O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Leczenie bólu w położnictwie - zalecenia

  • Entre para ver os comentários

Leczenie bólu w położnictwie - zalecenia

  1. 1. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II: Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu W dniach 08 grudnia 2007 roku w Lublinie zespó∏ ekspertów Polskiego Towarzystwa Badania Bólu oraz Polskiego Towa- Leczenie bólu w okresie cià˝y rzystwa Ginekologicznego w sk∏adzie: Przewodniczàcy: prof. dr hab. Jan Kotarski • Schematy leczenia bólu w po∏o˝nictwie powinny umo˝liwiaç leka- Cz∏onkowie: rzowi indywidualizacj´ post´powania terapeutycznego i opieraç si´ na prof. dr hab. Jan Dobrogowski zastosowaniu skutecznych i bezpiecznych metod, zarówno niefarmako- prof. dr hab. Ryszard Por´ba logicznych jak i wykorzystujàcych Êrodki analgetyczne. prof. dr hab. Andrzej Skr´t prof. dr hab. Marek Spaczyƒski • prof. dr hab. Jerzy Wordliczek Ci´˝arne, które skar˝à si´ na ostre lub przewlek∏e doznania bólo- dr n. farm. Jaros∏aw Woroƒ we, niezale˝nie od ich przyczyny, stanowià dla lekarzy szczególnà gru- dr n. med. Jacek Tomaszewski p´ pacjentek ze wzgl´du na przekonanie, ˝e wi´kszoÊç leków przeciw- bólowych przenika przez barier´ trofoblastu/∏o˝yska i mo˝e odpowiadaç opracowa∏ wytyczne dotyczàce leczenia ostrego bólu u ci´˝ar- za szereg dzia∏aƒ niepo˝àdanych, w∏àczajàc w to Êmierç p∏odu, dzia∏a- nych, rodzàcych oraz w okresie po∏ogu. nie teratogenne, zahamowanie wewnàtrzmacicznego wzrostu p∏odu, powik∏ania perinatologiczne, zaburzenia rozwoju psychofizycznego oraz wzrost zapadalnoÊci na nowotwory w okresie noworodkowym i dzie- ci´cym. • Leczenie przeciwbólowe wymaga szczególnej ostro˝noÊci, zw∏aszcza u kobiet wymagajàcych d∏ugotrwa∏ego stosowania analge- tyków a b´dàcych we wczesnej cià˝y (4-10 tydzieƒ), u których okres organogenezy p∏odu jeszcze si´ nie zakoƒczy∏ lub u ci´˝arnych po 28 tygodniu jej trwania, kiedy to istnieje realne ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tniczego Botala. W tej grupie pacjentek jako post´powanie wst´pne zaleca si´ wdro˝enie niefarmakologicznych metod leczenia bólu lub zastosowanie technik analgezji regionalnej. (Tabela I). © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 567
  2. 2. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela I. Niefarmakologiczne metody leczenia bólu w okresie cià˝y, porodu i po∏ogu. 568 Nr 8/2008
  3. 3. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela II. Kategorie bezpieczeƒstwa leków stosowanych w cià˝y wg Food and Drug Administration (FDA). • • zwiàzane z zabiegami chirurgicznymi lub urazami (komunikacyj- Techniki znieczulenia miejscowego nie zwi´kszajà ryzyka poronie- ne, z∏amania, zwichni´cia), nia, porodu przedwczesnego i nie stwarzajà bezpoÊredniego zagro˝enia • zwiàzane z czynnoÊcià skurczowà macicy lub rozciàganiem dla p∏odu. W przypadku zespo∏u bolesnego barku, nerwobólu nerwu wi´zad∏a ob∏ego. skórnego bocznego uda, ostrych bólów odcinka l´dêwiowo-krzy˝owe- go kr´gos∏upa czy zespo∏ów bólowych stawów krzy˝owo-biodrowych zwiàzanych ze wzmo˝onym napi´ciem mi´Êni gruszkowatych nale˝y • Zaleca si´ stosowanie leków przeciwbólowych posiadajàcych ka- rozwa˝yç blokady nasi´kowe lub odpowiednich nerwów przy pomocy tegori´ B lub wyjàtkowo i tylko w uzasadnionych przypadkach klinicz- leków znieczulajàcych miejscowo. nych, kategori´ C bezpieczeƒstwa stosowania leków w cià˝y wed∏ug kryteriów FDA. • Dopiero w ostatecznoÊci nale˝y podjàç decyzj´ o systemowym Paracetamol (kategoria B) (doustnym, doodbytniczym, domi´Êniowym czy do˝ylnym) zastosowa- Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym z wyboru u ci´˝arnych. niu analgetyków nieopioidowych i opioidowych lub leków spazmoli- Wykazuje silne dzia∏anie przeciwgoràczkowe bez istotnego efektu tycznych. Optymalny wybór typu farmakoterapii systemowej wymaga przeciwzapalnego. Dzia∏anie przeciwbólowe jest zwiàzane z dzia∏aniem od lekarza wiedzy dotyczàcej specyfiki dzia∏ania analgetycznego zasto- na oÊrodkowy i obwodowy uk∏ad nerwowy i polega na hamowaniu cy- sowanego leku z uwzgl´dnieniem poczàtku dzia∏ania, okresu pó∏trwa- klooksygenazy COX-3, prawdopodobnie syntazy tlenku azotu i aktywa- nia i metabolizmu leku, jego w∏aÊciwego dawkowania a przede wszyst- cji uk∏adu serotoninergicznego. kim rygoru bezpieczeƒstwa zastosowanej terapii dla p∏odu. (Tabela II). W standardowych dawkach paracetamol (1-4g/dob´) charaktery- zuje si´ wysokim profilem bezpieczeƒstwa dla ci´˝arnych. Paracetamol • daje mniej dzia∏aƒ niepo˝àdanych ni˝ NLPZ, selektywne inhibitory cy- Najcz´stszymi wskazaniami do zastosowania leków przeciwbólo- klooksygenazy COX-2 i leki opioidowe. Dzia∏anie przeciwbólowe para- wych u ci´˝arnych sà ostre lub nawracajàce bóle: cetamolu mo˝e byç wykorzystane w ka˝dym okresie cià˝y bez wzgl´- • g∏owy, w tym migrenowe, du na jej czas trwania i obcià˝enia ogólnoustrojowe ci´˝arnej. Dotyczy • z´bów, to zw∏aszcza u kobiet u których przed cià˝à wyst´powa∏y przeciwwska- • narzàdu ruchu (np. kr´gos∏upa, stawów biodrowych, spojenia zania do stosowania NLPZ. ∏onowego), Paracetamol nie wykazuje dzia∏ania teratogennego oraz toksycz- • mi´Êniowe, nego na p∏ód. Nie zwi´ksza ryzyka poronienia, porodu przedwczesnego • kolkowe (np. zastój moczu, kamica nerkowa, p´cherzyka ˝ó∏- oraz Êmierci p∏odu. Ryzyko wady wrodzonej po zastosowaniu paraceta- ciowego czy przewodu Wirsunga), molu nie odbiega od ryzyka populacyjnego dla kobiet ci´˝arnych. Lek • na tle zapalenia (np. dróg moczowych, schorzeƒ otolaryngolo- nie wp∏ywa na funkcje p∏ytek krwi i nie powoduje podra˝nienia b∏ony gicznych), Êluzowej ˝o∏àdka. • gastroenterologiczne (choroby: wrzodowa ˝o∏àdka i dwunastni- Do˝ylna postaç paracetamolu jest stosowana u ci´˝arnych w le- cy, trzustki, woreczka ˝ó∏ciowego, wyrostka robaczkowego, je- czeniu bólu o lekkim lub Êrednim nasileniu. W po∏àczeniu z opioidami, lita grubego, zespó∏ jelita dra˝liwego, podniedro˝noÊç jelit, analgetykami miejscowymi oraz innymi lekami adiuwantowymi – tak- wzd´cia, zaparcia), ˝e w leczeniu bólu o znacznym nasileniu. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 569
  4. 4. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Dzia∏anie przeciwbólowe paracetamolu obserwowane po podaniu Dotyczy to w szczególnoÊci kodeiny i dihydrokodeiny stosowanej bolusa do˝ylnego jest efektywniejsze ni˝ w przypadku podawania w III trymestrze cià˝y. Nale˝y jednak podkreÊliç, ˝e w okresie cià˝y w schemacie ciàg∏ym. Zastosowanie do˝ylnej postaci paracetamolu opioidy nie wykazujà dzia∏ania teratogennego. zmniejsza zapotrzebowanie na morfin´ u ci´˝arnych poddanych zabie- gom operacyjnym. Metamizol (kategoria C) Leczenie przeciwbólowe u kobiet w cià˝y Dane dotyczàce zastosowania metamizolu w cià˝y sà sprzeczne. poddanych zabiegom operacyjnym Wykazano teratogenne dzia∏anie metamizolu w badaniach na zwierz´- tach oraz zmniejszenie wydalania jego metabolitów w okresie cià˝y i laktacji. Przewa˝a poglàd, ˝e jest on przeciwwskazany w okresie cià- • ˝y z uwagi na zwi´kszone ryzyko uszkodzenia szpiku, wystàpienia ostrej Wybór analgezji zale˝y przede wszystkim od rodzaju i zakresu bia∏aczki oraz guza Wilmsa nerek u noworodków i niemowlàt. Odnoto- zabiegu operacyjnego, który powinien zostaç przyporzàdkowany do wano te˝ przypadki ma∏owodzia, wytrzewienia oraz zaburzenia funkcji jednej z czterech kategorii. (Tabela III). nerek p∏odu. Ze wzgl´du na efekt antyprostaglandynowy pochodnych pyrazolo- • nu istnieje ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tniczego UÊmierzenie bólu pooperacyjnego u ci´˝arnych opiera si´ na Botala w przypadku stosowania metamizolu u ci´˝arnych powy˝ej 28- trzech g∏ównych zasadach terapeutycznych: 30 tygodnia cià˝y. • zastosowania analgetyków, których si∏a dzia∏ania jest propor- Charakterystyka produktu leczniczego nie zezwala na stoso- cjonalna do podanej dawki leku przeciwbólowego, wanie metamizolu w okresie cià˝y i laktacji. • technik znieczulenia miejscowego, które przerywajà przewod- nictwo bólowe wg zasady „wszystko albo nic”, Kwas acetylosalicylowy (kategoria C) • analgezji multimodalnej polegajàcej na zastosowaniu kilku W III trymestrze cià˝y zastosowanie kwasu acetylosalicylowego leków przeciwbólowych o ró˝nych mechanizmach dzia∏ania mo˝e byç zwiàzane ze zwi´kszonym z ryzykiem przedwczesnego za- (skojarzona farmakoterapia), ∏àcznie z wybranymi technikami mkni´cia przewodu t´tniczego Botala i wystàpieniem nadciÊnienia znieczulenia regionalnego. p∏ucnego u p∏odu. Wykazano podwy˝szone ryzyko krwawienia do OUN u noworodków, a szczególnie u wczeÊniaków, zwiàzane z zahamowanie • przez kwas acetylosalicylowy funkcji agregacyjnej p∏ytek krwi. Zastosowania skutecznej analgezji u ci´˝arnych i po∏o˝nic we Kwas acetylosalicylowy mo˝e opóêniç wystàpienie lub os∏abiç wczesnym okresie pooperacyjnym pozwala na: czynnoÊç porodowà macicy. Lek ten zazwyczaj jest stosowany co 6 • zmniejszenie ryzyka powik∏aƒ zakrzepowych zwiàzanego godzin w dawce 500-1000mg. z opóênionym uruchamianiem po∏o˝nicy ze wzgl´du na dys- komfort zwiàzany z odczuwaniem bólu pooperacyjnego, Niesteroidowe leki przeciwzapalne (kategoria B i C) • sprawowanie przez matk´ opieki nad noworodkiem we wcze- Najcz´Êciej stosowane to: diklofenak, ibuprofen, ketoprofen, pi- snym okresie pooperacyjnym co w korzystny wp∏ywa na rela- roksykam, indometacyna oraz meloksykam. Stosowanie NLPZ w I try- cje matka-dziecko, mestrze cià˝y zwi´ksza ryzyko poronienia. W przypadku szczególnych • popraw´ efektywnoÊci karmienia piersià i zwi´kszenie produk- wskazaƒ i tylko w II trymestrze cià˝y mo˝na zastosowaç diklofenak lub cji mleka. indometacyn´ w dawce do 75mg na dob´. NLPZ sà przeciwwskazane u ci´˝arnych pacjentek w ostatnich tygodniach cià˝y. Leki te powodu- • jà zahamowanie syntezy prostaglandyn i ich podanie w III trymestrze Paracetamol i opioidy stanowià podstaw´ farmakoterapii ostrego cià˝y zwi´ksza ryzyko przedwczesnego zamkni´cia przewodu t´tnicze- bólu zwiàzanego z post´powaniem zabiegowym u ci´˝arnych w ka˝- go Botala, zahamowania akcji porodowej, przed∏u˝enia porodu, zmniej- dym trymestrze cià˝y. szenia iloÊci p∏ynu owodniowego, upoÊledzenia lub uszkodzenia nerek u p∏odu, wystàpienia nadciÊnienia p∏ucnego u noworodków, skazy • krwotocznej na tle upoÊledzenia funkcji p∏ytek, zmniejszenia st´˝enia Do˝ylna postaç paracetamolu jest lekiem z wyboru w uÊmierzaniu protrombiny i czynnika VII. bólu Êród- i pooperacyjnego u ci´˝arnych/po∏o˝nic leczonych zabiego- NLPZ hamujàc funkcj´ prostaglandyn odpowiedzialnych za rozsze- wo w schemacie tzw. procedur jednodniowych (krótkich, ambulatoryj- rzenie ∏o˝yska naczyniowego mogà powodowaç wzrost ciÊnienia t´tni- nych, o niewielkim odczuciu bólowym). czego krwi, co nale˝y uwzgl´dniç u pacjentek z wspó∏istniejàcymi czynnikami ryzyka wystàpienia nadciÊnienia indukowanego cià˝à. • Szczególnie dobry efekt przeciwbólowy mo˝na uzyskaç kojarzàc Opioidowe leki przeciwbólowe (kategoria C) do˝ylnà form´ paracetamolu z opioidem podawanym podskórnie, do- Najcz´Êciej stosowane to: kodeina, dihydrokodeina, tramadol, mi´Êniowo lub do˝ylnie. Tego typu post´powanie istotnie zmniejsza za- morfina, pentazocyna, buprenorfina, metadon, petydyna. potrzebowanie na leki opioidowe we wczesnym okresie pooperacyj- We wczesnym okresie cià˝y nie zaleca si´ ich stosowania ze nym. wzgl´du na ryzyko wystàpienia dystrofii wewnàtrzmacicznej p∏odu. Skojarzone podawanie paracetamolu i opioidów pozwala na Bezwzgl´dnie nie nale˝y podawaç petydyny w cià˝y ze wzgl´du zmniejszenie cz´stoÊci wyst´powania objawów niepo˝àdanych, jak na efekt polegajàcy na obkurczeniu naczyƒ ∏o˝yska. Opioidy mogà po- i uzyskanie lepszego efektu przeciwbólowego. wodowaç depresj´ oddechowà oraz objawy zespo∏u odstawienia u no- worodków (nawet w 30%-90% przypadków), zw∏aszcza po wielokrot- nym lub d∏u˝szym ich stosowaniu. 570 Nr 8/2008
  5. 5. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela III. Kategorie zabiegów operacyjnych w po∏o˝nictwie. Osoby te sà bardziej wra˝liwe na dzia∏ania niepo˝àdane opioido- • wych leków przeciwbólowych (nadmierna sedacja i splàtanie, depresja Do˝ylna postaç paracetamolu stosowana w monoterapii lub w le- oddechowa,) i NLPZ/metamizolu (zwi´kszone ryzyko krwawienia, upo- czeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwbólowymi jest post´powa- Êledzenie czynnoÊci nerek, nadciÊnienia i zastoinowej niewydolnoÊci niem z wyboru zalecanym w uÊmierzaniu bólu u ci´˝arnych o zwi´kszo- krà˝enia). nym ryzyku perinatologicznym lub z grupy tzw. podwy˝szonego ryzyka operacyjnego. Sà to ci´˝arne: • po urazach, z ma∏op∏ytkowoÊcià lub podwy˝szonym ryzykiem • Metamizol i NLPZ nie uzyska∏y rejestracji jako leki stosowane krwawienia, krwawieniem (poronienia, patologia ∏o˝yska, II lub w analgezji u ci´˝arnych. KoniecznoÊç ich u˝ycia nale˝y rozwa˝aç III okres porodu, wczesny po∏óg), nieprawid∏owà akcjà serca indywidualnie, bioràc po uwag´ zaawansowanie cià˝y i zwiàzane z ich p∏odu, problemami gastrycznymi (zapalenie lub choroba wrzo- podaniem ryzyko perinatologiczne i/lub mo˝liwoÊç wystàpienia dzia∏aƒ dowa ˝o∏àdka lub dwunastnicy), z bólami kolkowymi, retencjà niepo˝àdanych. Nale˝y podkreÊliç, ˝e z punktu widzenia racjonalnej far- moczu lub z sondowanymi moczowodami, kwalifikowane do makoterapii okreÊlenie stosunku korzyÊci/ryzyka w indywidualnym post´powania stomatologicznego jak te˝ dla kobiet w cià˝y przypadku, szczególnie w sytuacji gdy brak jest danych z badaƒ klin- z nudnoÊciami, wymiotami lub z biegunkà, które nie mogà sto- icznych prowadzonych zgodnie z wytycznymi Medycyny Opartej na sowaç leków doustnych, Faktach, jest praktycznie niemo˝liwe. Z tego powodu eksperci stojà • z chorobami uk∏adu sercowo-naczyniowego (s∏absza tolerancja na stanowisku, ˝e stosowanie metamizolu i NLPZ w leczeniu bólu odpowiedzi wspó∏czulnej/hemodynamicznej na ból), u kobiet w cià˝y powinno byç rozwa˝ane wy∏àcznie w sytuacji • z chorobami wàtroby i nerek (pogorszenie metabolizmu i elimi- braku innej alternatywy terapeutycznej*. nacji leków, podwy˝szona toksycznoÊç narzàdowa analgety- ków), • z ci´˝kimi chorobami p∏uc (zwi´kszone ryzyko niedodmy oraz • Przedstawione poni˝ej ogólne zasady leczenia bólu po operacjach zapalenia p∏uc). u ci´˝arnych lub po∏o˝nic powinny stanowiç podstaw´ w indywidual- nym doborze schematu analgetycznego. (Tabela IV i V). © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 571
  6. 6. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela IV. Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. 572 Nr 8/2008
  7. 7. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela IV (c.d). Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 573
  8. 8. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela IV (c.d). Algorytm leczenia przeciwbólowego u ci´˝arnych leczonych operacyjnie. Opioidy do˝ylne sà efektywniejsze od podawanych domi´Êniowo. UÊmierzanie bólu w okresie porodu i po∏ogu. Nie wykazano przewagi do˝ylnego podawania opioidów w formie bolu- sa w porównaniu do metody opartej na iniekcji mikrodawek w okreÊlo- nych odst´pach czasu kontrolowanego przez pacjentk´ (PCA). Droga podania leków opioidowych nie ma wp∏ywu na dobrostan urodzonego • noworodka czy cz´stoÊç interwencji zwiàzanych z potrzebà zniesienia Ból porodowy jest zjawiskiem fizjologicznym, o z∏o˝onym mecha- ich niekorzystnego dzia∏ania na dziecko. U rodzàcych opioidy znaczàco nizmie, a ka˝da z rodzàcych kobiet reaguje na ten stan odmiennie, nie skraca∏y czas trwania pierwszego i drugiego okresu porodu oraz tylko w sferze somatycznej ale i psychoemocjonalnej. Ból porodowy rzadziej odnotowywano nieprawid∏owy mechanizm porodowy czy jest prze˝yciem trwajàcym przewa˝nie kilkanaÊcie godzin, które spoty- koniecznoÊç zabiegowego ukoƒczenia porodu drogà pochwowà. ka kobiety zazwyczaj dwu lub trzykrotnie w ciàgu ich okresu reproduk- cyjnego. Jednak w opinii rodzàcych jest on zdecydowanie bardziej • negatywnie postrzegany ni˝ jakiekolwiek cierpienie zwiàzane z urazem Z∏otym standardem w zwalczaniu cierpienia porodowego sà pro- czy schorzeniami przewlek∏ymi. cedury anestezjologiczne zwiàzane ze znieczuleniem regionalnym. Po- równujàc skutecznoÊç opioidów podawanych parenteralnie z analgezjà • opartà na znieczuleniu przewodowym wykazano wy˝szà efektywnoÊç SpoÊród metod ∏agodzenia bólu porodowego jedynie opioidy, przeciwbólowà tego ostatniego typu znieczulenia, zarazem w I i II okre- podtlenek azotu, blokada oko∏o szyjkowa oraz metody znieczulenia sie porodu, jak i w okresie wczesnego po∏ogu. regionalnego majà wystarczajàco udokumentowanà efektywnoÊç klin- icznà w ∏agodzeniu cierpienia porodowego. (Tabela VI). • Wi´kszoÊç analgetyków zastosowanych u matek karmiàcych • przenika do organizmu noworodka/niemowl´cia wraz z pokarmem. Do Opioidy ∏atwo przenikajà przez barier´ ∏o˝yskowà i odpowiadajà za 5 doby po porodzie obserwuje si´ szczególnie zwi´kszone przenika- depresj´ oddechowà noworodka. Z tego powodu powinny byç poda- nie/pasa˝ zarówno immunoglobulin jak i innych sk∏adników znajdujà- wane na poczàtku pierwszego okresu porodu, tak by zosta∏y zmetabo- cych si´ w osoczu krwi matki, co nak∏ada na personel medyczny obo- lizowane przez p∏ód przed jego urodzeniem. Nie wykazano istotnych wiàzek zachowania szczególnej ostro˝noÊci w tym okresie, zw∏aszcza ró˝nic pomi´dzy si∏à dzia∏ania przeciwbólowego opioidów stosowa- w przypadku stosowania u po∏o˝nicy opioidów. nych w ∏agodzeniu cierpienia porodowego. 574 Nr 8/2008
  9. 9. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela V. Dawkowanie leków do przestrzeni zewnàtrzoponowej w znoszeniu bólu operacyjnego u ci´˝arnych po zabiegach w zakresie Êródbrzusza i podbrzusza. • Krótkotrwa∏e podawanie opioidów (1-3 dni) w okresie po∏ogu jest uznawane za bezpieczne. Niska biodost´pnoÊç opioidów obecnych w pokarmie (0,1-1,0% dawki) nie zwi´ksza w istotny sposób ryzyka wystàpienia objawów niepo˝àdanych zwiàzanych z dzia∏aniem tych le- ków u noworodka/niemowl´cia, za wyjàtkiem petydyny, dla której opi- sano niekorzystny wp∏yw na dobrostan neurologiczny dziecka. • Oko∏o 0,1%-2% dobowej dawki do˝ylnej postaci paracetamolu i 1% ca∏kowitej dawki NLPZ przedostaje si´ wraz z pokarmem matki do noworodka/niemowl´cia. Z tego powodu podczas stosowania do˝ylne- go paracetamolu w standardowej dawce dobowej nie ma potrzeby przerywania karmienia piersià. Nie opisano objawów niepo˝àdanych takiego leczenia u dzieci a iloÊç leku przedostajàca si´ wraz z pokar- mem do organizmu noworodków/niemowlàt jest znacznie ni˝sza od da- wek paracetamolu (10mg/kg m.c.) rekomendowanych przez pediatrów dla leczenia stanów goràczkowych u ma∏ych dzieci. © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 575
  10. 10. R E K O M E N D A C J E Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 Rekomendacje dotyczàce post´powania przeciwbólowego w ginekologii i po∏o˝nictwie. Cz´Êç II. Tabela VI. Metody ∏agodzenia bólu porodowego. 576 Nr 8/2008
  11. 11. Ginekol Pol. 2008, 79, 567-577 R E K O M E N D A C J E Leczenie bólu u kobiet ci´˝arnych, rodzàcych oraz w po∏ogu. Tabela VI (c.d.). Metody ∏agodzenia bólu porodowego. Zespó∏ ekspertów PTG oraz PTBB dà˝y do zapewnienia niezale˝no- prof. dr hab. Andrzej Skr´t Êci i obiektywizmu we wszystkich swoich dzia∏aniach edukacyjnych. Nie zg∏oszono konfliktu interesów Celem dzia∏aƒ ekspertów PTG oraz PTBB które doprowadzi∏y do powstania niniejszej monografii nie jest promowanie, popieranie lub prof. dr hab. Marek Spaczyƒski zalecanie w szczególny sposób produktów handlowych, us∏ug ani Nie zg∏oszono konfliktu interesów sprz´tu medycznego, których opisy znalaz∏y si´ w artykule. prof. dr hab. Jerzy Wordliczek Celem ujawnienia ewentualnych konfliktów interesów zwiàzanych Nie zg∏oszono konfliktu interesów z niniejszà publikacjà, autorzy oÊwiadczajà, ˝e wspó∏pracowali w bada- niach lub grantach edukacyjnych z nast´pujàcymi firmami medycznymi: dr n. farm. Jaros∏aw Woroƒ (Astra Zeneca, Jelfa, Sanofi-Aventis, Solvay, Pfizer, Pliva, Ewopharma, prof. dr hab. Jan Kotarski: BMS, Jenapharm, Eli Lilly, Polpharma, Merck, MSD, Grunenthal) (Organon, Novo-Nordisk, Biomed Kraków, ASA, Merck, Johnson-Johnson, BMS, Pliva, Astellas, Bayer, Schering, Schering Plough, GSK, MSD, dr n. med. Jacek Tomaszewski: Adamed, Gedeon Richter) (Pharmacia-Upjohn, Organon, NovoNordisk, Fournier, IBSS Biomed Kraków, ASA, Tyco, Gynecare J&J, Polhernia, Merck, Eli Lilly, Jenapharm, Wyeth, prof. dr hab. Jan Dobrogowski BMS, Yamanouchi, Astellas, Novartis, Allergan, Helsinn Healtcare, Kyowa, Nie zg∏oszono konfliktu interesów Schwarz Pharma, Solvay, Orion, Bayer, Hexal, Grunenthal, Pliva) prof. dr hab. Ryszard Por´ba Nie zg∏oszono konfliktu interesów © 2008 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne 577

×