Policy paper-no17.2013 σακελλαρόπουλος-φίτσιου-4

Policy paper-no17.2013 σακελλαρόπουλος-φίτσιου-4

Κείμενο
Πολιτικής
No 17_Nοέμβριος 2013
Η «βία» των ενστίκτων, το
αβοήθητο των ανθρώπων & η
στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της
αποτυχίας των θεσμών στην
Ελλάδα της «κρίσης»
των
Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου
Καθηγητή Ψυχιατρικής-Παιδοψυχιατρικής
Παναγιώτας Φίτσιου, Ψυχολόγου-Ψυχοθεραπεύτριας,
MSc Κοινωνικής Ψυχιατρικής
2
Copyright © 2013
Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)
Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα
Τηλ.: +30 210 7257 110 | Fax: +30 210 7257 114 | www.eliamep.gr | eliamep@eliamep.gr
ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ | www.crisisobs.gr | e-mail info@crisisobs.gr
All Rights Reserved
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η
στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας
των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
των Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου, Παναγιώτας Φίτσιου
Ο Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών & μετεκπαιδεύτηκε στην Γαλλία από το 1954 έως το 1960 σε πανεπιστημιακά κέντρα
νευρολογίας, ψυχιατρικής & παιδικής ψυχιατρικής. Είναι Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, μέλος της
Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενώσεως. Επίσης, μέλος διαφόρων ελληνικών, γαλλικών & διεθνών
εταιρειών ψυχιατρικής, παιδοψυχιατρικής & ψυχικής υγιεινής. Ασχολήθηκε με την οργάνωση ή
διεύθυνση ψυχιατρικών ιδρυμάτων, καθώς & με την εκπαίδευση, πανεπιστημιακή & έξω-
πανεπιστημιακή, ψυχιάτρων, κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων κλπ. Είναι ιδρυτικό μέλος της
Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας (1977), του Ινστιτούτου Κοινωνικής
Ψυχιατρικής (1978), της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας (1981), της Ελληνικής
Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (1983). Από το 1984 έως σήμερα, συμμετείχε σε μια σειρά από Επιτροπές,
ευρωπαϊκές & ελληνικές, για την μελέτη της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα & ειδικότερα
στο ψυχιατρείο της Λέρου. Μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για
την μελέτη της εγκατάστασης της ψυχικής υγείας & περίθαλψης στην Ελλάδα (1984). Γενικότερα
είναι από τους πρωτεργάτες της Κοινωνικής Ψυχιατρικής & της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην
Ελλάδα & έχει διευθύνει πλήθος έξω-νοσοκομειακών δομών. Έχει δημοσιεύσει πλήθος μελετών,
άρθρων, βιβλίων. Το 1984 εκλέγεται Καθηγητής Ψυχιατρικής & Παιδοψυχιατρικής της Ιατρικής
Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου της Θράκης. Από το 1991, η Εταιρία Κοινωνικής
Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας (υπό την επιστημονική διεύθυνση του Καθ. Σακελλαρόπουλου)
ξεκίνησε Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών με θέμα "Κοινωνική Ψυχολογία & Ψυχιατρική παιδιών
& ενηλίκων” σε συνεργασία με το τμήμα Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Από το
1994 η Ε.Κ.Ψ. & Ψ.Υ. συνεχίζει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Κοινωνική Ψυχιατρική σε
συνεργασία με το τμήμα Ιατρικής, Τομέας Κοινωνικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων.
Μετά την ολοκλήρωση της συνεργασίας, το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην «Κοινωνική Ψυχιατρική»
συνεχίζεται από το Τμήμα Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (έναρξη εαρινό εξάμηνο
2009). Το 1995 ο Καθ. Σακελλαρόπουλος δημιούργησε το Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών &
Ενηλίκων σε μια ευαίσθητη κοινωνικά & οικονομικά περιοχή (Καλλιθέα), με σκοπό την κάλυψη των
αναγκών του πληθυσμού της.
Η Παναγιώτα Φίτσιου είναι Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια με Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική
Ψυχιατρική- Παιδοψυχιατρική από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει
παρακολουθήσει μια μεγάλη σειρά σχετικών εκπαιδευτικών σεμιναρίων που αφορούν την
ψυχανάλυση & την κοινοτική ψυχιατρική. Από το 2004 ως σήμερα είναι επίσης σε προσωπική
ψυχανάλυση. Από το 1996 είναι συνεργάτης : 1) στην Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής
Υγείας & 2) στο Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών & Ενηλίκων. Οι επαγγελματικές της
δραστηριότητες & η εμπειρία της περιλαμβάνουν: την ψυχοθεραπεία ενηλίκων, την εκπαίδευση
επαγγελματιών ψυχικής υγείας, τις υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, μελέτες,
αρθρογραφία, υλοποίηση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων & μεταφορά τεχνογνωσίας. Είναι
Επιστημονική Επιμελήτρια του βιβλίου (και συγγραφέας ενός κεφαλαίου): Π. Σακελλαρόπουλος &
συν. «Θεμέλιο της Ψυχιατρικής ο Συναισθηματικός Δεσμός Θεραπευτή-Θεραπευόμενου», εκδόσεις
Παπαζήση, Αθήνα 2010. Τέλος έχει εκδώσει & την ποιητική συλλογή «Φλυαρίες για το Ανείπωτο»,
εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 2009.
Το ΕΛΙΑΜΕΠ δεν υιοθετεί ως ίδρυμα πολιτικές θέσεις. Καταβάλλει μάλιστα προσπάθεια να
παρουσιάζονται στα πλαίσια των εκδηλώσεών του και στο μέτρο του δυνατού όλες οι υπάρχουσες
απόψεις. Υπό το πρίσμα αυτό, οι αναλύσεις και οι γνώμες που δημοσιεύονται στις σειρές του θα πρέπει
να αποδίδονται αποκλειστικά στους συγγραφείς και να μην θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν
απαραίτητα τις απόψεις του Ιδρύματος..
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
3
Περιεχόμενα
Περίληψη........................................................................................................................................ 4
Λέξεις Κλειδιά:................................................................................................................................ 4
Η πραγματικότητα και η βασική μας υπόθεση............................................................................... 5
Επεξήγηση κάποιων βασικών όρων: ενορμήσεις ζωής και θανάτου σε σχέση με τη σημερινή
πραγματικότητα ............................................................................................................................. 5
Ενορμήσεις ζωής........................................................................................................................... 5
Ενορμήσεις Θανάτου..................................................................................................................... 6
Διαπλοκή των ενορμήσεων ........................................................................................................... 6
Η ψυχική πραγματικότητα σήμερα: άγχος κατάρρευσης σε έναν κόσμο βίαιο και διωκτικό ......... 6
Η κοινωνική ομάδα και οι θεσμοί ................................................................................................... 8
Η βία μέσα μας και έξω και πάλι πίσω σε μας............................................................................... 8
Η ευθύνη του ψυχοθεραπευτή για «συνδέσεις» ............................................................................ 9
Ποια είναι η συμβολή και τα όρια της ψυχανάλυσης εν μέσω κρίσης;......................................... 10
Βιβλιογραφία................................................................................................................................ 12
Το Παρατηρητήριο της Κρίσης .................................................................................................... 13
4
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των
ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών
στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
Περίληψη
Σε αυτό το άρθρο επιχειρούμε να προσεγγίσουμε τις επιπτώσεις της κρίσης (οικονομικής,
αλλά πρωτίστως κοινωνικής, ανθρωπιστικής και θεσμικής) στο άτομο και στην κοινωνική
ομάδα και να προτείνουμε πώς θα μπορούσε η κλινική (ψυχαναλυτική) σκέψη και
νοηματοδότηση να ταχθεί στην υπηρεσία του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου, ώστε
να προσφέρει μια διέξοδο σε αυτό που βιώνεται ως απελπισία και αδιέξοδο. Η προσέγγισή
μας γίνεται μέσα από το «Ψυχαναλυτικό Πρίσμα» και ξεκινάει από την υπόθεση ότι η
«συνήχηση» της προσωπικής αδικίας και απελπισίας που βιώνει το άτομο με την εκτροπή
των θεσμών σε μια «ψυχωτική» και «άνομη» ή «διαστροφική» λειτουργία δύναται να
κινητοποιήσει την κυριαρχία της «βίας» και των ενστίκτων καταστροφής (Freud). Στα
συμπεράσματα του άρθρου σχολιάζουμε την ευθύνη του ψυχοθεραπευτή να
κινητοποιήσει το άτομο και (στο βαθμό που αναλογεί) και την κοινωνική ομάδα προς την
δημιουργία ελπίδας, συλλογικότητας και ενοτήτων, δηλαδή σε λειτουργίες που
αναφέρονται στην «ενόρμηση ζωής» (Freud).
Λέξεις Κλειδιά:
Ψυχική Υγεία, Επιπτώσεις της Κρίσης, Ψυχανάλυση και Κοινωνική Ψυχιατρική,
Ψυχαναλυτικό Πρίσμα
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
5
Η πραγματικότητα και η βασική μας υπόθεση
Αυτή την περίοδο στη χώρα μας η οικονομική κρίση, η αποδιάρθρωση των
εργασιακών σχέσεων και η αποσταθεροποίηση της λειτουργίας ενός (υποτυπώδους
έστω) κοινωνικού κράτους πρόνοιας έχουν κορυφωθεί σε μια βαθύτατη κοινωνική
κρίση, δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε σε μια ουμανιστική κρίση. Αυτό που κάνει
βαθύτερη την κρίση και πιο επικίνδυνα τα επακόλουθά της είναι ότι δεν πρόκειται
μόνον για μια αποστέρηση των ανθρώπων από τα μέσα επιβίωσής τους. Αυτό που
επικρατεί είναι η συνολικότερη κρίση αξιών, το συναίσθημα της αδικίας και ο
εκφυλισμός των θεσμών ή η εκτροπή τους από την αρχική τους αποστολή, η οποία
ήταν να προστατέψουν τα άτομα από την ακατέργαστη κυκλοφορία των ενστίκτων
και να εξασφαλίσουν μια στοιχειώδη δικαιοσύνη.
Σε αυτό το άρθρο θα επιχειρήσουμε να φωτίσουμε αυτήν την πλευρά της κρίσης που
σχετίζεται με την διακίνηση της βίας στο άτομο (είτε προς τον άλλον είτε προς τον
εαυτό) και στην κοινωνική ομάδα, ακριβώς εξαιτίας της παρακάτω «συνήχησης».
Δηλαδή, εξαιτίας αφενός των προσωπικών συναισθημάτων αδικίας, κατάρρευσης
της «βασικής εμπιστοσύνης» στον άλλον και στον κόσμο και κυριαρχίας της
«ενόρμησης θανάτου» (S. Freud) και αφετέρου της αποτυχίας ή της εκτροπής της
θεσμικής λειτουργίας από τον αρχικό της προορισμό. Και θα εξηγήσουμε αμέσως.
Επεξήγηση κάποιων βασικών όρων: ενορμήσεις ζωής και
θανάτου σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα
Ενορμήσεις ζωής
"Μεγάλη κατηγορία ενορμήσεων, την οποία ο Freud αντιπαραθέτει, στην τελευταία
θεωρία του, στις ενορμήσεις θανάτου. Οι ενορμήσεις ζωής προσπαθούν να
συγκροτούν όλο και μεγαλύτερες ενότητες και να τις διατηρούν. Οι ενορμήσεις ζωής,
που ορίζονται επίσης με τον όρο Έρως, καλύπτουν όχι μόνο τις λεγόμενες
σεξουαλικές ενορμήσεις, αλλά και τις ενορμήσεις αυτοσυντηρήσεως".
Πρόκειται -στην ευρεία έννοια- για τις εκδηλώσεις της libido. Μέσα σ΄αυτές
περιλαμβάνονται οι ενορμήσεις που αφορούν την ανεύρεση χαράς, τρυφερότητας,
επικοινωνίας ερωτικής ή άλλης με τους συντρόφους, τα αγαπημένα πρόσωπα, την
εγκατάσταση και διατήρηση σχέσεων αγάπης μέσα στα πλαίσια του οικογενειακού
αστερισμού. Σ' αυτήν περιλαμβάνεται επίσης και ο Έρωτας προς ένα ιδανικό, η
λιβιδινική επένδυση μιας ιδεολογίας, ενός στόχου επιστημονικού, επαγγελματικού ή
άλλου.
6
Όλες αυτές οι ανθρώπινες εκδηλώσεις, έχουν ένα ευρύ πεδίο, όπως άλλωστε
αναφέρεται. Δεν αφορούν την σεξουαλική επιθυμία με τη στενή έννοια.
Ενορμήσεις Θανάτου
"Μέσα στο πλαίσιο της τελευταίας φροϋδικής θεωρίας των ενορμήσεων εμφανίζεται
μια βασική κατηγορία ενορμήσεων, οι οποίες αντιτίθενται στις ενορμήσεις ζωής και
τείνουν στην ολοκληρωτική μείωση των εντάσεων, δηλαδή στην επαναφορά του
έμβιου όντος στην ανόργανη κατάσταση.
Αν και οι ενορμήσεις θανάτου είναι αρχικά στραμμένες προς το εσωτερικό και
τείνουν προς την αυτοκαταστροφή, δευτερογενώς κατευθύνονται προς το εξωτερικό,
εμφανιζόμενες τότε με τη μορφή της επιθετικής ενόρμησης ή της ενόρμησης
καταστροφής".
Πολύ ενδιαφέρον σημείο στους προαναφερόμενους ορισμούς του "Λεξιλογίου της
Ψυχανάλυσης", είναι αυτό που αφορά την ιδιότητα των ενορμήσεων ζωής: "....να
συγκροτούν όλο και μεγαλύτερες ενότητες, και να τις διατηρούν...". Οι ενότητες
αυτές αφορούν βέβαια τη σχέση του ατόμου με τον άλλο αλλά και με την
κοινωνική ομάδα, καθώς και το ρόλο του και τις υποχρεώσεις του απέναντι
στο κοινωνικό σύνολο. Αυτή τη διάσταση ας την κρατήσουμε στο μυαλό μας για
την ανάλυση που ακολουθεί. Η συγκρότηση και λειτουργία αυτών των ενοτήτων,
είναι αποτέλεσμα κάποιων ωριμοποιών διαδικασιών του ατόμου, που έχουν
προηγηθεί στη σχέση με τον άλλο.
Στις ενορμήσεις θανάτου αντίθετα, κυρίαρχο στοιχείο είναι, η αποδιοργάνωση,
η διάλυση αυτών των ενοτήτων. Αυτό που ο S. Freud εξέφρασε ως τάση
διάλυσης και επιστροφής στην ανόργανη ύλη.
Διαπλοκή των ενορμήσεων
Ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι στη μελέτη των ενορμήσεων.
Ποτέ οι ενορμήσεις της ζωής, ή οι επιθετικές-καταστροφικές ενορμήσεις δεν
εκδηλώνονται ανεξάρτητα ή αυτόνομα, οι μεν από τις δε. Σε κάθε έκφραση της
ανθρώπινης συμπεριφοράς υπάρχει πάντα ένα μείγμα και των δύο, άλλοτε σε άλλο
επίπεδο διαπλοκής.
Η ψυχική πραγματικότητα σήμερα: άγχος κατάρρευσης σε έναν κόσμο βίαιο
και διωκτικό
Γνωρίζουμε ότι μια συνεχής αποστέρηση, μια απειλή για κάτι που επέρχεται, μια
συνεχής ανασφάλεια και μια στάση αναμονής όπου το άτομο δεν γνωρίζει τι το
περιμένει έχει τραυματικό χαρακτήρα και οδηγεί συχνά τους ανθρώπους σε μια
κατάσταση αβοήθητου και αδιεξόδου.
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
7
Κάθε φορά που ο άνθρωπος θα αισθανθεί προσωπική και κοινωνική αδικία και πόνο
από την απώλεια ορισμένων βασικών πραγμάτων, τότε αναζωπυρώνονται και
αναδύονται στη συνείδησή του όλες οι προηγούμενες φορές που ένοιωσε αδικία και
πόνο στη διάρκεια της ζωής του, με απαρχή και βασική αναφορά στις πρώτες
τραυματικές αποτυχίες του πρώιμου περιβάλλοντός του να εμπεριέξουν την «βία»
και την ένταση των ενστίκτων του και να ικανοποιήσουν την αδήριτη ανάγκη του.
Μιλάμε κυρίως για ένστικτα της προοιδειποδειακής περιόδου, δηλαδή για ένστικτα
βαθιάς ανάγκης (πείνα, δίψα) και βίαιες εκφορτίσεις της σωματικής έντασης (πόνος,
φόβος), σε πολύ μικρή ηλικία, όπου το άτομο κατακλύζεται από αυτά και χρειάζεται
την στοργή και το «κράτημα» του περιβάλλοντος για να αντέξει .
Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτές οι αποτυχίες αφορούν τους πιο ευάλωτους
ανθρώπους, όμως ως ένα βαθμό αφορούν όλους τους ανθρώπους. Απλοποιώντας
την ψυχαναλυτική θεωρία, μπορούμε να πούμε ότι το κάθε άτομο στην αρχή της
ζωής του κυριαρχείται από πρωτόγονα άγχη (εισβολή, καταστροφή, εκμηδένιση) και
από φαντασιώσεις που συνδέονται με την επιθετικότητα και την ενόρμηση θανάτου
σε μια κατάσταση πόλωσης και εν μέρει αποσύνδεσης με την ενόρμηση ζωής (βλέπε
προηγούμενη ενότητα).
Όταν η ένταση αυτών των πρωτόγονων αγχών είναι τέτοια ή/και το περιβάλλον του
ατόμου αποτυγχάνει να τα εμπεριέξει, τότε το άτομο θα παραμείνει εγκλωβισμένο σε
έναν κόσμο διωκτικό και βίαιο (η σχιζο-παρανοειδής θέση κατά M. Klein).
Επεξηγώντας πολύ σύντομα, να πούμε ότι στους 3-4 πρώτους μήνες της ζωής το
Εγώ του ατόμου δεν είναι τόσο ισχυρό ώστε να αντέξει την ένταση των ενστίκτων,
την πίεση της ανάγκης (πείνα, δίψα) και τον πόνο, την οργή που έρχεται από την
ματαίωση, την αποτυχία του περιβάλλοντος να ικανοποιήσει και να το προστατέψει.
Έτσι «διχοτομεί» τον εσωτερικό και των εξωτερικό του κόσμο σε «καλό» και «κακό»
(δηλαδή στερητικό και καταδιωκτικό). Μόνο που ακόμα και αν προβάλλει προς τα
έξω το «κακό» αυτό απειλεί να το καταδιώξει και να το αφανίσει. Βέβαια, με τους
σωστούς χειρισμούς του περιβάλλοντος και με την ενδυνάμωση του Εγώ, η «καλή»
και προστατευτική πλευρά μέσα μας και έξω μας έρχονται να συνδεθούν, να
εξισορροπήσουν το «κακό» κομμάτι και να ευοδώσουν μια καλύτερη σχέση με την
πραγματικότητα και με τους άλλους.
Η αλήθεια όμως είναι ότι ακόμα κι αν το άτομο καταφέρει να περάσει επιτυχώς σε
μια εναρμόνιση των βίαιων ενστίκτων με την ενόρμηση της ζωής και σε μια σύνδεση
του «καλού» και του «κακού» κομματιού, κάθε φορά που το άτομο βιώνει μια έντονη
και βίαιη απειλή, αποστέρηση ή αδικία, ανάλογα με τον βαθμό ψυχικής του
οργάνωσης και με τις «εφεδρείες» του, μπορεί να αναζωπυρωθεί τόσο η αίσθηση
κατάρρευσης όσο και η «βία» και η επιθετικότητα, στραμμένη άλλοτε προς τον εαυτό
(κατάθλιψη, αυτοκτονίες) είτε προς τον άλλον (συμπεριφορές βίας απέναντι στον
άλλον που βιώνεται ως φταίχτης για τα δεινά του).
8
Η κοινωνική ομάδα και οι θεσμοί
Πολλοί άνθρωποι απειλούνται με κατάρρευση (κατάρρευση της εσωτερικής δομής,
της συνοχής του εαυτού, επίσης κατάρρευση της σύνδεσης με τον έξω κόσμο) και η
βία δύναται να οδηγήσει στην διάσπαση-κατάρρευση της κοινωνικής ομάδας. (Για
την έννοια του φόβου κατάρρευσης, βλ. D.W. Winnicott). Αυτή η αίσθηση ενισχύεται
περισσότερο από την κατάρρευση των υποστηρικτικών κοινωνικών συστημάτων και
των όποιων θεσμών ή αξιών θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημείο αναφοράς,
δόμησης και στήριξης, ιδιαίτερα για τις ούτως ή άλλως πιο ευάλωτες ομάδες του
πληθυσμού, στις οποίες μπορούμε να προσφέρουμε υπηρεσίες. Μέσα σε τέτοιες
συνθήκες ψυχικής βίας και συνεχούς απειλής αυτό που κάνει τα άτομα να νιώθουν
περισσότερο ανήμπορα ή να βυθίζονται σε κατάθλιψη ή να καταφεύγουν στη βία
είναι η κατάρρευση της άποψης που είχαν για τον κόσμο, τις σχέσεις τους με τους
ανθρώπους, έναν κόσμο που εν πάση περιπτώσει δεν έμοιαζε τόσο απειλητικός και
διωκτικός, αλλά έμοιαζε περισσότερο στέρεος και αρκετά δίκαιος.
Αυτός ο κόσμος με τους κανόνες δικαιοσύνης, τους θεσμούς, ο πολιτισμός, όπως
μας δίδαξε ο S. Freud, στηρίζεται στο οιδιπόδειο σύμπλεγμα, δηλαδή
(απλοποιώντας και πάλι την θεωρία) στην παραδοχή ότι για να συνυπάρξουμε με
τον άλλο στην κοινωνία χρειάζεται να αποδεχτούμε (και να αντέξουμε την δυσφορία
που αυτό επιφέρει) ότι δεν μπορούμε να κάνουμε και να έχουμε ό,τι θέλουμε,
αγνοώντας τη λειτουργία του άλλου, υπάρχουν κανόνες και περιορισμοί. Οι θεσμοί
φτιάχτηκαν για να ρυθμίζουν ακριβώς αυτή την ακατέργαστη κυκλοφορία των
«βίαιων» (με την έννοια της έντασης) ενστίκτων διαπλέκοντάς τα με την ενόρμηση
της ζωής (βλέπε σχετικό υποκεφάλαιο παραπάνω).
Η βία μέσα μας και έξω και πάλι πίσω σε μας
Αυτό που κάνει τα πράγματα επικίνδυνα σήμερα είναι ότι οι θεσμοί έπαψαν από
καιρό να ρυθμίζουν την «παντοδυναμία» των ανθρώπων ( δηλαδή, τα θέλω όλα και
χωρίς κόστος), αντιθέτως εκτράπηκαν και οι ίδιοι σε έναν ρόλο είτε παντοδύναμο
(δηλαδή, άρνηση των ορίων της πραγματικότητας και παντοδύναμος έλεγχος: όπως
συμβαίνει στην ψύχωση) ή κατά μια άλλη άποψη διαστροφικό (απλοποιώντας πάλι
την θεωρία: ένας διαστροφικός θα έλεγε: «το ξέρω ότι η πραγματικότητα έχει
περιορισμούς, αλλά ταυτόχρονα κάνω πως δεν τους βλέπω και κάνω το δικό μου»).
(Για αυτή την τελευταία άποψη του «μοντέλου της διαστροφής» βλέπε και Κ. Ζερβός)
Αλλά ποιος τότε θα διαμεσολαβήσει αυτή την «βία», την αδικία, το αβοήθητο
των ανθρώπων προτού καταρρεύσουν και οι ίδιοι και προτού διασπαστεί η
κοινωνική ομάδα, αν δεν το κάνουν οι θεσμοί;
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
9
Η ευθύνη του ψυχοθεραπευτή για «συνδέσεις»
Στον περιορισμένο χώρο αυτού του άρθρου θα ασχοληθούμε λίγο με τις συλλογικές
και πολιτικές προεκτάσεις αυτού του ερωτήματος. Θα αρκεστούμε κυρίως σε ένα
σχόλιο για την εργασία του ψυχοθεραπευτή μαζί με τους ανθρώπους που φέρνουν
(συχνά μέσα από επώδυνα συμπτώματα) θραύσματα αυτής της πραγματικότητας
στις υπηρεσίες μας.
Αυτό που συναντάμε στη δουλειά μας καθημερινά πια, είναι ένα απειλητικό βίωμα
που μας φέρνουν οι ασθενείς μας, η «βία», η επιθετικότητα, η απειλή μιας
κατάρρευσης (που το πιο συχνό έχει ήδη συμβεί). Το περίπλοκο πράγμα είναι ότι
αυτό το βίωμα περισσότερο παρά ποτέ (τουλάχιστον από το δεύτερο μισό του
προηγούμενου αιώνα, εξαιρώντας δηλαδή τον παραλογισμό και την αγριότητα των
παγκοσμίων πολέμων) είναι μέρος και της δικής μας πραγματικότητας. Αυτή η
πραγματικότητα μας φέρνει περισσότερο από κάθε άλλη εποχή στο όριο/μεταίχμιο
ανάμεσα στο υποκειμενικό (προσωπική ιστορία του ατόμου) και στην εξωτερική
πραγματικότητα.
Οι ασθενείς μας μιλούν για αυτή την αγριότητα, την απειλή που βιώνουν με
οικονομικούς, συνήθως, όρους. Εμείς στην κλινική πράξη προσπαθούμε να
«μεταφράσουμε», να νοηματοδοτήσουμε και με αυτόν τον τρόπο να
απαλύνουμε αυτό το βίωμα με ψυχικούς όρους, γνωρίζοντας, όμως, εκ των
προτέρων ότι δεν μπορούμε να το ανάγουμε όλο στο υποκειμενικό. Ότι ενδεχομένως
τα εργαλεία, οι θεωρίες μας δοκιμάζονται, δεν αρκούν, ενώ παράλληλα αυτά τα
εργαλεία είναι το καλύτερο που έχουμε. Υπάρχει μια βαθιά πολιτική και ιδεολογική
διάσταση, που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Υπάρχει επίσης μια συνθλιπτική
πραγματικότητα που πάλι δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.
Ως κλινικοί πρέπει να συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας όλα τα παραπάνω, δεν
μπορούμε να τα αγνοήσουμε. Αλλά παράλληλα, δεν πρέπει και να υποκύψουμε σε
αυτή την συνθλιπτική ή ψυχωτική ή διαστροφική πραγματικότητα. Πρέπει να
συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε και να απαντάμε κυρίως κλινικά, συμπεριλαμβάνοντας
όμως και όλους αυτούς τους περιορισμούς (δηλαδή κυρίως ότι δεν μπορούμε να τα
εξηγήσουμε και να τα εμπεριέξουμε όλα). Κυρίως πρέπει να θέσουμε αυτή την
κλινική σκέψη στην υπηρεσία των θεσμών και της κοινωνίας.
Η δική μας, λοιπόν, απάντηση και ως ψυχοθεραπευτών αλλά και ως πολιτικών και
κοινωνικών υποκειμένων χρειάζεται να περάσει από την ευθύνη που νιώθουμε ότι
έχουμε να επεξεργαστούμε μια διαφορετική απάντηση που να τοποθετείται στο
σημείο ισορροπίας ανάμεσα στο εσωτερικό και στο πραγματικό. Πρέπει να
επεξεργαστούμε τη δυνατότητά μας να μην υποκύψουμε σε αυτό το κλίμα πανικού,
να μην μπούμε στις προβολές και προβλητικές ταυτίσεις (βλέπε την εξήγηση του
όρου της σχιζο-παρανοειδούς θέσης παραπάνω), να μην μπούμε σε θέση ύφεσης
στις αξίες μας. Σε ένα κλίμα που απειλεί την ακεραιότητα όλων μας, εμείς πρέπει να
συνεχίσουμε να διαφυλάσσουμε τη νησίδα αυτού που προσφέρουμε στη δουλειά
10
μας, να επιστρέψουμε στα ουσιώδη (πχ ανθρώπινοι δεσμοί), να ενισχύσουμε τις
προσωπικές μας εφεδρείες (και τη μεταξύ μας αλληλεγγύη) και τις εφεδρείες των
ασθενών μας. Αλλά όχι μόνον.
Ποια είναι η συμβολή και τα όρια της ψυχανάλυσης εν μέσω κρίσης;
Κάτω από αυτό το πρίσμα που περιγράψαμε πιο πάνω, η εργασία του κλινικού στη
σημερινή πραγματικότητα μπορεί να δώσει στο άτομο αλλά και στην κοινωνική
ομάδα μια διέξοδο, μια προοπτική και μια ελπίδα ότι υπάρχουν και άλλες
επιλογές αντί της καταστροφικότητας και των αδιεξόδων.
Χρειάζεται ως κλινικοί να βρούμε τρόπο να περάσουμε αυτό το μήνυμα και τον
τρόπο «σκέπτεσθαι» και δράσης στην κοινωνία και στους θεσμούς. Να
καλλιεργήσουμε τη δυνατότητα να κρατιέται κάποια ελπίδα και να αναζητήσουμε
τις συνδέσεις μας με το κοινωνικό, να αναζητήσουμε και ευρύτερες συμμαχίες,
ώστε να διευρύνουμε το πόσο μπορούμε να προσφέρουμε στους πάσχοντες και
στους ανθρώπους που έχουν περισσότερο σήμερα την ανάγκη μας, δηλαδή να
θέσουμε την κλινική μας δυνατότητα στην υπηρεσία της κοινωνίας.
Σε μια περίοδο που οι πολιτικές για την υγεία και η έλλειψη πολιτικής βούλησης και
σταθερής χρηματοδότησης θέτουν σε κίνδυνο την ύπαρξη των υπηρεσιών μας, εμείς
προσπαθούμε να βρούμε αυτές τις διεξόδους και να τις επικοινωνήσουμε με τους
ανθρώπους, αλλά και να επηρεάσουμε όσο γίνεται τους θεσμούς και τις πολιτικές.
Παραδείγματα των τρόπων που το προσπαθούμε βρίσκονται ήδη στις
δραστηριότητές μας. Μέσα από δράσεις ευαισθητοποίησης της κοινότητας που
προσφέρουν οι υπηρεσίες μας (πχ σχολές γονέων) προσπαθούμε να βοηθήσουμε
τους ανθρώπους να μάθουν, να προάγουν την ψυχική τους υγεία ή να απευθύνονται
έγκαιρα στον ειδικό πριν το σύμπτωμα γίνει βαρύτερο. Έτσι με αυτόν τον τρόπο
καλύπτουμε ένα κομμάτι της τεράστιας έλλειψης εκ μέρους της Πολιτείας σε
υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης και σε υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους.
Διευρύνουμε τις συνεργασίες μας και δημιουργούμε ευρύτερα δίκτυα με άλλες
υπηρεσίες, ώστε να καλύπτουμε περισσότερους ανθρώπους πιο αποτελεσματικά
(πχ συνεργασίες με την τοπική αυτοδιοίκηση, τις εθελοντικές οργανώσεις, βλέπε
Δίκτυο Ακεσώ http://www.diktyoakeso.blogspot.gr/ ).
Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μεγαλύτερες συμπράξεις (για παράδειγμα το
Forum για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση που αποτελείται από επαγγελματίες
ψυχικής υγείας, λήπτες των υπηρεσιών και τις οικογένειές τους, βλέπε http://syn-
skepsi.blogspot.gr/ ) και μέσα από αυτές προτείνουμε συγκεκριμένα πράγματα «από
κάτω προς τα πάνω» προς την Πολιτεία, συμβάλλοντας ώστε να σεβαστεί τους
θεσμούς και κυρίως το ανθρώπινο δικαίωμα των ατόμων στη ζωή και στην
πρόσβαση σε αξιοπρεπείς υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
11
Θα αναρωτηθεί κάποιος τι σχέση έχει η ψυχανάλυση με αυτές τις
δραστηριότητες; Παρότι οι δεσμοί της ψυχανάλυσης με το κοινωνικό υπάρχουν
εξαρχής, χρειάζεται να παραμείνουμε προσεκτικοί όταν μιλάμε για την κοινωνία με
όρους που αφορούν την ατομική ψυχολογία. Πιο εύκολα μέσα στις δικές μας
δραστηριότητες μπορούμε να πούμε ότι η αξία της ψυχανάλυσης σήμερα είναι
αφενός ότι προσφέρει έναν τρόπο να σκεφτόμαστε, να νοηματοδοτούμε και να μην
υποκύπτουμε στην βία και στα αδιέξοδα και αφετέρου η δυνατότητα να διευρύνουμε
την ψυχαναλυτική σκέψη σε μια συνάντηση με το κοινωνικό, όπως περιγράψαμε πιο
πάνω. Δηλαδή να αξιοποιήσουμε αυτόν τον τρόπο σκέψης και δράσης που
δημιουργεί και διατηρεί νόημα, ενότητες και συνύπαρξη (ενόρμηση ζωής).
Εν κατακλείδι, προτείνουμε αυτό που κάνουμε και οι ίδιοι στις υπηρεσίες μας: να
απαντήσουμε σε αυτή την κατάσταση στον περιορισμένο βαθμό που μας αναλογεί
με ένα «Ψυχαναλυτικό Πρίσμα» (Π. Σακελλαρόπουλος): θέτοντας, δηλαδή την
προνομιακή και βαθιά κατανόηση που προσφέρει η Ψυχανάλυση στην υπηρεσία
αφενός της «μάχιμης» φροντίδας (Κοινωνική Ψυχιατρική) και νοηματοδότησης του
βιώματος του ατόμου και αφετέρου στην αλληλεπίδραση με την κοινωνική ομάδα,
βαθαίνοντας τις σχέσεις με την κοινωνία και τους θεσμούς.
12
Βιβλιογραφία
Freud S. (1913), Totem and Taboo.SE 13, 1-161. SE = The Standard Edition of the
Complete Works of Sigmund Freud, 24 volumes, ed. by James Strachey et al. The
Hogarth Press and the Institute of Psychoanalysis, London 1953-74
Freud S. (1930), Civilization and its Discontents. SE 21, 59-145.
Freud S. (1915) Instincts and their Vicissitudes. SE 14, 111-140.
Freud S. (1920) Beyond the Pleasure Principle. SE 18, 7-64.
Klein, M (1923). The development of a child., Int. J. Psychoanal., 4:419-474.
Klein, M. (1932). The Psycho-Analysis of Children., London: Hogarth.
Laplance, J.-B. Pontalis (1986), To λεξιλόγιο της Ψυχανάλυσης, Εκδ. Κέδρος
Σακελλαρόπουλος Π. (1994), «Ψύχωση, Ψυχοθεραπευτικοί Χειρισμοί και
Ψυχαναλυτικό Πρίσμα», Περ. Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία, 1, τ. 2, σελ. 167.
Σακελλαρόπουλος Π. (1995), «Ψύχωση, Ψυχαναλυτικό Πρίσμα και Δημόσια
Περίθαλψη», Περ. Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία, τ. 4, σελ. 161.
Winnicott, D.W. (1974). Fear of breakdown, Int. Rev. Psychoanal., 1:103-107.
Winnicott, D. (1960). The theory of the parent-child relationship, Int. J. Psychoanal.,
41:585-595.
Winnicott, D.W. (1962). The theory of the parent-infant relationship: further remarks,
Int. J. Psychoanal., 43:238-239.
Ζερβός Κ. (2011), «Μια ψυχαναλυτική ματιά στη σημερινή κρίση: το μοντέλο της
διαστροφής», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 134-135, Α-Β, 2011, 271-287.
Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή
απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης»
Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου
13
Το Παρατηρητήριο της Κρίσης
Στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, της σημαντικότερης στην μεταπολεμική της
ιστορία, αλλά και της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, η ανάγκη δημιουργίας μιας πρωτοβουλίας για την
σοβαρή και τεκμηριωμένη καταγραφή, μελέτη και ανάλυση τόσο της ελληνικής, όσο και της
ευρύτερης ευρωπαϊκής κρίσης καθίσταται επιτακτική.
Την ανάγκη αυτή φιλοδοξεί να ικανοποίησει το Παρατηρητήριο για την Κρίση. Το Παρατηρητήριο
για την Κρίση είναι μια πρωτοβουλία του Ελληνικού Ιδρύματος για την Ευρωπαϊκή και Εξωτερική
Πολιτική (ΕΛΙΑΜΕΠ) και λειτουργεί με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
Βασικός στόχος του Παρατηρητηρίου είναι να καταστεί κεντρικός κόμβος ενημέρωσης, έρευνας και
διαλόγου για την ελληνική και την ευρωπαϊκή κρίση. Γνώμονας του είναι η σοβαρή και νηφάλια
παρουσίαση έρευνας, παρεμβάσεων και πληροφοριών στην βάση τεκμηριωμένων επιχειρημάτων
και στοιχείων, φιλοδοξώντας να συμβάλλει στην σταδιακή αναβάθμιση του επιπέδου του δημόσιου
διαλόγου γύρω από την κρίση. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το Παρατηρητήριο για την Κρίση
οργανώνει την δράση στην βάση τριών βασικών πυλώνων:
o Την παροχή εκπαιδευτικού υλικού με στόχο την αναβάθμιση της ικανότητας του μέσου πολίτη,
ο οποίος δεν διαθέτει ειδικές οικονομικές γνώσεις, να κατανοήσει βασικές πτυχές της κρίσης.
o Την παροχή σοβαρής, τεκμηριωμένης και κατά το δυνατό, ευρείας, όσον αφορά την
θεματολογία αλλά και τις διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις, πληροφόρησης για την κρίση.
o Την παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο, τόσο μέσω της δημιουργίας ενός βήματος για την
ελεύθερη διατύπωση διαφορετικών γνωμών και προτάσεων πολικής, όσο και με την παραγωγή
και διάθεση στην δημόσια σφαίρα νέας, πρωτογενούς έρευνας γύρω από την κρίση.
Η ομάδα του Παρατηρητηρίου για την Κρίση είναι η εξής:
Υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου
- Δημήτρης Κατσίκας, Λέκτορας υ.δ., Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Εθνικό
και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών [Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική Οικονομία]
Μεταδιδακτορικός Ερευνητής
- Κυριάκος Φιλίνης, Διδάκτορας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών [Πολιτική
Οικονομία]
Βοηθός Ερευνητή
- Βρεττός Κωνσταντίνος, Υπ. Διδάκτορας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
[Οικονομικά]
Επιστημονικοί Συνεργάτες
- Μαριάνθη Αναστασάτου, Οικονομολόγος, Επιστημονική Συνεργάτιδα, Συμβούλιο Οικονομικών
Εμπειρογνωμόνων [Μακροοικονομικά, Οικονομική Μεγέθυνση, Ανταγωνισμός, Διεθνές
Εμπόριο]
- Νίκος Χρυσολωράς, Δημοσιογράφος, Ανταποκριτής στα Ευρωπαϊκά Όργανα, Βρυξέλλες
Ειδικός Σύμβουλος
- Νίκος Κουτσιαράς, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης,
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών,[Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, Απασχόληση και
Πολιτική αγοράς εργασίας, Κοινωνική Πολιτική, ΟΝΕ και Μακροοικονομική Πολιτική]
14
Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 10676 Αθήνα | Τηλ. +30 210 7257 110 | Fax +30 210 7257 114 | E-mail eliamep@eliamep.gr

Recomendados

Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 7 por
Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 7Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 7
Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 7Θεόδωρος Γκιώσης
629 visualizações12 slides
ψυχοογκολογία por
ψυχοογκολογία ψυχοογκολογία
ψυχοογκολογία Θεόδωρος Γκιώσης
1.4K visualizações2 slides
Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 6 por
Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 6Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 6
Περιοδικό Γέφυρα τεύχος 6Θεόδωρος Γκιώσης
578 visualizações12 slides
συν πολιτεια αγωγή κοινότητας, διεύρυνση των συμμαχιών, δικτυωση, αυτοσυνηγορ... por
συν πολιτεια αγωγή κοινότητας, διεύρυνση των συμμαχιών, δικτυωση, αυτοσυνηγορ...συν πολιτεια αγωγή κοινότητας, διεύρυνση των συμμαχιών, δικτυωση, αυτοσυνηγορ...
συν πολιτεια αγωγή κοινότητας, διεύρυνση των συμμαχιών, δικτυωση, αυτοσυνηγορ...Θεόδωρος Γκιώσης
2.1K visualizações30 slides
Δυνητική επικινδυνότητα και ακούσια νοσηλεία por
Δυνητική επικινδυνότητα και ακούσια νοσηλείαΔυνητική επικινδυνότητα και ακούσια νοσηλεία
Δυνητική επικινδυνότητα και ακούσια νοσηλείαΘεόδωρος Γκιώσης
1.9K visualizações5 slides
Πρακτικά forum 2 -11 - 2019 por
Πρακτικά forum 2 -11 - 2019Πρακτικά forum 2 -11 - 2019
Πρακτικά forum 2 -11 - 2019Θεόδωρος Γκιώσης
155 visualizações40 slides

Mais conteúdo relacionado

Mais procurados

Αναφορά δράσης Εκψυ por
Αναφορά δράσης ΕκψυΑναφορά δράσης Εκψυ
Αναφορά δράσης ΕκψυΘεόδωρος Γκιώσης
1.9K visualizações37 slides
Απολογιστική έκθεση 2020 por
Απολογιστική έκθεση 2020Απολογιστική έκθεση 2020
Απολογιστική έκθεση 2020Θεόδωρος Γκιώσης
686 visualizações56 slides
3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016 por
3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 20163ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016
3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016Θεόδωρος Γκιώσης
2.1K visualizações15 slides
Gefyra9 por
Gefyra9Gefyra9
Gefyra9Θεόδωρος Γκιώσης
515 visualizações12 slides
Έκθεση απολογισμού 2015 por
Έκθεση απολογισμού 2015Έκθεση απολογισμού 2015
Έκθεση απολογισμού 2015Θεόδωρος Γκιώσης
167 visualizações80 slides
24ο παν. συν. a. γιαντσελίδου por
24ο παν. συν. a. γιαντσελίδου24ο παν. συν. a. γιαντσελίδου
24ο παν. συν. a. γιαντσελίδουΘεόδωρος Γκιώσης
2.2K visualizações16 slides

Mais procurados(20)

3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016 por Θεόδωρος Γκιώσης
3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 20163ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016
3ο ψυχσυν.οι τοπικές ομάδες προαγωγής της ψυχικής υγείας δεκ. 2016
Θεόδωρος Γκιώσης2.1K visualizações
Activity report 2019 website por Ioannis Pompogiatzis
Activity report 2019 websiteActivity report 2019 website
Activity report 2019 website
Ioannis Pompogiatzis1.1K visualizações
ανοδος2 por Kanenas NOone
ανοδος2ανοδος2
ανοδος2
Kanenas NOone471 visualizações
εκθεση κοινωνικου αντικτυπου φωκ 2015 por Θεόδωρος Γκιώσης
εκθεση κοινωνικου αντικτυπου φωκ 2015εκθεση κοινωνικου αντικτυπου φωκ 2015
εκθεση κοινωνικου αντικτυπου φωκ 2015
Θεόδωρος Γκιώσης2.6K visualizações
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΟΨΥ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ por ΣΟΨΥ ΠΑΤΡΑΣ
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΟΨΥ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣΟ ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΟΨΥ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΟΨΥ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
ΣΟΨΥ ΠΑΤΡΑΣ390 visualizações
Γνωριμία με τους ξενώνες ανακουφιστικής φροντίδας por Veronika Dimitrakopoulou
Γνωριμία με τους ξενώνες ανακουφιστικής φροντίδαςΓνωριμία με τους ξενώνες ανακουφιστικής φροντίδας
Γνωριμία με τους ξενώνες ανακουφιστικής φροντίδας
Veronika Dimitrakopoulou1.2K visualizações
ΤΕΥΧΟΣ 3_ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ_τελικο1 por Elina Miaouli
ΤΕΥΧΟΣ 3_ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ_τελικο1ΤΕΥΧΟΣ 3_ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ_τελικο1
ΤΕΥΧΟΣ 3_ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ_τελικο1
Elina Miaouli169 visualizações

Similar a Policy paper-no17.2013 σακελλαρόπουλος-φίτσιου-4

Social psy por
Social psySocial psy
Social psyfentouri
503 visualizações94 slides
Βιογραφικό por
ΒιογραφικόΒιογραφικό
ΒιογραφικόPinelopi Spentzouri
777 visualizações4 slides
Το Σκοτεινό Δωμάτιο por
Το Σκοτεινό ΔωμάτιοΤο Σκοτεινό Δωμάτιο
Το Σκοτεινό Δωμάτιοlykialys
695 visualizações36 slides
FEAR por
FEARFEAR
FEARPanagiotis D. Kalantzis
163 visualizações37 slides
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ... por
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...Αντώνιος Ντακανάλης
14 visualizações1 slide

Similar a Policy paper-no17.2013 σακελλαρόπουλος-φίτσιου-4(20)

Social psy por fentouri
Social psySocial psy
Social psy
fentouri503 visualizações
Βιογραφικό por Pinelopi Spentzouri
ΒιογραφικόΒιογραφικό
Βιογραφικό
Pinelopi Spentzouri777 visualizações
Το Σκοτεινό Δωμάτιο por lykialys
Το Σκοτεινό ΔωμάτιοΤο Σκοτεινό Δωμάτιο
Το Σκοτεινό Δωμάτιο
lykialys695 visualizações
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ... por Αντώνιος Ντακανάλης
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...
Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Ο Δρ. Αντώνιος Ντακανάλης αποκρυπτογραφεί τη ...
Η αφήγηση του ενδυναμωμένου ασθενή por Constantinos Bletsos
Η αφήγηση του ενδυναμωμένου ασθενήΗ αφήγηση του ενδυναμωμένου ασθενή
Η αφήγηση του ενδυναμωμένου ασθενή
Constantinos Bletsos493 visualizações
Κοινωνικός Εαυτός por Xristina Drosou
Κοινωνικός ΕαυτόςΚοινωνικός Εαυτός
Κοινωνικός Εαυτός
Xristina Drosou14.1K visualizações
Τσικολάτας Α. (2011) Συμβουλευτική Γονέων. Αθήνα por Alexandros Tsikolatas
Τσικολάτας Α. (2011) Συμβουλευτική Γονέων. ΑθήναΤσικολάτας Α. (2011) Συμβουλευτική Γονέων. Αθήνα
Τσικολάτας Α. (2011) Συμβουλευτική Γονέων. Αθήνα
Alexandros Tsikolatas176 visualizações
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 3ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ HUMANLINKS por Voula Zisopoulou
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 3ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ HUMANLINKS ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 3ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ HUMANLINKS
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 3ου ΦΕΣΤΙΒΑΛ HUMANLINKS
Voula Zisopoulou39 visualizações
Άγχος por sokaniak
ΆγχοςΆγχος
Άγχος
sokaniak845 visualizações
κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες por George Diamandis
κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίεςκοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες
κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες
George Diamandis402 visualizações
Κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες por George Diamandis
Κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίεςΚοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες
Κοινωνικές & ψυχολογικές θεωρίες για τις συμμορίες
George Diamandis383 visualizações
ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι ok.pdf por BillBill55
ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι ok.pdfΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι ok.pdf
ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι ok.pdf
BillBill5525 visualizações
Ψυχικη υγεια por 4Gym Glyfadas
Ψυχικη υγειαΨυχικη υγεια
Ψυχικη υγεια
4Gym Glyfadas364 visualizações
Βασικές έννοιες και αρχές της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (κείμενο) por Vangelis Koutsoumpis
Βασικές έννοιες και αρχές της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (κείμενο)Βασικές έννοιες και αρχές της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (κείμενο)
Βασικές έννοιες και αρχές της Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (κείμενο)
Vangelis Koutsoumpis7.8K visualizações
θεραπευτικη αντιμετωπιση της ντροπης μεσα στη διαδικασια της απεξαρτησης por Education Connection. ethiki asfalistiki
θεραπευτικη αντιμετωπιση της ντροπης μεσα στη διαδικασια της απεξαρτησηςθεραπευτικη αντιμετωπιση της ντροπης μεσα στη διαδικασια της απεξαρτησης
θεραπευτικη αντιμετωπιση της ντροπης μεσα στη διαδικασια της απεξαρτησης
Ερευνητική Εργασία :Το χιούμορ ως μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας. Ποιες είναι ... por D M
Ερευνητική Εργασία :Το χιούμορ ως μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας. Ποιες είναι ...Ερευνητική Εργασία :Το χιούμορ ως μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας. Ποιες είναι ...
Ερευνητική Εργασία :Το χιούμορ ως μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας. Ποιες είναι ...
D M1.9K visualizações

Mais de Θεόδωρος Γκιώσης

Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13 por
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13Θεόδωρος Γκιώσης
147 visualizações12 slides
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13 por
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 13Θεόδωρος Γκιώσης
219 visualizações12 slides
Activity Report 2018 por
Activity Report 2018Activity Report 2018
Activity Report 2018Θεόδωρος Γκιώσης
307 visualizações27 slides
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 11 por
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 11Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 11
Εφημερίδα Γέφυρα Τεύχος 11Θεόδωρος Γκιώσης
384 visualizações12 slides
I ora tis_fokidas por
I ora tis_fokidasI ora tis_fokidas
I ora tis_fokidasΘεόδωρος Γκιώσης
205 visualizações1 slide
Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία" por
Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"
Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"Θεόδωρος Γκιώσης
1.4K visualizações24 slides

Mais de Θεόδωρος Γκιώσης(20)

Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία" por Θεόδωρος Γκιώσης
Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"
Ημερίδα "Χτίζοντας Ψυχική Ανθεκτικότητα στα Σχολεία"
Θεόδωρος Γκιώσης1.4K visualizações
Ευχαριστήριο μήνυμα Συλλόγου Φίλων Μουσείου Μακεδονικού αγώνα Καστοριας por Θεόδωρος Γκιώσης
Ευχαριστήριο μήνυμα Συλλόγου Φίλων Μουσείου Μακεδονικού αγώνα ΚαστοριαςΕυχαριστήριο μήνυμα Συλλόγου Φίλων Μουσείου Μακεδονικού αγώνα Καστοριας
Ευχαριστήριο μήνυμα Συλλόγου Φίλων Μουσείου Μακεδονικού αγώνα Καστοριας
Θεόδωρος Γκιώσης155 visualizações
Mhe kent συνοπτική έκθεση χαρτογράφηση και κατανόηση αποκλεισμού στην ευρώπη por Θεόδωρος Γκιώσης
Mhe kent συνοπτική έκθεση χαρτογράφηση και κατανόηση αποκλεισμού στην ευρώπηMhe kent συνοπτική έκθεση χαρτογράφηση και κατανόηση αποκλεισμού στην ευρώπη
Mhe kent συνοπτική έκθεση χαρτογράφηση και κατανόηση αποκλεισμού στην ευρώπη
Θεόδωρος Γκιώσης324 visualizações
προγραμμα σεμιναριο ενδυναμωσης χρηστων por Θεόδωρος Γκιώσης
προγραμμα σεμιναριο ενδυναμωσης χρηστωνπρογραμμα σεμιναριο ενδυναμωσης χρηστων
προγραμμα σεμιναριο ενδυναμωσης χρηστων
Θεόδωρος Γκιώσης266 visualizações
τελικό πρόγραμμα 2ου συνεδρίου ποκοισπε sk por Θεόδωρος Γκιώσης
τελικό  πρόγραμμα 2ου συνεδρίου ποκοισπε  skτελικό  πρόγραμμα 2ου συνεδρίου ποκοισπε  sk
τελικό πρόγραμμα 2ου συνεδρίου ποκοισπε sk
Θεόδωρος Γκιώσης625 visualizações

Policy paper-no17.2013 σακελλαρόπουλος-φίτσιου-4

  • 1. Κείμενο Πολιτικής No 17_Nοέμβριος 2013 Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων & η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» των Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου Καθηγητή Ψυχιατρικής-Παιδοψυχιατρικής Παναγιώτας Φίτσιου, Ψυχολόγου-Ψυχοθεραπεύτριας, MSc Κοινωνικής Ψυχιατρικής
  • 2. 2 Copyright © 2013 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 106 76 Αθήνα Τηλ.: +30 210 7257 110 | Fax: +30 210 7257 114 | www.eliamep.gr | eliamep@eliamep.gr ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ | www.crisisobs.gr | e-mail info@crisisobs.gr All Rights Reserved Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» των Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου, Παναγιώτας Φίτσιου Ο Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών & μετεκπαιδεύτηκε στην Γαλλία από το 1954 έως το 1960 σε πανεπιστημιακά κέντρα νευρολογίας, ψυχιατρικής & παιδικής ψυχιατρικής. Είναι Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, μέλος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενώσεως. Επίσης, μέλος διαφόρων ελληνικών, γαλλικών & διεθνών εταιρειών ψυχιατρικής, παιδοψυχιατρικής & ψυχικής υγιεινής. Ασχολήθηκε με την οργάνωση ή διεύθυνση ψυχιατρικών ιδρυμάτων, καθώς & με την εκπαίδευση, πανεπιστημιακή & έξω- πανεπιστημιακή, ψυχιάτρων, κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων κλπ. Είναι ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας (1977), του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ψυχιατρικής (1978), της Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας (1981), της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (1983). Από το 1984 έως σήμερα, συμμετείχε σε μια σειρά από Επιτροπές, ευρωπαϊκές & ελληνικές, για την μελέτη της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα & ειδικότερα στο ψυχιατρείο της Λέρου. Μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την μελέτη της εγκατάστασης της ψυχικής υγείας & περίθαλψης στην Ελλάδα (1984). Γενικότερα είναι από τους πρωτεργάτες της Κοινωνικής Ψυχιατρικής & της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα & έχει διευθύνει πλήθος έξω-νοσοκομειακών δομών. Έχει δημοσιεύσει πλήθος μελετών, άρθρων, βιβλίων. Το 1984 εκλέγεται Καθηγητής Ψυχιατρικής & Παιδοψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου της Θράκης. Από το 1991, η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας (υπό την επιστημονική διεύθυνση του Καθ. Σακελλαρόπουλου) ξεκίνησε Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών με θέμα "Κοινωνική Ψυχολογία & Ψυχιατρική παιδιών & ενηλίκων” σε συνεργασία με το τμήμα Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Από το 1994 η Ε.Κ.Ψ. & Ψ.Υ. συνεχίζει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Κοινωνική Ψυχιατρική σε συνεργασία με το τμήμα Ιατρικής, Τομέας Κοινωνικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων. Μετά την ολοκλήρωση της συνεργασίας, το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην «Κοινωνική Ψυχιατρική» συνεχίζεται από το Τμήμα Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (έναρξη εαρινό εξάμηνο 2009). Το 1995 ο Καθ. Σακελλαρόπουλος δημιούργησε το Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών & Ενηλίκων σε μια ευαίσθητη κοινωνικά & οικονομικά περιοχή (Καλλιθέα), με σκοπό την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού της. Η Παναγιώτα Φίτσιου είναι Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια με Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Ψυχιατρική- Παιδοψυχιατρική από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει παρακολουθήσει μια μεγάλη σειρά σχετικών εκπαιδευτικών σεμιναρίων που αφορούν την ψυχανάλυση & την κοινοτική ψυχιατρική. Από το 2004 ως σήμερα είναι επίσης σε προσωπική ψυχανάλυση. Από το 1996 είναι συνεργάτης : 1) στην Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής & Ψυχικής Υγείας & 2) στο Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών & Ενηλίκων. Οι επαγγελματικές της δραστηριότητες & η εμπειρία της περιλαμβάνουν: την ψυχοθεραπεία ενηλίκων, την εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας, τις υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, μελέτες, αρθρογραφία, υλοποίηση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων & μεταφορά τεχνογνωσίας. Είναι Επιστημονική Επιμελήτρια του βιβλίου (και συγγραφέας ενός κεφαλαίου): Π. Σακελλαρόπουλος & συν. «Θεμέλιο της Ψυχιατρικής ο Συναισθηματικός Δεσμός Θεραπευτή-Θεραπευόμενου», εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2010. Τέλος έχει εκδώσει & την ποιητική συλλογή «Φλυαρίες για το Ανείπωτο», εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 2009. Το ΕΛΙΑΜΕΠ δεν υιοθετεί ως ίδρυμα πολιτικές θέσεις. Καταβάλλει μάλιστα προσπάθεια να παρουσιάζονται στα πλαίσια των εκδηλώσεών του και στο μέτρο του δυνατού όλες οι υπάρχουσες απόψεις. Υπό το πρίσμα αυτό, οι αναλύσεις και οι γνώμες που δημοσιεύονται στις σειρές του θα πρέπει να αποδίδονται αποκλειστικά στους συγγραφείς και να μην θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις του Ιδρύματος..
  • 3. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 3 Περιεχόμενα Περίληψη........................................................................................................................................ 4 Λέξεις Κλειδιά:................................................................................................................................ 4 Η πραγματικότητα και η βασική μας υπόθεση............................................................................... 5 Επεξήγηση κάποιων βασικών όρων: ενορμήσεις ζωής και θανάτου σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα ............................................................................................................................. 5 Ενορμήσεις ζωής........................................................................................................................... 5 Ενορμήσεις Θανάτου..................................................................................................................... 6 Διαπλοκή των ενορμήσεων ........................................................................................................... 6 Η ψυχική πραγματικότητα σήμερα: άγχος κατάρρευσης σε έναν κόσμο βίαιο και διωκτικό ......... 6 Η κοινωνική ομάδα και οι θεσμοί ................................................................................................... 8 Η βία μέσα μας και έξω και πάλι πίσω σε μας............................................................................... 8 Η ευθύνη του ψυχοθεραπευτή για «συνδέσεις» ............................................................................ 9 Ποια είναι η συμβολή και τα όρια της ψυχανάλυσης εν μέσω κρίσης;......................................... 10 Βιβλιογραφία................................................................................................................................ 12 Το Παρατηρητήριο της Κρίσης .................................................................................................... 13
  • 4. 4 Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου Περίληψη Σε αυτό το άρθρο επιχειρούμε να προσεγγίσουμε τις επιπτώσεις της κρίσης (οικονομικής, αλλά πρωτίστως κοινωνικής, ανθρωπιστικής και θεσμικής) στο άτομο και στην κοινωνική ομάδα και να προτείνουμε πώς θα μπορούσε η κλινική (ψυχαναλυτική) σκέψη και νοηματοδότηση να ταχθεί στην υπηρεσία του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου, ώστε να προσφέρει μια διέξοδο σε αυτό που βιώνεται ως απελπισία και αδιέξοδο. Η προσέγγισή μας γίνεται μέσα από το «Ψυχαναλυτικό Πρίσμα» και ξεκινάει από την υπόθεση ότι η «συνήχηση» της προσωπικής αδικίας και απελπισίας που βιώνει το άτομο με την εκτροπή των θεσμών σε μια «ψυχωτική» και «άνομη» ή «διαστροφική» λειτουργία δύναται να κινητοποιήσει την κυριαρχία της «βίας» και των ενστίκτων καταστροφής (Freud). Στα συμπεράσματα του άρθρου σχολιάζουμε την ευθύνη του ψυχοθεραπευτή να κινητοποιήσει το άτομο και (στο βαθμό που αναλογεί) και την κοινωνική ομάδα προς την δημιουργία ελπίδας, συλλογικότητας και ενοτήτων, δηλαδή σε λειτουργίες που αναφέρονται στην «ενόρμηση ζωής» (Freud). Λέξεις Κλειδιά: Ψυχική Υγεία, Επιπτώσεις της Κρίσης, Ψυχανάλυση και Κοινωνική Ψυχιατρική, Ψυχαναλυτικό Πρίσμα
  • 5. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 5 Η πραγματικότητα και η βασική μας υπόθεση Αυτή την περίοδο στη χώρα μας η οικονομική κρίση, η αποδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων και η αποσταθεροποίηση της λειτουργίας ενός (υποτυπώδους έστω) κοινωνικού κράτους πρόνοιας έχουν κορυφωθεί σε μια βαθύτατη κοινωνική κρίση, δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε σε μια ουμανιστική κρίση. Αυτό που κάνει βαθύτερη την κρίση και πιο επικίνδυνα τα επακόλουθά της είναι ότι δεν πρόκειται μόνον για μια αποστέρηση των ανθρώπων από τα μέσα επιβίωσής τους. Αυτό που επικρατεί είναι η συνολικότερη κρίση αξιών, το συναίσθημα της αδικίας και ο εκφυλισμός των θεσμών ή η εκτροπή τους από την αρχική τους αποστολή, η οποία ήταν να προστατέψουν τα άτομα από την ακατέργαστη κυκλοφορία των ενστίκτων και να εξασφαλίσουν μια στοιχειώδη δικαιοσύνη. Σε αυτό το άρθρο θα επιχειρήσουμε να φωτίσουμε αυτήν την πλευρά της κρίσης που σχετίζεται με την διακίνηση της βίας στο άτομο (είτε προς τον άλλον είτε προς τον εαυτό) και στην κοινωνική ομάδα, ακριβώς εξαιτίας της παρακάτω «συνήχησης». Δηλαδή, εξαιτίας αφενός των προσωπικών συναισθημάτων αδικίας, κατάρρευσης της «βασικής εμπιστοσύνης» στον άλλον και στον κόσμο και κυριαρχίας της «ενόρμησης θανάτου» (S. Freud) και αφετέρου της αποτυχίας ή της εκτροπής της θεσμικής λειτουργίας από τον αρχικό της προορισμό. Και θα εξηγήσουμε αμέσως. Επεξήγηση κάποιων βασικών όρων: ενορμήσεις ζωής και θανάτου σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα Ενορμήσεις ζωής "Μεγάλη κατηγορία ενορμήσεων, την οποία ο Freud αντιπαραθέτει, στην τελευταία θεωρία του, στις ενορμήσεις θανάτου. Οι ενορμήσεις ζωής προσπαθούν να συγκροτούν όλο και μεγαλύτερες ενότητες και να τις διατηρούν. Οι ενορμήσεις ζωής, που ορίζονται επίσης με τον όρο Έρως, καλύπτουν όχι μόνο τις λεγόμενες σεξουαλικές ενορμήσεις, αλλά και τις ενορμήσεις αυτοσυντηρήσεως". Πρόκειται -στην ευρεία έννοια- για τις εκδηλώσεις της libido. Μέσα σ΄αυτές περιλαμβάνονται οι ενορμήσεις που αφορούν την ανεύρεση χαράς, τρυφερότητας, επικοινωνίας ερωτικής ή άλλης με τους συντρόφους, τα αγαπημένα πρόσωπα, την εγκατάσταση και διατήρηση σχέσεων αγάπης μέσα στα πλαίσια του οικογενειακού αστερισμού. Σ' αυτήν περιλαμβάνεται επίσης και ο Έρωτας προς ένα ιδανικό, η λιβιδινική επένδυση μιας ιδεολογίας, ενός στόχου επιστημονικού, επαγγελματικού ή άλλου.
  • 6. 6 Όλες αυτές οι ανθρώπινες εκδηλώσεις, έχουν ένα ευρύ πεδίο, όπως άλλωστε αναφέρεται. Δεν αφορούν την σεξουαλική επιθυμία με τη στενή έννοια. Ενορμήσεις Θανάτου "Μέσα στο πλαίσιο της τελευταίας φροϋδικής θεωρίας των ενορμήσεων εμφανίζεται μια βασική κατηγορία ενορμήσεων, οι οποίες αντιτίθενται στις ενορμήσεις ζωής και τείνουν στην ολοκληρωτική μείωση των εντάσεων, δηλαδή στην επαναφορά του έμβιου όντος στην ανόργανη κατάσταση. Αν και οι ενορμήσεις θανάτου είναι αρχικά στραμμένες προς το εσωτερικό και τείνουν προς την αυτοκαταστροφή, δευτερογενώς κατευθύνονται προς το εξωτερικό, εμφανιζόμενες τότε με τη μορφή της επιθετικής ενόρμησης ή της ενόρμησης καταστροφής". Πολύ ενδιαφέρον σημείο στους προαναφερόμενους ορισμούς του "Λεξιλογίου της Ψυχανάλυσης", είναι αυτό που αφορά την ιδιότητα των ενορμήσεων ζωής: "....να συγκροτούν όλο και μεγαλύτερες ενότητες, και να τις διατηρούν...". Οι ενότητες αυτές αφορούν βέβαια τη σχέση του ατόμου με τον άλλο αλλά και με την κοινωνική ομάδα, καθώς και το ρόλο του και τις υποχρεώσεις του απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Αυτή τη διάσταση ας την κρατήσουμε στο μυαλό μας για την ανάλυση που ακολουθεί. Η συγκρότηση και λειτουργία αυτών των ενοτήτων, είναι αποτέλεσμα κάποιων ωριμοποιών διαδικασιών του ατόμου, που έχουν προηγηθεί στη σχέση με τον άλλο. Στις ενορμήσεις θανάτου αντίθετα, κυρίαρχο στοιχείο είναι, η αποδιοργάνωση, η διάλυση αυτών των ενοτήτων. Αυτό που ο S. Freud εξέφρασε ως τάση διάλυσης και επιστροφής στην ανόργανη ύλη. Διαπλοκή των ενορμήσεων Ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι στη μελέτη των ενορμήσεων. Ποτέ οι ενορμήσεις της ζωής, ή οι επιθετικές-καταστροφικές ενορμήσεις δεν εκδηλώνονται ανεξάρτητα ή αυτόνομα, οι μεν από τις δε. Σε κάθε έκφραση της ανθρώπινης συμπεριφοράς υπάρχει πάντα ένα μείγμα και των δύο, άλλοτε σε άλλο επίπεδο διαπλοκής. Η ψυχική πραγματικότητα σήμερα: άγχος κατάρρευσης σε έναν κόσμο βίαιο και διωκτικό Γνωρίζουμε ότι μια συνεχής αποστέρηση, μια απειλή για κάτι που επέρχεται, μια συνεχής ανασφάλεια και μια στάση αναμονής όπου το άτομο δεν γνωρίζει τι το περιμένει έχει τραυματικό χαρακτήρα και οδηγεί συχνά τους ανθρώπους σε μια κατάσταση αβοήθητου και αδιεξόδου.
  • 7. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 7 Κάθε φορά που ο άνθρωπος θα αισθανθεί προσωπική και κοινωνική αδικία και πόνο από την απώλεια ορισμένων βασικών πραγμάτων, τότε αναζωπυρώνονται και αναδύονται στη συνείδησή του όλες οι προηγούμενες φορές που ένοιωσε αδικία και πόνο στη διάρκεια της ζωής του, με απαρχή και βασική αναφορά στις πρώτες τραυματικές αποτυχίες του πρώιμου περιβάλλοντός του να εμπεριέξουν την «βία» και την ένταση των ενστίκτων του και να ικανοποιήσουν την αδήριτη ανάγκη του. Μιλάμε κυρίως για ένστικτα της προοιδειποδειακής περιόδου, δηλαδή για ένστικτα βαθιάς ανάγκης (πείνα, δίψα) και βίαιες εκφορτίσεις της σωματικής έντασης (πόνος, φόβος), σε πολύ μικρή ηλικία, όπου το άτομο κατακλύζεται από αυτά και χρειάζεται την στοργή και το «κράτημα» του περιβάλλοντος για να αντέξει . Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτές οι αποτυχίες αφορούν τους πιο ευάλωτους ανθρώπους, όμως ως ένα βαθμό αφορούν όλους τους ανθρώπους. Απλοποιώντας την ψυχαναλυτική θεωρία, μπορούμε να πούμε ότι το κάθε άτομο στην αρχή της ζωής του κυριαρχείται από πρωτόγονα άγχη (εισβολή, καταστροφή, εκμηδένιση) και από φαντασιώσεις που συνδέονται με την επιθετικότητα και την ενόρμηση θανάτου σε μια κατάσταση πόλωσης και εν μέρει αποσύνδεσης με την ενόρμηση ζωής (βλέπε προηγούμενη ενότητα). Όταν η ένταση αυτών των πρωτόγονων αγχών είναι τέτοια ή/και το περιβάλλον του ατόμου αποτυγχάνει να τα εμπεριέξει, τότε το άτομο θα παραμείνει εγκλωβισμένο σε έναν κόσμο διωκτικό και βίαιο (η σχιζο-παρανοειδής θέση κατά M. Klein). Επεξηγώντας πολύ σύντομα, να πούμε ότι στους 3-4 πρώτους μήνες της ζωής το Εγώ του ατόμου δεν είναι τόσο ισχυρό ώστε να αντέξει την ένταση των ενστίκτων, την πίεση της ανάγκης (πείνα, δίψα) και τον πόνο, την οργή που έρχεται από την ματαίωση, την αποτυχία του περιβάλλοντος να ικανοποιήσει και να το προστατέψει. Έτσι «διχοτομεί» τον εσωτερικό και των εξωτερικό του κόσμο σε «καλό» και «κακό» (δηλαδή στερητικό και καταδιωκτικό). Μόνο που ακόμα και αν προβάλλει προς τα έξω το «κακό» αυτό απειλεί να το καταδιώξει και να το αφανίσει. Βέβαια, με τους σωστούς χειρισμούς του περιβάλλοντος και με την ενδυνάμωση του Εγώ, η «καλή» και προστατευτική πλευρά μέσα μας και έξω μας έρχονται να συνδεθούν, να εξισορροπήσουν το «κακό» κομμάτι και να ευοδώσουν μια καλύτερη σχέση με την πραγματικότητα και με τους άλλους. Η αλήθεια όμως είναι ότι ακόμα κι αν το άτομο καταφέρει να περάσει επιτυχώς σε μια εναρμόνιση των βίαιων ενστίκτων με την ενόρμηση της ζωής και σε μια σύνδεση του «καλού» και του «κακού» κομματιού, κάθε φορά που το άτομο βιώνει μια έντονη και βίαιη απειλή, αποστέρηση ή αδικία, ανάλογα με τον βαθμό ψυχικής του οργάνωσης και με τις «εφεδρείες» του, μπορεί να αναζωπυρωθεί τόσο η αίσθηση κατάρρευσης όσο και η «βία» και η επιθετικότητα, στραμμένη άλλοτε προς τον εαυτό (κατάθλιψη, αυτοκτονίες) είτε προς τον άλλον (συμπεριφορές βίας απέναντι στον άλλον που βιώνεται ως φταίχτης για τα δεινά του).
  • 8. 8 Η κοινωνική ομάδα και οι θεσμοί Πολλοί άνθρωποι απειλούνται με κατάρρευση (κατάρρευση της εσωτερικής δομής, της συνοχής του εαυτού, επίσης κατάρρευση της σύνδεσης με τον έξω κόσμο) και η βία δύναται να οδηγήσει στην διάσπαση-κατάρρευση της κοινωνικής ομάδας. (Για την έννοια του φόβου κατάρρευσης, βλ. D.W. Winnicott). Αυτή η αίσθηση ενισχύεται περισσότερο από την κατάρρευση των υποστηρικτικών κοινωνικών συστημάτων και των όποιων θεσμών ή αξιών θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημείο αναφοράς, δόμησης και στήριξης, ιδιαίτερα για τις ούτως ή άλλως πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, στις οποίες μπορούμε να προσφέρουμε υπηρεσίες. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες ψυχικής βίας και συνεχούς απειλής αυτό που κάνει τα άτομα να νιώθουν περισσότερο ανήμπορα ή να βυθίζονται σε κατάθλιψη ή να καταφεύγουν στη βία είναι η κατάρρευση της άποψης που είχαν για τον κόσμο, τις σχέσεις τους με τους ανθρώπους, έναν κόσμο που εν πάση περιπτώσει δεν έμοιαζε τόσο απειλητικός και διωκτικός, αλλά έμοιαζε περισσότερο στέρεος και αρκετά δίκαιος. Αυτός ο κόσμος με τους κανόνες δικαιοσύνης, τους θεσμούς, ο πολιτισμός, όπως μας δίδαξε ο S. Freud, στηρίζεται στο οιδιπόδειο σύμπλεγμα, δηλαδή (απλοποιώντας και πάλι την θεωρία) στην παραδοχή ότι για να συνυπάρξουμε με τον άλλο στην κοινωνία χρειάζεται να αποδεχτούμε (και να αντέξουμε την δυσφορία που αυτό επιφέρει) ότι δεν μπορούμε να κάνουμε και να έχουμε ό,τι θέλουμε, αγνοώντας τη λειτουργία του άλλου, υπάρχουν κανόνες και περιορισμοί. Οι θεσμοί φτιάχτηκαν για να ρυθμίζουν ακριβώς αυτή την ακατέργαστη κυκλοφορία των «βίαιων» (με την έννοια της έντασης) ενστίκτων διαπλέκοντάς τα με την ενόρμηση της ζωής (βλέπε σχετικό υποκεφάλαιο παραπάνω). Η βία μέσα μας και έξω και πάλι πίσω σε μας Αυτό που κάνει τα πράγματα επικίνδυνα σήμερα είναι ότι οι θεσμοί έπαψαν από καιρό να ρυθμίζουν την «παντοδυναμία» των ανθρώπων ( δηλαδή, τα θέλω όλα και χωρίς κόστος), αντιθέτως εκτράπηκαν και οι ίδιοι σε έναν ρόλο είτε παντοδύναμο (δηλαδή, άρνηση των ορίων της πραγματικότητας και παντοδύναμος έλεγχος: όπως συμβαίνει στην ψύχωση) ή κατά μια άλλη άποψη διαστροφικό (απλοποιώντας πάλι την θεωρία: ένας διαστροφικός θα έλεγε: «το ξέρω ότι η πραγματικότητα έχει περιορισμούς, αλλά ταυτόχρονα κάνω πως δεν τους βλέπω και κάνω το δικό μου»). (Για αυτή την τελευταία άποψη του «μοντέλου της διαστροφής» βλέπε και Κ. Ζερβός) Αλλά ποιος τότε θα διαμεσολαβήσει αυτή την «βία», την αδικία, το αβοήθητο των ανθρώπων προτού καταρρεύσουν και οι ίδιοι και προτού διασπαστεί η κοινωνική ομάδα, αν δεν το κάνουν οι θεσμοί;
  • 9. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 9 Η ευθύνη του ψυχοθεραπευτή για «συνδέσεις» Στον περιορισμένο χώρο αυτού του άρθρου θα ασχοληθούμε λίγο με τις συλλογικές και πολιτικές προεκτάσεις αυτού του ερωτήματος. Θα αρκεστούμε κυρίως σε ένα σχόλιο για την εργασία του ψυχοθεραπευτή μαζί με τους ανθρώπους που φέρνουν (συχνά μέσα από επώδυνα συμπτώματα) θραύσματα αυτής της πραγματικότητας στις υπηρεσίες μας. Αυτό που συναντάμε στη δουλειά μας καθημερινά πια, είναι ένα απειλητικό βίωμα που μας φέρνουν οι ασθενείς μας, η «βία», η επιθετικότητα, η απειλή μιας κατάρρευσης (που το πιο συχνό έχει ήδη συμβεί). Το περίπλοκο πράγμα είναι ότι αυτό το βίωμα περισσότερο παρά ποτέ (τουλάχιστον από το δεύτερο μισό του προηγούμενου αιώνα, εξαιρώντας δηλαδή τον παραλογισμό και την αγριότητα των παγκοσμίων πολέμων) είναι μέρος και της δικής μας πραγματικότητας. Αυτή η πραγματικότητα μας φέρνει περισσότερο από κάθε άλλη εποχή στο όριο/μεταίχμιο ανάμεσα στο υποκειμενικό (προσωπική ιστορία του ατόμου) και στην εξωτερική πραγματικότητα. Οι ασθενείς μας μιλούν για αυτή την αγριότητα, την απειλή που βιώνουν με οικονομικούς, συνήθως, όρους. Εμείς στην κλινική πράξη προσπαθούμε να «μεταφράσουμε», να νοηματοδοτήσουμε και με αυτόν τον τρόπο να απαλύνουμε αυτό το βίωμα με ψυχικούς όρους, γνωρίζοντας, όμως, εκ των προτέρων ότι δεν μπορούμε να το ανάγουμε όλο στο υποκειμενικό. Ότι ενδεχομένως τα εργαλεία, οι θεωρίες μας δοκιμάζονται, δεν αρκούν, ενώ παράλληλα αυτά τα εργαλεία είναι το καλύτερο που έχουμε. Υπάρχει μια βαθιά πολιτική και ιδεολογική διάσταση, που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Υπάρχει επίσης μια συνθλιπτική πραγματικότητα που πάλι δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Ως κλινικοί πρέπει να συμπεριλάβουμε στη σκέψη μας όλα τα παραπάνω, δεν μπορούμε να τα αγνοήσουμε. Αλλά παράλληλα, δεν πρέπει και να υποκύψουμε σε αυτή την συνθλιπτική ή ψυχωτική ή διαστροφική πραγματικότητα. Πρέπει να συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε και να απαντάμε κυρίως κλινικά, συμπεριλαμβάνοντας όμως και όλους αυτούς τους περιορισμούς (δηλαδή κυρίως ότι δεν μπορούμε να τα εξηγήσουμε και να τα εμπεριέξουμε όλα). Κυρίως πρέπει να θέσουμε αυτή την κλινική σκέψη στην υπηρεσία των θεσμών και της κοινωνίας. Η δική μας, λοιπόν, απάντηση και ως ψυχοθεραπευτών αλλά και ως πολιτικών και κοινωνικών υποκειμένων χρειάζεται να περάσει από την ευθύνη που νιώθουμε ότι έχουμε να επεξεργαστούμε μια διαφορετική απάντηση που να τοποθετείται στο σημείο ισορροπίας ανάμεσα στο εσωτερικό και στο πραγματικό. Πρέπει να επεξεργαστούμε τη δυνατότητά μας να μην υποκύψουμε σε αυτό το κλίμα πανικού, να μην μπούμε στις προβολές και προβλητικές ταυτίσεις (βλέπε την εξήγηση του όρου της σχιζο-παρανοειδούς θέσης παραπάνω), να μην μπούμε σε θέση ύφεσης στις αξίες μας. Σε ένα κλίμα που απειλεί την ακεραιότητα όλων μας, εμείς πρέπει να συνεχίσουμε να διαφυλάσσουμε τη νησίδα αυτού που προσφέρουμε στη δουλειά
  • 10. 10 μας, να επιστρέψουμε στα ουσιώδη (πχ ανθρώπινοι δεσμοί), να ενισχύσουμε τις προσωπικές μας εφεδρείες (και τη μεταξύ μας αλληλεγγύη) και τις εφεδρείες των ασθενών μας. Αλλά όχι μόνον. Ποια είναι η συμβολή και τα όρια της ψυχανάλυσης εν μέσω κρίσης; Κάτω από αυτό το πρίσμα που περιγράψαμε πιο πάνω, η εργασία του κλινικού στη σημερινή πραγματικότητα μπορεί να δώσει στο άτομο αλλά και στην κοινωνική ομάδα μια διέξοδο, μια προοπτική και μια ελπίδα ότι υπάρχουν και άλλες επιλογές αντί της καταστροφικότητας και των αδιεξόδων. Χρειάζεται ως κλινικοί να βρούμε τρόπο να περάσουμε αυτό το μήνυμα και τον τρόπο «σκέπτεσθαι» και δράσης στην κοινωνία και στους θεσμούς. Να καλλιεργήσουμε τη δυνατότητα να κρατιέται κάποια ελπίδα και να αναζητήσουμε τις συνδέσεις μας με το κοινωνικό, να αναζητήσουμε και ευρύτερες συμμαχίες, ώστε να διευρύνουμε το πόσο μπορούμε να προσφέρουμε στους πάσχοντες και στους ανθρώπους που έχουν περισσότερο σήμερα την ανάγκη μας, δηλαδή να θέσουμε την κλινική μας δυνατότητα στην υπηρεσία της κοινωνίας. Σε μια περίοδο που οι πολιτικές για την υγεία και η έλλειψη πολιτικής βούλησης και σταθερής χρηματοδότησης θέτουν σε κίνδυνο την ύπαρξη των υπηρεσιών μας, εμείς προσπαθούμε να βρούμε αυτές τις διεξόδους και να τις επικοινωνήσουμε με τους ανθρώπους, αλλά και να επηρεάσουμε όσο γίνεται τους θεσμούς και τις πολιτικές. Παραδείγματα των τρόπων που το προσπαθούμε βρίσκονται ήδη στις δραστηριότητές μας. Μέσα από δράσεις ευαισθητοποίησης της κοινότητας που προσφέρουν οι υπηρεσίες μας (πχ σχολές γονέων) προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να μάθουν, να προάγουν την ψυχική τους υγεία ή να απευθύνονται έγκαιρα στον ειδικό πριν το σύμπτωμα γίνει βαρύτερο. Έτσι με αυτόν τον τρόπο καλύπτουμε ένα κομμάτι της τεράστιας έλλειψης εκ μέρους της Πολιτείας σε υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης και σε υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους. Διευρύνουμε τις συνεργασίες μας και δημιουργούμε ευρύτερα δίκτυα με άλλες υπηρεσίες, ώστε να καλύπτουμε περισσότερους ανθρώπους πιο αποτελεσματικά (πχ συνεργασίες με την τοπική αυτοδιοίκηση, τις εθελοντικές οργανώσεις, βλέπε Δίκτυο Ακεσώ http://www.diktyoakeso.blogspot.gr/ ). Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μεγαλύτερες συμπράξεις (για παράδειγμα το Forum για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση που αποτελείται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, λήπτες των υπηρεσιών και τις οικογένειές τους, βλέπε http://syn- skepsi.blogspot.gr/ ) και μέσα από αυτές προτείνουμε συγκεκριμένα πράγματα «από κάτω προς τα πάνω» προς την Πολιτεία, συμβάλλοντας ώστε να σεβαστεί τους θεσμούς και κυρίως το ανθρώπινο δικαίωμα των ατόμων στη ζωή και στην πρόσβαση σε αξιοπρεπείς υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
  • 11. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 11 Θα αναρωτηθεί κάποιος τι σχέση έχει η ψυχανάλυση με αυτές τις δραστηριότητες; Παρότι οι δεσμοί της ψυχανάλυσης με το κοινωνικό υπάρχουν εξαρχής, χρειάζεται να παραμείνουμε προσεκτικοί όταν μιλάμε για την κοινωνία με όρους που αφορούν την ατομική ψυχολογία. Πιο εύκολα μέσα στις δικές μας δραστηριότητες μπορούμε να πούμε ότι η αξία της ψυχανάλυσης σήμερα είναι αφενός ότι προσφέρει έναν τρόπο να σκεφτόμαστε, να νοηματοδοτούμε και να μην υποκύπτουμε στην βία και στα αδιέξοδα και αφετέρου η δυνατότητα να διευρύνουμε την ψυχαναλυτική σκέψη σε μια συνάντηση με το κοινωνικό, όπως περιγράψαμε πιο πάνω. Δηλαδή να αξιοποιήσουμε αυτόν τον τρόπο σκέψης και δράσης που δημιουργεί και διατηρεί νόημα, ενότητες και συνύπαρξη (ενόρμηση ζωής). Εν κατακλείδι, προτείνουμε αυτό που κάνουμε και οι ίδιοι στις υπηρεσίες μας: να απαντήσουμε σε αυτή την κατάσταση στον περιορισμένο βαθμό που μας αναλογεί με ένα «Ψυχαναλυτικό Πρίσμα» (Π. Σακελλαρόπουλος): θέτοντας, δηλαδή την προνομιακή και βαθιά κατανόηση που προσφέρει η Ψυχανάλυση στην υπηρεσία αφενός της «μάχιμης» φροντίδας (Κοινωνική Ψυχιατρική) και νοηματοδότησης του βιώματος του ατόμου και αφετέρου στην αλληλεπίδραση με την κοινωνική ομάδα, βαθαίνοντας τις σχέσεις με την κοινωνία και τους θεσμούς.
  • 12. 12 Βιβλιογραφία Freud S. (1913), Totem and Taboo.SE 13, 1-161. SE = The Standard Edition of the Complete Works of Sigmund Freud, 24 volumes, ed. by James Strachey et al. The Hogarth Press and the Institute of Psychoanalysis, London 1953-74 Freud S. (1930), Civilization and its Discontents. SE 21, 59-145. Freud S. (1915) Instincts and their Vicissitudes. SE 14, 111-140. Freud S. (1920) Beyond the Pleasure Principle. SE 18, 7-64. Klein, M (1923). The development of a child., Int. J. Psychoanal., 4:419-474. Klein, M. (1932). The Psycho-Analysis of Children., London: Hogarth. Laplance, J.-B. Pontalis (1986), To λεξιλόγιο της Ψυχανάλυσης, Εκδ. Κέδρος Σακελλαρόπουλος Π. (1994), «Ψύχωση, Ψυχοθεραπευτικοί Χειρισμοί και Ψυχαναλυτικό Πρίσμα», Περ. Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία, 1, τ. 2, σελ. 167. Σακελλαρόπουλος Π. (1995), «Ψύχωση, Ψυχαναλυτικό Πρίσμα και Δημόσια Περίθαλψη», Περ. Ψυχανάλυση και Ψυχοθεραπεία, τ. 4, σελ. 161. Winnicott, D.W. (1974). Fear of breakdown, Int. Rev. Psychoanal., 1:103-107. Winnicott, D. (1960). The theory of the parent-child relationship, Int. J. Psychoanal., 41:585-595. Winnicott, D.W. (1962). The theory of the parent-infant relationship: further remarks, Int. J. Psychoanal., 43:238-239. Ζερβός Κ. (2011), «Μια ψυχαναλυτική ματιά στη σημερινή κρίση: το μοντέλο της διαστροφής», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 134-135, Α-Β, 2011, 271-287.
  • 13. Η «βία» των ενστίκτων, το αβοήθητο των ανθρώπων και η στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στην οδύνη της αποτυχίας των θεσμών στην Ελλάδα της «κρίσης» Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτα Φίτσιου 13 Το Παρατηρητήριο της Κρίσης Στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, της σημαντικότερης στην μεταπολεμική της ιστορία, αλλά και της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, η ανάγκη δημιουργίας μιας πρωτοβουλίας για την σοβαρή και τεκμηριωμένη καταγραφή, μελέτη και ανάλυση τόσο της ελληνικής, όσο και της ευρύτερης ευρωπαϊκής κρίσης καθίσταται επιτακτική. Την ανάγκη αυτή φιλοδοξεί να ικανοποίησει το Παρατηρητήριο για την Κρίση. Το Παρατηρητήριο για την Κρίση είναι μια πρωτοβουλία του Ελληνικού Ιδρύματος για την Ευρωπαϊκή και Εξωτερική Πολιτική (ΕΛΙΑΜΕΠ) και λειτουργεί με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Βασικός στόχος του Παρατηρητηρίου είναι να καταστεί κεντρικός κόμβος ενημέρωσης, έρευνας και διαλόγου για την ελληνική και την ευρωπαϊκή κρίση. Γνώμονας του είναι η σοβαρή και νηφάλια παρουσίαση έρευνας, παρεμβάσεων και πληροφοριών στην βάση τεκμηριωμένων επιχειρημάτων και στοιχείων, φιλοδοξώντας να συμβάλλει στην σταδιακή αναβάθμιση του επιπέδου του δημόσιου διαλόγου γύρω από την κρίση. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το Παρατηρητήριο για την Κρίση οργανώνει την δράση στην βάση τριών βασικών πυλώνων: o Την παροχή εκπαιδευτικού υλικού με στόχο την αναβάθμιση της ικανότητας του μέσου πολίτη, ο οποίος δεν διαθέτει ειδικές οικονομικές γνώσεις, να κατανοήσει βασικές πτυχές της κρίσης. o Την παροχή σοβαρής, τεκμηριωμένης και κατά το δυνατό, ευρείας, όσον αφορά την θεματολογία αλλά και τις διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις, πληροφόρησης για την κρίση. o Την παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο, τόσο μέσω της δημιουργίας ενός βήματος για την ελεύθερη διατύπωση διαφορετικών γνωμών και προτάσεων πολικής, όσο και με την παραγωγή και διάθεση στην δημόσια σφαίρα νέας, πρωτογενούς έρευνας γύρω από την κρίση. Η ομάδα του Παρατηρητηρίου για την Κρίση είναι η εξής: Υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου - Δημήτρης Κατσίκας, Λέκτορας υ.δ., Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών [Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική Οικονομία] Μεταδιδακτορικός Ερευνητής - Κυριάκος Φιλίνης, Διδάκτορας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών [Πολιτική Οικονομία] Βοηθός Ερευνητή - Βρεττός Κωνσταντίνος, Υπ. Διδάκτορας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών [Οικονομικά] Επιστημονικοί Συνεργάτες - Μαριάνθη Αναστασάτου, Οικονομολόγος, Επιστημονική Συνεργάτιδα, Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων [Μακροοικονομικά, Οικονομική Μεγέθυνση, Ανταγωνισμός, Διεθνές Εμπόριο] - Νίκος Χρυσολωράς, Δημοσιογράφος, Ανταποκριτής στα Ευρωπαϊκά Όργανα, Βρυξέλλες Ειδικός Σύμβουλος - Νίκος Κουτσιαράς, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών,[Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, Απασχόληση και Πολιτική αγοράς εργασίας, Κοινωνική Πολιτική, ΟΝΕ και Μακροοικονομική Πολιτική]
  • 14. 14
  • 15. Λεωφ. Βασιλ. Σοφίας 49, 10676 Αθήνα | Τηλ. +30 210 7257 110 | Fax +30 210 7257 114 | E-mail eliamep@eliamep.gr