O slideshow foi denunciado.
Seu SlideShare está sendo baixado. ×

этно сольфеджиоFinal(1)

Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
УДК 78.08
ББК 85.313 (3 Кир)
К97
Рецензиялагандар:
Искусство илим. доктору, проф. КРнын Маданиятына эмгек
сиңирген ишмер К...
2
Кириш сөз
Бул китеп Кыргызстанда сольфеджио сабагы боюнча окуу китептерине альтернатива
жана кошумча усулдук колдонмо ка...
3
Введение
Этот сборник по этносольфеджио появился как альтернатива и дополнение к существующим в
Кыргызстане учебникам, п...
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Carregando em…3
×

Confira estes a seguir

1 de 136 Anúncio
Anúncio

Mais Conteúdo rRelacionado

Mais de akipress (20)

Anúncio

этно сольфеджиоFinal(1)

  1. 1. УДК 78.08 ББК 85.313 (3 Кир) К97 Рецензиялагандар: Искусство илим. доктору, проф. КРнын Маданиятына эмгек сиңирген ишмер К. Дүйшалиев Кыргыз Республикасынын эл артисти, музыкант Н. Нышанов Борбордук Азия Университетинин доценти (PhD), маданий антрополог Э. Көчүмкулова Редактору: Н. Нышанов; Түзүүчүлөр: А. Оморова, Э. Ишенбек уулу, Д. Биримкулов, А. Абетекова. Долбоордун демилгечилери жана координаторлору: А. Абетекова, А. Байымбетов K97 Кыргыз ыр-күүлөрүнө негизделген сольфеджио Бишкек: "Барак Элде", 2021. – 133 б. ISMN 979-0-803880-79-4 Бул этносольфеджио усулдук жыйнагы кыргыз салттуу музыкасынын бардык жанрдык топторун жана кыргыз композиторлорунун автордук чыгармаларынын үлгүлөрүн камтыйт. Жыйнак жалпы музыкалык окуу жайларга багытталат. Усулдук колдонмо «Кыргыз кайрык» музыкалык билим берүү долбоорунун алкагында жарык көрдү. Борбордук Азия Университети Жогорку Өнүгүү Мектеби Маданий мурастар жана гуманитардык илимдер бөлүмү К97 УДК 78.08 ISMN 979-0-803880-79-4 ББК 85.313 (3 Кир) © Борбордук Азия Университети, 2021 © «Кыргыз кайрык» музыкалык долбоору, 2021
  2. 2. 2 Кириш сөз Бул китеп Кыргызстанда сольфеджио сабагы боюнча окуу китептерине альтернатива жана кошумча усулдук колдонмо катары иштелип чыккан окуулук. Жыйнактын максаты жана багыты - өлкөбүздөгү жаш музыканттарга кыргыз элинин салттуу музыкасынын мыкты үлгүлөрүнүн негизинде музыканы үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берүү жана баалуу архивдик жазууларды музыкалык расшифровка (ноталык жандырма) аркылуу окуп үйрөтүү жана өлкөбүздүн бардык музыкалык окуу жайларына тартуулоо. Бул жыйнакта кыргыз оозеки салттагы профессионалдык музыкасынын архивинен алынган музыкалык фрагменттер, ошондой эле кыргыз композиторлорунун автордук чыгармаларынын үлгүлөрү да камтылды. Окуу курал бардык деңгээлдеги кесиптик музыкалык окуу жайлардын окуучулары жана студенттери үчүн маанилүү: балдар музыкалык жана искусство мектептеринин жогорку класстарына, атайын музыкалык орто окуу жайларына жана колледждерге жана музыкалык жогорку окуу жайлардын кенже курстарына арналат. Бул жыйнак үчүн атайын «Этносольфеджио» долбоорунун алкагында Борбордук Мамлекеттик кинофотофоно документтер архивинен жана КТРКнын «Алтын фондусунун» аудио материалдарынан, ошондой эле, ушул жыйнакты даярдоого катышкан музыканттардын жеке коллекцияларынан 300 чыгарма кирди. Тандалып алынган номерлер архивдик түп нускаларга мүмкүн болушунча жакын, ар бир музыкалык чыгарманын көркөм, стилистикалык жана аткаруучулук өзгөчөлүктөрүн камтууга жана сактоого аракет жасалды. Жыйнак салттуу кыргыз музыкасынын бардык жанрдык топторун камтыйт; студенттер үчүн гана эмес, мугалимдер үчүн да баалуу музыкалык энциклопедиянын бир түрү болуп саналат. Аталган усулдук окуулукту иштеп чыгуунун башкы мүдөөсү жакынкы келечекте бардык музыкалык окуу жайларга «Этносольфеджио» сабагын предмет катары киргизүү болуп саналат. Бул багытта 2018 - жылдан бери «Кыргыз кайрык» музыкалык жана билим берүү долбоорунун алкагында үч эл аралык илимий конференция өткөрүлдү. Анын натыйжасында бул усулдук колдонмо жыйнагын чыгаруу зарылдыгы баса белгиленген. Колуңуздагы жыйнак бул багыттагы биринчи чыккан китеп катары алгачкы чыйырды салып отурат. Мындан ары бул жыйнак толукталып, байытылып туруктуу мүнөздө кенен аудиторияга тарайт деген ишеничибиз чоң. «Бекбекей», «Шырылдаң», «Оп майда» сыяктуу эмгек ырларынан башка чыгармалардын тексттери эки себеп менен берилген жок. Биринчиден, алардын тексттери өзүнчө китеп болуп жарык көргөн жана көрүүдө. Экинчиден, текстке алаксыбай, чыгармалардын ноталарын атап ырдоо сольфеджио сабагынын талаптарына ылайык келет. Бул жыйнакты чыгарууга колдоо көрсөткөн Борбордук Азия Университетинин Маданий мурастар жана гуманитардык илимдер бөлүмүнүнө, ошондой эле, аталган демилгелерибизге ар дайым көмөк көргөзүп келе жатышкан «Туруктуу өнүгүү стратегиялар институту» коомдук фондуна, Кыргыз Улуттук консерваториясына жана бул долбоордун катышуучулары: Нышанов Н., Оморова А., Ишенбек уулу Э., Биримкулов Д. сыяктуу адистерге терең ыраазычылыгыбызды билдиребиз.
  3. 3. 3 Введение Этот сборник по этносольфеджио появился как альтернатива и дополнение к существующим в Кыргызстане учебникам, предназначенным для освоения музыкального материала с учетом всего разнообразия, представленного в национальных, стилевых и жанровых особенностях музыки. Цели сборника: - дать возможность современным молодым музыкантам страны изучать музыку на основе лучших образцов кыргызской традиционной классики. - сделать ценные архивные записи доступными через нотные расшифровки этих записей и издание их для всех музыкальных учреждений республики. Данный сборник охватывает музыкальные фрагменты как из архивов традиционной кыргызской устно-профессиональной музыки, так и фрагменты авторской музыки кыргызских композиторов. Издание актуально для учащихся всех звеньев профессиональных музыкальных учреждений: старшие классы ДМШ и ДШИ, музыкальные училища и колледжи, младшие курсы вузов. Специально для этого издания в рамках проекта «Этносольфеджио» 300 оригинальных записей были расшифрованы с аудиоматериалов Центрального государственного архива кинофонофото документов и «Золотого фонда» ОТРК и личных коллекций музыкантов, принимавших участие в подготовке сборника. Номера в максимальной мере приближены к архивным подлинникам с соблюдением художественных, стилистических и исполнительских особенностей каждого музыкального произведения. Сборник охватывает все жанровые группы традиционной кыргызской музыки и является своего рода музыкальной энциклопедией, ценной не только для учащихся, но и для преподавателей. Данный сборник был разработан с большими перспективами на то, что в ближайшем будущем предмет «Этносольфеджио» войдет в учебную программу для всех музыкальных учреждений Кыргызстана как отдельный предмет. В этом направлении в рамках музыкального и образовательного проекта «Кыргыз кайрык» с 2018 годы были проведены три международные конференции по вопросам кыргызской традиционной музыки, результатом которых стало понимание необходимости создания первого на этом пути музыкального пособия для постепенного внедрения этносольфеджио в учебный процесс. Новый сборник, который у вас на руках — это первое издание, которое будет еще дополняться и обогащаться, мы верим, что оно будет верно служить в деле сохранения кыргызской традиционной музыки. Во всех вокальных номерах, кроме трудовых песен «Бекбекей», «Шырылдан», «Оп майда» текст под нотами не представлен по двум причинам. Первая – тексты этих песен имеются в специальных сборниках, вторая – мы стремились к тому, чтобы учащийся не отвлекался на сопровождающий текст, целиком сосредотачиваясь на интонации, метроритме и названии нот. Мы выражаем благодарность Отделу культурного наследия и гуманитарных наук Университета Центральной Азии за поддержку в издании данного сборника и нашим постоянным партнерам Общественному фонду «Институт стратегии устойчивого развития», Кыргызской Национальной консерватории, которые активно поддержали нашу инициативу. Выражаем особую благодарность участникам данного проекта: Нышанову Н., Оморовой А., Ишенбек у. Э., Биримкулову Д. за их кропотливый труд и предоставленные личные записи.
  4. 4. 4 Кыргыздар бай маданий жана тарыхый мураска ээ байыркы жана түптүү эл. Салттуу музыка улуттук баалуулуктарыбыздын сап башында туруп, руханий-эстетикалык ырахат тартуулоо менен бирге, тарыхта элибиздин улут катары сакталып өнүгүүсүндө зор роль ойноп келет. Элдик ыр-күүлөр жана өнөр ээлери элдин коомдук-маданий жашоо-турмушун байытып, оош- кыйыш мезгилдерде дем-күч берип, каада-салт, ар кандай аш-той маарекелер дайыма ыр-күүлөр менен коштолгон. Салттуу музыка замандын агымына, бөлөк элдер менен болгон маданий карым-катышка жана кийинки муундардын талап-табитине жараша улам өзгөрүлүп, өнүгүп отурган. Кылымдар бою муундан-муунга оозеки формада өтүп келген кыргыз салттуу музыкасы совет мезгилинде европалык жана орус музыкалык маданиятынын таасиринде бир топ чоң өзгөрүүлөргө дуушар болуп, эгемендүүлүктү алган мезгилден тарта ааламдашуунун агымында да өз өнүгүү жолун издеп келет. Борбордук Азия Университети (БАУ) кыргыз салттуу музыкалык мурасын жөн жерден колдоого алган жок. Борбор Азияда жашаган элдердин бай маданий жана тарыхый мурастарын сактоо жана өнүктүрүү БАУнун миссиясынын өзөгүндө турат. 2013-жылы түзүлгөн Маданий мурастар жана гуманитардык илимдер бөлүмү ушул миссияны ишке ашырууда көмөктөш болуп, жергиликтүү элдин музыкалык маданиятын изилдөөгө жана жайылтууга салым кошуп келет. БАУ Тажикстандын бийик Памир тоолорун байырлаган элдердин музыкалык маданиятына арналган Музыкальное искусство Памира аттуу беш томдук, кыргыз күүлөрүнүн тарыхын чебер баяндап жазган белгилүү күү изилдөөчү Асан Кайбылдаевдин эки томдук Кыргыз күүлөрү аттуу фундаменталдуу эмгектерин басып чыгарып, ал эми 2016-жылы Ага Хан Маданият Трасты менен кызматташтыкта Music of Central Asia деген англис тилиндеги окуу китебин эл аралык окурмандарга тартуулады. Тилекке каршы, кыргыз музыкасын ар тараптуу изилдөө, окутуу жана үйрөтүүнүн маселелери жана көйгөйлөрү бугүн да арбын бойдон калууда. Мына ошол көйгөйлөрдүн бири улуттук музыкабызды кыргыз ыр-күүлөрүү аркылуу үйрөтүү болуп саналат. Колуңуздагы кыргыз ыр- күүлөрүнө негизделген сольфеджио китеби кеч болсо да кыргыз музыкасынын тарыхында чоң жаңылык, жакшы саамалык! Бул эмгек—кыргыз салттуу музыкасын сүйгөн, ага күйгөн, анын өнүгүүсүнө салым кошсом деген, кыргыз музыкалык аспаптарында мыкты ойногон таланттуу, кесипкөй, жаш жана мекенчил музыканттарыбыздын деминен жана изги тилектеринен жаралган таберик окуу куралы болуп саналат. Бул чоң жоопкерчиликтүү долбоордун башында элибиз сыйлап, сыймыктанган өнөр ээси, жаратмандык менен чыныгы устат-шакирттик өнөрдү аркалап келаткан Кыргыз Республикасынын эл артисти Нурлан Нышанов агай турду. Жеке өзүмдүн жана жалпы БАУнун жетекчилигинин атынан китепке салым кошкон бардык таланттуу мекендештериме алкыш айтам, китептин өзүнө болсо узун жана байсалдуу өмүр каалайм! Эльмира Көчүмкулова Борбордук Азия Университетинин доценти, Маданий мурастар жана гуманитардык илимдер бөлүмүнүн башчысы Жакшы музыкалык саамалык жана таберик китеп.
  5. 5. 5 Ырлар (Песни)
  6. 6. 6
  7. 7. 7
  8. 8. 8
  9. 9. 9
  10. 10. 10
  11. 11. 11
  12. 12. 12
  13. 13. 13
  14. 14. 14
  15. 15. 15
  16. 16. 16
  17. 17. 17
  18. 18. 18
  19. 19. 19
  20. 20. 20
  21. 21. 21
  22. 22. 22
  23. 23. 23
  24. 24. 24
  25. 25. 25
  26. 26. 26
  27. 27. 27
  28. 28. 28
  29. 29. 29
  30. 30. 30 Дастандар, санат-насыят ырлары (Дастаны, песни-назидания)
  31. 31. 31
  32. 32. 32
  33. 33. 33
  34. 34. 34
  35. 35. 35
  36. 36. 36
  37. 37. 37
  38. 38. 38
  39. 39. 39 Акындардын обондору (Мелодии акынов)
  40. 40. 40
  41. 41. 41
  42. 42. 42
  43. 43. 43 Манас эпосундагы обондор (Мелодии в эпосе Манас)
  44. 44. 44
  45. 45. 45
  46. 46. 46 Үйлөмө аспаптардын күүлөрү (Кюу духовых инструментов) Чоор күүлөрү:
  47. 47. 47
  48. 48. 48
  49. 49. 49
  50. 50. 50
  51. 51. 51
  52. 52. 52
  53. 53. 53 Чопо чоор күүлөрү:
  54. 54. 54 Сурнай күүсү: Сыбызгы күүлөрү:
  55. 55. 55
  56. 56. 56 Ооз комуз күүлөрү (Варганные кюу) Жыгач ооз комуз күүлөрү:
  57. 57. 57 Темир ооз комуз күүлөрү:
  58. 58. 58
  59. 59. 59
  60. 60. 60
  61. 61. 61
  62. 62. 62 Комуз күүлөрү (Комузные кюу)
  63. 63. 63
  64. 64. 64
  65. 65. 65
  66. 66. 66
  67. 67. 67
  68. 68. 68
  69. 69. 69
  70. 70. 70
  71. 71. 71
  72. 72. 72
  73. 73. 73
  74. 74. 74
  75. 75. 75
  76. 76. 76
  77. 77. 77
  78. 78. 78
  79. 79. 79
  80. 80. 80
  81. 81. 81
  82. 82. 82
  83. 83. 83
  84. 84. 84
  85. 85. 85
  86. 86. 86
  87. 87. 87
  88. 88. 88
  89. 89. 89
  90. 90. 90
  91. 91. 91
  92. 92. 92
  93. 93. 93 Кыл кыяк күүлөрү (Кыл кыякные кюу)
  94. 94. 94
  95. 95. 95
  96. 96. 96
  97. 97. 97
  98. 98. 98
  99. 99. 99
  100. 100. 100
  101. 101. 101
  102. 102. 102
  103. 103. 103
  104. 104. 104
  105. 105. 105
  106. 106. 106
  107. 107. 107
  108. 108. 108
  109. 109. 109 Кош үндүүлүктөр (Двухголосие)
  110. 110. 110
  111. 111. 111
  112. 112. 112
  113. 113. 113
  114. 114. 114
  115. 115. 115
  116. 116. 116
  117. 117. 117
  118. 118. 118
  119. 119. 119
  120. 120. 120
  121. 121. 121
  122. 122. 122
  123. 123. 123
  124. 124. 124 Көнүгүүлөр (Упражнения)
  125. 125. 125
  126. 126. 126
  127. 127. 127
  128. 128. 128
  129. 129. 129
  130. 130. 130
  131. 131. 131 Пайдаланылган адабияттардын тизмеси: (Список использованной литературы) 1. Бегалиев М. Тагдырым болчу сен менин. Үн жана фортепиано үчүн. - Бишкек, 2012 2. Бегалиев М. Сагындым. Үн жана фортепиано үчүн. - Бишкек, 2013 3. Затаевич А. Киргизские инструментальные пьесы и напевы. - Москва, 1971 4. Көчүмкулова Э. Тирүүнүн көркү сый болот, өлгөндүн көркү ый болот. Элдик кошоктор жана кошокчулар. – Б.: Борбордук Азия Университети, 2014. 5. Нышанов Н. Ооз комуз күүлөрү. Ноталар жыйнагы. - Бишкек, 2015 6. Нышанов Н. Чоор, сыбызгы, чопо чоор күүлөрү. Ноталар жыйнагы. - Бишкек, 2017 7. Полотов У. Хрестоматия. Элдик обондор, обончулардын жана композиторлордун чыгармаларынан. - Бишкек, 2017 8. Тагаев К. 100 кайрык. Обондуу ырлар. - Бишкек, 2003
  132. 132. 132 Мазмуну (Содержание) Кириш сөз. ........................................................................................................................................................... 2 Введение................................................................................................................................................... 3 Ырлар.........................................................................................................................................................5 Дастандар, санат-насыят ырлары (Дастаны, песни-назидания) .................................................................. 30 Акындардын обондору (Мелодии акынов). ........................................................................................... 39 "Манас" эпосундагы обондор (Мелодии из эпоса "Манас") .................................................................. 43 Үйлөмө аспаптардын күүлөрү (Пьесы для духовых инструментов)......................................................... 46 Чоор күүлөрү ...................................................................................................................................................... 46 Чопо чоор күүлөрү............................................................................................................................................... 53 Сурнай күүсү..........................................................................................................................................................54 Сыбызгы күүлөрү.................................................................................................................................................. 54 Ооз комуз күүлөрү (Пьесы для варганных инструментов)........................................................................ 56 Жыгач ооз комуз күүлөрү....................................................................................................................................56 Темир ооз комуз күүлөрү.....................................................................................................................................57 Комуз күүлөрү (Пьесы для комуза)...........................................................................................................62 Кыл кыяк күүлөрү (Пьесы для кыл кыяка).................................................................................................93 Кош үндүүлүктөр (Двухголосие)...............................................................................................................109 Көнүгүүлөр (Упражнения).........................................................................................................................124 Жакшы музыкалык саамалык жана таберик китеп..................................................................................4
  133. 133. 133
  134. 134. Көлөмү 134 б. Нускасы 400 даана. Офсеттик кагаз. Дизайнери: Аида Тостокова ОсОО "DSI" басмаканасында басып чыгарылды Бишкек ш., Исанов көч., 134 E-mail: barakelde.pc@gmail.com Тел.: +996 507 718 170

×