O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Aan de slag met de maatschappelijke bewegingsfunctie - Bart Van Bouchaute (Arteveldehogeschool)

514 visualizações

Publicada em

Presentatie vorming 'Aan de slag met de maatschappelijke bewegingsfunctie' - Bart Van Bouchaute (2 mei en 10 mei 2019) - Socius (www.socius.be)

Publicada em: Educação
  • Seja o primeiro a comentar

  • Seja a primeira pessoa a gostar disto

Aan de slag met de maatschappelijke bewegingsfunctie - Bart Van Bouchaute (Arteveldehogeschool)

  1. 1. Aan de slag met de maatschappelijke bewegingsfunctie Bart Van Bouchaute, docent opleiding sociaal werk Arteveldehogeschool m.m.v. Gie Van den Eeckhaut & Emilie Van Daele, stafmedewerkers Socius
  2. 2. ‘Politisering’ “Dat publieke meningsverschil draait rond de vraag hoe we het samen leven organiseren. Dit is geen technische kwestie, maar een zaak van fundamentele, ideologisch geïnspireerde keuzes. Democratie is in dat opzicht geen systeem, geen geheel van besluitvormingsprocedures, van regels en instellingen, maar wel de mobiliserende kracht van de belofte dat in een democratie iedere burger er fundamenteel andere visies op de samenleving op kan nahouden en daarover als gelijke publiek in debat kan en mag treden met anderen. Het onderscheid tussen de politieke rol en politisering is belangrijk. Je kan maatschappelijke verandering op verschillende manieren nastreven en niet al die manieren zijn politiserend. “ Oosterlynck, S., Hertogen, E. & Swerts, T. (2017). De politieke opdracht van het middenveld ter discussie: nieuwe vormen van politisering. Spotlightpaper onderzoek CSI Flanders. Politisering is specifieker dan ‘de politieke rol’ Politisering draait immers rond het publiek maken van het meningsverschil dat de kern van de democratie uitmaakt. .
  3. 3. ‘Politisering door het middenveld’ “Toch mag je een sociale beweging niet reduceren tot dienstverlening, wederzijdse ondersteuning en gezelligheid. Zeker in de huidige dramademocratie – waar politiek niet langer via sociale organisaties, maar wel via de media met kiezers communiceert – hebben sociale bewegingen meer dan ooit de plicht om zelf aan politiek te doen door in het publieke debat een kritische stem te laten horen, door maatschappelijk problemen op de politieke agenda te plaatsen en door gelijkgezinden te mobiliseren. Kortom, het middenveld is politiek, of zal niet zijn.” Prof. Dr. Jaak Billiet , 9 maart 2013 in De Standaard De specifieke politiserende opdracht van organisaties in het middenveld werd in dit opiniestuk krachtig bepleit.
  4. 4. Programma § Inleiding: ‘politisering’ terug van weggeweest? § in middenveld § in decreet: civiel perspectief § De maatschappelijke bewegingsfunctie in het decreet § Keuze voor functies/functiemix § Maatschappelijke bewegingsfunctie § Werken aan een visie vanuit je missie § Een eerste oefening op basis van twee typepraktijken § Bouwstenen voor een handelingslogica § Werken aan verandering § Perspectieven op politisering § En verder oefenen § Ruimte voor politisering? Uitzoomen naar analysekader 15/05/19 www.socius.be 4
  5. 5. Politisering: terug van weggeweest? De laatste jaren zien we een opmerkelijke aandacht voor ‘politisering’ in het Vlaamse middenveld. Die aandacht wordt aangewakkerd door externe dynamieken (zowel ‘van boven’ als ‘van beneden’) en interne dynamieken in de organisaties, sectoren… Ook de keuze voor het civiel perspectief in het nieuwe decreet sluit hier bij aan.
  6. 6. Onbehagen en reflectie in het middenveld…
  7. 7. Dynamiek ‘van boven’ §Economische/politieke druk op werk en doelgroepen §Context: crisis/herstructurering welvaartsstaat § Neoliberalisering >> individuele verantwoordelijkheid? § Vermaatschappelijking >> verantwoordelijkheid van omgeving? §Risico in beide benaderingen: verlies sociale grondrechten?
  8. 8. Voorbeeld SWAN “De laatste decennia zijn beleidsmakers een andere, hardere taal gaan hanteren: 'New Public Management', van verzorgingsstaat naar activeringsstaat en naar ‘de participatiesamenleving'. ‘Vermaatschappelijking van de zorg' met een groot appèl op het eigen netwerk. Harde marktwerking, ook in de sociale sector. Harde meritocratie ook: jij alleen bent verantwoordelijk voor je eigen leven, voor je eigen successen maar ook voor je eigen ‘falen’, waarbij abstractie gemaakt wordt van al die contexten die ook in belangrijke mate een mensenleven bepalen… […] De politieke beleidskeuzes die hieruit volgen maken dat vele sociaal werkers en de mensen waarmee ze werken, zich niet langer herkennen in het ‘sociaal’ werk, dat ze zich niet langer erkend voelen, dat ze de ziel van de stiel voelen verdwijnen en dat de kloof tussen beleidsmakers en praktijkwerkers almaar groeit. Het maakt ook dat sociaal werkers ongerust én verontwaardigd worden over de gevolgen van deze evoluties. […]” Dit pamflet bij de oprichting van een Vlaamse afdeling van het Sociaal Actie Netwerk (SWAN) brengt sociaal werkers, academici, studenten, vrijwilligers, cliënten en hun netwerk samen. Het roept op om een engagement op te nemen om het Sociaal Werk ActieNetwerk in de praktijk mee uit te denken en vorm te geven.
  9. 9. Dynamiek ‘van beneden’ §Druk van acties/initiatieven ‘van onderuit’ §Burgers en hun grass-root organisaties §organiseren mensen §ontwikkelen claims in het publieke debat § jagen daarbij ook ‘gevestigde organisaties’ aan
  10. 10. Voorbeeld ‘Geen kind op straat’ In verschillende steden werden acties ondernomen tegen de toenemende woonnood. Zo organiseerden geëngageerde burgers samen met enkele organisaties zoals Jong Gent in Actie in september 2017 de actie ‘Geen Kind op straat’ om de miserabele situatie van dakloze gezinnen in de Gentse parken aan te klagen en beleidsoplossingen op korte en lange termijn te eisen
  11. 11. Interne dynamiek § Externe druk… maar ook groeiend zelfinzicht § Interne discussies … § zijn we te braaf geworden, te veel technische oplossers van sociale problemen? § zijn we door een ‘klantbenadering’ onze doelgroepen actief aan het depolitiseren? § waarom mijden we publieke standpunten? § … § … en nieuwe initiatieven § door interne discussies en initiatieven § door druk van acties/initiatieven ‘van onderuit’
  12. 12. Voorbeeld Leeggoed Brussel ‘‘We brachten onze mensen samen en startten de zoektocht naar een leegstaand pand… Na een klein jaar hadden we nog niets gevonden en toen de winter aanbrak besloten we om zonder akkoord van de eigenaar in twee panden van de Elsense Haard in te trekken. Op die manier wilden we de sociale huisvestingsmaatschappij onder druk zetten om een bezettingsovereenkomst met ons te sluiten”Gefrustreerd door het vruchteloos blijven aanklagen van de woonnood terwijl de wooncrisis in Brussel dramatische proporties aanneemt, besloten opbouwwerkers om hun klassieke beroepsrol en aanpak te verlaten. Tijdelijke bezetting leidde tot onderhandelingen en een akkoord met de Sociale Huisvestingsmaatschappij
  13. 13. Debat over ‘repolitisering van het middenveld’ § Door de externe en interne dynamieken § Middenveld heeft ‘politieke’ of ‘politiserende’ opdracht… § Twee misverstanden in dit debat § (enkel) een zaak van gestolen autonomie? § (enkel) een zaak van methodiek? § Bredere discussie nodig met inhoudelijke focus: wat betekent ‘politisering’ voor organisaties in het middenveld?
  14. 14. Maatschappelijk middenveld: Civiele maatschappij Burger- initiatieven Jeugdwerk Sociaal-cultureel volwassenenwerk Werkgevers- vereniging Vakbonden ZiekenfondsenLobby-groepen Politieke denk- tanks Private leefwereld Markt Staat Moderne democratie Politisering in het nieuwe decreet: keuze voor het civiel perspectief
  15. 15. Definitie in het decreet van 2003: Maatschappelijke activeringsfunctie: de functie die gericht is op het organiseren, stimuleren en begeleiden van vormen van maatschappelijk engagement en sociale actie; Definitie in het nieuwe decreet: In relatie tot samenlevingsvraagstukken doelgericht ruimte creëren voor engagement en politisering met het oog op veranderingen in denken en handelen en in de inrichting van de maatschappij. Memorie van Toelichting: Samenlevingsvraagstukken zijn maatschappelijke kwesties die voorwerp worden van publiek debat en politieke discussie en besluitvorming. Politisering gaat over het politiek bewust worden of betrokken raken bij kwesties die als politiek (en dus niet langer als een louter persoonlijke kwestie) beschouwd worden De terugkeer van politisering… MAATSCHAPPELIJKE BEWEGINGSFUNCTIE
  16. 16. De maatschappelijke bewegingsfunctie in het decreet Functies en functiemix Kiezen voor de maatschappelijke bewegingsfunctie Visie 15/05/19 www.socius.be 16
  17. 17. Sociaal-culturele organisatie Praktijken vier functies/ functiemix Volwassenen in hun vrije Tijd Schaal: Vlaanderen Regionaal Bovenlokaal Missie en visie Analyse maat- schappelijke context Verbindende rol Laboratorium-rol Kritische rol Drie sociaal- culturele rollen Normatief kader: realiseren doel decreet ‘Doel- groep’ Vrijwil- ligers SD OD De inhoudelijke beoordelingselementen in hun samenhang
  18. 18. Decreet 2017 § Het decreet stapt af van de opdeling van organisaties in werksoorten en legt niet langer een welbepaalde combinatie van functies op. § Dit betekent dat organisaties – behalve de organisaties met een werking binnen specifieke regio’s – nu zelf vrij kunnen kiezen op welke functies zij willen inzetten om hun visie en missie te realiseren. § Organisaties kiezen een eigen mix van minimaal twee functies die zij als hun kernfuncties beschouwen. § Dit impliceert dat organisaties een goed onderbouwde visie hebben op de gekozen functiemix en de onderscheiden functies, alsook op de werkwijze(n) die ze willen hanteren om die functies te realiseren.
  19. 19. Wat zijn de sociaal-culturele functies in 2017? In de Memorie van Toelichting lezen we: § De sociaal-culturele functies zijn én blijven de pijlers van het SCVW § Een sociaal-culturele functie is: een weloverwogen keuze over de aard van de beoogde sociaal-culturele interventies § Het gaat over de aard, vorm en structurering van de praktijken die je opzet en de processen die je daarmee beoogt.
  20. 20. Gemeenschapsvormende functie Cultuurfunctie Maatschappelijke bewegingsfunctie Leerfunctie Voortdurende ‘cross-over’
  21. 21. Wat staat je te doen? Voor de beoordelingscommissie: 1. Je geeft aan wat de visie op engagement en politisering en op relevante samenlevingsvraagstukken is in relatie tot de missie van de organisatie. 2. Een verantwoorde toekomstige werkwijze van de organisatie om praktijken op te zetten waarin ruimte voor engagement en politisering wordt gecreëerd in relatie tot samenlevingsvraagstukken. Voor de visitatiecommissie: 1. Je geeft met werkingsgegevens aan welke praktijken zijn opgezet waarin ruimte voor engagement en politisering wordt gecreëerd in relatie tot samenlevingsvraagstukken. 2. Je brengt veranderingsprocessen en gerealiseerde veranderingen in relatie tot maatschappelijk denken en handelen en tot de inrichting van de maatschappij in beeld. MAATSCHAPPELIJKE BEWEGINGSFUNCTIE
  22. 22. Werken aan een visie? Werkwijze zichtbaar maken? Een eerste oefening 15/05/19 www.socius.be 22
  23. 23. Wat is een visie/visietekst in relatie tot functies? § De visietekst is ‘descriptief’ en expliciteert en onderbouwt de achtergrond en de keuzes die door de organisatie worden gemaakt. § De visietekst is ‘normatief’ en geeft aan welke kijk op mens en samenleving, op waarden en normen schragend zijn voor de manier waarop praktijken worden aangepakt § De visietekst is ook handelingsgericht: maakt zichtbaar welke handelingslogica wordt gehanteerd bij het opzetten van praktijken en verantwoordt deze handelingslogica 15/05/19 www.socius.be 23
  24. 24. Missie & visie context Maatschappelijke oMgevingsanalyse verbindende rol Kritische rol laboratorium- rol strategische doelstellingen gewenste verandering vanuit het bestaandevanuit het toekoMstbeeld operationele doelstellingen praktijken ontwerpen cultuur- functie leer- functie Maatschappelijke bewegingsfunctie Gemeenschaps- vormende functie
  25. 25. Aan de slag: oefeningen Verschillende oefeningen doorheen de dag die op elkaar verder bouwen • missie –> globale handelingslogica • praktijken –> expliciteren en concretiseren handelingslogica Aanpak • eerst individueel • per drie uitwisselen • per groep (van drie) één of twee interessante gedachten in plenum delen.
  26. 26. De eerste weg: vertrek van je missie § Vertrek van de kern van je missie § Gewenste verandering § Op het niveau van de samenleving: § Welke ambitie streeft je organisatie na? § Wat is de gewenste verandering die je wil bevorderen door je praktijken? § Op het niveau van de participanten: § Op wie mik je? § Welke veranderingen of resultaten beoog je te realiseren bij de deelnemers? § Aard, vorm en structurering van praktijken § Op welke manier kan de bewegingsfunctie bijdragen om dat waar te maken? § Zou je de bewegingsfunctie dan als je DNA formuleren? Of eerder als ‘collateral benefit’? § Denk daarbij echt in termen van gewenste verandering en interventies om die te bereiken 15/05/19 www.socius.be 26
  27. 27. De tweede weg: vertrek van praktijken Vertrek van DNA-praktijken: praktijken die naar jouw aanvoelen de kern van jullie werking representeren – nu en /of in de toekomst: § Wat is het beoogde resultaat? § Welke interventie kan daartoe leiden? § Beschrijf de aard, vorm en structurering (het ‘concept’): beschrijf in mensentaal kort wat de praktijk precies inhoudt. § Geef aan wat sociaal-cultureel werkers doen om die praktijk te laten slagen. § Leg uit waarom juist dit ‘middel’ een goede manier is om het beoogde te realiseren. Verklaar dus de handelingslogica die in de praktijk verscholen zit. § Welke visie op de maatschappelijke bewegingsfunctie wordt daarin dan zichtbaar?
  28. 28. Bouwstenen voor handelingslogica Welke veranderingen heb je voor ogen? Welke bril op politisering zet je op? 15/05/19 www.socius.be 28
  29. 29. Welke veranderingen heb je voor ogen? § In relatie tot samenlevingsvraagstukken doelgericht ruimte creëren voor engagement en politisering met het oog op veranderingen in denken en handelen en in de inrichting van de maatschappij. § Met het oog op: § Verandering in denken § Verandering in handelen § Verandering in de inrichting van de maatschappij § Kernvragen zijn dus: § Wat willen wij gezien de huidige maatschappelijke context veranderd zien? § Over wat voor veranderingsprocessen hebben we het dan? Wt voor processen willen wij in gang zetten? § Wat voor interventiestratetie vraagt die verandering?
  30. 30. Welke veranderingen heb je voor ogen?
  31. 31. Veranderen van het bewustzijn § Het linkervak bovenaan handelt over het individuele BEWUSTZIJN: de binnenkant van mensen, over hun innerlijke beleving, hun ervaringen, gedachten, emoties, waarden en overtuigingen, hun identiteit. Het gaat hier om subjectieve en immateriële zaken. § Verandering op dit niveau realiseren, betekent strategieën ontwikkelen die het bewustzijn of de gevoelswereld van mensen raken. § Een voorbeeld van deze strategie zijn de leerhuizen van Motief vzw. Een leerhuis is een plek waar je met hoofd en hart wordt uitgedaagd om nieuwe perspectieven uit te proberen én een ruimte waarin je thuis mag komen met je eigen zoeken en vragen. Het gaat om een langlopend leerproces waar deelnemers met elkaar in dialoog gaan, maar ook met de samenleving én levensbeschouwelijke bronnen. Deze religieuze bronnen worden contextueel gelezen en geconfronteerd met de maatschappelijke context van vandaag. Ze bieden materiaal om zichzelf en anderen in de groep te bevragen.
  32. 32. Gedragsverandering § Het vak bovenaan rechts handelt over HET GEDRAG: het gaat hier om wat een individu effectief toont. Datgene wat zichtbaar is en vast te stellen is. § Werken aan gedragsverandering is daarom net iets eenvoudiger omdat deze veranderingen zichtbaar zijn. Ook kunnen we putten uit de ‘gedragswetenschappen’ die ons heel wat tools en strategieën bieden om hiermee aan de slag te gaan. § Een voorbeeld van die tools vinden we bij het 7E-model. Hier worden verschillende hefbomen (7 E’s) omschreven om ‘gewenst’ gedrag te beïnvloeden. § EVA vzw zet bijvoorbeeld in tal van praktijken in op ‘Enable’: maak het gewenste gedrag mogelijk en verlaag de drempels. Meer nog: verhoog de drempels voor het ongewenste gedrag. EVA vzw zorgde ervoor dat in de Gentse stadsscholen op donderdag het warm middagmaal nu standaard vegetarisch is. Wie vlees wil moet dat op voorhand met een schriftelijk formulier aangeven.
  33. 33. 7E model: hoe worden mensen gemotiveerd om gewenst gedrag te stellen Mensen zitten in verschillende posities en worden door verschillende zaken gemotiveerd. Ze gaan een gedrag sneller overnemen naarmate: 1. Ze zich ermee kunnen vereenzelvigen en ervaren dat het gedrag aansluit bij hun persoonlijke waarden en zelfbeeld (enthuse) 2. Er weinig of geen beperkingen zijn in de omgeving die het onmogelijk maken het gedrag te stellen (enable) 3. Ze over vaardigheden en kennis beschikken die nodig zijn om het gedrag te stellen (enable & enlighten) 4. Ze erop vertrouwen dat de baten van het gewenste gedrag zullen opwegen tegen de lasten ervan (encourage). 5. Ze merken dat een relevant deel van hun omgeving dat gedrag ondersteunt (engage) 6. Ze ons vertrouwen (exemplify) 7. Het gewenste gedrag meevalt (experience)
  34. 34. Veranderen van de cultuur § Het linkervak onderaan handelt over de CULTUUR: over gedeelde waarden, overtuigingen, taal en relaties. Het ‘ik’ verbindt zich met andere mensen en ontwikkelt zich in samenhang met het ‘wij’. Ook hier gaat het om (inter)subjectieve en ontastbare of onzichtbare aspecten. § Hoe werk je aan cultuurverandering? Kan je cultuur rechtstreeks beïnvloeden? Ook dat is niet eenvoudig, aangezien het een werk van lange adem is en cultuur tegelijkertijd ook iets zeer ongrijpbaars is. Het gaat om een gedeeld repertoire van tekens, van zin en betekenis. Wat vinden we waardevol in het leven? § Een voorbeeld is de stiltebeweging Waerbeke. Te midden van een vooral op productie, consumptie en versnelling gerichte maatschappij wil Waerbeke praktijkgemeenschappen die met stilte, rust en ruimte aan de slag zijn (of willen gaan), ondersteunen. Stilte en rust bieden de nodige ruimte om in contact te treden met waarden die verdieping en ontmoeting mogelijk maken. Als beweging tracht Waerbeke de vele initiatieven, tradities en praktijken rond stilte, rust en ruimte met elkaar te verbinden, te ondersteunen en zichtbaar te maken.
  35. 35. Veranderen van structuren § Het vak onderaan rechts handelt over STRUCTUREN: de meer objectieve buitenkant zoals systemen, procedures, instituten en netwerken. Bijvoorbeeld het politieke systeem, het economische systeem, het beleid etc. § Ook hier zijn tal van strategieën om verandering te realiseren. Je kan acties ondernemen die het beleid beïnvloeden, druk uitoefenen op cruciale momenten, dossierkennis opbouwen etc. Maar je zou ook zelf praktijken kunnen opzetten die een alternatief verhaal vertellen en op lange termijn structureel het verschil zullen maken. § Het dossier van Femma over de combinatie tussen Arbeid en Zorg kan hier als voorbeeld dienen.
  36. 36. Welke kijk op politisering? § ‘De politiek’ versus ‘het politieke’ § Benaderingen van politisering “Dat publieke meningsverschil draait rond de vraag hoe we het samen leven organiseren. Dit is geen technische kwestie, maar een zaak van fundamentele, ideologisch geïnspireerde keuzes. Democratie is in dat opzicht geen systeem, geen geheel van besluitvormingsprocedures, van regels en instellingen, maar wel de mobiliserende kracht van de belofte dat in een democratie iedere burger er fundamenteel andere visies op de samenleving op kan nahouden en daarover als gelijke publiek in debat kan en mag treden met anderen. Het onderscheid tussen de politieke rol en politisering is belangrijk. Je kan maatschappelijke verandering op verschillende manieren nastreven en niet al die manieren zijn politiserend. “ Oosterlynck, S., Hertogen, E. & Swerts, T. (2017). De politieke opdracht van het middenveld ter discussie: nieuwe vormen van politisering. Spotlightpaper onderzoek CSI Flanders.
  37. 37. Politisering verwijst naar ‘het politieke’ De politiek § Verwijst naar het bestaande systeem van politieke partijen, het parlement en de regering. § De taak van de politiek is het land besturen. Politiek wordt dan teruggebracht tot ‘goed bestuur’ § Politiek = onderhandelen binnen de constellatie, hoe gaan we de boel beheren. § Politieke actie is hier beleidsbeïnvloeding, bewust worden of betrokken raken bij de politiek. Het politieke § Overstijgt de concrete politiek en de gekende democratische instellingen. § Het politieke gaat over het publieke debat over onze meningsverschillen in de vormgeving van onze samenleving. § Politiek is niet enkel de zaak van bestuurders. Iedereen kan in die zin ‘aan politiek doen’. § Een politieke actie is dus niet enkel gericht op het bestaande politieke kader maar gaat er buiten, en kan dit kader ook in vraag stellen en wijzigen.
  38. 38. Middenveld en ‘het politieke’ «Laten we eens op een rijtje zetten wat honderd jaar geleden onhaalbaar werd geacht. Telt u even mee: het algemeen kiesrecht, de achturige werkdag, het stakingsrecht, de algemene ziektekostenverzekering, het pensioen, de oudedagsvoorziening, gratis algemeen onderwijs, afschaffing van de kinderarbeid en het recht van vrouwen op betaalde arbeid. En er zijn er vast een paar die ik vergeet. Allemaal zogenaamd utopische eisen, maar ze zijn allemaal werkelijkheid geworden.» Riccardo Petrella op de vraag of zijn ideaal van een mondiale welzijnsstaat niet ‘utopisch’ was (De Groene Amsterdammer, 1998) Middenveld en ‘het politieke’ 15/05/19 38
  39. 39. Benaderingen van politisering Verschillende benaderingen van politisering hebben een specifieke visie op samenleving en democratie, een eigen invulling van de kern van politisering, met gevolgen voor de methodische aanpak en rol van de professional… Politisering als dialoog (Habermas) Politisering als belangenstrijd (Marx) Politisering als bewustwording (Freire) Politisering als tegenspraak (Mouffe) Politisering als subpolitiek (Beck) Politiek als subjectivering (Rancière)
  40. 40. POLITISERING ALS DIALOOG De deliberatieve democratie (Habermas) §Machtsvrije dialoog in publieke sfeer §Communicatieve rationaliteit (Habermas) §Deliberatiemodel § als kritiek op aggregatie (som van individuele voorkeuren) § Actieve rol van burgers als reactie op het uitbesteden van politiek aan politici §Publieke deliberatie: § Verschillende meningen worden met elkaar geconfronteerd § Informatie wordt verzameld § Machtsvrije dialoog met argumenten. § Streven naar rationele consensus
  41. 41. POLITISERING ALS BELANGENSTRIJD De Marxistische traditie §Economische democratie §Strijd § Objectieve tegenstellingen (klassen) § Nood aan collectieve organisatie vanuit gedeelde belangen § Strijd van ‘wij’ tegen ‘zij’ §Evolutie § Materiële hulpbronnen/verdeling, later ook erkenning (recognition – Fraser) § Economische onderbouw, later ook belang van ideologisch aspect (Gramsci): heersende common sense opvattingen beïnvloeden door cultuurwerk
  42. 42. POLITISERING ALS BEWUSTWORDING De emancipatorische benadering van Freire § Nood aan bewustwording: onderdrukten zijn zich niet bewust van onderdrukking § Politisering = emancipatie § mensen in een situatie van onderdrukking of achterstelling § Krijgen inzicht en worden versterkt als actor § om hun situatie (vooral politiek) aan te vechten >> link met sociale actie § Specifieke rol voor begeleiders § Kennen systemen van uitbuiting/onderdrukking… § Begeleiden deelnemers via ervaringsleren …. Forumtheater is wellicht de bekendste werkvorm van Augusto Boal’s Theater van de Onderdrukten. Toe-schouwers worden geactiveerd tot doe-schouwers waarbij ze inspringen om de protagonisten te helpen. (Labo vzw)
  43. 43. POLITISERING ALS TEGENSPRAAK Agonisme in een vitale democratie (Mouffe) § Meningsverschil = bron van democratische vernieuwing § Consensusdenken = depolitiserend § Belang van discussie en contestatie tegen bestaande beleid § Situering in strijdmodellen § Herwaardering waarde conflict § Strijd tussen tegenstanders (geen vijanden) in een gedeelde democratische ruimte. § Tijdelijk compromis is mogelijk § Waarbij de verschillende meningen blijven bestaan § En waarbij iedereen blijvend als gelijke mag en kan spreken
  44. 44. POLITISERING ALS SUBPOLITIEK Politisering buiten de instituties (Beck) § Uitgangspunt : vaststelling dat actoren/bewegingen ‘aan politiek doen’ buiten de klassieke instellingen en procedures. § Wat voorheen niet politiek was, is dat vandaag wel § Heel wat thema’s/kwesties (milieu, voedsel, seksualiteit, …) die voorheen niet politiek zijn, zijn dat vandaag wel; § Ze zoeken zich een weg naar buiten los van sociale klasse, politieke partij of ideologie § Grass-root initiatieven en burgerinitiatieven
  45. 45. POLITISERING ALS SUBJECTIVERING De bestaande orde verstoren (Rancière) § Radicaal ander uitgangspunt § Niet gericht op democratisch DOEL (gelijkheid, rechtvaardigheid…) § Wel vanuit democratie als UITGANGSPUNT: het principe dat we in een democratie gelijke burgers zijn… § Het ‘schandaal van de democratie’ § Democratisch principe van gelijkheid § Vloekt met machtsverhoudingen/ongelijkheden § Gelijkheid is nooit realiteit in de ‘bestaande orde’ § Elke bestaande orde zorgt voor ongelijkheid § We delen in wat zichtbaar/onzichtbaar is, wat mag gehoord worden en wat enkel ruis is… § We vinden die orde vanzelfsprekend § Politiek is het verstoren van die bestaande orde vanuit dat democratisch uitgangspunt van gelijkheid
  46. 46. Betekenis van Rancière voor het denken over politisering § Iedereen kan aan politiek doen (‘politiek subject worden’) § Tegen de idee van ‘bewustmaking’ § Geen voorhoede die waarheid in pacht heeft § Wel respectvol ondersteunen van mensen die gehoord/gezien willen worden § Tegen politisering vanuit ‘identiteit’ § Niet het versterken van (collectieve) identiteiten § maar net uit het in vraag stellen en verwerpen van toegekende identiteiten… Mensen die normaal enkel als voorwerp van politiek gezien worden, beginnen zelf na te denken, stellen zich vragen en gaan zich moeien met de gang van zaken. Ze voelen zich gelijk als om het even wie om mee te denken en mee te bepalen hoe we de samenleving vorm geven.
  47. 47. Neem terug de beide voorgaande oefeningen als uitgangspunt: § Benoem zo scherp mogelijk de visie op de maatschappelijke bewegingsfunctie die spreekt uit § de oefening vanuit de missie § de oefening vanuit praktijkanalyse § Bekijk telkens § De visie op ‘wat willen we veranderen’ § De benadering van ‘politisering’ § Vergelijk of beide oefeningen in elkaars verlengde liggen. Zo niet, zoek uit wat je kan ondernemen om de handelingslogica beter te doen kloppen. 15/05/19 www.socius.be 47 Aan de slag: oefeningen
  48. 48. Ruimte voor politisering Een vruchtbare voedingsbodem voor de maatschappelijke bewegingsfunctie 15/05/19 www.socius.be 48
  49. 49. Als we dynamieken van (de)politisering willen bespreken, dan kijken we niet enkel naar de praktijk zelf. We zijn dus op zoek naar een breder kader om te kunnen analyseren hoe praktijken van politisering worden gestimuleerd of net afgeremd. Politisering is niet evident want er is heel wat druk naar depolitisering…
  50. 50. Maatschappelijke context (De)politisering een analysekader • in de interne organisatie • in relatie met • overheden • marktspelers • burgers en hun organisaties • in maatschappelijke context Interne dynamieken in de organisatie Overheid Markt Burgers & hun grassroot organisaties
  51. 51. Relatie met overheid § Minder autonomie... § Nieuw Publiek Management opvattingen § Sociaal werk als louter uitvoerder § Inschakeling in politieke consensus § ‘sociale cohesie’ § ‘activering’ § ‘deradicalisering’… § Depolitisering § Meer nuttige partner § Minder luis in de pels
  52. 52. Relatie met markt § Verschuiving naar markt § Verschuiving taken naar profit § Of evolutie naar dienstverlenend bedrijf § Injectie van marktdenken § Direct in organisaties zelf naar ‘klanten’ § Indirect via overheden (vermarkting) § Managementtechnologie § Depolitisering § Meer ‘marktspelers’ § Geen ‘politieke opdracht’
  53. 53. Relatie met burgers § Indirect effect van hedendaagse evoluties naar § vermarkting > ‘zakelijk bedrijf’ § instrumentalisering overheid > ‘nuttige uitvoerder’ § … op de relatie met cliënten/gebruikers § Instrument van overheid naar ‘doelgroepen’ § en/of ‘klant’ koopt ‘product’ § … bovenop het ‘klassieke’ denken over cliënten, doelgroepen § Professional spreekt voor/namens/in plaats van… § Cliënt/doelgroep krijgt weinig stem § Resultaat: actieve depolitisering van de ‘doelgroepen’ § In het beste geval: spreken voor, lobbyen achter de schermen § In het slechtste geval: individueel aanpakken, beheersen, afleiden…
  54. 54. Politisering door/in/van het middenveld Als uitsmijter: een oproep om niet altijd vanuit de eigen organisatie als kern van processen van politisering te kijken…
  55. 55. Politisering door het middenveld § Vanzelfsprekende opvatting § In organisaties § In dit decreet § Organisaties versterken de stem van hun deelnemers/cliënten… en nemen actief deel aan publieke debat § Met verschillende benaderingen § Maar steeds binnen de publieke sfeer bv. Hart boven Hard of J100 Top in Antwerpen
  56. 56. Politisering DOOR het middenveld: KAJ-interimactie
  57. 57. Politisering in het middenveld §interne aandacht voor meningsverschillen over het samenleven en de eigen rol van de organisatie §vanuit een meer gelijke positie van bestuurders, professionals, ‘doelgroep’: iedereen heeft een zeg Bv. JongGentinActie ontwikkelt samen met de jongeren de campagne ‘Geen kind op straat’ “Dat is wat de professional ook moet doen voor kinderen, voor jongeren, voor mensen die kwetsbaar zijn, voor mensen die nog nooit hun stem konden laten horen of iets ondernamen. Die denken ook vaak van zichzelf dat ze niets te zeggen hebben.”
  58. 58. Politisering IN het sociaal werk JongGent in Actie
  59. 59. Politisering van het middenveld §externe actoren zoals overheden, instellingen, private marktspelers creëren ruimte om rol te spelen in publieke meningsverschil door logistieke, financiële, intellectuele… steun bv. subsidies voor Climaxi of studiedagen vanuit hogescholen §Maar ook: initiatieven van burgers en organisaties zetten druk §Opgelet: ook politieke, economische, ideologische… evoluties in de samenleving spelen hierin een belangrijke rol… §Dit decreet is een zeer duidelijk voorbeeld door de keuze voor middenveld in de publieke sfeer!!
  60. 60. Politisering VAN het middenveld CollectActif

×