Achegamento ao tema

413 visualizações

Publicada em

Poderás coñecer un pouco o mundo dos ferreiros e o seu traballohg

Publicada em: Educação
0 comentários
0 gostaram
Estatísticas
Notas
  • Seja o primeiro a comentar

  • Seja a primeira pessoa a gostar disto

Sem downloads
Visualizações
Visualizações totais
413
No SlideShare
0
A partir de incorporações
0
Número de incorporações
20
Ações
Compartilhamentos
0
Downloads
1
Comentários
0
Gostaram
0
Incorporações 0
Nenhuma incorporação

Nenhuma nota no slide

Achegamento ao tema

  1. 1.   ACHEGAMENTO AO TEMA   Un ferreiro primitivo                      O ferro necesitou moito máis tempo para ser fundido co                    cobre e o bronce (Idade dos Metais). Non se conseguiu no                      vello continente de Europa ata o ano setecentos antes de                    Cristo, mentres en China facíase dende tempos ancestrais.               
  2. 2.   O ferreiro tivo en Galicia unha longa tradición;os ferreiros                  galegos son herdeiros dos fundidores do bronce. En                Galicia a aparición dos primeiros instrumentos de ferro                coinciden coa época castrexa, polo que os xacementos                atopados nos devanditos lugares acadan a maior              antigüidade. A pezas achadas son: cravos, fouces,              ferraduras… máis tarde, coa aparición de escouras              dabondo, amosan que a forxa do ferro debeu de ser unha                      tarefa a cotío en moitos destes poboados. A medida que o                      home foi facéndose sedentario e co avance da agricultura                  (Neolítico) tivo a pouco a forxa do ferro, malia as súas                      dificultades, acabou por ter en Galicia grande relevancia                sobre todo en Lugo tanto nas montañas como na súa                    propia costa. Durante a romanización (Idade            Antiga)moitos castros situáronse preto dos xacementos de              ferro que existían nas montañas orientais, e xurdiron                pequenas poboacións que se dedicaron á extracción do                metal. Na Idade Media o traballo do ferro acadou en                    Galicia un importante pulo grazas a que se aplicou a forza                      hidráulica e as ferrerías situáronse no fondo dos vales                  galegos, a carón dos ríos onde a auga adquiriu case a                      mesma importancia que o propio ferro e o carbón. Estas                    ferrerías mantivéronse en Galicia ata o século XIX, na                  maioría dos casos eran propiedade dos mosteiros. Os                ferreiros galego foron os primeiros e principais fabricantes                de todo tipo de apeiros non tan só para o rural galego                        senón para boa parte da Península Ibérica, sobre todo para                    Castela onde había moita demanda das fouces para a sega                   
  3. 3.   dos seus inmensos campos. Hai máis de medio século en                    calquera núcleo de poboación contaba co seu ferreiro que                  remendaba ou arranxaba o máis diversos obxectos              metálicos, sobre todo no noroeste da provincia de Lugo                  preto da cunca do río Eo , na fronteira entre Galicia e                        Asturias. As pezas estaban enmangadas polos mesmos              ferreiros en pezas de madeira. As árbores usadas para facer                    os mangos eran o bidueiro, o chopo ou a queiroga.   
  4. 4.   Etapas da Historia ● Prehistoria (2 000 000 a. C ao 3 500 a.C). Apareceu                      o ser humano e distínguense o Paleolítico, Mesolítico                Neolíto e a Idade dos Metais. Pasou dunha economía                  depredadora a unha economía produtora.  ● Idade Antiga ​(do 3 500 a. C. ao século V d. C.).                        Primeiras cultura e cultura greco­latina.  ● Idade Media (do 476 d. C ao século XV).                  Feudalismo. Arte Románico e Gótico.Descubriuse          América, caeu Constantinopla e inventouse a            Imprenta.   ● Idade Moderna ​(do século XV ao XVIII). Primeiros                estados. Guerras de relixión. Absolutismo.          Renacemento e Barroco.  ● Idade Contemporánea (Desde Revolución francesa          ao século XXI…)       
  5. 5.   POBOS DOMINADORES DO FERRO Hititas​:Os hititas, foron unha poboación de orixe              indoeuropea que se desenvolveu na península de Anatolia                central entre os séculos XVIII e XX. C. Pare que falaba                      una lingua indoeuropea utilizando os seus propios              xerogíficos. Os hititas chegaron a crear un influínte e                  poderoso imperio grazas a súa superioridade militar e as                  súas grandes habilidades diplomáticas, e tornándose o              poder de "terceiro" en Oriente Medio (xunto coa Babilonia                  e Exipto). Eles ñe atribuíble un dos primeiros usos de ferro                      en Oriente Medio para desenvolver armas e artigos de                  luxo.    (Fonte: Historia Universal SALVAT)  Celtas​: Grupo de sociedades tribais e aldeas que falaban                  linguas celtas , unha rama das linguas indoeuropeas e                  estaban ubicadas en Europa, que compartiron cultura             
  6. 6.   material e comezaron na Idade do Ferro (1200 ­ 400 a. C.)                        ao redor dos Alpes (período de Hallstatt) e,                posteriormente, na etapa do Ferro (La Tène              período).Pódese dicir que os celtas son a base da Galicia                    actual e dos ferreiros en particular. Tiñan un gran                  coñecemento da forxa ata obter o produto final. Os celtas                    desenvolveron unha importante metalurxia e orfebrería            introduciendo innovacións técnicas.      http://www.taringa.net/posts/info/14626449/El­ejercito­ celta.html     
  7. 7.     MATERIA PRIMA (MADEIRA, CARBÓN, FERRO, ACEIRO) A madeira ​é empregada e traballada polo propio                ferreiro para a elaboración dos mangos.   Toda a ferramenta que fai van enmangadas, ocúpase                el mesmo de todo o proceso,dende a recollida ata o                    barnizado.Este proceso enriquécese moi        considerablemente cando falamos dun navalleiro,xa que a              navalla tradicional da zona (Conforto,Mousende…) recibe            tratamento especial,sendo o seu mango obxecto dunha              decoración ,que non existe no caso do mango do fouciño                    ou do coitelo.      O carbón ​é o material que serve de combustible na                    forxa. Ata o século XIX empregábase unicamente carbón                vexetal para fundir e traballar o ferro. Por iso as ferrerías                      e mazos eran construídos onde había bosques e monte de                    uz. 
  8. 8.     Para temperar é aconsellable usar carbón vexetal xa que                  quenta máis lentamente (moi        importante á hora de temperar).          Este carbón acostúmase facer        de uces nun furado excavado no            chan. Énchese o furado de          ramas e troncos de uz e            préndeselle lume deixandoo      arder ata que se formen tizóns e despois cúbrense con terra                      ata que se apague, posteriormen apártase a terra e sácase o                      carbón.  O carbón obtíñase mediante unha combustión            anaeróbica de leña,roble, cepos e uz.  Habitualmente os mesmos ferreiros carbonaron o seu              propio carbón do monte e cando se prohibiu facer lume no                      monte,recurrían a facer ese traballo de noite.  O ferro: ​O ferro é un metal moi dútil e maleable que                        o ferreiro emprega nas ferramentas que non precisan fío. O                    ferro non existe en estado libre agás en pequenos                 
  9. 9.   xacementos en Grenlandia e Irlanda.As menas de ferro son                  as seguintes: magnetita, olixisto, limonita, siderita, pirita.              Sempre foi moi abundante en Galicia. Para as ferramentas                  de corte precísase aceiro.O ferro cada vez se usa menos,                    agora úsase máis o aceiro. Na forxa, o aceiro é o que                        corta, o ferro, o que aguanta e o soporta. Éstas son as                        diferenzas que teñen máis claras os ferreiros. Esta                diferencia ven dada en que o aceiro ten un pequeno                    contido de carbono, que é o que permite que a ferramenta                      forxada colla corte pero ten dunha menor dureza e                  resistencia. O ferro, pola contra resulta moi duro e en                    navallas e coitelos, aínda que na ferramenta bruta sí                  utilizan o ferro pola súa resistencia e dureza.         
  10. 10.   FORMAS DE TRABALLAR O FERRO Distínguense dúas clases de ferro de fundición:              fundición branca,resultado dun enfriamento rápido e a              fundición gris,resultado dun enfriamento lento e na que o                  carbono atópase en forma de grafito.Para obter o aceiro a                    partir desta mesturar hai que separar a maior parte do                    carbono das demais impurezas non metálicas usando              diferentes métodos.  Coñécese como ferro doce e ferro forxado o ferro que                      contén menos do 0,02% de carbono.Como o seu nome                  indica,pódese golpear e forxar ao roxo para mergullalo a                  continuación na auga sen que se endureza.  O ferro presenta propiedades mecánicas moi            interesantes:é duro, dútil maleable en frío, vólvese              plástico a partir dos 800 ºC e pódese forxar, laminar e                      soldar consigo mesmo. Pertence á familia dos metais de                  transición e pode unirse de forma directa a maioria do non                      metais. O osíxeno en frío non exerce acción ninguha sobre                    o ferro, a non ser que se atope dividido. Exposto ao aire                        húmido, corróese de maneira notable. Hai diferentes              métodos para protexelo da corrosión.  O ferro, ainda que usado desde a idade dos metais, é                        un metal que adquiriu gran importancia co desenrolo da                  industria metalúrxica no século XX. 
  11. 11.   CENTROS DE PRODUCIÓN ferrería,mazo e forxa Ferrería​: Eran as siderurxias de base.Transforma o              mineral en barras de ferro.Como por exemplo: A vilaseca                  (Riotorto).  Unha ferrería era o edificio no que se calcinaba,                  fundía ou reducía o mineral, para despois machacalo por                  medio dun mazo ata formar un lingote ou vergallón.  Mazo​: Estira as barras, adelganzándoas e facilitando o                traballo posterior con eles.        Como por exemplo: Bogo(A        Pontenova) ou o mazo da          Fraga (Ferreiravella).    Os mazos era o edificio no            que se aloxa o mazo. A súa              localización precisa da proximidade dunha corrente            fluvial e da existencia dun desnivel que permita crear un                    salto de agua de certa importancia. Por outra parte é                    necesario pensar na infraestrutura que permitira desviar o                caudal do río. Despois hai que canalizala ata o lugar onde                      se atopa o mazo; Por último, almacenala ata dispoñer                 
  12. 12.   dunha cantidade suficiente para asegurar o bo              funcionamento durante o maior tempo posible.  Forxa​: Pode considerarse a cociña do ferreiro. Acostuman                a vir herdadas de pais a fillos. Ocúpase dos labores máis                      delicados, dándolle forma e rematando totalmente a peza.                Como por exemplo Soutelo (Riotorto)  A forxa é un proceso de conformado por deformación                  plástica que pode realizarse en quente ou en frío no que a                        deformación do material se produce pola aplicación de                forzas de compresión. Hai que destacar que é un proceso                    de conformación de materiais no que se produce arranque                  da viruta, con o que se produce un importante aforro de                      material . A forxa é un arte e lugar de traballo do forxador                          e do ferreiro, cuxo traballo consiste en dar forma ao metal                      por medio de fogo e martelo. Debe estar nun lugar que                      reciba pouca luz para poder apreciar, sen dificultade, a cor                    que colle o ferro.               
  13. 13.       ​​A FORXA E AS FERRAMENTAS A forxa é o lugar onde o ferreiro se encarga de                      traballar o ferro. Debe estar nun lugar que teña pouca luz                      para poder apreciar perfectamente o color que colle o                  ferro. Para facelo necesita unha serie de ferramentas e                  accesorios.      “DESTAJADOR”  FORXA DE VENTILADOR  ELÉCTRICO      ELEMENTOS  IMPRESCINDIBLES  FORXA DE FOL   
  14. 14.   As ferramentas non sufriron moitas variacións ao              longo dos séculos, moi semellantes ás que usaban na Idade                    Media. As básicas eran catro: tenaces (curvas e chas                  dependendo do contorno da peza que se deba traballar)),                  marras, martelos e talladeiras.  Martelos Chas  ​Outro xeito de clasificalas é o seguinte:  Ferramentas de trazado: Son bastante sinxelas,unha regla              graduada,calibre,escuadra e granete ou punzón.  Ferramentas de corte: Comprende a cizala de man,serra de                  man, tixeiras, buril, escopilo, chairas de ingre,etc.              Actualmente tamén se usa a tranzadora e a desbardadora.  Ferramentas de taladrado: ​Son accionadas eléctricamente            nos nosos días, xa que antes accionábanse coa man, entre                    elas destacan o taladro de man e o taladro de columna coas                        brocas correspondentes.  Ferramentas de acabado:​Que se usan para darlle o “toque”                 
  15. 15.   final ás pezas. Neste grupo englóbase as diferentes limas                  (redondeada, recta, media caña, triangularete) así como os                cinquillos de púas metálicas,xa sexan manuais ou              eléctricas.  Con todas estas ferramentas realízanse unha gran              variedade de obxectos para diferentes usos agrícolas, para                pesca ou para decoración.     
  16. 16.   O MAZO O mazo é un artiluxo          formado por un eixe de          madeira que xira sobre        uns espigóns. Nos seus        extremos leva unha      roda, que está formada        por pelas de madeira        sobre as que cae a auga desde un alxibe. O mazo necesita                        auga para funcionar.  A velocidade depende do número de turbulencias de                malugreiros e da velocidade do rodicio,sendo o valor                regulador polo ferreiro. todos os que se coñecen en Galicia                    reciben a auga de arriba, ende o banzado. Antes do seu                      descubrimento a elaboración do ferro facíase a base de                  martelos. A primeira constancia da existencia de este                artiluxio procede do Bierzo e está datada no ano 1245.                    Eran hidráulicos . Os último foron trocados por mazos                  eléctricos. Os mazos eran moito máis pequenos cas                ferrerías.  Os mazos , ao igual que as ferrerías, podían ser                    propiedade dun mosteiro, fidalgo ou empresario, pero              predominan os de propiedade “comunitaria” de varios              ferreriros que se turnaban por quendas . O da Fraga (                      Ferreiravella, Riotorto) pertencía a once. Usábano para             
  17. 17.   forxar o ferro e darlle forma a fouces e fouciños e despois                        remátabano nas súas forxas. Cada un tiña que levar as súas                      ferramentas, ferro, carbón e deixalo cada un na súa                  carboneira, bodego ou “casiña”.    Antigo mazo da Fraga ( imaxe de  ​Forxas  hidráulicas,mazos ou machucos no norte galego​, Justino  Fernández.Edicios do Castro. Páx.83)  Actualmente o traballo que realizaba o mazo, faise co  martinete ou martelo mecánico que é accionado por un  motor eléctrico.
  18. 18.     Bodegos reconstruídos PROCESO DE TRABALLO DUN FERREIRO No caderno nº 17 (1994) publicado pola asociación                “xermolos”​, os pasos que debe dar un ferreiro desde que                    inicia o seu traballo ata que o finaliza son os seguintes:  1­ Buscar o ferro axeitado para a peza que queremos facer.  2­ Cortalo a medida que queremos darlle á peza coa                    cizalla, a tronzadora, a serra…  3­ Quentalo coa tenaza máis axeitada e erguelo ata a incre,                      ou ata o outro útil para darlle a forma que queremos, para                        isto utilizaremos o tipo de martelo axeitado. As operacións                  máis comúns neste paso da feitura dunha peza son: 
  19. 19.   ­ dobrado.  ­ estirado.  ­ achaflanado.  ­ curvado.  ­ perfilado.  ­ acanalado  ­ redondeado, etc.  5­ E como o ferro nestas operacións xa se enfriou algo, hai                        que volver a poñelo ó roxo vivo, porque é o xeito de                        traballalo para que non se produzan grietas ou fisuras…,                  ata acadar a peza que queremos. Para iso pode facer falta                      actuar sobre o ferro con algunha destas operacións:  ­ soldado.  ­ remachado.  ­ taladrado.  ­ temperado, etc.  6­ Para rematar o traballo, e debido á facilidade de                    oxidación do ferro sempre hai que darlle algún tipo de                    protección, xa sexa pintado cos productos axeitados ou                darlle un tratamento a base de aceite de linaza ou dalgún                      tipo de ácidos corrosivos. 
  20. 20.   DIFERENTES TIPOS DE FERREIROS Ferreiro de forxa​. ​É o ferreiro que desenvolve o            traballo nunha forxa.  Ferreiro ferrador​. ​Ferreiro especializado en ferrar  animais: cabalos,burros, mulos… 
  21. 21.   Ferreiro de cravo.​ ​Ferreiro que se dedicaba  preferentemente a fabricación de cravos. Ferreiro de navalla​. ​Ferreiro especializado en  fabricar navallas,coitelos e polo tanto con un enorme  coñecemento sobre o tempre.  Ferreiro de mazo​. ​Traballa e coñece toda a técnica            necesaria para operar co mazo ,tanto no forxado como no                   
  22. 22.   mantemento da instalación.  Ferreiro de ferrería. ​Estaban especializados no      traballo do ferro e na súa reducción. Había unha                  especialización dentro da ferrería; o mestre ferreiro de                mazo traballaba con oficial e aprendiz e economicamente                era o máis acomodado.Todos coñecían a técnica para usar                  o mazo tanto no forxado como no mantemento da                  instalación. 
  23. 23.   A FORXA NA ACTUALIDADE Novas ideas, novas tecnoloxías, novos conceptos e              novos mercados inspiran a actual xeración de ferreiros a                  plasmar nas súas obras tradición e modernidad.  Compre orientar a forxa hacia outra vertentes              alonxadas da fabricación de ferramentas de corte. Debe,                como o están facendo moitos ferreiros no seu proceso de                    adaptación, orientarse hacia un plano máis artístico. A                escultura sería outro campo a desenvolver. Deste xeito                convertiríase nunha posibilidade profesional atractiva para            as novas xeracións.  Dentro do municipio de Riotorto existe unha mostra                desa incorporación de xente nova ao oficio. Óscar Villada                  vai introducindo novedades; ademais de fabricar fouciños              de herba ( maioritariamente van para Pontevedra), coitelos                de xamón, etc. tamén deseña e confecciona obxectos de                  adorno. O proceso a seguir no traballo, segundo Óscar, é o                      mesmo, agás que o ferro procede de barras máis pequenas                    e recibe unha capa de tinta e outra de barniz para                      conseguir o acabado que desexa. O importante é facer que                    a actividade sexa competitiva. O mango das fouces                fabrícase con madeira de chopo e os de coitelos con                    madeira de cerdeira. 
  24. 24.   http://media.lavozdegalicia.es/ default/2009/11/08/0012_2652622/Foto/l8c14f1.jpg O seu lugar de traballo
  25. 25.   A LITERATURA E O FERRO Existe literatura ambientada na historia e nos ferreiros. Por                  exemplo o poema de Cesáreo Popariña Mourelle:   Nas falda dunha montaña  nun regato o sol espella,  alí é Ferreiravella,   un pobo que hai no val (...)    Xentes de terra luguesa  axuntamento de Riotorto  pouco laboran no horto  que e sitio de ferreiros.    Cada fogar unha forxa;  son case todos os ferreiros 
  26. 26.   herdanza dos devanceiros  i enden de caldear.  Abundan as cantigas ambientadas no mundo dos ferreiros,                coma o seguinte que fai referencia ao desazón dos cregos                    cando os ferreiros traballaban en Domingo.  Moito se enoxaba o crego   porque o ferreiro petaba   os domingos de mañá.    E  non cataba o moi cego   que mentre un bate o ferro   bate outro na campá    O ferreiro foi a misa   non soupo decir o Credo   cando tocaron a santos   acordouselle o martelo    A golpes das badalada do campaneiro   o Crego chama a misa a xente  pero ao escoitar o martelo do ferreiro  
  27. 27.   mellor acuden a fornalla para estar ao quente.    Outras fan referencia a suciedade do oficio Non te cases cun ferreiro  que ten moito que lavar   cásate cun mariñeiro   que ven lavado do mar     Meniña non te cases cun ferreiro  que sempre estase a luxar  casate cun carniceiro   que tripas ache de dar   Ou ao perigo do lume      Non te cases cun ferreiro  que te quiman as músicas  casate cun carpinteiro  que che fai cousas bonitas   
  28. 28.   Sen esquecer un famoso refrán que se usa a cotío en  moitas situacións:  ● Na casa do ferreiro todos aprenden a petar para poder o                      ferro estricar.  ● Se queres ter ferramentas para labrar onda o ferreiro tes                      que ir a buscar.   ●  Ollo de ferreiro e compás de carpinteiro.  ● O ferreiro da maldición, cando ten ferro, non ten carbón e                        cando o ten, non ten devoción.  ● De ferreiro a ferreiro non pasa diñeiro.  ●  Nunca un ferreiro lle negou un cravo a outro ferreiro.  ●  O ferreiro con barbas e as letras con babas.  ●  O ferreiro sen carbón é coma o ano sin razón.  ● Quen polo aprendiz deixa ao ferreiro gasta o ferro e perde                        diñeiro.  ● Ser coma o ferreiro de moito estronicio que de tanto                      machacar esquecese do oficio.  ●  Meniña se te casas cun ferreiro telo que lavar primeiro.  ● Mentras haxa carbón na fornalla o ferreiro ten traballo                    para a xornada.  ● Macheta de carpinteiro, filla de taberneiro e calzóns de                    ferreiro non os quero por ningún diñeiro.  Moitos galegos, como reflicte Rosalía, marcharon aos              campos de Castela e empregaban os fouciños elaborados                polos ferreiros (moitos deles de Riotorto) para gañarse o                  pan soportando duras condicións. Aquí había que esperar                ata os meses de xullo e agosto para que estivesen de volta                        eses xornaleiros para poder facer as segas na zona.  Castellanos de Castilla de Rosalía de Castro  Castellanos de Castilla, tratade ben ós galegos;
  29. 29.   cando van, van como rosas; cando vén, vén como negros. Cando foi, iba sorrindo, cando ven, viña morrendo; a luciña dos meus ollos, o amantiño do meu peito Aquel máis que neve branco, aquel de dozuras cheo, aquel por quen eu vivía e sen quen vivir non quero. Foi a Castilla por pan e saramagos lle deron; déronlle fel por bebida. peniñas por alimento. Déronlle, en fin, canto amargo ten a vida no seu seo… ¡Casteláns, casteláns, tendes corazón de fero
  30. 30.   LOCALIZACIÓN DE FERRERÍAS NAS ZONAS PRÓXIMAS No concello de A Pontenova está a de Vilaboa ou de                      Bogo (esta parroquia é de recente creación polo que na                    documentación sempre se fai referencia ao nome de                Vilaboa). Pódese situar cara ao          1534. Segundo relata Clodio        González Pérez na súa obra ​A            producción tradicional do ferro en          Galicia, no século XVIII non          funcionaba, xa que no catastro do            Marqués de La Ensenada, consta que            había dous mazos que existiron ata            non hai moitos anos no lugar do              Machuco.   En 1798 acordaron restaurala. Seguramente o mineral              procedía da zona ( as minas de Vilaodriz entraron en                    explotación entre o 1903­1904 dando orixe á vila de A                    Pontenova). Un incendio acabou para sempre con esta                factoría. De todo o conxunto sobresaía o  banzado.  páx. 195 ,A producción tradicional do ferro en Galicia
  31. 31.   GLOSARIO ABALAR​. Accionar o barquín repetidas veces para              insulfar unha corrente continua de auga ao lume.As                mulleres dos ferreiros ian o mazo a abalar.  ABRIR​. Quitarlle curva á folla dun fouciño,a golpe de                  mazo ou de martelo na forxa.  ACARBONADO. Carbón de pedra xa usado polo ferreiro                e que ao ir queimado, queda máis limpo, empregando                  aquel en ocasións como sucedáneo do carbón vexetal.  ACEIRO. Ferro con certa porcentaxe de carbono e                doutros elementos,especialmente se é inoxidable.    AFIADOR​. O que afía na moa. Traballa sobre todo con                    aceiro ao carbono (F114), máis barato , máis axeitado para                    ferramenta de corte e mellor de traballar na forxa que o                      inoxidable , aínda que co incoveniente da súa oxidación                  se permanece mollado . É bo aceiro cando descubre ben na                      templa e corta ben.   AFIAR​. Rebaixar , púir e facer fío a unha ferramenta para                      que corte mellor.   ANCLA. Parte do fouciño que, sen fío e xeito de pescozo,                      une a folla co mango, e que pode presentar variacións na                      súa lonxitude e forma,en función do modelo.Pode ser                recta,torta ou levantada,de puxavante…. 
  32. 32.   ÁRBOL​. No mazo hidráulico, eixe de duramadre de                carballo nomque vai a roda e tamén os catro malogreiros                    encargados de erguer o mango do mazo transformando así                  o movemento de rotación en movemento de persución.  ARGOLA​. Nos coitelos e fouciños, pequena peza              metálica destinada a reforzar os mangos e mellorar a                  apariencia.  BANZADO​. En instalacións hidráulicas como o mazo ou                a moa, depósito no que se acumula a auga , e que se sitúa                            ao pé do enxeño mesmo, onde o salto ou desnivel é maior.  BAÑO. ​Na forxa depósito cheo de auga e situado a man,                      para temperar, arrefriar, mollar ou lavar unha ferramenta.                Adoita situarse  na parte baixa do regazal.  BARNIZ​. Mestura de verniz para a madeira e gasolina ou                    disolvente que o afiador fai e aplica aplica sobre a                    ferramente despois de afiada e secada.  BARQUÍN. ​Fol de grandes dimensións que,instalado na              forxa a un lado do regazal e accionada por medio dunha                      vara, permite proporcionar aire para avivar a combustión.  BORRA. ​Restos de ferro, aceiro e carbón que se mestura e                      acumulan no fondo do regazal coas altas temperaturas                formando unha pasta útil na operación do caldeado.  CAL/CANLE. Nas moas hidráulicas , tramo feito co                tronco dunha árbore ou pedras polo que a auga da presa                     
  33. 33.   chegaba ata un rodicio con palas, facéndoo xirar e                  accionando así todo o enxeño.  CALDA. ​Parte do ferro que o ferreiro logra quentar nunha                    soa vez , para modificalo a continuación co martelo sobra                    a incre, O número de caldas variará en función do tamaño                      da peza e da súa complexidade.  CALDEAR​. Técnica de forxa , complexa en desuso, que                  consistía en soldar ferro e aceiro a base de sucesivas caldas                      no lume e golpes de mazo.  CARBÓN. ​Combustible que o ferreiro precisa para              quentar o ferro.  CHAS. ​Tenaces do ferreiro, de brazos máis ben longos,                  para agarrar o metal en quente, e que varían na forma das                        pinzas, en función  daquilo que pretenden agarrar.  CHIFRÓN. ​Conduto vertical baixo o banzado, polo que,                unha vez accionada a vara da trompa, cae a auga destinada                      a xerar unha corrente de aire que avive o lume do regazal.  CISCO​. Capa de fume e cinzas que se vai adherindo á                      parede.  COTA​. Contrafío, parte grosa e oposta ao corte nunha                  ferramenta feita para este propósito.  CRAVUÑAR. Na forxa, técnica que segue ao espalmado                e antecede á​ templa​, que consiste en adelgazar ben o fío. 
  34. 34.   DAR Á UÑA. Proba que se fai co coitelo unha vez afiado                        na moa para comprobar que leva o fío axeitado: duro pero                      algo flexible.  EMPAVONAR​. Rematar o afiado, pulindo a peza e                acabando o fío na moa indicada para iso.   ESPALMAR. ​Na forxa operación que antecede ao              cravuñado e que segue ao estirado. Consiste en dar a                    forma ao fouciño no mazo, a partir dunha pequena tira moi                      estirada de aceiro.   ESTIRAR​. Sacar fouciños a partir dunha tira ou platina de                    aceiro que é quentada e golpeada no mazo en caldas                    sucesivas.  FERREIRO. Persoa que labra o ferro e o aceiro nunha                    foxa, a lume e martelo, para facer ferramentas variadas,                  especialmente fouciños, navallas…  FÍO. Parte cortante dun fouciño, coitelo ou ferramenta de                  corte. A sona dos ferreiros de Riotorto procede en gran                    medida do excepcional corte que acadaban como resultado                do labrado tradicional do aceiro na forxa e o afiado a                      conciencia nas moas.  FORXA​. Espazo ou taller no que o ferreiro traballa o ferro                      e o aceiro.  INCRE​. Base voluminosa de aceiro sobre a que bate o                    mazo, ou o ferreiro co martelo na súa forxa e que debe ir                         
  35. 35.   agarrado a un cepo convenientemente soterrado para ter                firmeza e estabilidade.  MACHUCO​. Mazo hidráulico.  MALUGREIROS. Son as catro levas coas que conta o                  árbol para levantar o mango do xigantesco martelo e                  deixalo caer con todo  o seu peso sobre a incre.  MARCA​. Letras ou símbolos postos na ferramenta e que                  serven para identificar ao ferreiro que a fixo.  MAZO​. Enxeño hidráulico que, aproveitando a forza e                enerxía da auga dos ríos, permitía accionar repetida e                  velozmente un martelo ou mazo de grandes dimensións e                  peso, co que os ferreiros podían estirar e adelgazar grandes                    pezas de ferro ou aceiro  unha vez quentadas no regazal.  MOA​. Pedra circular,de grao, que o afiador emprega,                sempre en contacto con auga, para desbastar, afiar e puír                    as ferramentas de corte que o ferreiro fai na forxa..  RODICIO​. Roda do mazo ou da moa hidráulica.  TALLADEIRA​. Ferramenta que emprega o ferreiro para              cortar o aceiro en quente.  TEMPLAR/TEMPERAR​. Técnica que segue ao          cravuñado e que consiste en meter ao roxo a peza forxada                      nun baño de auga, para que o cambio brusco de                    temperatura lle dea dureza ao corte da ferramenta. 
  36. 36.   TORNO​. Máquina eléctrica que, mediante un movemento              de rotación, fai virar a gran velocidade a peza de madeira                      que o ferreiro debasta ata sacar o mango.  TORNEAR​. Labrar no torno a madeira dos mangos ata                  deixalos redondos e suaves  TROMPA​. No mazo hidráulico, sistema, que accionado              desde o interior do edificio polo ferreiro, permite xerar                  unha corriente de aire a partir da caída dun chorro de auga                        desde o banzado, coa finalidade de avivar o lume no                    regazal.  VARILLA. ​Parte do fouciño que serve de brazo entre a                    folla e o mango.    Definicións extraidas de “A FALA DO FERRO: VOCABULARIO DOS FERREIROS,                    AS MULLERES, AFIADORES E OUTRAS XENTES DE RIOTORTO (LUGO).                  Boletín da Asociación de Amigos do Castro de Viladonga. 

×