O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Partaidetza pasiboa Interneten sortutako talde eta komunitateetan: kezka eta oztopoak

542 visualizações

Publicada em

Hizpide aldizkariaren 64. zenbakian, 2007ko urtarrila-apirila, argitaratutako artikulua

Publicada em: Educação
  • Seja o primeiro a comentar

  • Seja a primeira pessoa a gostar disto

Partaidetza pasiboa Interneten sortutako talde eta komunitateetan: kezka eta oztopoak

  1. 1. 24 Sarrera Partaidetza pasiboa lnterneten sortutako talde eta komunitateetan: kezka eta oztopoak / ñaki Murua “Egun batzutan is/ 'ltasunak ere desafinatzen du” (Angeles Navarro, Fi Lasuenek Itza/ ia) Partaidstza pasiboa edo "lum/ ng" de/ akoa gertakari nedatua da Internetan sorrzen diren raida-stan. Horren : aDa/ dua dagaen arren kezka- -irurri izan ohi da maiz arduradun, administrari eta abarrentzat. Izan ere, gutx/ 'eneko komunikazioa azinbeslekoa da zereginak benar bezala buru- rzeko eta, azksn batean, ziberkemunitateak eraiki era garatzeko. Beraz, fenomena hari sorrarazlen duren zergatien bila ikerketa bat bururu genuen 2D06ka udaberrian HABEren Irakaslearen Gunea esparru tele- matikaan, "Egilasmaa eta Memaria" A'a/ daan hain zuzen. Partaidetza pasibarako arrazoiak aurkitzeaz gain, partafdetza aktiborako bideak bila- tu nani fzan genituen. Eihoazkis hemendik eskerr/ 'k beroenak [ank/ de eta bida/ 'ds izan ziren guztiei. Helduen taldeez diharduguuean ikaskela-komunizateek berebiziko pisua hartzen dute; gizakiok lan-esperientzia zabala izaten bairug: (Kaplun, 2005). Izan ere, egunerolco praktikatik datozen ezagutzalc, eskarmentua, arazoalc edota zalantzak konpartitzeko aukera ezin hobea dugu horien bitanez. Begien bistakoa da, bestalde, sare telematikoek, eta Intemetek batik bat, gure bizitzak eraldam dituztela. Aukera itzelak eskaintzen dizkigute sozializatzelco eta hanernaneiarako. Honexegatik, platafonnek, esparru birtualek, komunikazio-sareek, erain dela gutxi arte pentsaezinalc ziren bideak ireki- dituzte. Arestian aipamtako bi arloak elkarrekin uztartuz geto, ez da haxritzeicoa komunitate birtualen edo ziberkomunitateen gaia izatea azken boladan denen ahotan dabiltzan horietako bat. Are, komunitatearen ideia izan omen da hasiera-hasieratilc Internet egitmatzeko oinarrielako bat (Cabe- ro, 2006). Hala eta guztiz ere, iritzi kontrajarriak daude komunitateak 11121705640007), 2444 on: "Egiiasmoa eta memoria” taldearen historis laburra aipatzen direnean. Gainera, hitza hainbeste erabiltzeak ez dio gaiaren zehaztapenaxi laguntzen. Egia esatelço, ez da horren erraza heste batzuengandik eta beste batzue- -kin batera ikastea, eta argi dago kontua ez dela soilik Intemet. Dena den, aldekoak ei dim nagusi eta baieztatu egiten da honelalco taldeak badirela (Kloos, 2006: 18; Garcia Aretio, Ruiz Corbella eta Dominguez Figaxedo, 2007), Esparru desberdinetako esperientziak eta emaitzak ezagum ditugu (Murua, 2006; Murua eta Vissi, 2006). Eta, Lnterneien sonzen diren tal- deetan fenomena baten berri izan dugu egindako nahigazimsaioetan. Agi denez, janera jakina agertu ohi dute san-i taldekideek, Iurkingaz edo pa: - taideaa pasiboaz ari gara. Argitu dezagun zer esan nahi dugun horrekin: nahiz eta taidearen esparru komunetan zintzilikatzen diren mezuak edo ekarpenak iralcurri, taldeki- de askek ez dituzte beraienak plazaratzen. Onartuta dago partaidetza eta inplikazio-mailal( ez direla berberak (Garcia Axetio, 2003; Gan-ido, 2003). I-Iala, daru desberdinak eman dita partaidetza-mailaz (N onnecke eta Preece, 2001; Preece, Nonneoke eta Andrews, 2004) eta badago paxtaide aktiboak, kasurik anenetan, taldekj- deen %10a direla uste duenik (Lopez de Avila, 2005). Gaur egun, jmera "pasibo" hari korapilatsua dela ustc da eta, Iehenaga ez bezala, ez da beti disfuntzio gisa ikusten; bestelako komunikabideetan entzulerial( edo ikusleriak duen egitekoaren paxekotzat har baimiteke, Dena den, gure ustez, komunikazioa ezinbesteko baldintza da komunita- tea sortu eta garatzeko, alegia, harreman komunikatiboiik izan ezean uekez izango dugu kemunitaterik. Ohartu gaitezen bi hitzek jatorri komunal dutela. Eta horren hedatua izateak ez gairu lasaitzen, besteak beste, komunitate birtualak ezezik, sare telematikoak ere baliamta buru» tutako prestakuntza-saioen makasta baldintza dezakeelako. Azkenik, alpa dezag-un ez dugula gertakariaren inguruko ikerketa asko- rik aurkitu, eta, aztertu ditugun horictan talde irekietan burututakoak direla, hots, Inteneten dabilen edouor era askean sam: aha] izateko moduko taldeetan gauzam zirela. Horregatil( guztiagatik, gurean sartuta- ko talde bat sakonagotik ikertu nahi izau dugu eta hanacaraka kasu- -azterketa baliatu genuen. Taldea 2002ko abenduan sorm zen HABEren espaxru telematikoan. Harrez gero, 212 kide bildu dim guztira; gehienak euskaltegietako zuzendari eta arduradun didaktikoak. 2006ko udaberrian, hain zuzen, 145 ziren taldekidealc. Aipagarria da EAEko euskaltegi guztiek izan zutela tarte horretau ordezkaxitza. Arduradun gisa, HABEko bi teknikari ariru ziren hasieratik, Izan ere, talde honen aurrekariak lehenagotik zetozen proiektu batzuetan Iekutu behar dita; batetik, HABENET eta hori baino zabalagoa den Parmtdelza paxibaa Internetan : ormmkc raida eta komuniramzan; kezka era 25
  2. 2. ?uingurua "Euskadi informazioaren gizanean 2003" (Azkue, 1999), eta, bestetik, helduen euskalduntze-alfabetatzearen sektorean garatutako Egitasman eta Memoria autoebaluaziaaren bidean. Bigarren proiektu horren baitan, aurrez aurreko prestakuntza buiutu zen aurretiko hiru ikasturteetan. Partaidetza handia eta balorazio positiboa izan zituen arten, hainbat airazoi zirela medio, eredua agortuta zegoen, antza. Gainera, HABEren sare telematikoan irakasleak prestatzeko ingu- runea sortu berria zen: Irakaslearen Gunen. Hau honela, aipaturiko prestakuntzarekin jarraitzeko edo hari osatzeko planteatu zen taldea hasieran, nahiz eta interesarutako orok zituen ateak irekita, aldez aurretik burututako ikastaroetan partaide izan zein ez. HAEEnet esparru telematika/ co Irzzkasle Gunetik atzitun “HWM- wzçnas ninna] m FRESIRKUHYZA musunoa GFl AK MEmnlEKn TALDEAK Pastanxziak P ; gamma P Onanlaula 1% 573 imbalan umun r __. _____ Aztmzailenk S mn on! ngunan P' Tutoreen taldea . Tuan Make's ; abg Asmoa zen dokumentu operatiboei' buruzko infonnazioa bideratzea, Eta gai horien ingurukoez gain, mizendaritza-taldeetako kideen komunika- ziorako hide izatea ere hartu zen aintzat. Aztertu genuen taldea itxia zen, hots, Intemeten zebilen edonork ez zuen sartzerik; aldez aurretik esparruan eskaria egin eta taldean bertan onartua izatea ezinbesteko baldintzak baitziren. Halaber, taldeak bazuen beste ezaugani garrantzitsu bat: ez zegoen fonnazio-prozesu egimratuei lotu- ta. Horrelakoetan, errazagoa ei da partaidetza handiagoa izatea, areago Iñaln' Murua oraindik baldin-eta derrigorrezkoa bada dena delako ebaluazio sumati- boa gainditzea, Gainera, gnrean ez zegoen jokabide-araudi _iakinik; bestela esanda, pos- teatzea ez zen aldez aurretil( ezanitako baldintzetako bat. Erabilitako esparru teiematikoa UOCek (Universitat Oberta de Catalunyak) eraiki zuen bere garaian. Taldearen komunikaziorako him ziren aurreilaasitako guneak; irudian ikus daitekeen bezalaxe (.1) ahar- -taula (benan arduradunek baino ezin zuten idatzi), foron (proposatutako jarduerak burutzeko gunea) eta eztabaida (era askean erabiltzekoa zona), Horrez gain, nork here postontzia zuen esparruan, Sistemak ematen zituen aukeren artean, bat zen jakitea mezu bat nork eta noiz bidaltzen edota ire- kitzen zuen, hala norberaren postontzian nola taidekoetan (ikus .2). Muga batzuk ere bazituen; ezin jakitea pensona baten konexio-denbora eta egindako ibilbidea edo jarduera, besteak beste. Horrez gain, jakina, siste- mak ez zuen bereizten norbait beste baten pasahitzaz sartua zen edo ez, : aja [mlueja > | , &IEIIHEIHE am. .." . .xwauanmi y. . . -.. :.. ... i-. J.-. ... .>. .-. ... .a Kurma mun-Juan; 0 ' D bangunan; 9 . D x . . v n v s a ' ; musium ' D uunuHmmmaai-#na : agamawan-nam. namamu# - a ; namum 1242.12:: .z m* D 7v-vv- mengunyah: :. ux_zzu. m*-'~ EJ &munanmuwmwnm MHWUIIEJIIIJHQIIIL. Lmxmznwé r: .a : - V Mzzncnnlunuau umnw ; zocanwziwnnu . IUJE ze U. m Ehud 73.773.111: LA LLLCUPJL& te: .me suasan» mannen cs mu. Banama. :: an: : mmm-pm LG APOLFI) atau" EMAHEAEOI mannen cs ; aru : :mual nrrrm-_nxs nuwun . r. ; mm : os: u. i: :v n iman-ms nu mmummvuz . :om Arm, nueva ozawa mmm-smm 1325.15 wrna/ mra : mx Busman: monumen m avy. :-ic-z gourmet: suasan ? mam-x EAEULIXA _oce : men. meunang mau-mmm. m' 102111: nusa: :. &BEJI EAZZYFPILA azan-a: mo/ mra x : ma. PEEE Cawan suwun. : 121.3 39 natezcte woman; B-ELD I/ .IARTEIAEUIPLA : A5142113 : menyang. m: .uma n ; vw-mau Parraiderza pasibaa Intemeren sormraka 1:21:12 em kamunimteeian: kezka eta 27
  3. 3. 28 .4s Partaidetzari elreparatuta, gehiengoa irila zen: bauaka batzuen mezuak irakurri bai baina nork bereak ez zituen idazten ez bidaltzen ere (Garcia Aretio, 2003: 180), %71 multzo honetan zegoen, Horien ondoren absemeak edo bertaratu gabeak zetozen, hots, esparruan sartu ere egiten ez zirenak, %24 ziren. Era berean, denhoran zehar jarrerak aldatu egiten zirela egiaztatu genuen (ikus .3). Bagenuen beste daru _yakingarri bat: masa kririkotzat jo genezakeen taldetxoa sumatzen genuen; eremu komunetan mezuak zintzilikatu abala irakurtzen zute- nek osatua. Partaidetza-mota ikasturtez ikasturte 'MUG 'AEG 'l-ED m; n sam: az mun km nam: “so o Ex dua umu a Panama: un. mu m0 n Pan-van: : : kubus 11.20 'm0 950 mm __` 2000212003 20030004 20u4r2005 : nos/ zone Ikuturua Plmideen '/ . Zenbat ikzzsturtez egon ziren taIdekidea/ c 'fgitasmoa era Memoria "n ikasturte 1 %25 4 ikasrune $636 Iin/ n' Murua Bi hi! : [kukata- -prozvesuari buru: Bestalde, taldean izandako errotazioak zuzendazitza-taldeetan autzera gertatzen dela bistaxatzen zuen; grafikoan (ikus A) partaideak zenbat ikasturtez egon izan ziren taldean dago jasota. Azken datu bat: aldez aurretik aurrez aurreko saioetan aritutakoak 69 ziren (berena inguru) eta, partaidetzaren aldetik, bertamu gabeen kopu- rua orokona baino nabarmen txikiagoa zen. Ez da gure asmoa lan honen alderdi metodologikoan sakontzea, baina ikerketaren zorroztasun zientifikoa agerrarazteko zertzelada batzuk eskainiko ditugu pasarte honetan. Intemeten eskutik etorri den paradigma sozioteknikoaien baitan kokatu genuen ikerketa, _(Dominguez Figaredo, 2003: 279) Hala izanik, plantea- rnendu kualitatiboa izan zen nagusi, eta kasu-azterketa burutzea erabalci genuen. Dcuspegi osoagoa eta holistikoagoa izateko asmoz, datuak bil- tzeko iturri eta tekniken triangelazioaren aldeko apustua egin genuen; ikuspegi plurimetodikoa baliatzea alegia. Hau honela, lau teknika erabil~ tzea erabaki genuen: eztabaida taldeak, elkarrizketalc, galdeketak eta dokumentuen analisia. Eguneroko ba! idazteko asmoa ere kartu genuen. Bestalde, ordenagailu bidezko komunikazioak berebiziko pisua hartzea izan genuen hasieratik gogoan, ohikotzat jo daitezkeen bideak baztertu gabe. Erabald horri janailtiz, eztabaida-saio bat burutu genuen aurrez antre, gainera beste bi saio ere Skypez programa baliatuta egin genituen (ikus .5). Elkarriziceta batzuk telefonoz egin genituen eta beste batzuk, berriz, Vyew3 programaren bitartez (ikus .6); azken horiek egituratuagoak izan ziren. Galdeketa egiteko e-posta izan zen erabilitalco bidaq. Galdeketa hari aldez aurretik epaile-praba baten bidez balioztam genuen erni horretara- ko ere pesta elektronikoa baliatu genuen. ; bps pmgramatik atzima pa" 0 Mad! ! Contacts Buscar SkypeOut Conferenda Chat Envlavwarchwo . ::ml . v Iñaki M-urua 29 Farlaiderza pasilma lntemezen ranum/ m raida Ela knmunitatelmn: kezka era . .
  4. 4. .6.- g Vyew pmgmmatik atzitua . ..m, .mw. mm. ... .mw @EW ~" -fwxrjzezma- **ap ' nan. .. u nunu: : &Arti-Radeon n; - , ilñowuntl' 'unzdnigb Pertsona bakoitzak bide bakarretik emanzuen informazioa. Nahitako laginketa izan zen irizpidea eztabaida-taldeetan eta elkarrizketetan par- taidealc aukeratzeralcoan. Horretarako, arestian aipamtalco masa hitikoa harm genuen aintzat, baita jarrera aldaketa nabarmena izan zutenak ere. Izan ere, infonnazioaren kalitateari erreparatu genion informatzaile- -kopuruari baino gehiago. Guztira 118 lagunek harm zuten parte infonnazioa biltzeko proze- suan, ta1de1ddean_%80 inguru. Ikus banaketa (.7). " '“; 'w: ,a. ;;i; ;?. :.: .;a H, , a:1a1a; q Aurrez On line Telefouoz On line aurrekoak - 8 8 13 9 . 80 Infonnazioa Iantzeko estrategia desberdinak baliatu genituen: taulak eta ehunekoak datu kuantitatiboekin, datuen ustiaketa eta antolaketa kualita- tiboekin. lia/ ci Maru/ z Ondorioak Azkeneau, Ishikawa-reu diagrama bat (ikus .9) eta sarrera bikoitzeko matrizea osatu genuen. Horren ondoren, partaide izandakoei aukera eman genien lehen ondorioei buruzko iritzia emateko. Panaideak Intemeten ohiko erabiltzaile ziren; erabilera hari funtzionaL tzat jo liteke eta bat datar haien czaugarriekin (adina, ikasketa-maila. ..) (ikus . s). Adinari begiratuz -%15 baino ez ziren 35 urtcz azpikoak- etorkin digitaltzat jo genitzakeen partaideak (Prensky, 2001) Eta beraz, cina- rrizko gaitasunak garatzeke zeuzkaten, besteak beste, pertsonen arte- ko sare bidezko komunikazioari eta elkarlanari zegozkienak (Marques, 2000). Edonola ere, sarriago sartzen ziren sarean taldean edo kanpus birtualean baino. Datu bini bat gue ustetan: absenreek (taldean sai-tu ere ez zirenak egiteu, alegia) isilek baino gehiago balia- tzen zuten [ntemet. _ Ikerketan parte ham zutenen ezaugarri sozialagikoak 67,6 18 40,9 17,6 12 27,3 5,4 . 3 6,8 58,1 32 Irakasle-eskola 26 . 24,6 S 18,2 Beste diplomatura bat _ 10 8,1 4 9,1 HABEk homologatua 22 17,6 9 20,5 Ez du erantzubeu 3 0,0 3 6,8 31 Partaiderza pasibaa Intzrmzten : om/ tako ralde era kvmunirareetan; Iruka era
  5. 5. 32 Ishikawa edu kausa-ondorioa diagrama un& u. ... u.. -n. _.. ..». m. u_. ... m.. ... ..m. . ..umum ling-Armani Bladirudi gune birtuala ez zela elkanen arteko komunikaziorako eta lan- kidetzarako esparru gisa ikusten eta, batez ere, informazio-iturri bezala begiratzen zitzaibla. Kontraesana zen, nonbait, partaidetza askea izatea eta, aldi berean, iuplikazioa eta ezagutza-maila baxua izatea. Parte ez haztzeko emandako arrazoi nagusiak honako hauek izan ziren: denbora-falta, bestelako lehentasun batzuk zeudela eta taldearen dinami- ka. Uste dugu beste aldagai kzitikoetako bat zela bitaneltoaren aurreko janera aurretiazkoa, bestela esanda, tokian bertan aunez aurre jardutea- ren kultural( pisu handia zuela. Alderdi heri areagotzen zuen eragile bat taldelddeen aneka sozializazio- -azturak ziren, zeren-eta, hainbat arrazoi zirela bide (sare berekoak izate- agatik, elkarrekin ikasitakoak izateagatikn), aurrez aurreko hainbat eta hainbat saiotan jardunak baitziren lehendik elkarreldn. Eta sozializazioa da, hain zuzen, komunitate birtualak osatzeko azpimarratzen den etapa bat (Brenson-Lazan, 2002; Salmon, 2004). Egiaztatu ahal izan genuen ikerlceta-prozesuaxi, halaber, [ur/ ter "aktibo- ak" (Bowes, Schultz eta Beach-ek aipatua, 2004) bazeudela: esparru kpmunetaico komunikazioa ez zuten baliatzen, baina bestelako bideen lntanez lortzen zuten, e-posta ban-le. Laburbilduz, parte ez halrtzleko arrazoiak ez ziren bakarrak ezta sinpleak ere; seguruenik, 1kuspeg1 srstemlkoz aztertu beharko Iirateke, haien arte- ko uztardura eta elkarreragina kuntum izanda. Kultura, l-mu da, zer uste eta zer pentsatzen den, eta lan egiteko era estu-estu lotun`k ageri dira, IñaA-i Murua Eta sandi; begin-a Alderdi teknologikoa ez zien poxtaeta azaltzeko funtsezkoa izan. Hala ere, ezkutuagoa den heinean, arreta esparru pertsonaleau eta talde-dina- mikan jartzen lagunduko luke. Sarea ikerketa-esparrua izateaz gain, ikergai gisa ere harm genuen, Aurrerantzean, jokabide bau gero eta hedatuagoa izango delakoan gaude. Geuri dagokiglmez, gazi-gozoak izan zituen; Postman-ek dioenez (Bryndmn eta J erénimo, 2005) teknologia orok dakaxtza zama eta onura, biak batera, bata bestetik banaudu ezinik, gainera, lrteubideak elkarreragina eta moderazioa habetzearekin lotuta ikusten ditugu, Euslcarri telematika beri-i batera igarotzeak taldea birsortzeko aukera emango digu, eta horrela, belburuak adosteko eta azaleratzeko beta izan dezakegu, Beste aukera bat taldeari aukera desberdinak eskain- tzea izan daiteke. Horrela, jarrera, behar eta interes desberdinei hobeto erantzun ahal izateko. Urrutiago joanda, prestaketa-prozesu egittxrama- goak eskaini ahal dira, era erdi presentzialean edo b-leamingez. Baina, euskarri telematikoa, bitartekoa alegia, ez da nahikoa, Azken batean, pertsonak dira elkarrekin komunikatzen dutenak, maldnak balia- tuta baina pertsonak. Eta edozein komunitatetan, birtualetau barne, alderdi soziala da funtsezkoa. Remei Camps-ek idatzi zuen bezalaxet pertsonak edukiagatik heltzen dira komunitateetara, baim: embilganita- sunagatik eta barremanengatik geratzen dira. ' gresoLvascos/ esj l5/adjuntos/ e_experien. pd1> Oharnk l. Egitasmoa eta memoria dakurnenm apemriba gisa definitzen ditugu, hau da, epe motzera bide- ratutakoak dira eta : guneroko praktikum zuzen- dualc. Eye ertain eta luzera bideratutakoak dakumznlu programatikaak lirateke, erakundea- ren kurrilmlu-proiektua edo bni-ne araudia, bes- teak beste. 2. http: //www. skype. com/ 3. httpz/ /vyewconi/ 4. httpt/ lcampus. liniwnet/ course/ viewphp7id=26 (ilcuste-data: 07/02/2 8) Bibllagrafla Azkue, J. 1999, “La enseñauza del euskera en las Euskal Elxeak: descripcién y retos de Futura" Cangresa Mundial de Calecrividade: Vxscas 1999 kongresuan aurkeztutakc komunikaziaa . [sarean] <l1ttp: //wv1rwlehendakaritza. ejgveuska- di. net/ r48-3 872/es/ contenidos/ informacion/ con- Parraidarza pmibaa Internmn surrumkv : Alde : m kamunllateelnn: kezka em . . (07-02-28). Brenson-Lazan, G. 2002. "Etapas de desarrnllo y facilitacion en una carnunidad virtual de apren- dizaje" Dakumentu elektronika& [sai-eun] (httpzl/ amauta. orglDesarrolloComunidadVirmal . pdO (05-05-26). Bryndum, S. ; Jerénimo, LA. 2005. “La motiva- cion en entornos telei-naticas" RED. Rei/ ma de Educacién a Diszancia, 13. zenb. [sarean] <l1ttp: //wvIvI. um. es. /red/ l 3/bryndum. ydf> (06- -03-27). Cnbero, J. 2006. "Comunidades virtuales para el aprendizaje, Su utilizacjén en la enseñanza" Edutec, Revisi: : Eleclrénica de Tecnolagia Educariva. 20. zenbalcia, 2006ka_urtarrila [sare- an] <http: //edutec. rediris. es/ Revelecz/ reve- lec20/cabero20.l~1trn> (07-02-28). Dominguez Flgaredo, D. 2003. "Investigacién edu- cativa en contextos tecnolbgicos: apropiacién metodolégiea de las nueva; tecnalogias" Medi- na, A. ; Cnstillo, S. (koord. ) Merodologia para 33
  6. 6. la realizacién de Proyectos de Investigacién y Tesis Doctorales. Madrid: Universitas. Garcia Aretio, L. 2003. “Comunidades de aprendi- - , zaje en entornos virtuales” Barajas, M. (koord. ) La tecnologia educativa en la enseñanza supe- rior. Madzid: McGraw-Hill. Garcia Aretio, L. ; Ruiz Corbella, M. ; Dominguez - Figaredo, D. "2(')”07. De la educacién a distancia a la educacién virtual. Barcelona: Ariel. Garrido, A. 2003. “El aprendizaje como identidad de participacién en 1a préctica de una comuni- dad virtual”. Dokument-u elektronikoa. [sarean] <http: //wvvw. uoc. edu/ in3/dt/20088/index. html> (O7/O2/28). Kaplun, G. 2005 . Aprender y enseñar en tiempos de Internet. Montevideo: Cinterfor/ OIT. ' Kloos, M. 2006. Communitiesof Practice 2.0. [sarean] (httpz/ /wwwmartinldoos. nl/ thesis- ~M. Kloos. pdf) (07-02-28) Creative Commons litzentziapean. ' . , Lopez De Avila, M. 2005. “The ten percent factor". Dokumentu elektronikoa. [sarean] <http: //nodos. typepad. com/ nodos_prime/2005/O 4/the_ten_percent. html#more> (07-02-28). Marques, R 2000. (07/02/02an benilcusia). “Nueva cultura, nuevas competencias para los ciudada- nos” Dokumentu elektronikoa, [sarean] <http: //dewey. uab. es/ pmarques/ competen. htrn#c ompetenciasbasicas> (07-02-09) 34 ' Iñaki Murua» Murua, I. 2006. "Un estudio de caso sobre el feno- meno de 1a participacién pasiva". [CD-ROMa: IX Cangrés Edutec, Tarragona 2006. ISBN: 84- -690-0126-4. Murua, I. ; Vissi, D. 2006. “Nuestro camino hacia una comunidad virtual de aprendizaje”. [CD- -ROMa] VI Congreso Internacional Virtual sobre Educacién-CI VE. ISBN: 84-7632-978-4. Nonnecke, B. ; Preece, J. 2001. “Why lurkers lurk? " Americas Conference on Information Systems, 200]. [saIean] “ <http: //snowhite. cis. uoguelphca/ monnecke/ res earch/ whylurkpdf) (07-02-28). Preece, " J. , Nonnecke, B. ; Andrews, D. 2004. "The . top 5 reasons for luikjng: improving community experiences for everyone. ” Computers in human behaviour, 2, 1 [sarean] <http: //www. ifsm. umbc. edu/ 'rpreece/ Papers/ CH B_Corrected_Proof. pdf> (07-02-28) Prensky, M. 2001. "Digital natives, digital inmi- grants" On the horizon. NBC University Press, 9 zenb. 5, 2001eko urria. Salmon, G. 2004. E-actividades. EI factor clave para una #armacion en Zinea activafBarcelona: UOC. Schultz, N. ; Beach, B. 2004. "From lurkers to pos- ters". Dokumentu elektronikoa [sarean] <http: //WwW. f1exiblelearning. net. au/ resiources/ l urkerstoposterspdf> (07-02-28).

×