O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.
UNIWERSYTET GDAŃSKI – WYDZIAŁ EKONOMICZNYŁukasz KozłowskiKierunek studiów: EKONOMIASpecjalność: MARKETINGNumer albumu: 141...
SPIS TREŚCIUNIWERSYTET GDAŃSKI – WYDZIAŁ EKONOMICZNY...........................................1Łukasz Kozłowski.............
TABLE OF CONTENTS.......................................................................................................83...
Music Group oraz Sony BMG. Elementem, który nie pozwala jednakże postawić znakurówności między rozwojem rynku fonograficzn...
i przeznaczonych do sprzedaży czyni ją automatycznie elementem marketingu7. Powoduje toswoistą dychotomię w zachowaniu wie...
1. EWOLUCJA PUBLIKACJI MUZYCZNEJ ORAZ ŚWIATOWY RYNEKWYTWÓRNI FONOGRAFICZNYCH1.1 Publikacja muzyczna na przestrzeni wiekówN...
zapisy nut na pięciolinii, tekst oraz wszelkie dodatkowe notki zawierały się na pojedynczejstronie wydruku. Dzięki temu za...
podejściu w drukowaniu treści muzycznych. W 1795 roku do Breitkopfa dołączył niejakiHartel, za pomocą którego niewielkie p...
Mendelssohn. Jako, że rodzina Schlesingera wykazywała zacięcie do interesów, syn Adolfa,Maurice, postanowił rozszerzyć rod...
dzisiejszego jako Columbia Records22. Jednak to założona przez wynalazcę gramofonu firmaEdison Records (choć na przestrzen...
w historii muzyki, szczególnie w kontekście jej promocji. Przyczynili się do tego tzw.pluggers – "przegrywacze" melodii i ...
"przedsiębiorstwa, zajmujące się nagrywaniem i wydawaniem płyt gramofonowychi kompaktowych oraz kaset magnetofonowych"28. ...
w MCA. Jednocześnie nowi właściciele postanowili zmienić nazwę kompanii. Od tegomomentu mówi się o Universal Studios, Inc....
szyldem EMI Records ukazały się albumy tak ważnych w historii muzyki artystów jak TheBeatles, Pink Floyd czy The Beach Boy...
i której symbolem wciąż sygnowane są albumy44.Najpopularniejsi artyści wydający dla Sony BMG to Justin Timbarlake, Avril L...
odrzuconą)48.Na dzień dzisiejszy na struktury Warner Music Group składa się około 40 wytwórnipłytowych. Poza wspomnianymi ...
źródło: opracowanie własnePowyższe wykresy przedstawiają podział rynku muzycznego na podstawie badańprzeprowadzonych przez...
1.3 Istota niezależnych wytwórni fonograficznychNa dzień dzisiejszy określenie „wytwórnia niezależna” wciąż pozostaje tema...
odnotowuje ich ok. 160062) warto odnotować czwórkę spośród nich, z których każda zapisałasię w historii światowej fonograf...
Należy jednak dodać, że kontrakt z Domino Records był nie przyczyną, a następstwemsukcesów, jakie zespół odnosił już wcześ...
Na rynku amerykańskim największym potentatem na rynku wytwórni niezależnychjest Koch Records79. W 1991 Koch Entertainment,...
2. RYNEK WYTWÓRNI NIEZALEŻNYCH W POLSCE2.1 Rozwój wytwórni fonograficznych w PolsceWartym zauważenia faktem jest, iż począ...
Przez pewien czas funkcjonowała również jako Syrena, by w 1928 roku zostaćostatecznie przemianowaną na Syrena-Electro. Dla...
następnej dekady.Znacznie bogatszą historię miały działające w tych samych latach Polskie ZakładyFonograficzne. Powstały o...
przyczyniła się do ukazania się albumów m.in. Anny Jantar czy zespołów Krzak oraz Kombi.Lata 90-te to głęboki kryzys przed...
Sytuacja polityczna nie pozostawała bez wpływu również i na tę branżę103. Cenzuraingerowała w treści zawarte na albumach, ...
Muzycznych) czy przede wszystkim ZPAV (Związek Producentów Audio-Video). Każdaz nich chroni inne tzw. pole eksploatacji na...
Źródło: www.malenczuk.art.pl, www.zpav.pl 9.2008Pomimo pojawienia się na rynku polskim zachodnich koncernów i odnoszonych ...
nagrywający wcześniej dla koncernów zaczęli wiązać się z wytwórniami niezależnymi. Jeśliuwzględnić fakt dobrze prosperując...
a firmami niezależnymi upodobnił się tym samym do sytuacji na światowym rynku. Podobniewygląda sytuacja z systematycznym s...
wymiaru, w związku z rosnącą popularnością Internetu. Nielegalne nośniki CD stopniowotracą na popularności na rzecz plików...
Wynika to z faktu, że zdecydowana większość netlabeli prowadzi działalność non-profit.Przeznaczając wydawaną przez siebie ...
kawiarni Starbucks143. Również w Polsce możemy zaobserwować coraz więcej wejść narynek fonograficzny firm dotychczas niezw...
muzycznych, nie są objęte podatkiem VAT. Proceder Agory jest tym samym postrzeganyjako wyniszczający niezależnych wydawców...
największego festiwalu w Europie Środkowo – Wschodniej czy pamiętnego koncertuMonsters Of Rock w 1991 roku, który zgromadz...
Łupickiego i Dominika „Urbana” Urbańskiego168. Firma założona 13 listopada 2001169,startowała, podobnie jak Metal Mind Pro...
Music. W roku 2007 z firmą Remigiusza Łupickiego (której nowa nazwa brzmi My MusicSp. z o.o.177) jest związanych 70 artyst...
jako w pełni niezależny producent i dystrybutor, stała się faktem191.Pierwszym i zarazem jednym z największych sukcesów ko...
Dzięki temu, że firma zajmuje się również produkcją teledysków oraz nagrań (w studiu„Słabe Studio” należącym do firmy), pu...
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych
Próximos SlideShares
Carregando em…5
×

Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych

3.194 visualizações

Publicada em

autor: Łukasz Kozłowski

Publicada em: Diversão e humor
  • Get the best essay, research papers or dissertations. from ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ A team of professional authors with huge experience will give u a result that will overcome your expectations.
       Responder 
    Tem certeza que deseja  Sim  Não
    Insira sua mensagem aqui
  • You can hardly find a student who enjoys writing a college papers. Among all the other tasks they get assigned in college, writing essays is one of the most difficult assignments. Fortunately for students, there are many offers nowadays which help to make this process easier. The best service which can help you is HelpWriting.net
       Responder 
    Tem certeza que deseja  Sim  Não
    Insira sua mensagem aqui
  • Sex in your area is here: ♥♥♥ http://bit.ly/2Qu6Caa ♥♥♥
       Responder 
    Tem certeza que deseja  Sim  Não
    Insira sua mensagem aqui
  • Follow the link, new dating source: ♥♥♥ http://bit.ly/2Qu6Caa ♥♥♥
       Responder 
    Tem certeza que deseja  Sim  Não
    Insira sua mensagem aqui

Uwarunkowania Rozwoju Rynku Polskich Niezależnych Wytwórni Fonograficznych

  1. 1. UNIWERSYTET GDAŃSKI – WYDZIAŁ EKONOMICZNYŁukasz KozłowskiKierunek studiów: EKONOMIASpecjalność: MARKETINGNumer albumu: 141244UWARUNKOWANIA ROZWOJU RYNKU POLSKICHNIEZALEŻNYCH WYTWÓRNI FONOGRAFICZNYCHPraca magisterska wykonanaw Zakładzie Marketingupod kierunkiemdr Anny Marii Nikodemskiej - WołowikGdańsk 2008
  2. 2. SPIS TREŚCIUNIWERSYTET GDAŃSKI – WYDZIAŁ EKONOMICZNY...........................................1Łukasz Kozłowski...................................................................................................................1Gdańsk 2008...........................................................................................................................1SPIS TREŚCI............................................................................................................................2WSTĘP.......................................................................................................................................31.EWOLUCJA PUBLIKACJI MUZYCZNEJ ORAZ ŚWIATOWY RYNEKWYTWÓRNI FONOGRAFICZNYCH..................................................................................61.1 Publikacja muzyczna na przestrzeni wieków...................................................................61.2 Rynek wytwórni fonograficznych na świecie.................................................................111.3 Istota niezależnych wytwórni fonograficznych..............................................................182.RYNEK WYTWÓRNI NIEZALEŻNYCH W POLSCE.................................................222.1 Rozwój wytwórni fonograficznych w Polsce.................................................................222.2 Najbardziej istotne wytwórnie niezależne w Polsce.......................................................343.MARKETINGOWA DZIAŁALNOŚĆ POLSKICH WYTWÓRNI NIEZALEŻNYCHNA WYBRANYCH PRZYKŁADACH ...............................................................................423.1 Wprowadzenie................................................................................................................423.2 Promocja artystów i ich twórczości................................................................................423.3 Kreowanie marki wytwórni............................................................................................513.4 Dystrybucja.....................................................................................................................544.BADANIA DOTYCZĄCE POSTRZEGANIA POLSKICH NIEZALEŻNYCHWYTWÓRNI FONOGRAFICZNYCH PRZEZ NAGRYWAJĄCYCH DLA NICHARTYSTÓW...........................................................................................................................574.1Wprowadzenie.................................................................................................................574.2 Zakres i metodologia badania.........................................................................................594.3 Wyniki.............................................................................................................................60ZAKOŃCZENIE.....................................................................................................................74BIBLIOGRAFIA.....................................................................................................................77SPIS RYSUNKÓW.................................................................................................................822
  3. 3. TABLE OF CONTENTS.......................................................................................................83SUMMARY..........................................................................................................................84ZAŁĄCZNIKI.........................................................................................................................87Data wypełnienia:.................................................................................................................90KWESTIONARIUSZ...........................................................................................................90WSTĘPPraca ta zakłada, iż rozwój polskich niezależnych wytwórni muzycznych osiągnął natyle zaawansowane stadium, by można było definiować i analizować ich grupę jako odrębnysegment rynku fonograficznego.Branża fonograficzna stanowi część branży muzycznej, zajmująca się produkcją,wydawaniem i dystrybucją fonogramów.1Działania te stanowią elementarne funkcjew zarządzaniu marką przez wytwórnie fonograficzne2.By uzasadnić powyższe założenie, ukazany zostanie przebieg oraz okolicznościrozwoju tej gałęzi przemysłu muzycznego w Polsce. Zostanie on zwięźle przedstawiony na tlepokrótce przybliżonej światowej historii publikacji muzyki, począwszy od pierwszychskryptów sięgających czasów średniowiecznych, na dzisiejszej masowej produkcjifonogramów kończąc. Dokładniej opisany zostanie okres obejmujący przełom XIX i XXwieku, kiedy to wynalazek fonografu dał początek rejestracji muzyki jako takiej – artystamógł w końcu utrwalić na nośniku swą twórczość w pełnej postaci – skomponowanej,a przede wszystkim odegranej. Natomiast od momentu założenia przez twórcę fonografuThomasa Edisona firmy zajmującej się sprzedażą cylindrów, będących pierwszymi nośnikamimuzycznymi3, datuje się początek rynku fonograficznego. Już sam ten fakt uświadamia, że tofirmy fonograficzne są tym elementem rynku muzycznego, który jest siłą napędową jegorozwoju. Potwierdzenie tego stanowi cały XX wiek. Dzieje fonografii, stanowiącenierozerwalny element historii muzyki, w ubiegłym stuleciu są w znacznym stopniu tożsamez przebiegiem działalności czterech koncernów: EMI Group, Universal Music Group, Warner1Gałuszka P., Branża muzyczna to nie to samo co branża fonograficzna, blog Patryka Gałuszki poświęconyekonomii kultury, http://pga.blox.pl/2007/06/Branza-muzyczna-to-nie-to-samo-co-branza.html 28.09.082Opracowanie własne na podstawie Raportu Na Temat Konkurencji Na Krajowym Rynku Produkcji I DystrybucjiNagrań Muzycznych oraz strony BN1 Recordings, www.uokik.gov.pl, www.bn1recordings.com 28.09.083Cylinder Recordings, http://www.cyberbee.com/edison/cylinder.html 28.09.083
  4. 4. Music Group oraz Sony BMG. Elementem, który nie pozwala jednakże postawić znakurówności między rozwojem rynku fonograficznego i rozwojem tych koncernów, jestdziałalność niezależnych wytwórni fonograficznych. Spośród wielu istotnych dla historiifonografii wytwórni niezależnych, wybrane oraz pokrótce opisane zostały cztery z nich.Tezą tej pracy sformułowano następująco: pomimo znacznych różnic dzielącychfonografię polską i światową, polski rynek niezależnych wytwórni fonograficznych jest nadobrej drodze ku temu, by te dysproporcje wyrównać. Kluczem do osiągnięcia tego celu jestprofesjonalny marketing połączony z atrakcyjną jakościowo ofertą wydawniczą,nienakierowaną na schlebianie gustom masowego słuchacza. O ile drugi z tych atutówznajduje się w rękach niezależnych wydawców od wielu lat, o czym świadczą zagranicznesukcesy takich wykonawców jak Behemoth, Kapela Ze Wsi Warszawa czy Riverside, takprzyswojenie pierwszego z nich wciąż pozostaje barierą nie do przejścia. Co więcej,większość polskich niezależnych wydawców świadomie decyduje się nie pokonywać tejbariery, co wynika z indywidualnego rozumowania słowa „niezależność”.Barierą utrudniającą zrozumienie nie tylko polskich wydawców niezależnych, jak ipolskiej fonografii jako takiej, jest bardzo ograniczona dokumentacja jej rozwoju, co znajdujeodzwierciedlenie w bibliografii tej pracy. Pomimo iż dzięki ekspansji Internetu działaniapolskich wydawców są regularnie odnotowywane i komentowane, wciąż brakuje pozycjiksiążkowych, które zawierałyby dogłębną ich analizę.Zdefiniowanie pojęcia „niezależna wytwórnia fonograficzna” jest trudne dowykonania. Część niniejszej pracy zawierać będzie ustalenie kryteriów, według którychwydawca może zostać zakwalifikowany jako niezależny. Natomiast według „PopularnegoSłownika Języka Polskiego”, sam termin „niezależny” oznacza „nie będący zależnym odnikogo i niczego, podporządkowanym nikomu i niczemu, sam o sobie decydujący;niesamodzielny, niezawisły; nie podlegający czyjemuś wpływowi"4. Jest to dosyć radykalnadefinicja, nie dająca miejsca do polemiki na temat ewentualnego dopuszczalnego proguodstępstwa od tych założeń. Co więcej, kłócić się może ona z jednymz założeń marketingu, jakim jest świadomość, że klient i jego oczekiwania to najważniejszaczęść biznesu5. Pomimo iż muzyka jako element sztuki zaspokaja potrzeby duchowe, co czyniją specyficznym produktem6, to będąc zawarta na nośnikach posiadających cenę4B. Dunaj Popularny Słownik Języka Polskiego, Wydawnictwo Wilga, Warszawa 2000, str. 3715Na podstawie przemyśleń własnych autora6D. Różańska Co oznacza formuła „kryzys estetyki”?, strona Akademii Rozwoju Zawodowego,http://www.arz.umcs.lublin.pl/wizytowka/osoby/Dorota_Rozanska/2_Estetyka.doc 28.09.084
  5. 5. i przeznaczonych do sprzedaży czyni ją automatycznie elementem marketingu7. Powoduje toswoistą dychotomię w zachowaniu wielu wytwórni niezależnych, które przeznaczają swojewydawnictwa na sprzedaż, świadomie zaniedbując jednocześnie, tak istotną w dalszymprocesie handlowej wymiany, promocję, a nierzadko i również nieodzowny aspekt na rynkumuzycznym jakim jest dystrybucja. Przy czym na tym zaniedbaniu cierpią zarównopotencjalni słuchacze – klienci, jak i sami twórcy sprzedawanej muzyki.Badania przeprowadzone na potrzeby tej pracy ukazać mają pozytywne zmianyw nastawieniu polskich niezależnych wydawców do kwestii marketingu. Coraz więcejwytwórni zaczyna dostrzegać, że biznesowe podejście do prowadzonej działalnościwydawniczej może nie tylko się nie kłócić, ale i pozytywnie wpływać na odbiórpublikowanych wydawnictw. Z jednej strony świadczyć mają o tym wyniki badaniaprzeprowadzonego wśród artystów nagrywających dla tego typu wydawców. Część pracyprzybliża działania subiektywnie wyselekcjonowanych trzech wytwórni niezależnych: MetalMind Productions, My Music Records oraz Wielkie Joł. Opis ich działań ma potwierdzić,że nawet przy licznych barierach, jakie stwarza polski rynek fonograficzny, można osiągaćsukcesy w równym stopniu artystyczne i komercyjne.7Opracowanie własne na podstawie www.abc-ekonomii.net.pl 28.09.085
  6. 6. 1. EWOLUCJA PUBLIKACJI MUZYCZNEJ ORAZ ŚWIATOWY RYNEKWYTWÓRNI FONOGRAFICZNYCH1.1 Publikacja muzyczna na przestrzeni wiekówNajprostsza definicja słowa „muzyka” mówi, że jest to sztuka układania dźwiękóww kompozycje8. Niezależnie od wartości efektu finalnego, jest to dziedzina sztuki w którejkażdy, kto potrafi wydobyć dźwięki z otoczenia, może być twórcą. Była więc możliwa dowygenerowania już przez tych prehistorycznych ludzi, u których rozwinęły się pierwszeelementy aparatu mowy9. W związku z tym można powiedzieć, że towarzyszy człowiekowiod początku jego wędrówki przez historię świata. Nie od razu był jednak w stanie swątwórczość utrwalić na nośniku. Jeszcze zaś później można było mówić o wydawcach owychnośników i przemyśle muzycznym takim, jakim będzie omawiany w dalszych rozdziałachniniejszej pracy.Wiedzę o tym, że muzyka istniała i zachwycała ludzi od wieków zawdzięczane jestdzisiaj w sporej mierze mnichom, podejmującym się niezwykle czasochłonnegoi kosztownego wyzwania, jakim było kopiowanie pieśni liturgicznych wyłącznie za pomocąwłasnych rąk. Dzięki nim, dzisiejsze społeczeństwo posiada jakąkolwiek wiedzę o muzycesprzed XV wieku, choć zapewne utrwalili oni zaledwie ułamek powstałej w ich czasachmuzyki. Dlatego też, za moment przełomowy w kontekście tematyki tej pracy należy uznaćrok 1465. Wtedy to odkryto najwcześniejsze zapisy nutowe pieśni liturgicznych. Wydarzenieto miało miejsce niewiele później od druku Biblii Gutenberga10.Za człowieka, który w niemalże równym stopniu, co Jan Gutenberg, przyczynił się dorozwoju publikacji muzyki, należy uznać Ottaviano Petrucciego, pochodzącego z Włochdrukarza, który wynalazł metalowe czcionki. Zastąpiły one stosowaną wcześniej technikędrzeworytniczą. W znacznym stopniu przyczyniło się to do popularyzacji muzyki11.Około roku 1520 angielski drukarz i autor, John Rastell, wprowadził innowacyjnąmetodę pojedynczego przedruku (ang. single-impression)12muzyki. Ta metoda przyjęła sięw Europie, szczególnie zaś we Francji, gdzie na szeroką skalę wykorzystywał ją PierreAttaingnant, paryski drukarz muzyczny. Technika Rastella okazała się o tyle przydatna, że8Słownik Wyrazów Obcych pod redakcją Elżbiety Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, str. 7529A. Stanisławska Neandertalczyk odzyskał głos, internetowe wydanie „Rzeczpospolitej”,http://www.rp.pl/artykul/9129,122706_Neandertalczyk_odzyskal_glos_.html 18.04.0810Wikipedia, wolna encyklopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_music_publishing, 25.05.0711Jw.12Jw.6
  7. 7. zapisy nut na pięciolinii, tekst oraz wszelkie dodatkowe notki zawierały się na pojedynczejstronie wydruku. Dzięki temu zapisane strony mogły być o wiele sprawniej i szybciejprodukowane. Oczywiście, metodę należało jeszcze udoskonalić. Okazało się bowiem, żeczęsto wydrukowane linijki nie układały się w linię prostą, a przybierały kształt fali i były poprostu krzywo wydrukowane. Dopiero za czasów Petrucciego metoda pojedynczegoprzedruku osiągnęła swoją doskonałość. Stanowiła główną technikę drukarską aż do XVIIwieku, kiedy to wyparła ją najnowsza metoda druku miedziorytowego.Do XVII wieku na możliwość tworzenia i rozwoju artysty największy wpływ miałozjawisko zwane mecenatem13. Mecenas sztuki, obejmujący danego artystę opieką, wspomagałgo głównie drogą finansową. Miał jednak wpływ i na inne aspekty związane z działalnościąmuzyczną twórcy, przez co dziś nie bezpodstawnie określa się ówczesną rolę mecenasa jakopołączenie wydawcy, menedżera, jak również producenta. Partytura jako jedyny możliwyzapis muzyczny nie był przeznaczony do sprzedaży, więc trudno w tym przypadku mówićo działalności komercyjnej, która z czasem stała się głównym celem wydawców. Jednak towłaśnie w XVIII wieku kompozytorzy tacy jak Wolfgang Amadeusz Mozart odkryli potencjałfinansowy, jaki wiązał się z odpłatnym dzieleniem się swoją muzyką, zarówno tej zapisanejna partyturach, jak i wykonywanej na żywo. Nazwisko Mozarta pada tu zresztąnieprzypadkowo. Po jego śmierci, partnerka życiowa austriackiego kompozytora –Konstancja Mozart - nie dawała zapomnieć o twórczości męża. Sprzedaż jego partytur,patronowanie powstającej biografii Mozarta czy organizacja koncertów z jego muzyką, choćniewątpliwie były to działania wynikające z dobrych chęci, w dzisiejszym, materialistycznymświecie bez oporów można by nazwać komercjalizacją twórczości jednego z największychtwórców w historii muzyki.14Historia ta pokazuje również, że stworzone dzieło staje sięwłasnością już nie tylko jego autora. Co więcej, na dalsze losy jego dorobku najmniejszywpływ zdaje się mieć on sam. I nawet wprowadzone na przestrzeni lat prawo autorskiecałkowicie tego problemu nie rozwiązuje.Analizując dzieje europejskiej muzyki w XVIII i XIX wieku, najwięcej przełomowychwydarzeń dotyczy Niemiec. Nie bez przyczyny mówi się o tym kraju jako o kolebcemuzycznych wydawnictw. To na niemieckich ziemiach pod koniec XVIII wieku powstawałypierwsze inicjatywy wydawnicze, takie jak np.: Breitkopf z Lipska15. Człowiek o tymnazwisku był wydawcą i drukarzem, który wsławił się głównie dzięki innowacyjnemu13Strona internetowa poświęcona sztuce Art Resources, http://www.geocities.com/rr17bb/index.html 25.V.0714N. Elias Mozart. Portret Geniusza, Wydawnictwo Fortuna i Fatum, Warszawa 2006, str. 8915zob. Oficjalna strona wydawnictwa Breitkopf & Härtel, http://www.breitkopf.com/news/start 25.05.077
  8. 8. podejściu w drukowaniu treści muzycznych. W 1795 roku do Breitkopfa dołączył niejakiHartel, za pomocą którego niewielkie przedsiębiorstwo rozpoczęło serię wydrukówkompletnych dzieł wielkich i sławnych muzyków, takich jak Beethoven, Haydn, Mozart,Schubert, Schumann czy Wagner. Panowie Breitkopf i Hartel okazali się być pierwszymiwydawcami dzieł bardzo wielu sławnych kompozytorów, m.in. Chopina, Schuberta, Liszta,Schumanna, Mozarta czy Hindemitha.Kolejnym, bardzo ważnym wydawnictwem, co ciekawe istniejącym do dniadzisiejszego, jest Schott Music z Moguncji16. Drukarnia powstała w 1770 roku i zajmowałasię głównie rozpowszechnianiem francuskich i włoskich oper, a potem także Stravinskyego,Orffa, czy Schoenberga.Dwadzieścia lat później, w Bonn, a później w Berlinie założono wydawnictwoSimrock17. Wydawano w nim głównie Beethovena, Haydna, Mendelssohna i Brahmsa.Rys.1. Strona tytułowa "Preludiów i fugów J. S. Bacha". Trzeci projekt wydawnictwa Simrockwraz z wydrukowaną ceną 12 franków (Francja).źródło: strona internetowa Queen’s University w Belfaście http://www.mu.qub.ac.uk/tomita/essay/simrock/9.2008Na początku XIX wieku Adolf Martin Schlesinger założył dom wydawniczyw Berlinie18i wydawał m.in. takie sławy jak Beethoven, Carl Maria von Weber oraz Felix16Oficjalna strona internetowa wydawnictwa Schott Music, http://www.schott-music.com/ 25.05.0717StadtMuseum Bonn, oficjalna strona internetowa,http://www2.bonn.de/stadtmuseum/inhalte/ausst_simrock.htm 25.05.0718Internetowa baza danych Nationmaster.com, http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Music-in-Berlin25.05.078
  9. 9. Mendelssohn. Jako, że rodzina Schlesingera wykazywała zacięcie do interesów, syn Adolfa,Maurice, postanowił rozszerzyć rodzinny biznes na inne kraje Europy i jakiś czas późniejotworzył dom wydawniczy w uroczej stolicy Francji. Tam rozprowadzano m.in. prace Lisztai Berlioza.Z kolei opery Kalmana, Lehara, Offenbacha, Stolza i Straussa wydawane były przezwiedeński dom wydawniczy Musikverlag Josef Weinberger of Frankfurt19, powstały w 1885roku.To tylko nazwy i przykłady najprężniej działających wydawnictw muzycznych w tymokresie. Dzięki faktowi, iż ta branża rozwijała się tak intensywnie, Niemcy awansowały doczołówki światowych propagatorów i wydawców muzycznych.O narodzinach rynku muzycznego w postaci, jakiej znamy dziś, można mówić dopierowraz z pojawieniem się możliwości zapisu muzyki jako takiej. Nie nut, a dźwięków takimi,jakimi zostały przez artystę muzyka zagrane. Taką możliwość dał rewolucyjny wynalazekThomasa Edisona – fonograf20, zademonstrowany światu w 1877 roku, a opatentowany rokpóźniej. Pierwszymi zarejestrowanymi dźwiękami były wersy dziecięcego wierszyka „Maryhad a little lamb” wyrecytowane przez samego konstruktora fonografu. Maszyna składała sięz trzech zasadniczych części metalowego cylindra i dwóch „ustników”, wewnątrz którychznajdowały się membrany z przytwierdzonymi do nich igłami. 10 lat później wynalazcatelefonu – Alexander Graham Bell – wraz ze swoim kuzynem Chichesterem A. Bellem iCharlesem Sumnerem Tainterem zaprezentowali urządzenie do zapisu i odczytu dźwiękuwłasnej konstrukcji. Jak się okazało, była to bardzo nieznacznie poprawiona wersjawynalazku Thomasa Edisona, której autorzy nadali nową nazwę „grafofon”21. Nietrudnoprzewidzieć, iż był to początek konfliktu między słynnymi konstruktorami i prześcigania sięw modyfikacjach swych wynalazków, na czym korzystała coraz bardziej rosnąca liczbanabywców tych urządzeń. Co ciekawe, doceniano w nich głównie walory rozrywkowe naprzekór intencjom Thomasa Edisona, który konstruował fonograf z myślą o wykorzystaniu gow takich celach jak nauka wymowy czy odtwarzanie fonograficznych książek dla ludziniewidomych. Grono przedsiębiorstw pragnących handlować wynalazkami Edisona i Bellastawało się coraz liczniejsze. W tym czasie powstała firma American Graphophone Company,z której wyłoniła się później Columbia Phonograph Company – istniejąca do dnia19Strona internetowa agencji Josef Weinberger Limited, http://www.josef-weinberger.com/weinberger/agents/jwabout.htm 25.05.0720M. Kominek Historia fonografii, cz. I, „Hi-Fi i Muzyka”, nr 11/02 (69)21Jw.9
  10. 10. dzisiejszego jako Columbia Records22. Jednak to założona przez wynalazcę gramofonu firmaEdison Records (choć na przestrzeni lat nazwa ta ulegała licznym modyfikacjom) jestuznawana za pierwszą wytwórnię fonograficzną23.Rys. 2 Reklama Edison Gold Moulded Records z 1903 rokuźródło: wikipedia.org, na licencji Creative Commons 9.2008W tym samym czasie co Bell, Emil Berliner również modyfikuje wynalazek Edisona,dając początek istnieniu gramofonowi.24Przez pierwsze lata urządzenie znajdowało się wcieniu popularności wynalazków Edisona i Bella. Już w 1912 roku jednakże Columbiaogłosiła, iż decyduje się sprzedawać wyłącznie płyty gramofonowe. W 1929 roku zaśreprezentująca interesy wynalazcy gramofonu Thomas A. Edison Incorporated ogłaszazaprzestanie produkcji fonografów. Był to ostateczny zmierzch tego urządzenia, pozwalającyjednocześnie w pełni rozwinąć skrzydła ekspansji gramofonów, do dziś chętniepreferowanych przez wielbicieli muzyki.Przełom wieków XIX i XX był również kolejnym znaczącym krokiem naprzód,22Jw.23Edison Cylinder and Disc Record Developmnet, http://www.engineeringexpert.net/cylinder.htm 27.09.0824M. Kominek, op. cit.10
  11. 11. w historii muzyki, szczególnie w kontekście jej promocji. Przyczynili się do tego tzw.pluggers – "przegrywacze" melodii i melodyjek, mający za zadanie zainteresować teatrymuzyczne i publiczność muzyką wydawnictw, w których pracowali25. Zdecydowanawiększość tych firm mieściła się przy Dwudziestej Ósmej Ulicy (Nowy Jork). Kaskadadźwięków, która bezustannie rozbrzmiewała na tejże ulicy, najprawdopodobniej byłaprzyczyną nazwania jej Tin Pan Alley – Ulicą Blaszanej Patelni. Nazwa ta posłużyłajednocześnie za nazwę organizacji zrzeszającą tych wydawców i twórców muzyki. Tamwłaśnie byli zrzeszeni tak znaczący dla muzyki popularnej twórcy jak George Gershwin,Irving Berlin czy Cole Porter26. Niewiele czasu trzeba było, by Tin Pan Alley zdominowałrynek muzyczny. Kompozycje zrzeszonych tam artystów w zdecydowanej większości stawałysię przebojami, nierzadko stając się z miejsca klasycznymi kompozycjami – wystarczywspomnieć "Mighty Lak A Rose", "Lovesick Blues" czy "God Bless America" (ostatni z tychnumerów jest uznawany powszechnie za nieoficjalny hymn Stanów Zjednoczonych27).Z historią Tin Pan Alley są związane dwa bardzo istotne fakty. Po pierwsze, możnaodnieść wrażenie, że działalność tej organizacji umocniła istotność nie tyle kompozytorów, cokompozycji – stały się one samoistnym bytem, również w kontekście prawnym. Choć napewno na ten stan rzeczy miały też wpływ inne czynniki, jak chociażby pojawienie sięfonografu, a później gramofonu, czy też zmiany zaszłe w samej muzyce. Na popularnościzyskiwały kompozycje krótsze i prostsze – powstające w większej ilości, przestawały byćdziełem życia kompozytora, jak to miało miejsce wcześniej, a produktem powstałymw głównej mierze ku uciesze mas. Pieczołowicie wykonanym, najwyższej jakości, ale dalejjednak produktem, mającym zadowolić klienta – słuchacza do czasu, gdy nie zaprezentuje musię nowego produktu – kompozycji – przeboju.Druga istotna kwestia to miejsce, gdzie dokonała się owa kolejna, muzyczno –wydawnicza rewolucja. W XX wieku to właśnie Stany Zjednoczone, potentat sztukipopularnej, w głównej mierze kreowały rynek wytwórni fonograficznych znany podteraźniejszą postacią.1.2 Rynek wytwórni fonograficznych na świecieXX wiek to czas narodzin wytwórni fonograficznych, takich jakie zdefiniowane sąw "Słowniku Terminów Muzyki Rozrywkowej" Adama Wolańskiego. Autor twierdzi, iż są to25D. Michalski Rock Przez Cały Rock, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, str 26926Portal poświęcony partyturom Parlorsongs.com, http://parlorsongs.com/bios/composersbios.php 25.05.0727American Treasures Of The Library Of Congress http://www.loc.gov/exhibits/treasures/trm019.html25.05.0711
  12. 12. "przedsiębiorstwa, zajmujące się nagrywaniem i wydawaniem płyt gramofonowychi kompaktowych oraz kaset magnetofonowych"28. Takie są podstawowe cele wytwórnimuzycznych, choć ubiegły wiek to czas, gdy zakres działalności tychże firm poszerzył sięm.in. o koordynowanie działań promocyjnych i dystrybucyjnych.Wytwórnie płytowe bywają często kontrolowane przez większe organizacje zwanegrupami biznesowymi (ang. music groups29). Owa grupa biznesowa jest najczęściejwłasnością międzynarodowej korporacji, której zainteresowania skupiają się nie tylko narynku muzycznym (np.: Warner Bros. jest wiodącym producentem filmów).W skład grupy biznesowej wchodzą różne mniejsze kompanie. Są to wydawnictwa, studianagraniowe, tłocznie płytowe, dystrybutornie albumów, wytwórnie płytowe.Od paru dekad światowy rynek muzyczny ma formę oligopolu. Aktualnie rządzony jest przeztzw. "wielką czwórkę"30. Są to grupy biznesowe (inna nazwa – „majors”), które kontrolująokoło 70% światowego rynku muzycznego31oraz około 86% rynku muzycznego w samychStanach Zjednoczonych32. "Wielką czwórkę" tworzą: Warner Music Group, EMI, Sony BMG,Universal Music Group.Universal Music Group jest, wg badań przeprowadzanych przez IFPI i NielsenSoundscan, obecnie największą grupą biznesową w przemyśle muzycznym. Powstała w 1924roku z inicjatywy Dr. Julesa Steina jako "fabryka talentów" i przyjęła pierwszą nazwę MusicCorporation of America (MCA)33. Już dwanaście lat później firma była coraz lepiejrozpoznawalna na rynku. Przyczynił się do tego Lew Wasserman, który sprawił, iż MCA stałasię wiodącą agencją reprezentującą największe postacie ze świata rozrywki34. Pod koniec lat40 przedsiębiorstwo zajmowało się także m.in. produkcją filmową, a już w latach 50 nabyłostudia filmowe Universal Studios i weszło w posiadanie części archiwów filmowychwytwórni Paramount. Zakup ten rozpoczął proces powiększania struktur MCA. Z czasemoddział muzyczny firmy, czyli MCA Music Entertainment Group nabył m.in. wytwórnięChess Records i Geffen Records.W 1995 roku alkoholowy potentat Seagram Company Ltd. wykupił 80% udziałów28A. Waloński Słownik Terminów Muzyki Rozrywkowej; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, str. 25729Wikipedia, wolna encyklopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Record_label 25.05.0730zob. P. Gałuszka Największe koncerny muzyczne – majors, blog poświęcony ekonomii kultury,http://pga.blox.pl/2007/06/Najwieksze-koncerny-muzyczne-majors.html 27.09.0831Stan na rok 2005 wg raportu IFPI, http://www.ifpi.org/content/section_news/20050802.html 27.09.0832Stan na pierwszą połowę 2008 roku wg raportu Nielsen Soundscan,http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3i4b1bef4c67a9bfcbc0f5a608253086a6 2.06.0833Universal Music Group, oficjalna strona intenetowa, http://new.umusic.com/history.aspx, 25.05.0734Jw.12
  13. 13. w MCA. Jednocześnie nowi właściciele postanowili zmienić nazwę kompanii. Od tegomomentu mówi się o Universal Studios, Inc., natomiast oddział muzyczny przemianowanyzostał na Universal Music Group..Trzy lata później doszło do kolejnego przełomowego wydarzenia. Inny lider na rynkumuzycznym, tj. PolyGram (kompania holdingowa utworzona w 1945 przez holenderską firmęPhilips) został wykupiony przez nowych właścicieli Universal Studios, Inc. PolyGramwłączono do struktur Universal Music Group.W lutym 2006 roku francuski konglomerat Vivendi S.A., po wykupieniu ostatnich20% udziałów w Universal Music Group od japońskiej firmy Matsushita, stał się jejwyłącznym właścicielem. Nie przeszkodziło jej to sukcesywnie się rozwijać, regularniepowiększając swe struktury o kolejne wytwórnie płytowe. Aktualnie Universal Music Groupjest pełnoprawnym właścicielem lub zajmuje się dystrybucją blisko stu firm, m.in. InterscopeRecords, Geffen Records, Def Jam Recordings, Roc-A-Fella Records, Koch Records.Najpopularniejszymi obecnie artystami, nagrywającymi dla tej kompanii muzycznej, są m.in.Amy Winehouse, Mika, Rihanna, Nelly Furtado i Timbaland35.EMI Group jest brytyjską kompanią muzyczną, składająca się z dwóch filarów: EMIMusic Publishing (największy na świecie "publisher", zarządzający prawami do ponadmiliona piosenek) oraz EMI Music.36Powstała ona w 1931 roku z połączenia GramophoneCompany oraz jednej z najstarszych brytyjskich gramofonowych kompanii, ColumbiaGraphophone Company. Początkowo funkcjonująca jako Electric & Musical Industries,zmieniła swą nazwę na EMI Ltd w 1971 roku (w tym samym niemalże czasie GramophoneCompany zostało przemianowane na EMI Records Ltd).37W latach 1979 – 1996 na rynkufunkcjonowała firma EMI Thorn, powstała z połączenia EMI Ltd. i największego na rynkubrytyjskim wytwórcę telewizorów i radioodbiorników Thorn Electrical Industries38. Powycofaniu udziałów przez akcjonariuszy Thorn EMI, kompania muzyczna przyjęła nazwęEMI Group PLC, pod którą funkcjonuje do dziś.Historia EMI Group to, tak jak w przypadku każdej dużej kompanii muzycznej,historia pełna wykupywania i sprzedawania wytwórni muzycznych, zmian właścicieli,modyfikacji struktur, wielkich sukcesów i porażek. Wystarczy wspomnieć, że to właśnie pod35Na podstawie ranking IFPI najlepiej sprzedających się na świecie albumów w roku 2007,http://www.ifpi.org/content/library/top-50-albums-2007.pdf 27..09.0836EMI Music Poland, oficjalny serwis informacyjny, www.emimusic.pl 25.05.0737EMI, oficjalna strona internetowa, http://www.emigroup.com/About/History/timeline.htm 25.05.0738Jw.13
  14. 14. szyldem EMI Records ukazały się albumy tak ważnych w historii muzyki artystów jak TheBeatles, Pink Floyd czy The Beach Boys, a w strukturze tej kompanii znajdują się (lubznajdowały) tak zasłużone wytwórnie jak Columbia Records (aktualnie podlegająca EMISony BMG), Parlophone czy Virgin Records. Przede wszystkim jednak EMI Group zapriorytet przyjmuje postęp w dziedzinie technologii produkcji, odtwarzania i promocjimuzyki. To EMI wykorzystało po raz pierwszy na swoich płytach stereofoniczny dźwięk39.Album "Mezzanine" Massive Attack – artysty związanego z EMI – jest pierwszym albumemw całości możliwym do odsłuchania poprzez Internet. W 2000 roku wydany przez EMIRecords "Hours…" Davida Bowiego jest pierwszym albumem muzycznym możliwym donabycia w formie mp3. Kompozycja "Dig In" Lennyego Kravitza jest zaś pierwszym video-singlem, udostępnionym poprzez Internet.40Jest to niewielka część prekursorskich działańEMI Group, których wciąż tej firmie przybywa.Poza wspomnianymi wyżej wytwórniami, w strukturach EMI Group znajdują się m.in.Blue Note Records, Mute Records, EMI Classics, Capitol Records, Hollywood Records.Obecnie najpopularniejszymi wykonawcami wydającymi pod szyldem EMI Records są NorahJones, Spice Girls, Joss Stone, Colinne Bailey Rae, Lily Allen41, choć najlepiej sprzedającymsię wykonawcą tak w historii tej wytwórni, jak i muzyki popularnej, od paru dekad pozostajezespół The Beatles42.Sony BMG Music Entertainment, Inc. to najmłodsza grupa biznesowa z czwórkiomawianych. Ta spółka joint venture powstała zaledwie w 2004 roku z połączenia SonyMusic Entertainment i BMG Entertainment43. W 1988 roku Sony Corporation nabyławytwórnię Columbia Records. Mając tylko tymczasowe prawo do nazwy tej wytwórni,w 1991 roku przemianowała ją na Sony Music Entertainment. Po 2004 roku, wytwórnia ta najapońskim rynku pozostaje wciąż autonomiczną jednostką. Z kolei BMG (Bertelsmann MusicGroup) to jeden z sześciu oddziałów firmy Bertelsmann. Powstał w 1987 roku jako częśćodpowiedzialna za muzyczną działalność przedsiębiorstwa.W strukturach Sony BMG znajdują się takie znaczące wytwórnie płytowe jak m.in.Epic Records, Arista Records, Zomba Music Group, J Records, a także sama ColumbiaRecords będąca najstarszą firmą fonograficzną na świecie (założona w 1888 roku w USA)39Jw.40Jw.41Op.cit.42http://classicrock.about.com/od/beatles/a/beatles_history_5.htm za Guiness Book of World Records43Sony BMG Music Entertainment, oficjalna strona internetowa, www.sonybmg.com 25.05.0714
  15. 15. i której symbolem wciąż sygnowane są albumy44.Najpopularniejsi artyści wydający dla Sony BMG to Justin Timbarlake, Avril Lavigne,Alicia Keys, Celine Dion, Daughtry45, a także Michael Jackson, którego album "Thriller" jestnajlepiej sprzedającym się albumem wszechczasów46.Ostatni z „wielkiej czwórki” – Warner Music Group – posiada zestaw cech, którewyróżniają go wśród pozostałych kompanii muzycznych. Po pierwsze, powstały w StanachZjednoczonych, pozostaje korporacją w pełni amerykańską – bez zagranicznych udziałowcówposiadających większość udziałów (jak np. Universal Music Group). W Ameryce Północnejma również swą centralę. Ponadto, można uznać, że jest to najmłodsza kompania muzycznaz tutaj omawianych. A to dlatego, iż w jej strukturach nie ma żadnej wytwórni powstałejprzed II Wojną Światową.Korzenie Warner Music Group Corporation sięgają roku 1929, kiedy to z inicjatywyJacka Warnera powstało Music Publishers Holding Company47, utworzone z potrzebyzdobywania i kontrolowania praw do muzyki wykorzystywanej w produkcjach studiafilmowego Warner Bros. Stąd już był tylko krok do założenia Warner Chappell Music,oddział wydawniczy do dziś zarządzający prawami artystów związanych z Warner MusicGroup.Jednak dopiero w 1958 doszło do utworzenia Warner Bros. Records, wtedy jeszczejako oddział Warner Bros. Po inkorporacji w latach 60tych kolejno Atlantic Records (dziśnajstarsza wytwórnia w Waarner Music Group) i Elektra Records, doszło do połączenia tychtrzech wytwórni pod nazwą WEA. Nazwa ta jest dziś używana wyłącznie poza granicamiStanów Zjednoczonych.W 2003, wskutek zadłużenia dotychczasowego właściciela i twórcy Warner MusicGroup, konglomeratu Time Warner, doszło do odsprzedaży kompanii muzycznej grupieinwestorów za 2,6 biliona dolarów amerykańskich. Od wielu lat spekuluje się o fuzji WarnerMusic Group i EMI Music, wzorem Sony BMG Music Entertainment, którzy dzięki tejoperacji osiągnęli nieznacznie mniejszy udział w rynku niż Universal Music Group (coobrazuje rysunek nr 3). W maju 2006 roku WMG odrzuciło ofertę wykupienia przez EMIMusic, by niewielki czas później samemu taką ofertę złożyć EMI Music (również44Jw.45Op.cit.46D. Winterman Thrills and spills and record breaks, news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7117000.stm30.11.0747Warner Music Group, oficjalna strona internetowa, http://www.wmg.com/about/ 25.05.0715
  16. 16. odrzuconą)48.Na dzień dzisiejszy na struktury Warner Music Group składa się około 40 wytwórnipłytowych. Poza wspomnianymi Warner Bros. Records, Atlantic Records i Elektra Records sąto Maverick Records, Reprise Records, Bad Boy Records, Roadrunner Records(najpotężniejsza niezależna wytwórnia wydająca muzykę metalową, wykupiona przez WMGw grudniu 2006 roku49). Najpopularniejszymi artystami wydawanymi przez Warner MusicGroup są Josh Groban, James Blunt, Linkin Park, Michael Buble oraz Led Zeppelin50.Rys 3. Podział rynku muzycznego w Stanach Zjednoczonych wg raportu Nielsen SoundScan(wykres po lewej) i światowa sprzedaż nośników fizycznych wg raportu IFPI (wykres poprawej)48Przepychanka między Warner Music I EMI, http://www.pb.pl/Default2.aspx?ArticleID=f2fd55c6-e1a8-4b28-b934-4ef6b8bc8b5d 28.06.0649Warner Music Group, oficjalna strona internetowa, http://www.wmg.com/news/article/?id=8a0af8120f88d9f4010f956206405504 25.05.0750Op.cit.16
  17. 17. źródło: opracowanie własnePowyższe wykresy przedstawiają podział rynku muzycznego na podstawie badańprzeprowadzonych przez Nielsen Soundscan (firma przeprowadzająca analizę rynków StanówZjednoczonych i Kanady51) oraz IFPI (Międzynarodowa Federacja PrzemysłuFonograficznego, zajmująca się także analizą światowego rynku muzycznego52). Wykres polewej obrazuje sytuację tylko na rynku amerykańskim w pierwszej połowie 2008 rokui powstał na podstawie sprzedaży zarówno nośników fizycznych (CD, DVD) jak i muzykiw postaci cyfrowej (głównie mp3)53. Obraz światowej sprzedaży muzyki (jednakżez wyłączeniem sprzedaży muzyki w postaci cyfrowej), przedstawiony na wykresie drugim,powstał na podstawie raportu IFPI z roku 200554.Oba wykresy, a także dane z lat ubiegłych, pomimo dzielących ich różnic, sąpotwierdzeniem dwóch istotnych faktów. Po pierwsze, z całej wielkiej czwórki to UniversalMusic Group niezmiennie rządzi rynkiem i nawet fuzja dwóch tak potężnych kompanii jakSony Music Entertainment czy BMG nie jest w stanie, jak na razie, tej sytuacji zmienić. Podrugie – niezależne wytwórnie wciąż mają silną pozycję rynkową, zwłaszcza poza granicamiStanów Zjednoczonych. Jest to zjawisko z wszech miar pozytywne. Pod względem czystobiznesowym, gdyż konkurencja, zwłaszcza przy tak wyrównanych szansach (przy założeniu,iż wytwórnie niezależne stanowią jeden podmiot gospodarczy, co w pewnym stopniu jestprawdą, zważywszy na nastawienie do konkurencyjnych firm niezależnych, panujące wtakich wytwórniach, wytwórniach dające się określić sformułowaniem „my, niezależni55), jestzawsze pozytywnym zjawiskiem, wpływającym na jakość ofert rywalów rynkowych. Ale teżi pod względem czysto ideologicznym. Muzyka z wytwórni niezależnych to muzyka wwiększości przypadków niezależna od panujących trendów i koniunktury. Nawet jeśliniezależne wytwórnie podobnie jak koncerny muzyczne traktują muzykę jako produkt, którytrzeba sprzedać, to nie zarabianie stoi na pierwszym miejscu, a muzyka56.Niezależnie jaki aspekt siły wytwórni niezależnych byłby rozpatrywany, nie sposóbobok tego zjawiska przejść obojętnie.51Nielsen Soundscan, oficjalna strona internetowa firmy, http://www.soundscan.com/about.html 27.09.0852Opracowanie własne na podstawie internetowej strony oficjalnej IFPI, www.ifpi.org 27.09.0853http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3i4b1bef4c67a9bfcbc0f5a608253086a6 zawww.soundscan.com 27.09.0854Międzynarodowa Federacja Przemysłu Fonograficznego, oficjalna strona internetowa,http://www.ifpi.org/content/section_news/20050802.html 27.09.0855zob. M. Zamorski, R. Zdubiel, Muzyka, Przyjaźń, Pieniądze. Raport o niezależnym rynku muzycznym,„Machina” 2000, Numer 4 (49), str. 4856Jw.17
  18. 18. 1.3 Istota niezależnych wytwórni fonograficznychNa dzień dzisiejszy określenie „wytwórnia niezależna” wciąż pozostaje tematemspekulacji, nieprzerwanym przez regulację prawną czy powszechnie akceptowalną definicję.Najbliższy ujęcia sedna sprawy jest portal Bemuso.com57, którego istota opiera się napromowaniu idei zakładania własnych wytwórni i poradnictwa w tym temacie, wspieraniuistniejących już wytwórni niezależnych oraz artystów tam wydających itp. Dokonuje się tamnawet podziału na wytwórnie typu „indie” (od „independent” – z ang. „niezależny”) oraz typuDIY (skrót od „Do It Yourself” – z ang. „zrób to sam”)58, jednak nie jest to tak istotnerozróżnienie, by kierować się nim w tej pracy.Najpopularniejszym powszechnie wyróżnikiem niezależnych wytwórni muzycznychjest to, że nie posiadają one własnych kanałów dystrybucji. Przestaje to być jednakże regułą wtych krajach, których wielkość pozwala co potężniejszym wytwórniom na własnądystrybucję, jak np. polski Metal Mind Productions czy niemiecki Nuclear Blast (osobnąkwestią pozostaje efektywność samodzielnej dystrybucji). Na rynkach brytyjskim iamerykańskim nawet najprężniej działające wytwórnie niezależne, jak np. Domino Records,korzystają z usług dystrybutorów podległych kompaniom muzycznym, jak chociażby REDDistribution (własność Sony BMG59) czy Alternative Distribution Alliance60.Drugie, bliższe jednoznacznej kategoryzacji wytwórni kryterium to procentowy udziałkompanii muzycznych we własności wytwórni. Brytyjska organizacja zrzeszającai reprezentująca niezależne wytwórnie, Association of Independent Music, jako kryteriumwłączenia w swoje struktury danej wytwórni uznaje przynależność wytwórni do kompaniimuzycznej w mniej niż w pięćdziesięciu procentach61. Kryterium to stało się powszechnieakceptowalnym.Bemuso.com przypomina na swoich stronach, że tym co składa się na niezależnośćwytwórni, jest jej mentalność, podejście w działalności na rynku i w traktowaniu artystów.Jest to rzecz warta zapamiętania, nawet jeśli na potrzeby tej pracy za kryterium niezależnościprzyjmę wspomniany wcześniej aspekt własnościowy.Spośród ogromnej liczby niezależnych wytwórni (sama Wikipedia w 2008 roku57Bemuso.com, http://www.bemuso.com/ 25.05.0758Jw.59RED: An Artist Development Company, oficjalna strona, http://www.redmusic.com/ 25.05.0760Alternative Distribution Alliance, podstrona witryny internetowej Warner Music Grouphttp://www.wmg.com/salesmarketing/?id=8a0af8120da8434e010dae0316a8054c 25.05.0761The Association Of Independent Music, strona oficjalna http://www.musicindie.org/219.asp?sub=Join%20AIM#6 25.05.0718
  19. 19. odnotowuje ich ok. 160062) warto odnotować czwórkę spośród nich, z których każda zapisałasię w historii światowej fonografii z innych powodów.Najstarszą wytwórnią na rynku amerykańskim63jest wciąż działająca Bomp! Records,założona w 1974 roku przez Greg’a Shaw’a, byłego pracownika Sire Records64. Z logiem tejwytwórni ukazały się pierwsze nagrania takich artystów jak Iggy & The Stooges, Devo czyThe Modern Lovers65. Wytwórnia ta jest najlepszym przykładem tego, co trzyma (lubpowinno trzymać) wytwórnię niezależną przy życiu. Nie przebojowe single, przynoszącekrótkotrwały zysk, a pasja i gust muzyczny zarządzających. To właśnie Bomp! Recordspodłożyło podwaliny pod późniejsze sukcesy takich gatunków jak punk czy powerpop. Inawet po śmierci założyciela, dzięki jego rodzinie, wytwórnia dalej dostarcza wiele dobrej,wyrafinowanej muzyki. Kwestią czasu pozostaje, by wytwórnia znów w znaczący sposóbprzyczyniła się do kolejnej muzycznej rewolucji.Domino Records, działając zaledwie od 1993 roku, już zdążyło dwukrotnie dokonaćprzewrotu na rynku muzycznym. Za pierwszym razem, wydając debiutancką płytę zespołuFranz Ferdinand, z przebojowym singlem „Take Me Out”, przełomowym dla gatunkuzwanego „nową rockową rewolucją”66(inni artyści zaliczani do tego nurtu to m.in. TheStrokes i The White Stripes67). Największym jednak sukcesem Domino Records stało sięwydanie innego debiutanckiego albumu – „Whatever People Say I Am, That’s What I’m Not”zespołu Arctic Monkeys. Album osiągnął status „najszybciej sprzedającej się płyty w historiibrytyjskiej muzyki”6869, przy czym sukcesowi komercyjnemu towarzyszył zachwytkrytyków70. Jest to również najwyżej notowana płyta wydana przez niezależną wytwórnięfonograficzną w zestawieniu najlepiej sprzedających się płyt roku 2006 wg Raportu IFPI71.62Wikipedia, wolna encyklopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Category:Independent_record_labels, 29.09.0863Na podstawie podstrony zespołu The Warlocks na mtv.com,www.mtv.com/music/artist/warlocks/artist.jhtmloraz oficjalnej strony internetowej wytwórni Bomp! Records, http://bomp.com/History.html 28.09.0864Jw.65Jw.66P. Gołębiewski XXI: Rock Nowego Wieku cz. 2, Magazyn Kultury Popularnej Esensja, nr 9 listopad 2007http://esensja.pl/magazyn/2007/09/iso/11_50.html67Jw.68Arctic Monkeys make chart history, http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4660394.stm 27.09.0869Rekord ten został pobity w 2007 roku przez album Leony Lewis „Spirit”, zważywszy jednak na fakt, iż został onwydany przez Sony BMG, można uznać debiutancki album Arctic Monkeys za najszybciej sprzedające sięniezależne wydawnictwo w Wielkiej Brytanii70zob. lista rankingów na http://en.wikipedia.org/wiki/Whatever_People_Say_I_Am,_That%27s_What_I%27m_Not 25.05.0771Międzynarodowa Federacja Przemysłu Fonograficznego, oficjalna strona internetowa,19
  20. 20. Należy jednak dodać, że kontrakt z Domino Records był nie przyczyną, a następstwemsukcesów, jakie zespół odnosił już wcześniej, niezwykle udanie promując swą muzykę przezInternet.72Pomimo sukcesów Domino Records na światowym, a przede wszystkim na rodzimymrynku, to Sanctuary Records tytułuje się największą niezależną wytwórnią w WielkiejBrytanii, jak również największym niezależnym właścicielem praw własności intelektualnejna światowym rynku muzycznym73. Tak jednakże było do czerwca 2007, kiedy ogłoszono, żefirma ta zostanie wykupiona przez Universal Music Group za 44,5 mln funtów74. Założonaw 1976 roku przez Andy Taylora i Rod’a Smallwood’a, późniejszych menedżerów heavy-metalowego zespołu Iron Maiden75, kontynuuje ona działalność jako management orazagencja koncertowa 76.Charakterystycznym elementem strategii tej wytwórni jest podpisywanie kontraktówz artystami już popularnymi i zasłużonymi, mających już wyrobioną bazę fanów77. IronMaiden są jednym z nielicznych zespołów, które zadebiutowały w Sanctuary Records..Innymi artystami, którzy związanymi byli z tą brytyjską firmą, są m.in. Dolores O’Riordan ,Lynyrd Skynyrd, Europe, Earth, Wind & Fire, Morrissey78.Rys. 4 Loga wytwórni fonograficznych Sanctuary Records, Koch Records, Bomp! Records orazDomino Recordsźródło: strony internetowe wytwórni oraz discogs.comhttp://www.ifpi.org/content/library/top-50-albums-of-2006.pdf 25.05.0772Arctic Monkeys make chart history, http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4660394.stm 29.01.0673Sanctuary may sell of some units, http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6301077.stm 26.01.0774Universal agrees to buy struggling Sanctuary,http://www.reuters.com/article/industryNews/idUSWLA015720070615?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0 15.06.0775Jw.76Profil wytwórni Sanctuary Records na Discogs.com, www.discogs.com/label/Sanctuary+Records 27.09.0877Wikipedia, wolna encyklopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Sanctuary_Records 25.05.0778Strona internetowego sklepu Sanctuary Records, http://store.sanctuaryrecords.com/ 27.09.0820
  21. 21. Na rynku amerykańskim największym potentatem na rynku wytwórni niezależnychjest Koch Records79. W 1991 Koch Entertainment, firma założona przez Michael’a Koch’a,została pierwszym niezależnym dystrybutorem katalogów wytwórni niezależnych narodzimym rynku amerykańskim. W ciągu piętnastu lat niewiarygodnie szybki rozwój firmypozwolił jej na tytułowanie się „Główną Alternatywą” („The Major Alternative” – gra słów,którą można interpretować zarówno jako główne źródło alternatywnej muzyki, jaki alternatywy dla „majorsów”)80. Na dzień dzisiejszy na struktury Koch Entertainmentskładają się: Koch Records (wytwórnia muzyczna powstała w 1999 roku), Koch Distribution(ramię odpowiedzialne za dystrybucję) a także Koch Vision, Koch Music Publishing, KochLorber Firms, Koch West oraz Koch Entertainment Canada81. Wśród artystów aktualniedystrybuowanych przez Koch Records, są między innymi Xzibit, Sinead O’Connor, InFlames, The Clipse, Hatebreed82. Koch zajmuje się dystrybucją katalogów takich wytwórnijak Death Row Records, Tzadik Records. czy Peaceville Records83.79KOCH Records, oficjalna strona internetowa, http://www.kochrecords.com/about/ 27.09.0880zob. The KOCH Entertainment Group Of Companies, http://www.kochent.com/default.htm 29.07.0881Jw.82The KOCH Entertainment Group Of Companies, www.kochrecords.com 27.09.0883KOCH Distribution, oficjalna strona internetowa, http://www.kochdistribution.com/labels.aspx 27.09.0821
  22. 22. 2. RYNEK WYTWÓRNI NIEZALEŻNYCH W POLSCE2.1 Rozwój wytwórni fonograficznych w PolsceWartym zauważenia faktem jest, iż początki przemysłu fonograficznego w Polscezbiegają się w czasie z pierwszymi ważnymi wydarzeniami fonografii światowej. Co jestczęsto podkreślane przez historyków, polska kultura muzyczna nigdy nie odstawała od nurtuświatowego, nawet w trudnej, zaborowej rzeczywistości84. Nie inaczej było w okresiepojawienia się fonografu. Pierwsze wzmianki o rewolucyjnym wynalazku Thomasa Edisonaukazały się w prasie już pod koniec roku 187885, zaś na łamach swych „Kronik” zachwycałsię nim Bolesław Prus. W Krakowie i we Lwowie odbyły się pierwsze prezentacjemożliwości fonografu, zaś w 1880 roku w Warszawie rozpoczęto sprzedaż pierwszych jegoegzemplarzy. Zainteresowanie fonografem, jak również i jego zmodyfikowaną wersją –gramofonem, wzrastało z każdym miesiącem. W sukurs popytowi na te urządzenia szłypowstające wytwórnie nagrań i sklepy muzyczne. Wprawdzie pierwsza wytwórnia –Fonografia – nie przetrwała zbyt długo, jednak już następne tego typu inicjatywy towarzystwGramofon i Zonofon zagościły w polskiej rzeczywistości na dłużej. Pierwsze polskie płytydatuje się na 1902 rok86, a były to w głównej mierze albumy gwiazd opery i wodewilu.Pierwszymi wykonawcami, których twórczość zarejestrowano na płytach to m.in. WiktorGrąbczewski, Janina Korolewicz-Waydowa czy Władysław Floryański.Wspomniane wcześniej wytwórnie i sklepy powstawały z pomysłu i na bazie kapitałuzagranicznego. Dlatego należy odnotować wytwórnię Syrena-Rekord jako pierwszą, w pełnikrajową wytwórnię87. Za datę jej powstania należy uznać 1908 rok, w początkowych latachfunkcjonująca jako Syrena-Grand-Rekord. 8884zob. Muzyka polska. Informator pod redakcją Stefana Śledźińskiego, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków1967, str. 130-13485J. Łętowski Magia czarnego krążka. ABC kolekcjonera płyt, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1981, str.32886Jw.87D. Michalski Za kulisami przeboju, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, str. 9588Jw.22
  23. 23. Przez pewien czas funkcjonowała również jako Syrena, by w 1928 roku zostaćostatecznie przemianowaną na Syrena-Electro. Dla wytwórni tej nagrywali tacy wykonawcyjak Mieczysław Fogg, Eugeniusz Bodo czy Hanka Ordonówna. Do września 1939 rokuwytwórnia Syrena wydała ok. 29 000 tytułów.89Rys.5 Polska płyta wytwórni Syrena- Electro, 1929 rok, “Uliczka w Barcelonie” tango z rewji“Coś wisi w powietrzu” Śpiewa Hanka Ordonówna z tow. chóru W.Danaźródło: www.akademia tanga.art.pl 9.2008Lata dwudzieste i trzydzieste dwudziestego wieku to dominacja na polskim rynkuwytwórni fonograficznych światowych potentatów, takich jak Columbia, Parlophone czyHMV. W ich repertuarze znajdował się światowy repertuar muzyki klasycznej, zaś z polskiejmuzyki – utwory rozrywkowe i muzyka operowa.Lata wojny i okupacji to również czas sukcesywnego niszczenia przez hitlerowskireżim dorobku kulturalnego Polski. Teatry, biblioteki, prasa, również instytucje związanez branżą fonograficzną – wszelkie przejawy życia kulturalnego były blokowane lublikwidowane. Także i w tych warunkach kultura polska przetrwała, schodząc do podziemia,jednak trudno uznać ten okres za rozwojowy dla polskiej fonografii.Pierwsze lata powojennej Polski to powolne podnoszenie się branży fonograficznejz upadku. W tym okresie na rynku prosperował śląski Gong, poznańska Mewa orazwarszawski Fogg-Record90, wszystkie te firmy upadły jednak jeszcze przed nadejściem89Tamże90P. Zieliński Scena Rockowa w PRL. Historia, organizacja, znaczenie, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2005, str.23
  24. 24. następnej dekady.Znacznie bogatszą historię miały działające w tych samych latach Polskie ZakładyFonograficzne. Powstały one na bazie angielsko-niemieckiej spółki Odeon, funkcjonującejjeszcze w Polsce międzywojennej91. Po II Wojnie Światowej przedsiębiorstwo niemal co rokuzmieniało nazwę. I tak w 1946 roku przemianowane zostało na Zakłady Fonograficzne„Muza”. W roku następnym, w wyniku upaństwowienia, nową przybraną nazwą byłaWarszawskie Zakłady Fonograficzne. Po kolejnych latach zmian w nazewnictwie i strukturzefirmy, w 1956 roku powstało Przedsiębiorstwo Państwowe „Polskie Nagrania”. Dziękiwyłączności na dokonywanie nagrań fonograficznych, firma ta wypracowała pozycję lidera,której nie zdołała zachwiać żadna inna wytwórnia powstała w latach Polskiej RzeczpospolitejLudowej. Wraz ze zmianą ustroju przeminęły lata świetności tego przedsiębiorstwa, jednakżefunkcjonuje ono do dziś (od 2005 roku jako Polskie Nagrania Sp. z o.o.). Jego zasługą jestprodukcja albumów tak zasłużonych wykonawców jak Marek Grechuta, Czesław Niemen czyLady Pank, jak również i rozpropagowanie na płytach gramofonowych zagranicznych gwiazdtakich jak Led Zeppelin oraz Madonna.W dwudziestym wieku muzyka wydawana była na świecie na różnych nośnikach i podjeszcze większą ilością form. Wśród takich kategorii wydawnictw jak longplay, singiel czyczwórka, w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i krajach bloku radzieckiego znacznąpopularnością cieszyły się tzw. „pocztówki dźwiękowe”92. Dominującym nośnikiem zarównona świecie, jak i na polskich ziemiach była płyta gramofonowa, potocznie zwana winylem.Jak zostało wcześniej wspomniane, P.P. „Polskie Nagrania” posiadały przez długi okres czasumonopol na publikowanie nagrań fonograficznych. Pozostawała też jedyną tłocznią płyt, doczasu gdy na tym polu konkurencję zaczęła stanowić firma Pronit93. Przedsiębiorstwo,którego pełna nazwa brzmi Zakład Tworzyw Sztucznych Pronit-Pionki, wywodzi się zpowstałej w 1923 roku Państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących94. Produkującpoczątkowo materiały wybuchowe, kleje itp., z czasem poszerzono produkcję o polichlorekwinylu, jak również i utworzono tłocznię płyt. Pozwoliło to Pronitowi zaznaczyć silnie swojąobecność w branży fonograficznej, jako firmie, z której usług korzystali wszyscy wydawcyfonograficzni w Polsce95. Jako wydawca, choć na tym polu firma działała sporadycznie,12291Polskie Nagrania, oficjalna strona internetowa, www.polskienagrania.com.pl 5.05.0892Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Poczt%C3%B3wka_d%C5%BAwi%C4%99kowa5.05.0893A. Kłoś, Ł. Kamiński Hity z fabryki amunicji i butaprenu, „Gazeta Stołeczna” nr 29, wydanie waw z dnia03/02/2007 - 04/02/2007, str. 894Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Pronit 6.05.0895P. Zieliński, op. cit., str. 12324
  25. 25. przyczyniła się do ukazania się albumów m.in. Anny Jantar czy zespołów Krzak oraz Kombi.Lata 90-te to głęboki kryzys przedsiębiorstwa, a w ostateczności jego upadek, a powstałe najego gruzach zakłady z branżą fonograficzną nie mają nic wspólnego96.Wg książki Dariusza Michalskiego „Za kulisami przeboju”, w ostatnich latachPolskiej Rzeczpospolitej Ludowej działało łącznie dziesięć firm fonograficznych97. Pozawyżej wymienionymi wartymi odnotowania są również: Tonpress (uchodzący zanajwiększego konkurenta Polskich Nagrań, wydawca płyt m.in. Brygady Kryzys, LechaJanerki, Kapitana Nemo98), Polton (w katalogu m.in. Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze”,Republika, Budka Suflera99), Wifon (m.in. Maanam, Formacja Nieżywych Schabuff,Lombard100), Savitor (Lady Pank, Perfect, Rezerwat101) oraz PolJazz (Tomasz Stańko,Stanisław Sojka, Dezerter102).Rys. 6 Singel winylowy „Serce” w wykonaniu Marka Grechuty i zespołu Anawa, wydawnictwoPronit, 1970 rokźródło: zasoby autoraPrzemysł fonograficzny PRL-u, choć obfitujący w wydawnictwa będące sukcesemkomercyjnym i fundamentalne dla polskiej muzyki, trudno ocenić jednoznacznie pozytywnie.96Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Pronit 6.05.0897Michalski M., Za kulisami przeboju, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, str. 10198Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Tonpress 6.05.0899Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Polton 6.05.08100Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Wifon 6.05.08101Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Savitor 6.05.08102Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/PolJazz 6.05.0825
  26. 26. Sytuacja polityczna nie pozostawała bez wpływu również i na tę branżę103. Cenzuraingerowała w treści zawarte na albumach, co często znacznie wpływało na ich ostatecznykształt. Ograniczone możliwości produkcyjne tłoczni powodowały, że popyt na wydawnictwaznacznie przekraczał podaż. Nieliczne firmy fonograficzne działały amatorsko, bezjakiejkolwiek dbałości o marketingowy aspekt. Dystrybutorzy, jak również i sami wydawcy,kierowali się w kształtowaniu oferty muzycznej własnymi gustami, rozmijając się częstoz rzeczywistym zapotrzebowaniem nabywców. Prawa autorskie były lekceważonew umowach z polskimi artystami, na niejasnych zasadach dystrybuowano nagraniazagranicznych wykonawców104. Brak regulacji prawnych był podstawowym katalizatoremwzrastającego piractwa fonograficznego. Pomimo pewnego unormowania rynku w następnejdekadzie, już nigdy nie udało się zatrzeć różnic dzielących polski i światowy rynekfonograficzny.Dopiero w latach 90-tych ubiegłego wieku ukształtował się w Polsce podział rynkufonograficznego, jaki „obowiązuje” na świecie. Wtedy to na rynku krajowym zadomowiły się„majors” – kompanie fonograficzne składające się na „wielką piątkę”, tj. Polygram, EMI,BMG, Warner Bros. oraz Sony Music. Każda z nich weszła w alians z lokalnymi wydawcami,kolejno: Izabelin Studio, Pomaton, Zic Zac, Polton, MJM Music PL105. Pierwsza połowapoprzedniej dekady to największe sukcesy tych firm na polu wydawniczym, zarówno jeszczejako wydawców niezależnych, jak i po nawiązaniu współpracy z „majors”. Najpopularniejsiwykonawcy tamtego okresu – Hey, Edyta Górniak, Wilki czy Varius Manx – to jednez licznych debiutów odkrytych przez „majors”. Lata 1995-1997 są nazywane „złotym”okresem polskiej fonografii106, obfitującej w rekordowe nakłady sprzedaży nośnikówfonograficznych (należy jednakże pamiętać, że przeważający procent tych nakładówstanowiły kasety magnetofonowe107, znacznie tańsze od płyty kompaktowej czy tracących napopularności płyt winylowych).Znaczący wpływ na sukces fonografii polskiej w tamtym okresie miały powstałew tym czasie organizacje takie jak ZAW STOART (Związek Artystów Wykonawców),SAWP (Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno -103zob. P. Zieliński, op. cit., str. 122-128104E. Obarski Złodziejskie prawo PRL nadal żywe, Konserwatyzm.pl – portal prawicowy,http://konserwatyzm.pl/content/view/3042/111/ 6.05.08105G. Brzozowicz Od buntu po konformizm, „Kontrapunkt” nr 4/5 (22/23), 17 maja 1998106M. Pęczak Kryzys fonografii, „Polityka” nr 40 (2472), 2.10.04107R. Sankowski Na fonograficznym dnie, „Gazeta Wyborcza” 13.12.0626
  27. 27. Muzycznych) czy przede wszystkim ZPAV (Związek Producentów Audio-Video). Każdaz nich chroni inne tzw. pole eksploatacji nagrań muzycznych: STOART i SAWP – prawwykonawców, zaś ZPAV – praw producenta (Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, zarządzającaprawami autorskimi twórców, powstało już w 1918 r.). ZPAV, będący Grupą KrajowąMiędzynarodowej Federacji Przemysłu Fonograficznego (IFPI), został założony w 1991 rokuz inicjatywy grupy osób związanych z branżą muzyczną (m.in. Andrzeja Puczyńskiego -muzyka zespołu Exodus, sprawującego funkcję przewodniczącego ZPAV)108. Nadrzędnympowodem zawiązania stowarzyszenia było reprezentowanie producentów legalnychfonogramów w obliczu wciąż wzrastającego poziomu piractwa fonograficznego.Podejmowane przez ZPAV akcje antypirackie były istotnym akceleratorem podpisaniaw 1994 roku Ustawy O Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych, dzięki której w tymsamym roku poziom piractwa fonograficznego spadł do 30%.109Związek kontynuuje walkęz piractwem m.in. poprzez współpracę z organami ścigania, przyznawanie nagród dlacelników i policjantów szczególnie zasłużonych na polu walki z piratami fonograficznymi,prowadzenie kampanii lobbingowych i edukacyjnych czy wprowadzenie w 1993 roku akcjiholografowania legalnych nośników dźwięków.Do inicjatyw ZPAV-u należą także: przeprowadzanie rankingów sprzedaży albumówfonograficznych (w tym TOP 100 – comiesięczna lista sprzedaży oparta na danychdystrybucyjnych oraz OLIS – cotygodniowa lista sprzedaży detalicznej w sklepach, równieżinternetowych), przyznawanie nagród za rekordowe liczby sprzedaży nagrań (Złota,Platynowa oraz Diamentowa Płyta)110oraz utworzenie Akademii Fonograficznej, przyznającejnagrody „Fryderyki” dla najwybitniejszych osiągnięć przemysłu muzycznego.Rys. 7 Platynowa płyta dla duetu Maciej Maleńczuk & Wojciech Waglewski za wydawnictwo„Koledzy”, Nagroda Muzyczna „Fryderyk”108Internetowa strona Związku Producentów Audio-Video, www.zpav.pl 17.05.08109Jw.110Już w Polsce Rzeczpospolitej Ludowej wytwórnie wręczały swoim artystom „złote płyty” za sprzedaż ponad160 tysięcy egzemplarzy albumu i ponad 250 tysięcy singla lub „czwórki”, zob. http://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C5%82ota_p%C5%82yta 17.05.0827
  28. 28. Źródło: www.malenczuk.art.pl, www.zpav.pl 9.2008Pomimo pojawienia się na rynku polskim zachodnich koncernów i odnoszonych przeznie sukcesów, pozycja niezależnych wytwórni fonograficznych rosła w siłę.111Wprawdziewiele firm zaprzestało działalności wydawniczej (m.in. Wifon, Tonpress, Arston), noweokoliczności gospodarcze były wystarczającym przyczynkiem do pojawienia się na ichmiejsce znacznie większej ilości nowych wydawców. Niezależne od wpływów organówpaństwowych, zakładane były często przez pasjonatów muzycznych lub samych muzyków(np. Akar – współprowadzona przez Kubę Płucisza z zespołu IRA112). Dzięki temu ofertawydawnicza tych firm spotykała się z bardzo dobrym odbiorem nabywców, pozwalając wieluz nich z powodzeniem funkcjonować do dnia dzisiejszego, pomimo wyniszczającego rynekfonograficzny problemu piractwa.Po nadzwyczaj udanej pierwszej połowie lat 90-tych, początek nowego wieku zastałpolską fonografię w głębokim kryzysie. Kryzysie, który w ocenie wielu dziennikarzypiszących o przemyśle muzycznym trwa do dziś, pomimo zmieniających się okoliczności.Paradoksalnie koniec ostatniej dekady XX wieku był okresem, kiedy niezależne polskiewytwórnie fonograficzne osiągały najlepsze wyniki. Przyczyną impasu „majors” w tymczasie było to, co wcześniej stanowiło o ich sile. Utrata kontaktu z zapotrzebowaniaminabywców sprawiła, że najpopularniejsze płyty polskich wykonawców wydane w tamtychlatach (m.in. „Nic Nie Boli, Tak Jak Życie” Budki Suflera, „A Gu Gu” Arki Noego) wydanebyły w niezależnych wytwórniach113. Debiutanckie płyty artystów, którzy wzbudzajązainteresowanie słuchaczy do dnia dzisiejszego (np. Golec uOrkiestra, Ścianka, Łzy) byłyzasługą małych wydawnictw, często zakładanych przez same zespoły. Promowani w tymczasie przez „majors” nowi wykonawcy jak Maja Kraft czy Rotary nie spotykali sięz akceptacją nie tylko krytyków, ale i samych nabywców114(krótkotrwały komercyjny sukcestzw. „boysbandu” Just 5 można uznać za wyjątek potwierdzający regułę115). Nasilała siękrytyka „Fryderyków”, określanej jako „zmowa koncernów” nagradzających główniewydawanych przez siebie artystów, przez co nagrody te stopniowo traciły na znaczeniu116. Nadodatek, wbrew panującej na światowym rynku fonograficznym tendencji, artyści111zob. G. Brzozowicz, Od buntu…, op. cit.112Biografia zespołu Ira na oficjalnej stronie internetowej, http://irarock.republika.pl/bio.html 27.09.08113M. Pęczak, M. Czubaj Kto tak pięknie gra?, „Polityka” nr 11 (2289), 17.03.01, str. 3114zob. P. Dunin-Wąsowicz Rock’n’roll niech zdycha, „Machina” nr 2 (23), luty 1998, str. 34115J. Cieślak Raport – Rynek fonograficzny w 1997 roku, „Rzeczpospolita” nr 16, 20.01.98116zob. B. Chacińśki Fryderyki: Nagrody Wewnętrzne, „Machina” nr 4 (49), kwiecień 2000, str. 4828
  29. 29. nagrywający wcześniej dla koncernów zaczęli wiązać się z wytwórniami niezależnymi. Jeśliuwzględnić fakt dobrze prosperującej niezależnej dystrybucji (KOCH Poland, Orange World,Centrum Dystrybucji Niezależnej), 58-procentowy udział niezależnych wydawców w rynkufonograficznym datowany na 1998 rok przestaje dziwić117.Rozwój niezależnego rynku fonograficznego w Polsce na początku nowego wieku toprzede wszystkim większa ilość firm o określonym profilu wydawniczym. Popularnośćmuzyki hip-hopowej przyczyniła się do prawdziwego urodzaju wytwórni ukierunkowanychściśle na ten gatunek muzyczny (Asfalt Records, EmbargoNagrania), lecz warto odnotowaćpojawienie się w tym okresie „rockowego” Rockers Publishing, „elektronicznego” SequenceRecords czy Jimmy Jazz Records, zajmującego się szeroko pojętą muzyką alternatywną.W tych okolicznościach również wielkie koncerny fonograficzne musiały dostrzec, żeinwestowanie w muzykę niszową może być sukcesem nie tylko artystycznym, alei komercyjnym. Efektem tych spostrzeżeń były nie tylko liczne umowy licencyjnei dystrybucyjne z mniejszymi wydawcami, ale i zakładanie własnych „sublabeli”. Wkrótceniemal cała „wielka czwórka” powołała do życia firmę-córkę, zajmującą się muzykąalternatywną (Sissy Records w BMG, Noff Records w Sony) lub hip-hopową (Baza Lebelw Pomaton EMI, Prosto w BMG)118. Trend ten okazał się nie tylko znacznie spóźnionyw stosunku do światowej fonografii, ale też i krótkotrwały – większość tych firm po kilkulatach zostało zamkniętych.W roku 2005 „majors” kontrolowały ok. 67% rynku fonograficznego w Polsce119. Odkilku lat liderem pozostaje Universal120(pełna nazwa – Universal Music Polska Sp. z o.o.121,firma powstała na bazie Polygram Polska). Dalsze miejsca zajmują: EMI (pełna nazwa – EMIMusic Poland122, do 2002 roku funkcjonująca jako Pomaton EMI123), Sony BMG (pełnanazwa – Sony BMG Music Entertainment Polska Sp z o.o.124, powstała w wyniku fuzji SonyMusic Polska i BMG Poland) oraz Warner Music Poland, który rozważał kilka lat temu nawetwycofanie się z polskiego rynku125. Podział rynku fonograficznego w Polsce między „majors”117zob. M. Zamorski, R. Zdubiel, op. cit., str. 47118Zob. P. Gzyl, Zależni niezależni. Giganci inwestują w alternatywę, „Dziennik Polski”, 22.06.02119Na podstawie materiałów z konferencji „Music on Internet: Information – Promotion – Distribution”http://www.polmic.pl/dmet/conference2006/posters/5gg.pdf 17.05.08120Na Podstawie raport na temat konkurencji na krajowym rynku produkcji i dystrybucji nagrań muzycznych,www.uokik.gov.pl 17.05.08121Universal Music Polska, oficjalna strona internetowa, www.universalmusic.pl 17.05.08122EMI Music Poland, oficjalna strona internetowa, www.emimusic.pl 17.05.08123Zmiany w Pomationie, http://www.old.vipnews.pl/cgi-bin/index.cgi?sciezka=04a_05_zmiany13&wydanie=5-7.04.2002 17.05.08124SonyBMG Music Entertainment, internetowa oficjalna strona, www.sonymusic.pl 17.05.08125Na podstawie materiałów z konferencji “Baltic Tour: Study of the music market In Poland”,http://www.swedishtrade.se/upplevelseindustrin/docfile/71671_Baltic%20Tour%20Poland.pdf 17.05.0829
  30. 30. a firmami niezależnymi upodobnił się tym samym do sytuacji na światowym rynku. Podobniewygląda sytuacja z systematycznym spadkiem sprzedaży albumów. W 2006 roku sprzedanow Polsce 7,9 mln płyt, co jest wynikiem gorszym o 1,1 mln w porównaniu z rokiempoprzedzającym. W tym samym roku próg sprzedaży wymagany do uzyskania przez albummiana „złotej płyty” został obniżony do 15 tys. nośników za wydawnictwo polskie i 10 tys. zawydawnictwo zagraniczne126(progi ustalone przez ZPAV w 1994 roku wynosiły 100 tys. i 50tys.), co w zgodnej opinii osób zajmujących się przemysłem muzycznym uznano za klęskępolskiej fonografii. Przyczyn tej sytuacji upatrywano w kilku czynnikach. Jednym z nich byłapopularność tzw. płyt premium, czyli darmowych krążków dołączanych do ilustrowanychmagazynów127. Wg danych ZPAV-u, w 2003 roku zostało w ten sposób rozprowadzonych 60mln płyt i kaset128, z czego znaczna ilość tych nośników zawierała nagrania muzyczne.W kolejnych latach „muzyczne” płyty premium zostały niemal całkowicie wyparte przezrozprowadzane w ten sposób filmy. Znacznie dłuższym procesem okazało się przekonanienabywców na powrót do kupowania muzyki w „tradycyjny” sposób (i po „tradycyjnych”,znacznie wyższych niż w przypadku płyt premium, cenach). Szybki zysk finansowy, jaki naumowach z wydawcami czasopism czerpały wytwórnie fonograficzne i artyści, zostałzniwelowany przez długotrwałe straty129.Rys. 8 Wykresy sprzedaży nośników CD w Polsce oraz wartości polskiego rynku muzycznegoźródło: www.gazeta.pl, na podstawie badań przeprowadzonych przez IFPI i ZPAV 9.2008Innym ważnym problemem nieustannie trapiącym zarówno polski, jak i światowyrynek muzyczny, jest piractwo fonograficzne. W nowym wieku nabrało ono nowego126Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C5%82ota_p%C5%82yta 17.05.08127zob. G. Brzozowicz Fonografia sama sobie winna, „Gazeta Wyborcza”, 28.12.06128G. Brzozowicz Trzeszcząca płyta, „Wprost” nr 5/2004 (1105), str. 90129Jw.30
  31. 31. wymiaru, w związku z rosnącą popularnością Internetu. Nielegalne nośniki CD stopniowotracą na popularności na rzecz plików komputerowych130(głównie w formacie MP3), którymiużytkownicy sieci Internet wymieniają się za pomocą tzw. serwisów P2P (ang. Peer-To-Peer– równy z równymi). Z informacji podawanych przez ZPAV wynika, że każdego dniaw Polsce jest ściąganych prawie 5 mln nielegalnych plików131. Badania przeprowadzonew 2006 roku przez firmę Gemius na rok 2005 mówiły o takiej liczbie plików w kontekściejednego tygodnia132, co najdobitniej świadczy o skali problemu. Pomimo rozwijającej sięlegalnej sieci dystrybucji plików (np. serwisy play.pl, melo.pl), w 2006 roku z ich usługskorzystało 2 mln internautów, przy dwukrotnie większej liczbie użytkowników sieci P2P133.W tym samym roku zapadły w Polsce pierwsze wyroki sądowe przeciwko piratominternetowym134, jednak pomimo starań organów ścigania, wydawców, organizacji, a niekiedyi samych muzyków, nielegalna dystrybucja muzyki w Internecie jest główną i wciążrozwijającą się chorobą trapiącą światowy przemysł muzyczny.Rosnąca ogólnodostępność Internetu nie musi jednak prowadzić do załamania sięprzemysłu muzycznego. Szczególnie w przypadku niezależnej fonografii może ona nadawaćinteresujące kierunki rozwoju. Również w Polsce coraz większą popularnością cieszą się tzw.netlabele135. Według internetowej encyklopedii Wikipedia, netlabel to „ogólna nazwa firmi nieformalnych grup zajmujących się szczególnym sposobem dystrybucji muzykiw Internecie, głównie w formie elektronicznej”136. Kiedy porównać stopień zaangażowaniadziałań marketingowych w netlabelach i tradycyjnych wytwórniach fonograficznych, trudnodostrzec diametralne różnice. Także w wytwórniach internetowych kładziony jest nacisk naopakowanie produktu, jakim jest album muzyczny – do nagrań (w formacie MP3 lub OggVorbis) dołączane są pliki przedstawiające okładki, a niekiedy też i całe książeczki. Promocjawydawnictw i marki samej wytwórni też jest istotnym aspektem. Różnica polega nawykorzystaniu w znacznie większym stopniu metod „marketingu partyzanckiego”(niekonwencjonalne działania marketingowe wykorzystujące środowisko naturalne grupydocelowej137), przez co koszty przeznaczone na reklamę wydawnictw są praktycznie zerowe.130T. Boguszewicz Koniec epoki piractwa muzycznego na CD, „Polska Gazeta Krakowska”, 29.01.08131A. Makosz, Ł. Sobiech Ściąganie plików bez kary, „Gazeta Prawna” nr 74, 16.04.07132T. Grynkiewicz Z prokuraturą przeciw P2P?, www.gospodarka.gazeta.pl,http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,33181,3630303.html 9.19.06133Jw.134J. Cieślak Do pięciu lat za posiadanie pirackich plików, „Rzeczpospolita”, 18.10.06135zob. J. Tomaszewski Netlabel, czyli muzyczny szwedzki bufet, http://www.obiektyw.net/artykul/netlabel-czyli-muzyczny-szwedzki-bufet-22.html 17.05.08136Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Netlabel 17.05.08137Strona internetowa poświęcona marketingowi partyzanckiemu, www.marketingpartyzancki.pl 27.09.0831
  32. 32. Wynika to z faktu, że zdecydowana większość netlabeli prowadzi działalność non-profit.Przeznaczając wydawaną przez siebie muzykę do darmowego pobierania na komputeryi dalszego jej kopiowania, czyni to jednocześnie bez łamania praw autorskich. Jest to możliwedzięki udostępnianiu tej muzyki na licencji Creative Commons. Organizacja ta daje artystommożliwość wyboru praw, na jakich publikowana jest ich twórczość w Internecie (zgodniez zasadą „pewne prawa zastrzeżone”)138. Pomimo iż w Polsce internetowy ruch wydawniczyznajduje się wciąż w początkowej fazie rozwoju (należy jednak zauważyć, iż wytwórnieinternetowe z założenia mają charakter międzynarodowy, dlatego trudno w tym przypadkumówić o lokalnych rynkach), ekspansja tego zjawiska wydaje się kwestią czasu. A pozytywnyodzew ze strony komercyjnych wydawców139każe przypuszczać, że wpłynie ono ożywiającona cały rynek fonograficzny w Polsce.Rozwój niezależnej fonografii w Polsce nie odbywa się jednakże wyłącznie na gruncieInternetu. Zauważalne w ostatnim czasie masowe opuszczanie przez artystów wielkichkoncernów fonograficznych może przypominać sytuację sprzed dziesięciu lat. To co różni tenaktualny trend od tamtego okresu to okoliczności tych transferów. Przede wszystkim na tenkrok decydują się artyści, którzy przeważnie byli dla dotychczasowej wytwórni źródłemnajwiększych dochodów. Uznając, że przy aktualnym statusie są w stanie obyć się bez opiekiwielkiej wytwórni, dążą do pełnej niezależności. Niezależności, która jest rozumiana nie tylkojako swoboda artystyczna, ale też jako większy udział w zyskach ze sprzedaży nagrań (stądteż nie decydują się na współpracę z istniejącymi już niezależnymi wydawcami, jak miało tomiejsce pod koniec lat 90-tych). W Polsce najświetniejszy przykład opłacalności podjęciatakiego ryzyka jest firma Kayax140. Wytwórnia, powstała z inicjatywy piosenkarki popowejKatarzyny Rooijens (posługującej się pseudonimem „Kayah”) oraz jej menedżera TomaszaGrewińskiego, odniosła spektakularny sukces, dzięki któremu sprawuję opiekę menedżerskąi wydawniczą nad ponad dziesięcioma artystami, będąc także agencją koncertową141. Napodobne posunięcie zdecydowały się też takie zespoły jak m.in. De Mono (powołując doistnienia wytwórnię De Monolit), Agressiva 69 (label 2-47 Records), Hedone oraz Dżem142.Nie zawsze muzycy, by zwiększyć kontrolę artystyczną, decydują się na współpracęz wytwórniami fonograficznymi. Szerokim echem odbiły się w świecie fonografii kontraktypodpisane przez Madonnę z agencją koncertową Live Nation czy Paula McCartney’a z siecią138Creative Commons Polska, http://creativecommons.pl 17.05.08139zob. M. Karpa, K. Szlendak Tłocznie w sieci, „Aktivist” nr 93 (marzec 2007), str. 22140zob. J. Cieślak Koniec misji dużych koncernów, „Rzeczpospolita”, 11.02.05141Oficjalna strona internetowa wytwórni Kayax, www.kayax.net 17.05.08142K. Kowalewicz Być jak Kayax, „Gazeta Wyborcza”, 11.04.0732
  33. 33. kawiarni Starbucks143. Również w Polsce możemy zaobserwować coraz więcej wejść narynek fonograficzny firm dotychczas niezwiązanych z tą branżą. Prekursorską rolę możnaprzypisać zespołowi Ich Troje144, którego album „7 grzechów głównych” był w 2006 rokusprzedawany za pośrednictwem kiosków i salonów sprzedaży RUCH S.A pod marką „RUCHi Muzyka”145.146Powodzenie tego przedsięwzięcia stanowiło wyraźny sygnał dlaprzedsiębiorstw, że mecenat nad sztuką może stanowić skuteczne narzędzie promocji.Sponsoring muzyczny, który jeszcze do niedawna należał w polskiej fonografii do wyjątków,przybrał na sile147. Sporo firm nie ograniczyło się do finansowania muzyków, alezadebiutowało również na polu wydawniczym. Warto wyróżnić dwa przypadki, jednez najczęściej komentowanych w mediach.Pierwszy z nich to działalność sieci drogerii Rossmann, która w styczniu 2007 rokuwystartowała z akcją „Pierwsza płyta”148. Jej celem jest umożliwienie artystomzadebiutowania na rynku fonograficznym, z czego dotychczas skorzystały takie zespoły jakZakaz Wyprzedzania, Gore czy Lili Marlene. Pomimo iż płyty są sprzedawane za niecałe 10złotych, inicjatywa Rossmanna ma też znaczące wady – artyści są pozbawiani praw domateriału na dwa lata149.Również w styczniu 2007 roku o ofertę fonograficzną poszerzyła swą działalnośćAgora S.A., m.in. wydawca dzienników „Gazeta Wyborcza” i „Metro”150. Nakładem Agoryukazały się dotychczas albumy takich wykonawców jak Edyta Górniak, Cool Kids Of Death,Ewa Bem, Shakin’ Dudi oraz koncerty T. Love i Myslovitz (na nośnikach DVD)151. Dowrześnia 2007 roku sprzedano łącznie 6 milionów płyt152, a każde wydawnictwo zostałonagrodzone złotą lub platynową płytą153. Także i w tym przypadku nie brakuje głosówkrytyki154. Wynikają one głównie z faktu, że formalnie wydawnictwa te funkcjonują jakoksiążki, do których płyty CD są dołączane jako bonus. Książki zaś, w przeciwieństwie do płyt143Madonna zarobi 120 milionów dolarów, http://www.tvn24.pl/1,1525099,druk.html 17.10.07144T. Grynkiewicz, V. Makarenko, Coraz więcej zespołów gra bez wytwórni płytowej,www.gospodarka.gazeta.pl, http://gospodarka.gazeta.pl/gospodarka/1,69806,4566483.html 10.10.07145RUCH wchodzi na rynek dystrybucji multimediów, Strona internetowa RUCH S.A.,http://www.ruch.com.pl/centrum_prasowe/komunikaty_prasowe/aktualnosci/art18.html 12.18.06146Już w 2003 roku solowa płyta lidera zespołu, Michała Wiśniewskiego, była sprzedawana jako dodatek dogazety „Fakt”, jednak jej producentem była wytwórnia Universal, ówczesny wydawca zespołu147K. Kowalewicz Dźwięki sponsorowane, czyli jak wydać płytę, „Gazeta Wyborcza”, 23.02.08-24.02.08148K. Kowalewicz Płyty łódzkich muzyków po 9,99 zł, Łódź – Gazeta.pl,http://miasta.gazeta.pl/lodz/1,35136,3854277.html 16.01.07149R. Zieliński Kup pan płytę, czyli uroki niezależności, „Gazeta Wyborcza” 5.02.08150G. Kopacz W poszukiwaniu drugiej i trzeciej nogi, „Forbes” nr 02/08, str. 114151Strona internetowa Agory S.A., www.agora.pl, 17.05.08152G. Kopacz, op. cit.153T. Grynkiewicz, V. Makarenko, op. cit.154zob. J. Szubrycht Kłopot Z Agorą, http://szubrycht.wordpress.com/2008/02/17/klopot-z-agora/ 17.05.0833
  34. 34. muzycznych, nie są objęte podatkiem VAT. Proceder Agory jest tym samym postrzeganyjako wyniszczający niezależnych wydawców, których budżet nie pozwala na wydawaniealbumów w podobnej formie, tym samym będących obciążonymi 22-procentową stawkąVAT.2.2 Najbardziej istotne wytwórnie niezależne w PolsceNa wstępie należy zaznaczyć, że „najbardziej istotne” jest określeniem nie tylenieprecyzyjnym, co subiektywnym. Istnieją oczywiście wymierne czynniki, jak chociażbywielkość sprzedaży czy ilość zdobytych nagród przez artystów danej wytwórni. Każdaz opisanych poniżej wytwórni zapisała się w historii polskiej fonografii z innych powodów,dzięki którym określenie ich mianem istotnych nie należy do nadużyć.Wyboru wytwórni dokonałem wśród tych wciąż istniejących i funkcjonujących napolu wydawniczym. Dwie spośród wyróżnionych – Metal Mind Productions oraz My MusicRecords – będą przedmiotem głębszej analizy w następnym rozdziale tej pracy.Metal Mind Productions (pełna nazwa: Metal Mind Productions Sp. z o.o.155) jestfirmą założoną w Katowicach w 1987 roku z inicjatywy Tomasza Dziubińskiego,sprawującego do dnia dzisiejszego funkcję jej prezesa156. Pracując jako dziennikarzmuzyczny, zetknął się z zespołem Kat, który w roku 1984 poprosił go o opiekęmenedżerską157. W ramach tej opieki rozpoczął organizowanie koncertów, które w miaręupływu czasu i rozwoju kariery zespołu Kat angażowały coraz większy kapitał zarównofinansowy, jak i ludzki. Wkrótce zaś „pod skrzydła” Tomasza Dziubińskiego i jegopomocników trafiły też takie zespoły jak Turbo, Stos, Wilczy Pająk i Dragon, co nieuchronnieprowadziło do zaistnienia potrzeby usankcjonowania na rynku tej domorosłej agencjikoncertowej. Potrzeby tym bardziej koniecznej, jako że osobom fizycznym znacznie trudniejlub wręcz niemożliwe było np. wynająć obiekt lub studio nagraniowe. Skazywało to nawspółpracę z firmami i tym samym ponoszenie dodatkowych kosztów. Dlatego też MetalMind Productions powstało jako firma zajmująca się organizacją koncertów158. Do dniadzisiejszego zresztą jest to istotny element działalności tej firmy i na tym polu odnosi wciążsukcesy – poza pojedynczymi eventami MMP może się pochwalić organizacją Metalmanii,155TeleAdreson – spis firm, adresy, http://www.teleadreson.pl 22.04.08156Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Metal_Mind 22.04.08157L. Gnoiński, J. Skaradziński Encyklopedia Polskiego Rocka, In Rock, Poznań 2001, str. 164158D. Kempny, Tomasz Dziubiński: Pracuję od świtu do nocy, „Trash’em All” nr6/200134
  35. 35. największego festiwalu w Europie Środkowo – Wschodniej czy pamiętnego koncertuMonsters Of Rock w 1991 roku, który zgromadził rekordową na owe czasy publikę rzędu35000 widzów.Działalność Tomasza Dziubińskiego jako menedżera nie sprowadzała się wyłączniedo organizowania koncertów. Tak jak działalność zespołów nie może sprowadzać się doprezentacji muzyki na żywo i niezbędnym w ich promowaniu są wydawnictwa fonograficznez ich twórczością. Początkowo, ze względu na wspomniane uwarunkowania prawne, jakoosobie fizycznej nie wolno było Dziubińskiemu wydawać płyt, w związku z czymodsprzedawał licencje na nagrania zespołów skupionych wokół siebie firmom państwowymtakim jak np. Wifon czy Pronit159. Kwestią czasu było poszerzenie działalnościnowopowstałej firmy Metal Mind Productions o wydawanie i dystrybucję fonogramów.Pierwsze albumy zostały wydane w roku 1988160. Od roku 1992 pod szyldem wydawniczymMetal Mind Records ukazały się albumy wykonawców z szeroko pojmowanego rocka imetalu, w tym tak renomowanych nazw jak SBB, TSA, Acid Drinkers, Vader, Turbo czyClosterkeller. MMP ponadto jest przedstawicielem na Polskę m.in. Roadrunner Records161,Century Media162i Season Of Mist163. W ciągu 20 lat działalności firma TomaszaDziubińskiego zakupiła około 1000 licencji oraz sprzedała 10 mln nośników (w samym roku2007 – 700 tys.), zdobywając ponad 10 złotych płyt164. Metal Mind Productions to takżewydawca najdłużej regularnie ukazującego się w Polsce miesięcznika poświęconego muzyce– Metal Hammer. W 2002 roku firma poszerzyła zakres działalności o produkcję i publikacjęmuzycznych DVD165. Na rok 2008 firma zapowiada opublikowanie ponad dwustuwydawnictw muzycznych166, co pozwala przypuszczać, że pozycja jednego z największychniezależnych producentów na rynku polskim167zostanie utrzymana.Historia My Music Records jest w głównej mierze historią UMC Records. Pod takimszyldem funkcjonowało początkowo wydawnictwo założone przez Remigiusza „Remika”159L. Gnoiński, J. Skaradziński, op. cit.160Jw.161Metal Mind Productions, strona oficjalna, http://www.metalmind.pl/index.php?dzial=ofirmie 23.04.08162Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Century_Media 23.04.08163Oficjalna strona internetowa wytwórni SEASON OF MIST,www.phonopaca.com/en/members/season_of_mist/season.htm 23.04.08164A. Chorębała METAL MIND: Szerokie Horyzonty, Ultramaryna.pl, marzec 2008www.ultramaryna.pl/tekst.php?id=698165Metal Mind Productions, strona oficjalna, http://www.metalmind.pl/index.php?dzial=ofirmie 23.04.08166P. Piotrowicz Zbilansowani, http://muzyka.onet.pl/10172,1460326,wywiady.html?drukuj=1 22.04.08167Na podstawie Raportu na temat konkurencji na krajowym rynku produkcji i dystrybucji nagrań muzycznych,www.uokik.gov.pl 23.04.0835
  36. 36. Łupickiego i Dominika „Urbana” Urbańskiego168. Firma założona 13 listopada 2001169,startowała, podobnie jak Metal Mind Productions, z pozycji agencji koncertowej (jejzapleczem był również sklep muzyczny Underground Music Center, którego nazwa jestrozwinięciem skrótu w nazwie wytwórni)170. Nie zaprzestała w późniejszych latach tego typudziałalności, organizując duże koncerty pokroju Bless Da Mic czy kilka edycji New YorkerHip-Hop Festival. Wszystkie te imprezy organizowane były w stolicy Wielkopolski -Poznaniu i właśnie z tego regionu pochodzi zdecydowana większość artystów nagrywającychdla UMC Records (sama siedziba firmy również znajduje się w tym mieście)171. Pierwszymalbumem wydanym przez UMC Records był „Rapnastyk” poznańskiego rapera Owala172.W następnych latach wytwórnia wydała albumy takich artystów jak Mezo, Ascetoholix, 52Dębiec czy Endefis, jednak największą popularność zyskał album „Wideoteka” zespołu JedenOsiem L z Płocka. Sukces albumu, którego nakład w kwietniu 2004 roku przekroczył 35 000egzemplarzy (co pozwoliło uznać album za „złotą płytę”173), przyczynił się nie tylko dogwałtownego rozwoju firmy, lecz także do modyfikacji wizerunku firmy jako wydawcy.Początkowo nastawiona na muzykę hip-hop, z czasem brzmienia proponowane przez artystówUMC Records były bliższe muzyce popularnej, a promocja ich dokonań stawała się corazintensywniejsza. Do dziś artyści związani z poznańskim wydawcą spotykają się z krytykąśrodowiska muzycznego, zarzucające im zbyt silną promocję jak na muzyków wywodzącychsię z kręgów sztuki niezależnej174. Krytyka ta zmniejszyła się, gdy w roku 2005 firmauruchomiła label My Music Records, który miał na celu skupiać wokół siebie wykonawcówzajmujących się gatunkami innymi niż hip-hop175. Większość wzbudzających kontrowersjewykonawców przeszła do nowopowstałego labela, zaś dyrektorem artystycznym UMCRecords został w 2006 roku Przemysław „Hans” Frencel, muzyk zespołu 52 Dębiec, coprzypuszczalnie miało na celu pomóc odzyskać labelowi wiarygodność jako labela hip-hopowego. Jednak już rok później Frencel zakończył współpracę z UMC176(zarówno jakodyrektor artystyczny, jak i muzyk), a przyszłość tej marki stanęła pod znakiem zapytania.Jednocześnie wraz z upadkiem UMC Records coraz prężniej rozwijał się label My168A. Cała, R. Miszczak, Beaty, rymy, życie. Leksykon muzyki hip-hop; KURPISZ, Poznań 2005, str. 555169Wikipedia – wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/UMC_Records 22.04.08170A. Cała, R. Miszczak, op. cit.171My Music Records, strona oficjalna, http://www.my-music.pl/index.php?id=onas 22.04.08172A. Cała, R. Miszczak, op. cit.173Złota „Wideoteka” Jeden Osiem L, http://muzyka.wp.pl/g,0,id,4987,w,wi,niusy.html 22.04.08174A. Cała, R. Miszczak, op. cit.1753 lata UMC Records, oficjalne oświadczenie Remigiusza Łupickiego, Rap Graffiti Breakdance Hip-Hop.pl,http://www.hip-hop.pl/news/projector.php?id=1130750682 22.04.0817652 Dębiec – wizytówka wykonawcy w Muzzo.pl, http://www.52debiec.muzzo.pl/ 22.04.0836
  37. 37. Music. W roku 2007 z firmą Remigiusza Łupickiego (której nowa nazwa brzmi My MusicSp. z o.o.177) jest związanych 70 artystów178, m.in. Indios Bravos, Hurt, Eldo oraz AgnieszkaWłodarczyk, z czego połowa to wykonawcy, których albumy w barwach My Music byłyjednocześnie fonograficznymi debiutami179. W tym samym roku firma wprowadziła na rynek80 tytułów, sprzedanych w łącznym nakładzie 200 tysięcy egzemplarzy, uzyskując 10-procentowy udział w rynku wg niezależnych badań Nielsen Music Control180. Czyni ją to tymsamym największym polskim wydawnictwem muzycznym z w pełni polskim kapitałem181.Jednocześnie jest to pierwsza polska wytwórnia fonograficzna z filią w StanachZjednoczonych, uruchomioną w listopadzie 2007 roku182(w planach wytwórni jest takżeuruchomienie oddziałów na Wyspach Brytyjskich183).O warszawskiej firmie S.P. Records (pełna nazwa: „S.P. Records” Sp. z o.o.184) z całąpewnością można powiedzieć, że powstała z potrzeby chwili. Założona została przezSławomira Pietrzaka, byłego gitarzystę rockowego zespołu Kult. W Berlinie Zachodnim,gdzie mieszkał od końca lat 70-tych185, stawiał swoje pierwsze kroki w przemyślemuzycznym, organizując koncerty oraz biorąc udział w zlotach niezależnych wydawcówmuzycznych Berlin Independent Day186. Jako kolekcjoner „białych kruków” fonograficznych,początkowo celem Pietrzaka jako wydawcy były reedycje niedostępnych na rynku albumówlub specjalne wydania kolekcjonerskie. Pierwszym wydanym fonogramem SP Records byłakompaktowa wersja dzieła zespołu Kobranocka „Kwiaty Na Żywopłocie” z roku 1991187(zawydania na kasecie i winylu były odpowiedzialne inne firmy188). Za dystrybucję wydawnictwlabetu w Polsce była odpowiedzialna firma Pomaton189. Za namową Kazika Staszewskiego –wokalisty zespołu Kult – Sławomir Pietrzak wrócił do Polski w 1992, by na ojczystej ziemizająć się działalnością wydawniczą „na poważnie”190. W 1993 roku firma SP Records,177TeleAdreson – spis firm, adresy, http://www.teleadreson.pl 22.04.08178P. Piotrowicz, op. cit.179Jw.180My Music Records, oficjalna strona internetowa, http://www.my-music.pl/index.php?id=onas 22.04.08181Taniaplyta.pl, sklep internetowy My Music Records, http://www.taniaplyta.pl/about.aspx 22.04.08182My Music otwiera filię w USA,http://www.muzyka.pl/news/pokaz/13184/my_music_otwiera_filie_w_usa.html 22.04.08183P. Piotrowicz, op. cit.184TeleAdreson – spis firm, adresy, http://www.teleadreson.pl 22.04.08185W. Weiss, Krutkie kazanie na temat jazdy na maxa 2, „Teraz Rock” 2007, nr 10 (56), str. 57186J. Cieślak, Niekomercyjność, „Rzeczpospolita”, za http://www.staszewski.art.pl/ludzieizespoly/index.php?id=sp 22.04.08187Wizytówka wytwórni SP Records w portalu Archiwum Polskiego Rocka,www.archiwumrocka.art.pl/64,1,wytwornia.html 22.04.08188Wizytówka zespołu Kobranocka w portalu Archiwum Polskiego Rocka,www.archiwumrocka.art.pl/219,0,wykonawca.html 22.04.08189W. Weiss, op. cit.190Jw.37
  38. 38. jako w pełni niezależny producent i dystrybutor, stała się faktem191.Pierwszym i zarazem jednym z największych sukcesów komercyjnych i artystycznychwydawnictwa jest album zespołu Kult „Tata Kazika” (ponad 600 tysięcy sprzedanychnośników)192. Do dziś zespół ten jest bez wątpienia najważniejszym wykonawcą w kataloguwytwórni, którego albumy wydawane do dnia dzisiejszego dostarczają kolejnych wyróżnieńw postaci złotych i platynowych albumów. Również liczne poboczne projekty muzykówKultu są opatrzone marką SP Records (pierwszy solowy album Kazika Staszewskiego „12groszy” był jednocześnie pierwszą platynową płytą wydaną przez SP Records)193. Inniwykonawcy związani aktualnie lub w przeszłości umową wydawniczą z wytwórniąSławomira Pietrzaka to m.in. Happysad, Strachy Na Lachy, Pidżama Porno, Blade Loki194.Rys. 9 Rewers płyty Kazika Na Żywo „Las Maquinas De La Muerte” z kontrowersyjnymkomunikatem, wydawca S.P. Records, 1999źródło: zasoby autoraWażnym wkładem wytwórni w historię polskiej muzyki, są pierwsze wydawnictwazawierające nagrania polskich wykonawców z gatunku hip-hop, jak debiutanckie albumyzespołów Kaliber 44, Wzgórze Ya-Pa-3 oraz składanki „Sp Records” oraz „Hip-hopla”195.191S.P. Records, oficjalna strona internetowa, www.sprecords.com.pl 22.04.08192J. Cieślak, „Muzyka pachnie jak kobieta” – Rozmowa z Sławomirem Pietrzakiem, muzykiem, wydawcą Kultu,Kazika, szefem SP Records, „Rzeczpospolita”, 7 grudnia 2001193S.P. Records, oficjalna stronainternetowa, www.sprecords.com.pl 22.04.08194Jw.195Internetowa encyclopedia HiPHOPedia, www.hiphopedia.info/index.php?site=show_label&id=6 22.04.0838
  39. 39. Dzięki temu, że firma zajmuje się również produkcją teledysków oraz nagrań (w studiu„Słabe Studio” należącym do firmy), publishing prowadzony przez SP Records jest dlawykonawców tej wytwórni znacznie bardziej rentowny196. O dbałości o artystów możeświadczyć też skala zaangażowania wytwórni w walkę z piractwem muzycznymi internetowym (na co może mieć wpływ fakt, że wg IFPI nagrania Kultu i Kazika sąnajczęściej nielegalnie pobieranymi plikami z muzyką polską)197.Niemal każdej wytwórni fonograficznej można przypisać mniejsze bądź większesukcesy, mierzone skalą wagi historycznej ich wydawnictw tudzież osiągniętych nakładówsprzedaży. Często u źródeł sukcesu albumu leży odpowiednia dystrybucja, dzięki której niema problemu dla potencjalnego klienta zaznajomienie się i nabycie płyty lub innego nośnika.W tym kontekście należy wyróżnić warszawską Fonografikę, wg raportu ZPAV jednegoz najlepszych dystrybutorów na rynku muzycznym oraz wiodącego w polskim segmencierynku198. Firma założona w 2002 roku (najpierw w postaci spółki cywilnej, następnieprzekształcając się w spółkę jawną o nazwie Fonografika Jacek Caba Spółka Jawna199)początkowo zajmowała się jedynie dystrybucją albumów wydawanych pod własną marką.Dopiero w 2004 roku firma zaczęła świadczyć usługi dystrybucyjne innym krajowymproducentom fonogramów200. Liczba labeli, z którymi współpracowała Fonografikadystrybucyjnie wciąż rośnie i wśród nich znajdują się tak uznane marki jak Ars Mundi,Polskie Radio, W Moich Oczach201, jak i wydawnictwa nierzadko powstałe na okolicznośćjednego albumu. Na tym polu za swoje największe sukcesy firma Jacka Caby uznajedystrybucję wydawnictw Bogusława Morki (dwie platynowe płyty), Leszka Możdżera(„Piano” – złota płyta” czy nagrodzone diamentową płytą „Dzieła Wszystkie FryderykaChopina” (warto jednakże wspomnieć, że za dystrybucję jednego z największych hitówfonograficznych 2007 roku wydanego przez T1-Teraz – „Yugopolis” – był odpowiedzialnywyjątkowo Universal Music Group202). Do największych sukcesów wydawniczychFonografiki należy album Peja / Slums Attack „Najlepszą obroną jest atak” (20 tysięcy196S.P. Records , oficjalna strona internetowa, www.sprecords.com.pl 22.04.08197Forum Kultu, Kazika i Buldoga / OŚWIADCZENIE S.P. RECORDS O ZABEZPIECZENIU PŁYTY L-DÓPYwww.kult.art.pl 22.04.08198Fonografika, oficjalna strona internetowa, www.fonografika.pl 24.04.08199Na podstawie Raportu na temat konkurencji na krajowym rynku produkcji i dystrybucji nagrań muzycznych,www.uokik.gov.pl 23.04.08200Jw.201Fonografika, oficjalna strona internetowa, www.fonografika.pl 24.04.08202Na podstawie listy sprzedaży Top 50 za rok 2007, oficjalna strona Związku Producentów Audio Video,http://zpav.pl/top50.asp?lang=pl 24.04.0839

×