyat B’nin üretimiA’nın Üretimi Firma A’nın Talep Doğrusu Firm B’nin Talep Doğrusu EDGEWORTH OLĠGOPOL QA QB
  45. 45. E L G O H M F Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi Tam Rekabetçi Üretim (EF) EDGEWORTH OLĠGOPOL
  46. 46. E L O M F Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi EDGEWORTH OLĠGOPOL Firma B’nin Max Üretimi Firma A’nın Max Üretimi
  47. 47. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi Monopol Fiyat (Kartel,Tröst) Monopol Üretim (Kartel,Tröst) EDGEWORTH OLĠGOPOL
  48. 48. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi A fiyatınıOP1’in altına çekerse B’nin LG kadar müĢterisini kazanır ve B firması sadece MF (EL) kadar üretim yapabilir EDGEWORTH OLĠGOPOL
  49. 49. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi B firması fiyatını A firmasının fiyatının altına çekerse A’nın müĢterilerini kazanır ve sadece EL mesafesi A’ya kalır EDGEWORTH OLĠGOPOL
  50. 50. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi Piyasa denge fiyatı P=OP2 olursa A’nın Üretimi=OL B’nin Üretimi=OM A’nın Üretimi B’nin Üretimi EDGEWORTH OLĠGOPOL
  51. 51. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi Firma A fiyatını OP2’ye çıkarırsa ve B firması fiyatını değiĢtirmezse B’nin üretimi M, A’nın üretimi G Seviyesidir EDGEWORTH OLĠGOPOL
  52. 52. E L G O H M F P2 P1 Fiyat B’nin ÜretimiA’nın Üretimi A firması P’yi OP1’e çıkarırsa, B firması da fiyatını P’den OP1’e çıkarır EDGEWORTH OLĠGOPOL
  53. 53. A firması kendi fiyatını B firmasının fiyatının altına düĢürünce fiyat rekabeti baĢlar ve devam eder Piyasa Fiyatı P1 ve P2 Arasında Dalgalanır EDGEWORTH OLĠGOPOL
  54. 54. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE EDGEWORTH DENGE Ġki firma LĠDER OLMAK ĠÇĠN FĠYAT REKABETĠ YAPAR Q1 VE Q2’NĠN TAM REKABETEÇĠ ÜRETĠMĠN ANCAK YARISINI KARġILAYABĠLECEK KAPASĠTESĠ (6/12) VARDIR BĠR FĠRMA TEK BAġINA PĠYASA TALEBĠNĠ (12) KARġILAYAMAZ SÜREKLĠ REKABET NEDENĠYLE FĠYAT ĠSTĠKRARSIZDIR 2≤ P ≤6 6≤ Q ≤12 3 3 606714 147 6 2 MC=2MC=2 TR=PxQ=2(12)=24 TC=2 (12)=24 =0 TR=PxQ=2(12)=24 TC=2 (12)=24 =0 MONOPOL TAM REKABET
  55. 55. TALEP DENKLEMĠ Q=14-P TERS TALEP DENKLEMĠ P=14-Q MC=2 MONOPOL TAM REKEBET TR=PQ=(14-Q)Q=14Q-Q2 MR<P MR=P MR=P=14-Q MR=14-2Q MC=2 MC=2 MR=MC MR=MC 14-2Q=2 14-Q=2 Q=6 P=8 Q=12 P=2 TR=PQ=8(6)=48 TR=PQ=2(12)=24 TC=2(6)=12 TC=2(12)=24 TR>TC AR>AC 36 TL NORMAL ÜSTÜ KAR TR=TC AR=AC 0 TL NORMAL ÜSTÜ KAR
  56. 56. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 TAM REKABETTE P=2 Q=12 TR= 24 TC=24 KAR=0 CW: 72 DWL=0 MONOPOLDE P=8 Q=6 TR= 48 TC=12 KAR=36 CW: 18 DWL=18 14 14 MR MC=2P=2 126 P=8 Q P, C b a Monopol Tam Rekabet 7
  57. 57. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 TAM REKABETTE P=2 Q=12 TR= 24 TC=24 KAR=0 CW: 72 DWL=0 MONOPOLDE P=8 Q=6 TR= 48 TC=12 KAR=36 CW: 18 DWL=18 COURNOT P=6 Q=8 TR= 48 TC=16 KAR=32 CW: 32 DWL=8 14 14 MR MC=2P=2 126 P=8 Q P, C b a Monopol=Chamberlin Tam Rekabet=Bertrand 7 8 c Cournot Denge P=6 P=5 9 Stackelberg 10
  58. 58. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 MONOPOL VE KARTEL (CHAMBERLĠN) DENGE MONOPOL Q=6 KARTEL DE Q1+Q2=6 Q1=Q2=3 TR=PxQ=(14-(Q)Q TR=14Q-(Q)2 MR=14-2Q MC=2 MR=MC 14-2Q=2 12-2Q=0 Q=6 P=6 REKABET YOK ĠSTĠKRARLI FĠYAT 4 12 126 6 Q2 Q1 4 3 3 Q1 Monopol Q=6 P=6 Q2 Monopol Q=6 P=6 Chamberlin-kartel Q1=Q2=3 Q=6
  59. 59. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE COURNOT DENGE Q=Q1+Q2=8 Q1=Q2=4 TR=PxQ=(14-(Q1+Q2))Q1 TR=14Q1-(Q1)2-Q1Q2 MR=14-2Q1-Q2 MC=2 MR=MC 14-2Q1-Q2=2 12-2Q1-Q2=0 Tepki Fonksiyonu Q1=6-0.5Q2 Q2=6-0.5Q1 Q1=Q2=4 Q=8 MĠKTAR REKABETĠ ĠSTĠKRARLI FĠYAT 4 12 126 6 Q2 Q1 c4 Cournot Denge Tam Rekabetin 2/3’ünü üretir 3 3
  60. 60. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE STACKELBERG DENGE Q1=6 lider Q2=3 takipçi-uydu Q=Q1+Q2=9 Tepki Fonksiyonu Q1=6-0.5Q2 Q2=6-0.5Q1 TR=14Q1-(Q1)2-Q1Q2 TR=14Q1-(Q1)2-Q1(6-0.5Q1) TR=8Q1-0.5 (Q1)2 MR=8-Q1 MC=2 Q1=6 Q2=3 MĠKTAR REKABETĠ ĠSTĠKRARLI FĠYAT 4 12 126 6 Q2 Q1 c4 3 3 Q1=6 lider, Q2=3 uydu Q=9 tam rekabetin ¾’ü Q2=6 lider, Q1=3 uydu Q=9 tam rekabetin ¾’ü Piyasaya giren ilk firma liderdir. Üretim miktarını lider belirler
  61. 61. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE BOWLEY DENGE (STACKELBERG DENGESĠZLĠĞĠ ) Ġki firma lider olmak istiyor Q1 LĠDER OLARAK A NOKTASINI Q2 LĠDER OLARAK B NOKTASINI ĠSTĠYOR SÜREKLĠ REKABET NEDENĠYLE FĠYAT ĠSTĠKRARSIZDIR 2≤ P ≤5 9≤ Q ≤12 4 12 126 6 Q2 Q1 A 4 3 3 Q1=6 lider, Q2=3 uydu Q=9 tam rekabetin ¾’ü Q2=6 lider, Q1=3 uydu Q=9 tam rekabetin ¾’ü B
  62. 62. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 DÜOPOLDE BERTRAND DENGE Ġki firma tek olmak için fiyat rekabeti yapar SÜREKLĠ REKABET NEDENĠYLE FĠYAT tam rekabetçi fiyata düĢer P=MC P=2 Q=12 Q1=6 Q2=6 4 12 126 6 Q2 Q1 A 4 3 3 Bertrand = tam rekabetçi denge
  63. 63. TALEP DENKLEMİ: Q=14-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=14-Q MC=2 FĠYAT REKABETĠ: EDGEWORTH-BERTRAND (ĠSTĠKRARSIZ FĠYAT) MĠKTAR REKABETĠ: COURNOT-STACKELBERG (ĠSTĠKRARLI FĠYAT) KARTEL ANLAġMA:CHAMBERLĠN (ĠSTĠKRARLI FĠYAT) SWEEZY-ĠSTĠKRARLI FĠYAT BOWLEY-ĠSTĠKRARSIZ FĠYAT CHAMBERLĠN-KARTEL REKABET YOK-ĠSTĠKRARLI FĠYAT 4 12 126 6 Q2 Q1 c Monopol Tam Rekabetin 1/2’sini üretir 4 Cournot Denge Tam Rekabetin 2/3’ünü üretir Tam Rekabetçi Denge 12/12 Stackelberg denge lider tam rekabetin ½ ’sini takipçi ¼’ünü üretir-toplam ¾’ünü 3 3 Kartel-Chamberlin –paylaĢılmıĢ monopol denge tam rekabetin ½’sini üretir
  64. 64. COURNOT-TAM REKABET • Cournot firmaların sayısı artarsa Q artar P azalır • Ġki Cournot firmalar tam rekabetçi üretimin 2/3’ünü üretir • 3 Cournot firmalar tam rekabetçi üretimin 3/4’ünü üretir
  65. 65. 2 Firma-DÜOPOL –COURNOT Q=Q1+Q2 Q1=Q2 P=14-Q MC=2 TR=PQ=(14-Q)Q=(14-(Q1+Q2)Q1=14Q-Q1 2-Q1Q2 MR1=14-2Q1-Q2 MC=2 MR1=MC=14-2Q1-Q2=2 2Q1=12-Q2 Q1=6-0.5Q2 FİRMA 1’İN TEPKİ FONKSİYONU Q1=6-0.5Q2 FİRMA 2’NİN TEPKİ FONKSİYONU Q2=6-0.5Q1 Q1=6-0.5(6-0.5Q1)=6-3+0.25Q1 0.75Q1=3 Q1= 4 Q2=4 Q=8 P=6 TR=PQ=6(8)=48 TC=2(8)=16 Kar=32 TR>TC AR>AC NORMAL ÜSTÜ KAR VAR
  66. 66. KPSS-2008 8-AĢağıdaki endüstrilerden hangisinin modellenmesinde, Stackelberg modeli Cournot modelinden daha uygundur? A) Firmaların açık iĢ birliği yapabildikleri bir endüstri B) Bütün firmaların eĢanlı olarak piyasaya giriĢ yaptıkları bir endüstri C) Bir firmanın üretim kararını diğerlerinden önce alabildiği bir endüstri D) Ġkiden fazla firmanın bulunduğu bir endüstri E) Firmaların kârlarını maksimize edebilmek için fiyatlarını seçtikleri bir endüstri KAYMAKAMLIK-2008 131. Ġki firma yarım litrelik ĢiĢelerde günlük süt satıĢı yapmaktadır. Süt ĢiĢelendikten sonra sadece 2 gün dayanmakta, daha sonra bozulmaktadır. Söz konusu iki firma geniĢ bir coğrafi bölgedeki tüm süt üretimini sözleĢme ile kendilerine bağlamıĢtır. Firmalar eĢ anlı olarak kaç ĢiĢe süt üreteceklerine karar vermektedir. Bu piyasa aĢağıdaki modellerin hangisiyle en iyi Ģekilde temsil edilebilir? A) Cournot B) Bertrand C) Stackelberg D) Tekelci rekabet E) Tam rekabet C) Bir firmanın üretim kararını diğerlerinden önce alabildiği bir endüstri A) Cournot
  67. 67. KPSS-2004 2. Piyasada dört firmanın üretimin %90’nı karĢıladığı bir piyasa hangi tür piyasaya örnek gösterilebilir. A) Monopol B) Monopollü rekabet C) Düopol D) Oligopol E) Monopson KPSS-2005 13. Bir firmanın rakipleri üretim düzeylerinin sabit olduğu varsayımından hareketle kendi üretim düzeyini belirlediği oligopol modeli aĢağıdakilerden hangisidir? A) Kartel modeli B) Stackelberg modeli C) Bertrand modeli D) Cournot modeli E) Tekelci rekabet modeli D) Oligopol B) Stackelberg modeli
  68. 68. KPSS-2006 12. Cournot düopol modelinde aĢağıdaki sonuçlardan hangisi geçerlidir? A) Denge durumunda fiyat ve üretim miktarı tam rekabettekinin aynıdır. B) Her düopolcü kârını maksimum yapan üretim miktarını belirlerken, diğer düopolcünün üretim miktarını değiĢtirmeyeceğini düĢünür. C) Denge üretim miktarı tam rekabettekinden büyüktür. D) Malın piyasa fiyatı monopoldekine eĢittir. E) Ġstikrarlı bir çözüm yoktur, fiyat sürekli dalgalanır. KPSS-2007 13. Stackelberg oligopol modelinde, lider firmanın takipçi firmaya göre bir avantaja sahip olmasının nedeni aĢağıdakilerden hangisidir? A) Liderin, rakibi üretim düzeyini belirleyinceye kadar beklemesi ve kendi üretim düzeyine ondan sonra karar vermesi B) Liderin bir limit fiyat belirleyebilmesi C) Liderin tekelci bir firmanın üretim düzeyine özdeĢ bir üretimi gerçekleĢtirmesi D) Lider ve takipçi firmaların üretim düzeylerini eĢ anlı olarak belirlemesi E) Liderin üretim düzeyine karar veren ilk firma olması B) Her düopolcü kârını maksimum yapan üretim miktarını belirlerken, diğer düopolcünün üretim miktarını değiĢtirmeyeceğini düĢünür. E) Liderin üretim düzeyine karar veren ilk firma olması
  69. 69. KAYMAKAMLIK-2006 126. Cournot dengesiyle tam rekabet dengesinin karĢılaĢtırıldığı bir durumda aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tam rekabet dengesinde hem kâr hem de üretim düzeyi daha yüksektir. B) Cournot dengesinde hem kâr hem de üretim düzeyi daha yüksektir. C) Tam rekabet dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür. D) Cournot dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür. E) Tam rekabet ve Cournot dengelerinde üretim düzeyi aynıdır; ancak kârlılık hakkında bir Ģey söylenemez. D) Cournot dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür.
  70. 70. MALĠYE BAKANLIĞI MALĠ HĠZ. UZM. YRD. 2008 16. Bertrand düopol modelinde her bir firma, rakibinin aĢağıdakilerden hangisini sabit tutacağını varsayar? A) Maliyetlerini B) Fiyatını C) Üretim düzeyini D) Talebini E) Reklam harcamaları düzeyini SAYIġTAY-2006 125. Bir lider ve bir takipçi firmanın bulunduğu Stackelberg modeli ile ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Her iki firma da aynı miktarda üretim gerçekleĢtirir. B) Her iki firma da bir tepki eğrisine sahiptir. C) Lider, takipçi firmadan daha fazla üretimde bulunur. D) Takipçi firma, liderden daha fazla üretimde bulunur. E) Bütün üretim lider tarafından gerçekleĢtirilir, takipçi firma ise piyasa dıĢına itilir. B) Fiyatını C) Lider, takipçi firmadan daha fazla üretimde bulunur.
  71. 71. KĠK-2006 90. Cournot oligopol modelinde, bir firmanın üretimi aĢağıdaki koĢullardan hangisinin varlığı halinde artar? A) Firmanın marjinal maliyeti yükselirse B) Piyasadaki firma sayısı artıĢ gösterirse C) Piyasadaki firma sayısı azalırsa D) Piyasadaki diğer firmaların gerçekleĢtirdiği toplam üretim artarsa E) Firmanın marjinal hasılası negatif bir değer alırsa ZIRAAT BANKASI MÜFETTĠġLĠK-2007 115. Homojen bir malın üretildiği Bertrand düopol piyasası denge fiyatıyla ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tekel fiyatına eĢittir. B) Tam rekabet fiyatının üzerindedir. C) Cournot piyasası denge fiyatından büyüktür. D) Cournot piyasası denge fiyatına eĢittir. E) Cournot piyasası denge fiyatından küçüktür. C) Piyasadaki firma sayısı azalırsa E) Cournot piyasası denge fiyatından küçüktür.
  72. 72. KĠK-2009 90. AĢağıdaki oligopol modellerinden hangisi tam rekabet modeliyle aynı sonuçlara sahiptir? A) Sweezy modeli B) Stackelberg modeli C) Cournot modeli D) Edgeworth modeli E) Bertrand modeli E) Bertrand modeli KPSS-2004 2. Piyasada dört firmanın üretimin %90’nı karĢıladığı bir piyasa hangi tür piyasaya örnek gösterilebilir. A) Monopol B) Monopollü rekabet C) Düopol D) Oligopol E) Monopson D) Oligopol
  73. 73. KPSS 2009 13. AĢağıdakilerden hangisi Cournot ve Stackelberg oligopol modelleri arasındaki farklardan biridir? A) Stackelberg dengesinde, Cournot dengesine göre toplam endüstri üretimi daha büyük, fiyat daha düĢüktür. B) Stackelberg dengesinde, Cournot dengesine göre toplam endüstri üretimi daha büyük, fiyat daha yüksektir. C) Stackelberg dengesinde, Cournot dengesine göre toplam endüstri üretimi daha az, fiyat daha yüksektir. D) Stackelberg dengesinde, Cournot dengesine göre toplam endüstri üretimi daha az, fiyat daha düĢüktür. E) Stackelberg ve Cournot dengelerinde toplam endüstri üretimi aynıdır; fiyat hakkında bir Ģey söylenemez. A) Stackelberg dengesinde, Cournot dengesine göre toplam endüstri üretimi daha büyük, fiyat daha düĢüktür.
  74. 74. KĠK 2006 90. Cournot oligopol modelinde, bir firmanın üretimi aĢağıdaki koĢullardan hangisinin varlığı halinde artar? A) Firmanın marjinal maliyeti yükselirse B) Piyasadaki firma sayısı artıĢ gösterirse C) Piyasadaki firma sayısı azalırsa D) Piyasadaki diğer firmaların gerçekleĢtirdiği toplam üretim artarsa E) Firmanın marjinal hasılası negatif bir değer alırsa C) Piyasadaki firma sayısı azalırsa ZIRAAT BANKASI MÜFETTĠġLĠK -2007 115. Homojen bir malın üretildiği Bertrand düopol piyasası denge fiyatıyla ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tekel fiyatına eĢittir. B) Tam rekabet fiyatının üzerindedir. C) Cournot piyasası denge fiyatından büyüktür. D) Cournot piyasası denge fiyatına eĢittir. E) Cournot piyasası denge fiyatından küçüktür. E) Cournot piyasası denge fiyatından küçüktür.
  75. 75. KAYMAKAMLIK 2007 125. Ġki Cournot düopol firmasının tepki fonksiyonları q1= 95 - 0,5 ve q2 = 50 - 0,25q1’dir. Firmaların kârlarını maksimize eden q1 q2 Cournot dengesi üretim düzeyleri sırasıyla kaçtır? q1 q2 A) 80, 80 B) 80, 30 C) 30, 30 D) 30, 80 E) 110, 110 126. Firmaların homojen bir mal üretmeleri ortaya çıkacak Bertrand denge fiyatıyla ilgili aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Cournot denge fiyatına eĢittir. B) Tekel fiyatına eĢittir. C) Stackelberg fiyatına eĢittir. D) Firmaların marjinal maliyetlerinden bağımsızdır. E) Firma sayısından bağımsızdır. B) 80, 30 E) Firma sayısından bağımsızdır.
  76. 76. KAYMAKAMLIK 2010 136. Ġki Cournot düopolcüsünün sıfır marjinal maliyetle çalıĢtığı varsayılmaktadır. q1 ve q2 firmaların üretimlerinigöstermektedir. Piyasa talep eğrisi P = a − bq fonksiyonu ile temsil edilmektedir. (Q = q1 + q2) Birinci firmanın tepki eğrisi aĢağıdakilerden hangisidir? A) q1 = (a −bq2) / 2b B) q1 = (a − 2bq2) / 2b C) q1 = (a − 2bq2) / 2a D) q1 = (a −bq2) / b E) q1 = (a − 2bq2) / b A) q1 = (a −bq2) / 2b
  77. 77. 2006 KAYMAKAMLIK 127. Rakiplerinin eylemleri veriyken, bir firmanın kendisi için elinden gelenin en iyisini yaptığı denge durumuna ne ad verilir? A) ĠĢbirliği dengesi B) Stackelberg dengesi C) Nash dengesi D) Sıfır toplamlı oyun E) Bıçak sırtı dengesi C) Nash dengesi KPSS 2007 13. Stackelberg oligopol modelinde, lider firmanın takipçi firmaya göre bir avantaja sahip olmasının nedeni aĢağıdakilerden hangisidir? A) Liderin, rakibi üretim düzeyini belirleyinceye kadar beklemesi ve kendi üretim düzeyine ondan sonra karar vermesi B) Liderin bir limit fiyat belirleyebilmesi C) Liderin tekelci bir firmanın üretim düzeyine özdeĢ bir üretimi gerçekleĢtirmesi D) Lider ve takipçi firmaların üretim düzeylerini eĢ anlı olarak belirlemesi E) Liderin üretim düzeyine karar veren ilk firma olması E) Liderin üretim düzeyine karar veren ilk firma olması
  78. 78. KPSS 2006 12. Cournot düopol modelinde aĢağıdaki sonuçlardan hangisi geçerlidir? A) Denge durumunda fiyat ve üretim miktarı tam rekabettekinin aynıdır. B) Her düopolcü kârını maksimum yapan üretim miktarını belirlerken, diğer düopolcünün üretim miktarını değiĢtirmeyeceğini düĢünür. C) Denge üretim miktarı tam rekabettekinden büyüktür. D) Malın piyasa fiyatı monopoldekine eĢittir. E) Ġstikrarlı bir çözüm yoktur, fiyat sürekli dalgalanır. B) Her düopolcü kârını maksimum yapan üretim miktarını belirlerken, diğer düopolcünün üretim miktarını değiĢtirmeyeceğini düĢünür. KPSS-2005 13. Bir firmanın rakipleri üretim düzeylerinin sabit olduğu varsayımından hareketle kendi üretim düzeyini belirlediği oligopol modeli aĢağıdakilerden hangisidir? A) Kartel modeli B) Stackelberg modeli C) Bertrand modeli D) Cournot modeli E) Tekelci rekabet modeli B) Stackelberg modeli
  79. 79. MALĠYE BAKANLIĞI MALĠ HĠZ. UZM. YRD. / 2008 16. Bertrand düopol modelinde her bir firma, rakibinin aĢağıdakilerden hangisini sabit tutacağını varsayar? A) Maliyetlerini B) Fiyatını C) Üretim düzeyini D) Talebini E) Reklam harcamaları düzeyini B) Fiyatını 2006 KAYMAKAMLIK 126. Cournot dengesiyle tam rekabet dengesinin karĢılaĢtırıldığı bir durumda aĢağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) Tam rekabet dengesinde hem kâr hem de üretim düzeyi daha yüksektir. B) Cournot dengesinde hem kâr hem de üretim düzeyi daha yüksektir. C) Tam rekabet dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür. D) Cournot dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür. E) Tam rekabet ve Cournot dengelerinde üretim düzeyi aynıdır; ancak kârlılık hakkında bir Ģey söylenemez. D) Cournot dengesinde kâr daha yüksek, üretim düzeyi daha düĢüktür.
  80. 80. 2008 KAYMAKAMLIK 131. Ġki firma yarım litrelik ĢiĢelerde günlük süt satıĢı yapmaktadır. Süt ĢiĢelendikten sonra sadece 2 gün dayanmakta, daha sonra bozulmaktadır. Söz konusu iki firma geniĢ bir coğrafi bölgedeki tüm süt üretimini sözleĢme ile kendilerine bağlamıĢtır. Firmalar eĢ anlı olarak kaç ĢiĢe süt üreteceklerine karar vermektedir. Bu piyasa aĢağıdaki modellerin hangisiyle en iyi Ģekilde temsil edilebilir? A) Cournot B) Bertrand C) Stackelberg D) Tekelci rekabet E) Tam rekabet A) Cournot KĠK-2009 90. AĢağıdaki oligopol modellerinden hangisi tam rekabet modeliyle aynı sonuçlara sahiptir? A) Sweezy modeli B) Stackelberg modeli C) Cournot modeli D) Edgeworth modeli E) Bertrand modeli E) Bertrand modeli
  81. 81. YEDEKLER
  82. 82. BOWLEY Oligopol Modeli Bowey
  83. 83. BOWLEY’ĠN OLĠGOPOL MODELĠ • Bu model: düopol piyasayı oluĢturan iki firmadan hiçbiri “uydu ya da takipçi firma” olmak istemeyip, aksine ikisi de piyasanın “egemen veya lider firma” olmak iddiası • ile her iki firmanın ortak davranıĢını esas alır. “Bowley” tarafından incelenen bu model, iki düopol firmada arz miktarını, kendilerine maksimum kar sağlayacak Ģekilde tespit eder. Bowley, düopol firmayı oluĢturan firmaların tecrübeli olduğunu varsayarak, her iki firmanın lider olarak davranmalarını esas alarak modeli kurmuĢ veya analizi yapmıĢtır
  84. 84. ġekle göre iki firmanın ürettiği mal miktarı X firması için Qx1, Y firması için Qy1 kadardır. Bu iki üretim seviyesinin bileĢimi ile denge E noktasında ortaya çıkmıĢtır. Ancak bu denge noktasında her iki firmanın da karı azaldığı için firmaları tatmin etmez.
  85. 85. X firması için en avantajlı durum kendisi Qx1 kadar üretirken, Y firmasının 0Qy2 kadar üretmesidir. Aynı Ģekilde B firması için en avantajlı durum kendisi Qy1 kadar üretirken X firmasının 0Qx2 kadar üretmesidir. Kısaca X firması dengeyi “F” noktasına, Y firması ise dengenin “H” noktasına çekmek için mücadeleye giriĢecekler ve bu mücadele arzlarını artırıp fiyatı düĢürerek diğer firmanın feragat edene kadar veya “takipçi veya uydu” firma olarak faaliyette bulununcaya kadar sürecektir. Dolayısıyla bu piyasada, firmaların mücadelesi süresince fiyatlar sürekli dalgalanmalar gösterecek ve denge istikrardan uzak olacaktır. Piyasanın istikrarlı olmaması “Stackelberg dengesizliği” olarak adlandırılır
  86. 86. YOĞUNLAġMA ORANI (CRn) CONSANTRATION RATE (CR) • Piyasada rekabetin ne derece olduğunu ölçer • Piyasada en büyük n kadar firmanın satıĢlarının, piyasadaki toplam satıĢ miktarına oranıdır • CRn>%40 ise oligopol • CRn<%40 ise monopolcü rekabet CRn = Piyasanın Toplam Satışları X 100= N firmanın Toplam Satışları N=48 TOPLAM FĠRMA SATIġLARI 1000 $ N=4 BÜYÜK FĠRMANIN SATIġLARI 700$ CR4=70
  87. 87. CRn yoğunlaĢma oranı, pazardaki en büyük n firmanın, büyükten küçüğe sıralanmak üzere, toplam pazar payını ölçer. CRn aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır: Ve : i Firmasının Pazar Payı Eğer bir endüstride en büyük ilk iki firmanın endüstri içindeki payı hesaplanıyorsa, endeks CR2 Ģeklinde en büyük ilk dört firmanın Pazar payı saptanıyorsa endeks CR4 Ģeklinde en büyük ilk sekiz firmanın Pazar payı saptanıyorsa endeks CR8 Ģeklinde ifade edilmektedir. Ancak bu yoğunlaĢma ya da konsantrasyon oranları içinde en fazla baĢvurulan endeks, CR4 tür. Eğer CR4 % 40’ın üstünde ise söz konusu endüstri oligopolistik bir yapıya sahip demektir. Oran yükseldikçe endüstrinin oligopolistik yapısı güçlenir ve firmaların aralarında anlaĢabilme koĢulları – yani tekelleĢme olanakları – için ortam daha uygun hale gelir. Eğer CR4 % 40’ın da altına düĢüyorsa, söz konusu endüstrinin yapısı, monopolcü rekabet piyasasına yakın demektir
  88. 88. PĠYASA YOĞUNLAġA ORANI ÖLÇÜTLERĠ HHI pazardaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplanmasıyla hesaplanır ve aĢağıdaki Ģekilde gösterilir: Eğer, bir endüstride CR4 sıfır ise ya da HHI, 1000 puandan daha düĢükse o endüstride yoğunluğun olmadığı varsayılarak, Ģirket birleĢmelerine karĢı herhangi bir engellemeye gidilmemektedir. Hatta bu gibi endüstriler rekabetçi olarak nitelendirilmektedir. Eğer, bir endüstride CR4 % 40 dan daha küçükse ise ya da HHI, 1000 ila 1800 arasında ise , bu endüstride mutedil yoğunlaĢma olduğu varsayılmaktadır. Monopolcü rekabet olarak da nitelendirilen bu gibi endüstrilerde, Ģirket birleĢmelerine ABD de sınırlama getirilmektedir. Eğer, bir endüstride CR4 % 40 dan büyükse ise ya da HHI, 1800 puanı aĢıyorsa,yüksek yoğunlaĢma olduğu kabul edilmektedir. Oligopol özelliklerine sahip olan bu gibi endüstrilerde, Ģirket birleĢmeleri çok sıkı bir Ģekilde kontrol edilmektedir
  89. 89. Bir endüstride faaliyette bulunan firma sayısı artıkça, firmalar arasında anlaĢma güçleĢir ve rekabet ön plana çıkar. Firma sayısı azaldıkça bu firmaların ararlında anlaĢma ortamı doğar. Firmalar arasında anlaĢma ortamının olup olmadığı piyasa yoğunlaĢma oranı ile ölçülür. En sık baĢvurulan iki piyasa yoğunlaĢma ölçütü, “n firma yoğunlaĢma ölçütü” ve “herfindahl – hirschman endeksi” dir. The Herfindahl-Hirshman Index Piyasadaki YoğunlaĢma Oranını Ölçen bir ENDEKS 222 payı inn'Firma + payı nin2'Firma + payı in1'Firma =HHI
  90. 90. Herfindahl-Hirschman endeksine (HHI) göre sadece 4 firmanın olduğu piyasada HHI değeri nedir? Firma Sayısı Pazar Payı (%) A) 2600 1 30 B) 2000 2 30 C) 1000 3 20 D) 4000 4 20 E) 6000 CEVAP: HHI=(302+302+202+202)=2600 HHI endeksi<1000 ise endüstride yoğunlaĢma yoktur Piyasa yoğunlaĢma oranını ölçer HHI endeksi firmaların pazar paylarını ön plana çıkarır HHI endeksi>1800 puan ise endüstride yüksek yoğunlaĢma vardır HHI endeksinde pazar payı yüksek firmaların yoğunluk içinde payı artar
  91. 91. CR4 sıfır ise veya HHI 1000 puandan daha düĢükse o endüstride yoğunlaĢma yoktur CR4 sıfır ise veya HHI 1000 puandan daha düĢük olan endüstriler rekabetçidir HHI pazardaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplanmasıyla hesaplanır. CR4 % 40’dan büyükse veya HHI 1800 puanı aĢıyorsa yüksek yoğunlaĢma vardır CR4 % 40’dan küçükse veya HHI 1000-1800 arasında ise kısmen yoğunlaĢma vardır HHI<1000 ise Tam Rekabet HHI=10000 ise Monopol HHI 1000 ile 1800 arası ise monopollü rekabet HHI 1800’den büyük ise oligopol
  92. 92. HERFINDAHL- HIRSCHMAN INDEX PAZAR PAYLARI 402 + 202 + 202 + 202 = 2,80020202040Endüstri D 252 + 252 + 252 + 252 = 2,50025252525Endüstri C 802 + 102 + 102 = 6,600101080Endüstri B 502 + 502 = 5,0005050Endüstri A FIRMA 4 FIRMA 3 FIRMA 2 FIRMA 1
  93. 93. Karakteristikler Tam rekabet Monopolcü rekabet Oligopol Tam monopol CR4 0 % 40’dan küçük % 40’dan büyük % 100 HHI 1000’den küçük 1000–1800 1800’den büyük 10000 Örnek Tarımsal ürünler Perakende ticaret, kuaför, salçalar, şampuanlar, cikletler Demir-çelik, otomobil, çimento Mahalli piyasalardaki tek satıcılar.
  94. 94. Oyun Teorisi'nin en önemli araçlarından biri olan Nash dengesi, oyuncuların belli özellikler taĢıyan strateji seçimlerine verilen isimdir. Her oyuncu, oyun içinde elinde olan eylemlerden birini seçmiĢ olsun, ve tüm oyuncuların böyle bir seçim yaptığını düĢünelim. Bir oyuncu için seçilmiĢ eylem, diğer oyuncuların seçtikleri eylem gözetildiğinde oynanabilecek (getiri anlamında) en iyi eylem ise, ve bu özellik tüm oyuncular için sağlanıyorsa, bu eylemler bir Nash Dengesi oluĢturur. Oyuncular, yalın eylemler seçebilecekleri gibi, birden çok eylemi , belli bir olasılıkla oynamayı da tercih edebilirler. Nash Dengesi, Oyun Teorisi kavramına önemli katkıları olan Amerikalı matematikçi John Nash'in adıyla anılmaktadır. Analitik anlamda benzer bir gözlemde bulunan ilk kiĢi Antoine Augustin Cournot isimli Fransız bir matematikçidir. Cournot bu olguyu iki firmanın, eĢ zamanlı olarak üretim miktarını belirledikleri kuramsal bir pazar için gözlemlemiĢ ve detaya dökmüĢtür. John Nash, 1950 yılında yazdığı doktora bitirme tezinde, bu dengenin, oyuncuların fayda fonksiyonlarının belli özellikleri sağladığı tüm oyunlarda var oduğunu ispatlayarak 1994 Ekonomi Nobel Ödülü'nü almıĢtır
  95. 95. Nash Dengesi stratejisi bir firmanın karĢısındaki firmaların uyguladığı stratejiye göre seçebileceği en iyi strateji olarak kabul edilebiliyor. Zira firmalar Nash Dengesi stratejisini seçtiğinde hiçbiri farklı bir strateji uygulamıyor ve baĢka bir yere gitmiyor. Ancak ortada Nash Dengesi yoksa amansız rekabet bazı firmaların ortadan kalkması ile sonuçlanabiliyor. Sonuç olarak; serbest piyasının çalıĢması için rekabet;rekabatin zarar vermemesi için de firmaların Nash Dengesi stratejisi izlemesi gerekiyor. Dengeyi bozarak oynayanlar firmaları için iyi olanı yaptıklarını düĢünüyorlar ancak para kazanmadan iĢ yaparak hem kendilerine hem de diğerlerine zarar veriyorlar.
  96. 96. Diyelim ki iki kiĢiyiz. Her birimiz karpuz ya da üzüm ekme kararı vereceğiz. Eğer ayrı ürünler ekersek, ikimiz de kar ediyoruz. Yok aynı ürünü ekersek, o zaman ikimiz de ürün fazlasından dolayı, kar edemiyoruz. Bunu aĢağidaki gibi bir oyunla gösterebiliriz. karpuz üzüm karpuz 0, 0 1, 1 üzüm 1, 1 0, 0 Bu oyunun, oyuncuların farklı ürünler ektikleri iki Nash dengesi var. Orada da her biri kar ediyor (matriste 1 rakami ile gösterilen). Diyelim ki iĢe denge olmayan bir noktadan baĢladık. Mesela ikimiz de karpuz ekiyor ve böylece '0' kar ediyoruz. Bu durum denge değil çünkü oyunculardan biri, diğer taraf karpuz ekerken üzüme dönerse kar eder ve daha iyi duruma gelir ama ya iki oyuncu da böyle düĢünür de üzüme dönerse? O zaman iki taraf da üzüm eker ve yine sıfır kar edilir. Dikkat edilirse burada iki tarafın üzüm ekmesi de Nash dengesi değildir.
  97. 97. Amorosa-Robinson formülü? Marjinal gelir=fiyat*[1-(1/talep esnekliği)]
  98. 98. TALEP DENKLEMİ: Q=34-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=34-Q MC=10 DÜOPOLDE STACKELBERG DENGE Q=Q1+Q2 Q1>Q2 Q1: LĠDER FĠRMA Q2: TAKĠPÇĠ FĠRMA TEPKĠ FONKSĠYONLARI Q1=12-0.5Q2 Q2=12-0.5Q1 TR1=PxQ=(34-(Q1+Q2))Q1=34Q1-Q1 2-Q1Q2 TR1=34Q1-Q1 2-Q1(12-0.5Q1) TR1=34Q1-Q1 2-12Q1+0.5Q1 2 TR1=22Q1-0.5Q1 2 MR1=22-Q1 MC=10 Q1=12 ĠSE Q2=12-0.5Q1 Q2=6 Q=Q1+Q2=12+6=18 P=16 TR1=PxQ=16x12=192 TC1=MCxQ=10x12=120 Kar=72 TR2=PxQ=16x6=96 TC2=MCxQ=10x6=60 Kar=36 TR=PxQ=16x18=288 TC=MCxQ=10x18=180 Kar=108 CW=162 DWL=18
  99. 99. PĠYASALARIN KARġILAġTIRMASI PĠYASA P Q TR TC KAR CW DWL Tam Rekabet 10 24 240 240 0 288 0 Monopol 22 12 264 120 144 72 72 Cournot 18 16 288 160 128 128 32 (8=8) (144=144) (80=80) (64=64) Stackelberg 16 18 288 180 108 162 18 (12;6) (192;96) (120;60) (72;36) Chamberlin 22 12 264 120 144 72 72 (Kartel) Bertrand 10 24 240 240 0 288 0
  100. 100. TALEP DENKLEMİ: Q=34-P TERS TALEP DENKLEMİ: P=34-Q MC=10 DÜOPOLDE COURNOT DENGE Q1=Q2=8 Q=Q1+Q2=16 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q1=24-0.5Q2 Firma 1’in Tepki Fonksiyonu Q2=24-0.5Q1 8 24 6 2412 12 Q2 Q1 c Monopol Tam Rekabet 8 16 Cournot Denge C 6 C Chamberlin Denge
  101. 101. 2 Firma-DÜOPOL –COURNOT Q=Q1+Q2 Q1=Q2 P=14-Q MC=2 TR=PQ=(14-Q)Q=(14-(Q1+Q2)Q1=14Q-Q1 2-Q1Q2 MR1=14-2Q1-Q2 MC=2 MR1=MC=14-2Q1-Q2=2 2Q1=12-Q2 Q1=6-0.5Q2 FİRMA 1’İN TEPKİ FONKSİYONU Q1=6-0.5Q2 FİRMA 2’NİN TEPKİ FONKSİYONU Q2=6-0.5Q1 Q1=6-0.5(6-0.5Q1)=6-3+0.25Q1 0.75Q1=3 Q1= 4 Q2=4 Q=8 P=6 TR=PQ=6(8)=48 TC=2(8)=16 Kar=32 TR>TC AR>AC NORMAL ÜSTÜ KAR VAR
  102. 102. Firm 1’in Tepki Doğrusu Firm 2’nin Tepki Doğrusu Duopol-CHAMBERLIN DENGE Q1 Q2 30 30 10 10 Cournot Denge15 15 Tam Rekabetçi Denge (P = MC; Profit = 0) STACKELBERG DENGE 7.5 7.5 PAYLAġILMIġ MONOPOL=CHAMBERLIN DENGE
  103. 103. AnlaĢma” ne zaman zorlaĢır? • Endüstrideki üretici sayısı fazlaysa • Ürün standardize değilse • Talep ve maliyet koĢulları çok sık değiĢiyorsa • Piyasaya giriĢ engeli yoksa • Firmalar kapasite fazlasına sahipse
  104. 104. Oyun Teorisi: Bazı anahtar kavramlar • Oyun (Game) – KiĢinin bir davranıĢa karĢılık verirken baĢkalarının o davranıĢa nasıl tepki vereceğini düĢündüğü durum. • Strateji – Oyuncunun karĢılaĢacağı her davranıĢa karĢı vereceği cevapları içeren oyun planı. • Hakim, Baskın (Dominant) strateji – Oyuncunun, karĢıdaki oyuncu ne oynarsa oynasın değiĢmeden kalan en iyi (best) stratejisi.
  105. 105. Mahkumlar Açmazı (Prisoners’ Dilemma) Oyunu “çok” ya da “az” üretmek arasında karar vermesi gereken dupol piyasasındaki iki firmayı ele alalım: İki firma da az üretme konusunda anlaşabilseler daha çok kar elde edebilirler, ancak iki firmanın da baskın stratejisi birbirlerinden bağımsız çok üretmek olduğundan, Nash dengesi (Çok, Çok), ve karlar da (1,1) olacaktır. Firma B üretimi çok az çok 1, 1 3, 0 FirmaAüretimi az 0, 3 2, 2
  106. 106. Mahkumlar Açmazı • Heriki firmanın da hakim stratejisi “çok” üretmektir. • Dolayısıyla herbiri 1 birim kâr elde eder. • Ancak “az” üretselerdi ikisi de daha çok kazanacaklardı. – Bu, ancak karĢı tarafın da “az” üreteceğinden emin olunduğunda karĢılaĢılabilecek bir durumdur. – Dolayısıyla “anlaĢma” karĢılıklı fayda sağlayabilir. – AnlaĢmanın uygulanabilmesi için, anlaĢmadan sapma halinde devreye girecek bir cezalandırma sisteminin olması gerekir. • Bu cezalandırma olmadığı takdirde her iki firma için de bu anlaĢmadan sapmak için yeterli sebep vardır.
  107. 107. AnlaĢma üzerine • Sözünden dönme (cheating) olasılığı, anlaĢmalar ya da inandırıcı tehditlerle azaltılabilir. • Söz Verme (Pre-commitment) – Gönüllü olarak gelecekteki hareket alanını daraltan düzenleme. • Ġnandırıcı Tehdit (Credible Threat) – AnlaĢmanın bozulması halinde uygulanabilmesi optimal olacak kadar inandırıcı tehdit. – Firmalar az üretmeye anlaĢırlar, herhangi biri bu anlaĢmadan cayıp öteki az üretirken kendisi çok üretirse, ihanete uğrayan taraf sonsuza kadar çok üreteceğini belirterek ihanet etmeye yelteneni tehdit eder. Nasıl?

×