O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.
1
2
TË SHKRUARIT SI PROCES.
KRITERET PËR TEKSTIN E SHKRUAR
3
“ arsyeja e mosarsyes që i
bëhet arsyes sime, ma
dobësojnë aq shu...
4
• sot hasim shpesh në gabime drejtshkrimore si:
• Pavarësisht rrethanave (në vend te
pavarësisht nga rrethanat);
• Kam s...
5
• Nevoja që në universitete të ipen
modele se si të flasim e të shkruajmë
6
Është e njohur në kulturën kombëtare“Lutja e shkrimtarit”
të përfaqësuesit tonë të madh Faik Konica :
• “Ati ynë që je n...
Duhet të dimë të shkruajmë
• Çka i sheh syri ia
bën dora (thuhet
për mjeshtërit)
• Shprehje me cilësi
të tilla: i mençur, ...
8
• Ç’ është ortografia (ose
shqip: drejtshkrimi)
• Gjithnjë ballafaqohemi me
këte problem në momentin
kur mendimet tona d...
9
• Nuk është e lehtë të shkruajmë. Këtë në
mënyrë poetike na thotë edhe Dante Aligeri
” se s’asht një punë që i dilet leh...
10
“… desha me u fëdigun për sa mujta me
dijtun…” (Buzuku) ose “… m’u desh me qitë
në dritë shumë fjalë plaka e të harruem...
11
• Kumtimi me gojë, gjithnjë ka qenë më i lehtë
në krahasim me shkrimin
• Përse e themi këtë?
(9)
12
Sepse:
• Folësi mund ta ndreqë menjëherë gabimin
dhe të kërkojë të falur dëgjuesit
• E shkruara përcillet brez pas brez...
13
• GjUHA E FOLUR:
• Përveç fjalëve ka edhe mjete të tjera ndihmëse si:
• pasthirrma
• britma
• intonacione të zërit
• di...
14
• GJUHA E SHKRUAR:
• Nuk ka mjete të tjera përveç letrës dhe mjetit të të
shkruarit
• ju drejtohet shumë personave ose ...
15
• Studentët nën trysninë e lodhjes “duhet të
shkruajmë”
• Shkrimtarët nën trysninë e mundimit për
të gjetur fjalët dhe ...
16
• ka ekzistuar gjithnjë
• së pari përmes shenjave: hieroglife,
ideograme, alfabete të ndryshme
• shkrimet nëpërmjet int...
Mjeshtria e të shkruarit nuk është
vetëm për shkrimtarë
17
18
Kriteret që
duhet pasur
parasysh kur
hartojmë një
tekst të shkruar
Faza paraprake
ose
përgatitore
Faza
projektuese
Faza...
19
- Shpesh dëgjojme: ai “di të shkruaj”, kurse për
të tjerë thuhet e kundërta.
- njohuri nga shkolla me lëndët mësimore.
...
20
• “Shqip flasim e nuk mirremi vesh”, thotë një
fjalë e urtë popullore
Secili folës ose shkrues ka nevojë për dy
element...
21
• Për të bërë vlerësimin e të shkruarit të një
letre, libri a raporti etj. duhet të mbështetemi
në tregues të dy nivele...
22
• Teksti mund të përbëhet nga, një togfjalësh, një fjali,
një tërësi fjalish.
• “Ku nuk ka tekst nuk ka as objekt studi...
Si mund ta komentojmë këtë
mendim:
Ajo që krijon tekstin nuk është gjatësia (që
mund të jetë e ndryshme), por natyra
thell...
24
25
• Titulli është kartvizita e
çdo teksti dhe pjesë
përbërëse e tij
• Ndërtimi i tekstit nis që
nga titulli
• Një profesi...
26
• Kujdes përshtatjen e duhur gramatikore në të
shkruar dhe komunikim:
• Po iu drejtuam dikujt me “TI”, kjo parakupton s...
Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë
përgatitjes së prezantimit
• Ligjerata e tretë: Shkathësitë dhe hapat që duhe...
Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë
përgatitjes së prezantimit
Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë përga...
3
Prezantimet pamore (vizuale) dhe me gojë
Prezantimi me gojë dallohet nga komunikimi me shkrim ngase
kërkon prezencën tua...
4
Pavarsisht se a jeni fillestar, apo keni përvojë në mbajtjen
e prezantimeve, ju do të liroheni nga ajo barrë dhe do të
r...
5
Të rëndësishme janë edhe teknikat tjera, p.sh.
përgjigjet në pyetje në mënyrë profesionale dhe
shkalla e mjaftueshme e f...
6
Paraqitja dhe përgatitja e prezantimit tuaj
-ky planifikim është i lidhur së pari me përpilimin e
punimit me shkrim. Jan...
7
a. Në fazën e parashkrimit duhet të caktoni qëllimin tuaj,
si dhe objektivat. Kjo fazë nënkupton përgatitjen e
fazës së ...
8
c. Hapi tjetër është përshtja e materialit për prezantimin me gojë.
d. Renditni tezat kyçe sipas rëndësisë që t’i mbani ...
9
Kur të përfundojmë me këto pika të rëndësishme që i
përmendëm deri tani duhet të përqëndrohemi në
faktorët e ndikimit- q...
10
1. Struktura dhe përmbajtja: Ashtu si shkrimi edhe
prezantimi do të duhej të ketë fillimin, mesin dhe
përfundimin.
Stru...
11
Kini kujdes që kapërcimet gjatë ndërrimit të
temave dhe kalimin në argumente të reja, të jenë të
qarta. Publiku duhet t...
12
Kur ta përfundoni prezantimin, duhet të bëni një
rezyme të shkurtër të tezave kryesore. Është e
rëndësishme që prezanti...
13
Po japim një shembull të prezantimit mbi
marrëdhëniet industriale në minierën kanadeze të
thëngjillit:
“ Ishte natë dhe...
14
Kjo hyrje është interesante dhe e tensionuar. Shtrohet
pyetja: pse kanë tentuar ta ndalojnë trenin këta njerëz në
mes t...
15
Pas paraqitjes së prezantimit mbi gjendjen e marrëdhënieve
industriale në një minierë dhe mënyrës se duhet ndryshuar at...
• 2. Ligjërimi: Mënyra se si ligjëroni ka një ndikim më të madh
në mbresën përfundimtare. Matni se sa shpejt flisni.
Shumi...
17
Do të duhej ta ushtroni prezantimin tuaj duke lexuar me zë dhe duke
matur kohën. Mund ta xhironi, mund të ushtroni para...
18
Thuhet se kryeministrja britaneze Margaret Thatcher ka
vijuar orët e oratorisë me qëllim që të arrijë këtë efekt.
Nëse ...
19
Folësit pa përvojë shpesh flasin tepër shpejt. Janë nervoz
dhe shpejtojnë pa bërë pauza, kështu publikut mund t’i ik
nj...
20
Edhe nëse jeni nervoz, provoni të dukeni të
natyrshëm dhe të qetë. Gati të gjithë janë nervoz në
prezantime. Me ushtimi...
21
3.Dukja dhe qëndrimi: Hulumtimet tregojnë se
mbresat që lë prezantimi me siguri më shumë
bazohet në dukje dhe qëndrim s...
22
4. Mjetet vizuale ndihmëse: ndihmojnë në
përcjelljen e ideve dhe informatave. Ato duhet të
arrijnë në disa efekte:
-Të ...
23
5. Përgjigjet në pyetjet: Në fund të prezantimit publiku juaj ka
mundësi të bashkëpunimit. Ju e caktoni në fillim se ku...
24
Kut t’i afroheni fundit të kohës së përcaktuar për pyetje, përgatitni
publikun duke theksuar se do të përgjigjeni vetëm...
25
Informatat kthyese
Në prezentimet me gojë një rëndësi të veçantë, ndoshta
edhe më të madhe se vet përmbajtja, kanë shen...
26
Ndoshta do të duhej të bëni një pauzë dhe të shtroni disa
pyetje në mënyrë që të zbuloni se a e kuptojnë publiku
thelbi...
27
Parimet e informatës kthyese
Dhënia e informatës kthyese:
1. Jepni fakte, mos interpretoni gjatë.
2. Informata kthyese ...
28
Lista e detyrave për prezantim:
Ushtrimi i prezantimit tuaj është mënyra e vetme që të vërtetoni se a
i keni bërë të gj...
Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të
shkruarit
• Ligjërata e katërt: Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të
shkruarit
• ...
Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të
shkruarit
Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të shkruarit - Përmbajtja e ligjëratë...
• Për shumicën e shkruesve pjesa më e vështirë
e të shkruarit është fillimi, përballja me faqen
bosh.
• Ekzistojnë teknika...
• Kur studentëve u kërkohet të shkruajnë një
ese për një lëndë universiteti, ata shprehin
dy ankesa:
• -”S’kam gjë për të ...
• Të mësosh të shkruash do të thotë të mësosh
t`i bësh vetes pyetje.
• Ekzistojnë disa mënyra për të zhvilluar idetë e
jua...
FURI MENDIMESH (BRAINSTORMING)
• është një inspirim i momentit. Si një strategji
shkrimi, furia e mendimeve stimulon një v...
• Në vende të punës, përdoret shpesh për të
përmbushur një nevojë të veçantë- gjetja e një
emri për një produkt, emblema e...
• p.sh.
Teknologjia elektronike
• Gjëra elektronike- i-Pod, celular, televizor, kabllor, DVD dhe
gjëra të tjera.
• Jemi gj...
Kur doni të përdorni furi mendimesh
(brainstorm), mund të përdorim këto këshilla:
• Filloni me një fjalë apo shprehje kyçe...
• Ushtrim:
Zgjedhni nga lista më poshtë një temë që do të kishit
dëshirë të shkruani. Më pas bëni breinstorm për 10 min.
u...
-bërja e pyetjeve dhe përgjigjet e tyre
Gazetarët duke mbledhur fakte për të shkruar, i bëjnë vetes pyetje.
Në gazetari ek...
• Mbrëmjen e kaluar (kur), një balonë gjigante e
bërë në kushte të shtëpisë (çfarë) befasoi banorët
e Kosta Mesës (ku), ku...
• Po marrim edhe një shembull me temën e
vrasjes së presidentit Jon.F Kennedy dhe le të
shohim se si secila pyetje mund të...
• Çfarë i ndodhi Kennedyt- saktësisht? Cilat ishin ngjarjet që e çuan në vrasjen e tij?
Çfarë ndodhi gjatë atentatit? Çfar...
• Ushtrim:
• Zgjedh njërën nga temat e poshtëshënuara. Krijo pyetje
gazetareske. Shkruaj një ose dy fjali për të përmbedhu...
- Listëzimi
• Ashtu si bërja e pyetjeve dhe dhënia e
përgjigjeve, edhe listëzimi është një mënyrë
për të krijuar ide
• Lis...
• Listëzimi mund t’ju ndihmojë të krijoni e të
zhvilloni ide
- mund t’ju ndihmojë edhe të gjeni një
temë mbi të cilën doni...
- skematizimi
• Skematizimi është i ngjashëm me listëzimin,
por ndryshon për nga forma vizuele. Idetë
këtu nuk kanë formë ...
-shkrimi i lirë
• E kemi vështirë t’i hedhim fjalët në letër, sepse gabimisht
mendojmë që punën duhet ta përvijojmë , rish...
- Fokusimi
Mendimi kritik: subjekti, tema, teza
• Për të shkruar një ese universitare nuk mjafton
të zgjedhesh një subjekt...
21
Gjetja e një teme
- Çdo detyrë kërkon që të ngushtoni subjektin,
sepse vetëm ashtu mund ta trajtoni atë
tërësisht në ko...
22
• Zhvillimi i një teze – tezë sprovë. Është një
hipotezë e mundshme; është e
diskutueshme.
• Teza sprovë - do t’ju ndih...
• Idetë mund t’i mbështesim dhe zhvillojmë
nga leximi, mendimi, mbajtja e shënimeve,
bërja e pyetjeve dhe kujtesa, të cila...
• Në qoftë se keni përdorur një ose disa nga
strategjitë të theksuara në sllajdet e
sipërshënuar
• Në qoftë se keni fillua...
Uluni dhe
filloni të
shkruani
Filloni me
diçka më të
lehtë
Provoni të
shkruani
lirisht
Planifikoni të
pushoni së
shkruari
...
Përgatitja e mendjes:
• Ndonjëherë idetë, imazhet për shkrimin tuaj, shfaqen papritur. Kur
kjo ndodh, uluni dhe hidhni në ...
1
Shkrimi i draftit (skicës) të parë dhe rishikimi. Recenzimi
shoqëror dhe dobitë e një auditori të vërtetë
Shkrimi i drafti...
3
SKICIMI DHE RISHIKIMI
Leximi i drafteve
• Që nga fillimi i një projekti, shkruesi thuajse
njekohësisht shpik ide dhe për...
• Një shkrim i mirë është një shkrim i rishikuar.
• Kur e pyetën Ernest Heminguej se pse e rishikoi
faqen e fundit të roma...
5
Përfytyrimi i auditorit tuaj dhe bërja
e pyetjeve
• Për ta lexuar draftin objektivisht dhe për t’u
siguruar se keni thën...
6
• Ndërsa lexoni, përpiquni të përfytyroni pyetjet që një
lexues do të donte t’jua bënte për të kuptuar se ç’keni
dashur ...
7
1.A paraqet drafti një ide? A ka një fokus apo
një argument të njësuar? Le të shpjegojmë së
pari rastin më të rrallë: në...
8
• Megjithatë, ka shumë të ngjarë që në draftin
tuaj të gjeni ndonjë material interesant, por
për të cilin ende s’e keni ...
9
• Picasso-ja ka thënë që gjatë pikturimit të një
pikture ai bënte një sërë shkatërrimesh. Po
kështu ka thenë edhe një sk...
10
• Pasi të keni përcaktuar argumentin kryesor,
mos u druani të shkëpusni me daltë çdo
material tjetër që bie ndesh me të...
11
2. A argumentohet qartë ideja ose idetë? A ka
prova bindëse? A ka hollësira specifike të
mjaftueshme? Shkruesit asnjëhe...
12
• Nëse diskutoni, për shembull, se pirja e
duhanit duhet të ndalohet në të gjitha vendet
publike, përfshirë parqet dhe ...
13
• 3. A është oranizuar materiali me efikasitet?
• Shihni me kujdes nëse pjesët e tij janë organizuar sipas
rendit më të...
14
Në përgjithësi, kur punoni për organizimin e
drafteve, ndiqni dy rregulla:
• Vini bashkë ato që kanë vendin bashkë.
• E...
15
Recensimi shoqëror:
Dobitë e një auditori të vërtetë
• Përgjithësisht ne sugjerojmë të përfytyroni
një person në klasën...
16
• Në raste të shumta të lëndës së shkrimit,
studentët ndahen në dy grupe të vogla për të
lexuar dhe diskutuar punët e n...
17
• Studentët që diskutojnë punën e tyre me
student të tjerë vërejnë se ç’është e
nevojshme të shtohet, të hiqet ose të
s...
18
• Recensimi shoqëror në klasë merr shumë
forma; pak më poshtë do të njiheni me një
shembull që ka të bëjë me esenë e nj...
19
• Kur punoni për esenë tuaj me shokët e klasës ose me
miqtë tuaj, sjellja e mirë dhe praktika universitare
kërkon që t’...
20
• Ose mund t’i falënderoni recensuesit tuaj
shoqërorë për kontributet e tyre të posaçme
duke vënë në fund të fjalisë nj...
21
NJË RREGULL PËR ATA QË SHKRUAJNË
• Mos harroni të shënoni kontributët e shokëve dhe shoqeve
tuaja lexuese si dhe redakt...
22
Ajo filloi të bëjë një përpjekje për të hedhur diçka në letër. Meqë ishte
larg esesë së përfunduar , po e emërojmë draf...
23
• Në këtë pikë, duke mbërritur në fund të rrëfimit të saj, Suki
ndaloi. Ajo që kishte shkruar nuk ishte ende një ese dh...
24
• 13 shtator
• I kërkova J-së të lexonte shkrimin tim, e lexoi
dhe mendimi i tij ishte se po bëhesha paranojake.
Përse ...
25
• 14 shtator
• Në shoqërinë moderne, shumica e njerëzve nuk i
pranojnë rastet më të rafinuara të racizmit.
Njerëzit kuj...
26
• Në Kore kasha një shoqe të ngushtë, babai i së
cilës ishte kinez. Megjithëse nëna e saj ishte
koreane, ata trajtohesh...
27
• Ditën tjetër Suki i ndërthuri të dy draftet, e
shtypi në kompjuter draftin e parë për ta
dorëzuar të nesërmen. Njëkoh...
25
• Drafti i parë : çka vjen më poshtë është drafti i parë, të
cilën Suki ua dha dy anëtarëve të grupit të saj, si dhe nj...
29
30
31
32
33
34
Përfundim:
• Autori e shkruan draftin apo skicën për dy
arsye kryesore:
1.Për t’ia qartësuar vetvetes rrugën e realizim...
35
• Skica apo drafti është një fazë e
ndjeshme, sepse prej saj varet aprovimi
ose mosaprovimi i projektit, respektivisht
...
36
• Po qe se ky plan nuk tregohet i suksesshëm,
atëherë aty përfundon projekti dhe nuk
shkohet më tutje. Mund të ndodh ed...
37
Këshillë për studentët që duhet të bëjnë
një shkrim akademin
• Duhet të mbajnë shënime të shumta nga leximi
• Shënimet ...
• Si orijentim për realizimin e shkrimit duhet të
shërbejë plani fillestar , për të ruajtur vazhdimësinë
e hulumtimit dhe ...
39
• Nga shembuj që kemi parë dhe këto që është thënë,
shkrimi akademik nuk është argëtues, nuk është i
lehtë dhe se ai kë...
Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e
paragrafëve
• Ligjerata e gjashtë: Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e parag...
Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve
• Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve : Përmbajtja e...
Formimi i
paragrafëve
Paragrafi i shkruar mirë
duhet të përmbajë disa
tipare të veçanta:
3
• Kjo do të thotë që ai të
përqëndrohet mbi një ide.
Paragrafi i mirë duhet të
ketë një mendim, një
qëllim. Nëse gjatë shk...
• Kjo do të thotë që
paragrafi të jetë i qartë
dhe i renditur në mënyrë
logjike, pra të kuptohet
qysh me leximin e parë. N...
• Në aspektin
pamor, rreshti i parë i
paragrafit është më i
zhvendosur, me
fjalitë që vijnë më
pas në paragraf.
• Së treti...
7
• Paragrafi përbëhet nga fjalitë që trajtojnë të
njejtën temë.
• Fjalitë të ndërtuara mirë i përkasin një
paragrafi.
• N...
8
• Paragrafi ka tri pjesë përbërëse:
• FJALINË KRYESORE
• TRUNGUN (pjesën e mesme shtjelluese)
• FJALINË PËRMBYLLËSE
• Pa...
9
• Në këtë shembull po ilustrojmë të dhënat e
mësipërme.
Dita e dëborës
Dje ra shumë dëborë, e cila dalëngadalë i bëri ga...
10
Por ç’janë fjalitë në vetvete?
• Fjalia kryesore, sikurse kuptohet dhe nga
emërtimi, është fjalia e cila përmban temën
...
11
• Trungu ose pjesa e mesme shtjelluese,
nëpërmjet fjalive bën shtjellimin, shpjegimin
ose përshkrimin e subjektit. Të g...
12
• Fjalia e fundit apo fjalia përbyllëse u sjell
ndërmend lexuesve përmbajtjen e paragrafit,
ose u jep atyre një ide për...
13
Por, kur është i plotë një paragraf?
• Paragrafi është i plotë, kur fjalia
kryesore është tërësisht e
mbështetur nga tr...
 Si rregull, kjo arrihet nëse
shkruhet nga tri deri dhjetë fjali.
Nëse paragrafi juaj është më i
gjatë se dhjetë fjali, n...
 Nëse paragrafi është më i shkurtër se
tri fjali, kjo do të thotë se ka mundësi që
në të, të mos jetë përfshirë informaci...
16
Tema dhe ideja e kufizuar e paragrafit ose
përqendrimi në një drejtim, në një pikë
• Paragrafi hartohet mbi një temë të...
17
• Për ta vlerësuar më mirë funksionin e idesë
së kufizuar(drejtimin,përqëndrim në
një pikë), ju duhet të sillni në mend...
18
• Për shembull, merrni në konsideratë një
temë si ajo e shitjes së librave në panair. Kjo
është një temë e mirë për të ...
19
Shembull 1
1. Shitja e librave në panir është një punë e lodhshme.
tema ideja e kufizuar
2. Shitja e librave në panair ...
Studentja që ka zhvilluar këtë ushtrim, më në fund ka
përzgjedhur fjalinë e parë nga pesë fjalitë e temës së mësipërme dhe...
Në këtë mënyrë, klijentët do të dine ku të drejtohen
për të gjetur librin e përshtatshëm për ta. Në mënyrë
që libri të jet...
22
Shembull 2
• Poema “Këngët e Milosaos” e Jeronim de Radës u bënë jehonë ngjarjeve
të shekullit XV.
tema ideja e kufizua...
23
Studentja që ka zhvilluar këtë ushtrim, më në fund ka
përzgjedhur fjalinë e fundit nga pesë fjalitë e temës së
mësipërm...
Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i
paragrafëve. Paragrafët hyrës dhe paragrafët
mbyllës
 Ligjerata e shtatë: Llo...
Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i paragrafëve.
Paragrafët hyrës dhe paragrafët mbyllës
 Llojet, uniteti, kohere...
3
Llojet e paragrafëve
përshkrues shpjeguestregues Bindës
(argumentes)
Paragrafët janë katër llojesh:
4
Paragrafi tregues
- Tregohet një histori apo ngjarje nga jeta e
shkruesit
5
Duke gatuar me
gjyshen
Gjyshja dhe unë kënaqeshim
shumë kur “gatuanim” në kopshtin
prapa shtëpisë. Në fillim
mbushnim ku...
6
Mall
Nuk do ta harroj asnjëherë vajtjen time të
parë në Greqi. Ai vend (ishull) i vogël m‘u duk
i njohur dhe mikpritës, ...
7
 Paragrafi përshkrues
- Përshkruan një person, vend ose send.
Për të shkruar një paragraf të tillë,
përdoren fjalë që e...
8
Pranverë
Në pranverë, akulli e dëbora fillojnë të
shkrijnë e të mbushin lumenjtë e
liqenet. Natën kur qielli është i pas...
9
Dhurata e ditëlindjes
Sapo e mora në dorë, e ndjeva që ajo kuti e
vogël e kuqe do të kishte vlerë të veçantë për
mua. Ho...
10
Paragraf përshkrues vendi:
Shpella antike
Shpella antike në malin e Tomorrit mbart në vete
vlera të papërsëritshme kult...
11
 Paragraf përshkrues personi:
Gjyshja ime
Ndonëse kanë kaluar vite nga ndarja ime
me të, portreti i gjyshes më rri pra...
12
Paragraf me përshkrim ngjarje (1):
Padrejtësi
S‘ishte e drejtë, po ja që ndodhi. Prej dy
vitesh, ai ishte një ndër shok...
13
Paragraf me përshkrim ngjarje (2):
Nata e frikshme
Gjithnjë më kanë pëlqyer filmat
policorë, por kurrë s‘e kisha mendua...
14
 Paragrafi shpjegues – jepen
shpjegime për një send,
ngjarje etj; ose jepen
informacione për to. Në të
përfshihen fakt...
15
Jeta me një vëlla më të vogël
Të jetosh me vëllanë tim të vogël është
shumë e vështirë. (fjalia kryesore) Së
pari, ai m...
16
Rënia e ortekut
Të gjithë ata që nuk e dinë, mund të mendojnë se rënia
e ortekëve kushtëzohet vetëm nga rënia e dëborës...
17
 Paragrafi argumentues-bindës
– Shprehet një opinion në lidhje me
një send, ngjarje etj. Shkruesi
gjithashtu përpiqet ...
18
Pa trotuare
Në rrugët e lagjes sonë nevoiten
trotuarë.(fjalia kryesore shpreh
opinionet). Pa to, kalimi në rrugë është ...
19
Jo duhanit
Duhani dëmton seriozisht
shëndetin. Kjo është shprehja që
predikojnë të gjithë, madje dhe vetë
prodhuesit e ...
shumë fëmijë lindin jonormalë, të
tjerë kanë probleme frymëmarrjeje
ose sëmundje kronike mushkërish,
vetëm e vetëm se kanë...
21
Paragrafi hyrës
 Fillimi i mbarë gjysma e punës.
Fjalë e urtë
Paragrafi hyrës
 Paragrafi hyrës është shumë i rëndësishëm.
Ai është një lloj “pasaporte” që e njeh
lexuesin me idenë, me...
23
- disa këshilla për ta bërë hyrjen tuaj
më tërheqëse
 Me një citim që ka lidhje me temën.
 Një anekdotë ose një rrëfi...
24
 Gjatë leximit mund të vërejmë se këto
mjete përdoren gjërësisht në paragrafët
hapës.
 Po japim një shembull të parag...
25
 Eshtë një rrëfenjë e vjetër popullore
amerikane mbi një tas druri. Puna ishte se
gjyshja, me duart që i dridheshin, h...
26
- një detaj interesant
 Që bluxhinset ose denimet nuk
gjinden vetëm në Teksas nuk na habit
po të kujtojmë se xhinset e...
27
- Strategjia me ndonjë pyetje mbi çështjen nëse
është e lejueshme që doktorët t’i gënjejnë
nganjëherë pacientët e tyre
...
28
ose
 E keni menduar ndonjëherë se
si do të ishte sot jeta pa
kompjuterë?..
Paragrafët mbyllës
 Paragrafët mbyllës sikurse paragrafët
hapës (hyrës), janë veçanërisht të
vështirë ndoshta jo për gjë ...
30
 S’do të kishte kurrfarë interesi të thonit “Kështu
shohim…” ose shprehjen e stërnjohur e të
mërzitshme “si përfundim…...
31
- disa udhëzime që mund të jenë të
frytshme për të bërë paragrafët mbyllës
 Lloji më i zakonshëm është përmbledhja.
 ...
32
- Shembull i mbylljes me përmbledhje
 Po, për mua nata e Vitit të Ri është
një natë shumë e veçantë, për shkak të
njer...
33
-përfundim me pyetje retorike (pohim
që bëhet në formë pyetje)
 Sikurse paraqita dhe u mundova të
ilustroj më lart, ku...
34
Një përmbledhje mendimesh të
rëndësishme për paragrafet
 Paragrafi është njësia më themelore e
tekstit.
 Një grup fja...
35
 Sa i përket anës logjike, paragrafët
mund të tregojnë
 detaje –që zhvillohen si analizë, përshkrim ose
numërim i hol...
36
 Çdo paragraf trajton një ide të vetme që shprehet
me një varg fjalish
 Rëndësi të veçantë ka zgjedhja e fjalisë që d...
37
 Muzika të kënaq.
 Olimpiada Botërore e Atletikës filloi.
 Fjalët kënaq dhe filloi që dalin si fjalë kyçe
vështirë s...
38
 Muzika ngjall emocione të forta.
 Olimpiada Botërore e Atletikës pati të papritura të shumta.
 Grupi emëror emocion...
39
 Fjalia-temë (fjalia bosht) mund të ndodhet në fillim në
mes apo në fund.
 Kur nisim me shembuj, për të dalë tek fjal...
 Paragrafi induktiv pra fillon me të veçantat- një numër
bindës shembujsh, rastesh, eksperimentesh, detajesh.
Të trajtuar...
 Nëse paragrafi është DEDUKTIV, do të
nisim me fjalinë që përmban idenë
kryesore për të vijuar me ilustrimin e saj
me she...
42
Disa këshilla për të ruajtur njësinë
logjike të paragrafit
1. Në një paragraf duhet trajtuar një ide të
vetme.
2. Kur k...
1
PUNIMET PROFESIONALE NË
STUDIME PARADIPLOMIKE
Punimet profesionale shkruhen nga lëndët
dhe disiplinat e ndryshme.
Punimi...
2
Shikuar nga aspekti i përgjithshëm ekzistojnë
disa lloje të punimeve profesionale, por ne do të
ndalemi në dy lloje, me ...
3
PUNIMI SEMINARIK
Punimi seminarik është një punim profesional i cili është i lidhur me
një punë të pavarur dhe me një te...
4
PUNIMI I DIPLOMËS
Punimi i diplomës është punim profesional individual
në të cilin studenti nën mbikqyrjen e mentorit
pë...
5
Punimi i diplomës është i ngjashëm me punimin
seminarik duke e parë nga aspekti i karakteristikave
të përgjithshme. Por ...
6
Gjatë studimeve mund të hartohen disa punime
seminarike e disa prej tyre janë edhe të
detyrueshme, ndërsa punimi i diplo...
7
Përgatitja e punimit seminarik dhe
të diplomës
Hartimi i punimeve seminarike është njëra nga
obligimet themelore të çdo ...
8
Punimi seminarik dhe i diplomës hartohet për
shkak të njohjes më të thellë të studentit me
materien e njësive mësimore d...
9
Zgjedhja e lëndës dhe temës
Çështja e zgjedhjes së temës, nuk është aq e
thjeshtë dhe e lehtë për studentët, në veçanti ...
10
Studeniti duhet të zgjedhë lëndën dhe temën për të
cilën është i interesuar, sepse atëherë motivimi për
shkruarjen dhe ...
11
• Përvetësimi i punimit seminarik apo të diplomës së
autorit të huaj si dhe kopjimi i përmbajtjes së tyre nuk
preferohe...
12
Nëse studenti përkufizon dhe propozon temën është
e rëndësishme t’i merr parasysh disa kritere. Tema
duhet të jetë:
• R...
13
Hulumtimi, mbledhja dhe shfrytëzimi
i literaturës
Detyra e parë që imponohet në procesin e hartimit
të një punimi semin...
14
Burimet nga të cilat nxirren materialet rëndom ndahen në dy
lloje:
a. Parësore dhe
b. Dytësore.
Kuptohet që burimet më ...
15
Hartimi i bibliografisë së punës
Studenti që ka marrë temën seminarike apo të
diplomës, që ta dijë cilat vepra, artikuj...
16
Zakonisht studenti njoftohet me literaturën
profesionale në mënyrë empirike (mbështetje në praktikën dhe
përvojën e tij...
17
Gjatë hartimit të bibliografisë së punës me dobi të
madhe mund të jenë sidomos biblotekat, me katalogë
të llojllojshëm,...
18
Më të shpeshtat janë:
a) Katalogu emëror.- I hartuar sipas rendit alfabetik sipas
shkronjave fillestare të mbiemrave të...
19
Skedari është elementi i parë me të cilin duhet të njihet
studenti.
Titujt në skedarë janë vendosur në mënyrë alfabetik...
20
000-099 Vepra të përgjithshme
100-199 Filozofi
200-299 Fe
300-399 Shkenca sociale
400-499 Gjuhë (Filologji)
500-599 Shk...
21
Është me rëndësi që studenti të bëjë një kërkim të
kujdesshmëm dhe sistematik si dhe të regjistrojë me rregull
atë çka ...
22
Nëse studenti nuk ka mundësi të vizitojë biblotekën
e fakultetit ose atë universitare, dhe është i interesuar
të marrë ...
23
• autorin ( reputacioni i autorit),
• botuesin (sa më i dëgjuar dhe i njohur të jetë botuesi
aq më e besueshme do të je...
24
Skedat bibliografike apo treguese dhe
modelet e tyre
Kërkimi i burimeve, lidhur me punimin seminarik apo të
diplomës, k...
25
Formati dhe rëndësia e skedave të shënimeve
•skedat treguese kanë komente dhe vlerësime.
• na përcaktojnë se cilat buri...
26
Gjithashtu skeda duhet të përfshijë numrin klasifikues në
biblotekë, biblotekën ku gjendet dhe pasi ta ketë kontrolluar...
27
Libër nga një autor:
_____________________________________________________________
19
Cfajg, Stefan
159.93 Maria-Antuan...
28
Artikull nga një periodik:
___________________________________________________________________
21
Hart, Stuart N. e të ...
Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një
shkrim akademik-fusnotat
• Ligjërata e nëntë: Përdorimi dhe dokumentimi i buri...
Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim
akademik-fusnotat
• Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim ...
3
Pse të përdorim burime?
Duke u përgatitur për të shkruar, shkruesit
akademikë përdorin burime për të zgjeruar dhe
përpun...
4
• Në qoftë se nuk merrni parasysh asnjë burim, ka
rrezik të bini në pozitën e njeriut shumë të
painformuar.
• Marrja e a...
5
• Ju jeni të gatshëm të thoni: “Ja ç’kanë
menduar të tjerët për këtë çështje; të gjitha
idetë e tyre janë shumë interesa...
6
• Shënimet mund të klasifikohen në dy grupe:
1. Shënime referenciale dhe
2. Shënime të përmbajtjes
7
1.Ka disa mënyra të paraqitjes së referencave,
por kryesoret mund të klasifikohen në dy grupe.
Njëri sistem është ai i c...
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)
Próximos SlideShares
Carregando em…5
×

SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)

23.670 visualizações

Publicada em

SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)

Publicada em: Educação
  • Entre para ver os comentários

SHKRIM AKADEMIK - Dr. Teuta Kafexholli (Të gjitha ligjëratat)

  1. 1. 1
  2. 2. 2
  3. 3. TË SHKRUARIT SI PROCES. KRITERET PËR TEKSTIN E SHKRUAR 3 “ arsyeja e mosarsyes që i bëhet arsyes sime, ma dobësojnë aq shumë arsyen, sa me arsye…” • Pse ndodh kjo?
  4. 4. 4 • sot hasim shpesh në gabime drejtshkrimore si: • Pavarësisht rrethanave (në vend te pavarësisht nga rrethanat); • Kam shkrojtur në vend të: kam shkruar • Migjeni u lind në… në vend Migjeni lindi në… etj. për të mos përmendur fjalët e shumta të huaja të panevojshme.
  5. 5. 5 • Nevoja që në universitete të ipen modele se si të flasim e të shkruajmë
  6. 6. 6 Është e njohur në kulturën kombëtare“Lutja e shkrimtarit” të përfaqësuesit tonë të madh Faik Konica : • “Ati ynë që je në qiell, jepna fuqinë ta mbajmë gojën mbyllur kur s’kemi gjë për të thënë. Falna durumin që të thellojmë një punë përpara se të shkruajmë mbi të! Frymëzona me një ndjenjë të mprehtë të drejtësisë që të flasim jo vetëm me paanësi, por edhe të sillemi ashtu! Shpëtona nga grackat e gramatikës, nga shtrembërimet e gjuhës dhe nga lajthitjet e shtypit! Ashtu qoftë! “ • Detyrë: Duke u nisur nga fjalët e Konicës, shprehni mendimet e juaja me një paragraf rreth problemeve që trajton ky fragment)
  7. 7. Duhet të dimë të shkruajmë • Çka i sheh syri ia bën dora (thuhet për mjeshtërit) • Shprehje me cilësi të tilla: i mençur, i ditur ose i dijshëm, i shpejtë, i zgjuar, i kthjelltë etj. 7
  8. 8. 8 • Ç’ është ortografia (ose shqip: drejtshkrimi) • Gjithnjë ballafaqohemi me këte problem në momentin kur mendimet tona duhet t’i vëme në letër. Njeriu që ulet të shkruaj ndodhet para mëdyshjes: di çfarë të them, por duhet të di si ta them me shkrim. • Idetë, qoftë ato që kanë të bëjnë me përditshmërinë, qoftë ato që lidhen me veprimtari të mëdha: me shkencën, artin, kulturën, politikën, biznesin etj.,kanë nevojë për t’u shprehur në një gjuhë, kanë nevojë për t’u shkruar, se atëherë do të bëhen të kuptueshme nga të tjerët
  9. 9. 9 • Nuk është e lehtë të shkruajmë. Këtë në mënyrë poetike na thotë edhe Dante Aligeri ” se s’asht një punë që i dilet lehtë m’atë anë t’përshkruhet si ashtë fundi i dynjasë, s’mjafton një gjuhë që thrret veç babë e nanë…
  10. 10. 10 “… desha me u fëdigun për sa mujta me dijtun…” (Buzuku) ose “… m’u desh me qitë në dritë shumë fjalë plaka e të harrueme…” (Budi)
  11. 11. 11 • Kumtimi me gojë, gjithnjë ka qenë më i lehtë në krahasim me shkrimin • Përse e themi këtë? (9)
  12. 12. 12 Sepse: • Folësi mund ta ndreqë menjëherë gabimin dhe të kërkojë të falur dëgjuesit • E shkruara përcillet brez pas brezi, nga epokat e mëparshme tek e sotmja • Gjithnjë mbetet aktuale thënia e moçme latine: “ Verba volant, scripta manent” (Fjalët fluturojnë, e shkruara mbetet)
  13. 13. 13 • GjUHA E FOLUR: • Përveç fjalëve ka edhe mjete të tjera ndihmëse si: • pasthirrma • britma • intonacione të zërit • dialogun • gjeste dhe lëvizje të duarve dhe trupore • Ata që hyjnë në bisedë zakonisht janë në afërsi me njëri-tjetrin • folësi nuk mund të fshijë e të heqë ndonjë fjalë apo fjali që e ka shqiptuar. Fjala që shkon në vesh të marrësit nuk mund të kthehet mbapa • Ka karakter spontan
  14. 14. 14 • GJUHA E SHKRUAR: • Nuk ka mjete të tjera përveç letrës dhe mjetit të të shkruarit • ju drejtohet shumë personave ose mbarë një kombi, ndërsa gjuha e folur një numri shumë të kufizuar të njerëzve • Formë zotëruese ka monologun • Ka saktësi dhe përpikëri • Paraqitje më të saktë të të menduarit • Komunikim i dyfishtë: me vete dhe me të tjerët Cila është më e lashtë?
  15. 15. 15 • Studentët nën trysninë e lodhjes “duhet të shkruajmë” • Shkrimtarët nën trysninë e mundimit për të gjetur fjalët dhe shprehjet e duhura • Të dy palët kanë të drejtë, sepse të shkruash është si të flasësh me vete sipas rregullave dhe stilit • Të shkruash d.m.th. të lësh gjurmët e ideve, mendimeve dhe kulturës sate • Rruga e të shkruarit është e mundimshme dhe e gjatë
  16. 16. 16 • ka ekzistuar gjithnjë • së pari përmes shenjave: hieroglife, ideograme, alfabete të ndryshme • shkrimet nëpërmjet internetit, po konkurojnë letrën por përsëri mbështeten në të njejtin mjet për të cilin po flasim: mbi të shkruarin si proces
  17. 17. Mjeshtria e të shkruarit nuk është vetëm për shkrimtarë 17
  18. 18. 18 Kriteret që duhet pasur parasysh kur hartojmë një tekst të shkruar Faza paraprake ose përgatitore Faza projektuese Faza e hartimit në dorë të parë ose E parashtrimit Faza e rishikimit pas hartimit në dorë të parë Faza e rishikimit të dytë
  19. 19. 19 - Shpesh dëgjojme: ai “di të shkruaj”, kurse për të tjerë thuhet e kundërta. - njohuri nga shkolla me lëndët mësimore. - normat gramatikore. - njohje e dobësive ose mangësive të formimit gjuhësor personal (Sokrati thoshte: “ Fitorja më e madhe është ta njohësh dhe ta mposhtësh vetveten”). - zgjerimi termave dhe fjalëve sipas fushave të veprimtarisë përkatëse. - Kulturë të të lexuarit.
  20. 20. 20 • “Shqip flasim e nuk mirremi vesh”, thotë një fjalë e urtë popullore Secili folës ose shkrues ka nevojë për dy elemente të rëndësishme: • Të tërheqë vëmendjen e bashkëfolesit ose lexuesit • Të kuptohet nga bashkëfolësi ose lexuesi
  21. 21. 21 • Për të bërë vlerësimin e të shkruarit të një letre, libri a raporti etj. duhet të mbështetemi në tregues të dy niveleve kryesore: • niveli gjuhësor i mirëfilltë (drejtshkrimi, zotësia për t’i përzgjedhur fjalët e termat, rrjedhshmëria, kujdesi ndaj eufonisë/bukurtingëllimi/ dhe simetrisë ) • niveli i argumentimit ( qartësia e paraqitjes, përputhja e temës me titullin, plotëria/ trajtimi shterues/, lidhja e mirë e tekstit)
  22. 22. 22 • Teksti mund të përbëhet nga, një togfjalësh, një fjali, një tërësi fjalish. • “Ku nuk ka tekst nuk ka as objekt studimi” (sipas Bachtin-it) • Etimologjia e tekstit- nga latinishtja i endur, i thurur( prej nga vjen edhe njërrënjshmëria me tekstil, tekstilist shqip endje, endës), mbështetet në një metaforë ku fjalët shihen si fijet e perit. • Teksti i plotë duhet të ketë: fillim; zhvillim dhe përfundim
  23. 23. Si mund ta komentojmë këtë mendim: Ajo që krijon tekstin nuk është gjatësia (që mund të jetë e ndryshme), por natyra thellësisht kontekstuale e interpretimit të tij. 23
  24. 24. 24
  25. 25. 25 • Titulli është kartvizita e çdo teksti dhe pjesë përbërëse e tij • Ndërtimi i tekstit nis që nga titulli • Një profesionist i komunikimit duhet të ketë patjetër sensin e titullit Egzistojne dy drejtime kryesore për zgjedhjen e titullit: • Përshkrues (funksion informativ) • Vlerësues (interpretimin e përmbajtjes së tekstit dhe shpreh opinionin e atij që shkruan)
  26. 26. 26 • Kujdes përshtatjen e duhur gramatikore në të shkruar dhe komunikim: • Po iu drejtuam dikujt me “TI”, kjo parakupton se ai është një njeri i njohur mirë, madje edhe i afërt (edhe foljet në këtë rast do të jenë në veten e dytë njejës) “Ti mik i dashur, ke berë mirë që ke ardhur sot…” • Po të jetë një i panjohur, e sidomos ndonjë person zyrtar, nëse e fillojmë tekstin me “JU”, “ Ju, zoti avokat, jeni i ri, por duhet ta dini se para Jush këtu…”
  27. 27. Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë përgatitjes së prezantimit • Ligjerata e tretë: Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë përgatitjes së prezantimit • LITERATURA: • LIGJERATAT E AUTORIZUARA - Teuta V-Kafexholli • Literatura shtesë: Komunikimet afariste- Machael J. Rouse, Sandra Rouse 1
  28. 28. Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë përgatitjes së prezantimit Shkathësitë dhe hapat që duhet ndjekur gjatë përgatitjes së prezantimit - Përmbajtja e ligjeratës së tretë: (Komunikimet afariste- Machael J. Rouse, Sandra Rouse (F.187-203) • Shkathtësitë që duhet të ekspozojmë përpara publikut • Teknikat e shkrimit dhe shkathtësia e komunikimit • Hapat që duhet ndjekur për përgatitjen e prezantimit • Parashkrimi, shkrimi, përshtatja për formatin e prezantimit • Akordimi i materialit me kohën në dispozicion, pasqyra e analizës së publikut • Faktorët e ndikimit: struktura dhe përmbajtja, ligjërimi, pamja dhe qëndrimi, shfrytëzimi i veglave pamore, përgjigjet në pyetje • Informatat kthyese; parimet e informatave kthyese 2
  29. 29. 3 Prezantimet pamore (vizuale) dhe me gojë Prezantimi me gojë dallohet nga komunikimi me shkrim ngase kërkon prezencën tuaj fizike para publikut. Edhe në botën akademike, edhe në atë afariste do t’u duhet herë pas here të mbani prezantime. Në prezantime ne ekspozojmë para publikut punën tonë. Ai përqëndrohet tek ju e kjo e bën prezantimin një punë stresuese. Zhvillimi i prezantimit të suksesshëm është shkathtësi që mësohet me kohë dhe me ushtrime. Sa më shpesh ta përsërisni, do t’u bëhet gjithnjë e më i lehtë.
  30. 30. 4 Pavarsisht se a jeni fillestar, apo keni përvojë në mbajtjen e prezantimeve, ju do të liroheni nga ajo barrë dhe do të relaksoheni në qoftë se përgatiteni mirë. Përgatitja e mirë do të thotë shfrytëzimi i teknikave të shkrimit të mirë dhe zhvillimi i strategjisë së komunikimit, që ju ndihmon të krijoni vetëbesim. Për të mbajtur me sukses një prezantim, duhet të keni kujdes edhe në një sërë shkathtësish. Duhet të dini si të shfrytëzohen më së miri veglat vizuale- ndihmëse.
  31. 31. 5 Të rëndësishme janë edhe teknikat tjera, p.sh. përgjigjet në pyetje në mënyrë profesionale dhe shkalla e mjaftueshme e fleksibilitetit (pyetjen e publikut ta përshtatni me prezantimin tuaj).
  32. 32. 6 Paraqitja dhe përgatitja e prezantimit tuaj -ky planifikim është i lidhur së pari me përpilimin e punimit me shkrim. Janë disa hapa që mund t’i ndiqni edhe në përgatitjen e prezantimit: a. parashkrimin b. shkrimin c. përshtatjen për formatin e prezantimit d. akordimin e materialit me kohën në dispozicion e. pasqyra e analizës së publikut
  33. 33. 7 a. Në fazën e parashkrimit duhet të caktoni qëllimin tuaj, si dhe objektivat. Kjo fazë nënkupton përgatitjen e fazës së përmbajtjes konkrete. b. Shkruani përmbajtjen e prezantimit tuaj. Ky shkrim nganjëherë mund të ndryshojë duke theksuar disa pjesë dhe duke shpjeguar ato. Mos harroni të keni kujdes kur kaloni nga njëra temë në tjetrën duke pas parasysh që të ketë një rrjedhë të lëmuar. Kujdes gjithashtu në gramatikë dhe në stil.
  34. 34. 8 c. Hapi tjetër është përshtja e materialit për prezantimin me gojë. d. Renditni tezat kyçe sipas rëndësisë që t’i mbani rezervë tezat më pak të rëndësishme në qoftese mungon materiali (për të koordinuar kohën që e kemi në dispozicion). Kjo kërkon përgatitje të mirë që të fitoni vetëbesim për ta bërë këtë. e. Analiza e publikut është tejet e rëndësishme për prezantimin. Duhet të dini sa e njeh publiku juaj temën që do të prezantoni. P. sh. nëse ia prezantoni publikut raportin financiar, mund të përdorni terme profesionale, ngase ata sigurisht do ta kuptojnë, por nëse në publikun tuaj krahas ekspertëve financiarë gjenden edhe punëtorë të profileve të ndryshme, ato terminologji duhet shpjeguar paraprakisht.
  35. 35. 9 Kur të përfundojmë me këto pika të rëndësishme që i përmendëm deri tani duhet të përqëndrohemi në faktorët e ndikimit- që në prezantimin tuaj të lini mbresat më të mira. Faktorët e ndikimit janë: 1. Struktura dhe përmbajtja 2. Ligjërimi 3. Pamja dhe qëndrimi 4. Shfrytëzimi i veglave vizuale dhe ndihmëse 5. Përgjigjet në pyetje
  36. 36. 10 1. Struktura dhe përmbajtja: Ashtu si shkrimi edhe prezantimi do të duhej të ketë fillimin, mesin dhe përfundimin. Struktura e prezantimit, mos harroni, rrjedh nga një shkrim i sukseshshëm, i punuar dhe i organizuar mirë . Është mirë të filloni me diçka që të tërheq vëmendjen e publikut tuaj. Pjesa kryesore e perzantimit tuaj duhet të paraqitet në mënyrë logjike. Paraqitni qartë tezat, të cilat mund t’i orientoni me këto fraza: “përshkrimi im tregon se…”, apo “për këtë arsye është e qartë se…”.
  37. 37. 11 Kini kujdes që kapërcimet gjatë ndërrimit të temave dhe kalimin në argumente të reja, të jenë të qarta. Publiku duhet të jetë i vetëdijshëm se keni përfunduar shpjegimin e temës A dhe se tani jeni duke folur për temën B: “me këtë pikërisht vërtetova se… për këtë arsye mund të kalojmë në…”
  38. 38. 12 Kur ta përfundoni prezantimin, duhet të bëni një rezyme të shkurtër të tezave kryesore. Është e rëndësishme që prezantimin ta përfundoni pastër. Përfundoni me fjali përmbyllëse lidhur me qëllimet që i keni theksuar në fillim. Për shembull: “Këtë paradite kam folur mbi…, gjë që vërteton se…”. Nëse e filloni fjalimin tuaj me hyrje që tërheq vëmendjen, mund t’i ktheheni atij edhe te përfundimi.
  39. 39. 13 Po japim një shembull të prezantimit mbi marrëdhëniet industriale në minierën kanadeze të thëngjillit: “ Ishte natë dhe me siguri ftohtë. Binte borë, kurse 130 njerëz provonin të ngroheshin pranë hekurudhës së afërt në Gurorës kanadez – qëndronin aty që ta parandalonin hyrjen e trenit në minierë”.
  40. 40. 14 Kjo hyrje është interesante dhe e tensionuar. Shtrohet pyetja: pse kanë tentuar ta ndalojnë trenin këta njerëz në mes të natës dhe në atë të ftohtë.
  41. 41. 15 Pas paraqitjes së prezantimit mbi gjendjen e marrëdhënieve industriale në një minierë dhe mënyrës se duhet ndryshuar ato, mund të përfundojmë me një rishikim të hyrjes. P.sh. Do të mund të thonim: “nëse e ndryshojmë grafikën tonë të marrëdhënieve industriale, të punësuarve tonë nuk do t’u nevojiten aksione radikale dhe problemet e veta nuk do të duhej t’i zgjidhnin me ndalimin e trenave që ta fusin thëngjillin në minierë”.
  42. 42. • 2. Ligjërimi: Mënyra se si ligjëroni ka një ndikim më të madh në mbresën përfundimtare. Matni se sa shpejt flisni. Shumica e njerëzve i flasin rreth 130 fjalë në minutë. Shumica e programeve kompjuterike e ka mundësinë e numrimit të fjalëve, kështu ato do të llogarisin se sa fjalë ka në materialin tuaj të shkruar. Bëni pjesëtimin e thjeshtë të numrit të fjalëve të shkruara me shpejtësinë e të folurit tuaj dhe do të fitoni se sa kohë do të zgjas prezantimi juaj. Për shembull, nese i flisni 130 fjalë në minutë, ndërsa prezantimi juaj ka 3250 fjalë, do të keni material të mjaftueshëm për përafërsisht 25 minuta prezentim, pa përfshirë këtu pyetjet shtesë. 16
  43. 43. 17 Do të duhej ta ushtroni prezantimin tuaj duke lexuar me zë dhe duke matur kohën. Mund ta xhironi, mund të ushtroni para mikut, kolegut apo anëtarit të familjes, të cilët mund t’ua japin informatën kthyese. Nuk preferohet leximi fjalë për fjalë nga skripta ose shënimet, sepse mund të dukeni monoton. Është mirë të përdorni mjete vizuale (pamore), të cilat do t’i ndihmojnë publikut që t’i kuptojë tezat tuaja. Shikojeni publikun. Mos shikoni në dysheme, tavan, mur. Flisni qartë dhe ndryshojeni shpejtësinë dhe ritmin e të folurit tuaj në mënyrë që ta ruani interesimin e publikut. Ndryshojeni lartësinë e zërit tuaj. Zëri i ulët zakonisht tingëllon në mënyrë më autoritative.
  44. 44. 18 Thuhet se kryeministrja britaneze Margaret Thatcher ka vijuar orët e oratorisë me qëllim që të arrijë këtë efekt. Nëse nuk jeni i sigurt se sa të zëshëm jeni, ushtrojeni përpara në hapsirën ku do të mbani prezentimin. Dikush prej miqve le të qëndrojë në skajin e sallës.
  45. 45. 19 Folësit pa përvojë shpesh flasin tepër shpejt. Janë nervoz dhe shpejtojnë pa bërë pauza, kështu publikut mund t’i ik një pjesë e mirë e fjalimit. Bëni pauza dhe vini kontakt me publikun, por keni kujdes që kjo të ndodh në moment të përshtatshëm. Theksoni tezat kuçe. Nëse keni publik më shumë se 15 apo 20 njerëz, do të jetë më mirë të qëndroni. Ndihmoni vetes me gjeste përkatëse.
  46. 46. 20 Edhe nëse jeni nervoz, provoni të dukeni të natyrshëm dhe të qetë. Gati të gjithë janë nervoz në prezantime. Me ushtimin e prezantimit zvoglohet nervoza.
  47. 47. 21 3.Dukja dhe qëndrimi: Hulumtimet tregojnë se mbresat që lë prezantimi me siguri më shumë bazohet në dukje dhe qëndrim se sa në vetë përmbajtje. Qëndrimi i bukur krijon një ndjenjë të sigurisë, vetbesimit. Rrini drejt, ngase kjo do të jep përshtypje të zgjuarsisë.
  48. 48. 22 4. Mjetet vizuale ndihmëse: ndihmojnë në përcjelljen e ideve dhe informatave. Ato duhet të arrijnë në disa efekte: -Të na fusin në temë - T’i ndihmojë publikut për të vizualizuar koncepte abstrakte (tabela, diagrame) -Të tërheq vëmendjen (figura të ndryshme, fotografi, harta, plane)
  49. 49. 23 5. Përgjigjet në pyetjet: Në fund të prezantimit publiku juaj ka mundësi të bashkëpunimit. Ju e caktoni në fillim se kur do të përgjigjeni në pyetje- ky është prezentimi juaj. Nëse dikush e shtron pyetjen në mes të prezantimit, mund t’i thoni se në fund të fjalimit do t’i ktheheni pyetjes- dhe mos harroni ta bëni atë. Theksoni se lejoni vetëm një apo dy pyetje në person. Kur ta parashtrojë dikush pyetjen, mos u përgjigjni derisa të jeni të sigurtë se e keni kuptuar në tërësi. Nëse nuk e keni kuptuar, luteni personin që ta shpjegojë atë. Nëse nuk mund të përgjigjeni në pyetje, zakonisht është më e sigurtë që këtë ta pranojmë sinqerisht, se sa të “përziejmë diçka”, veçanërisht kur flisni para publikut që e njeh temën.
  50. 50. 24 Kut t’i afroheni fundit të kohës së përcaktuar për pyetje, përgatitni publikun duke theksuar se do të përgjigjeni vetëm edhe në një pyetje. Pas kësaj mund ta përmblidhni argumentin tuaj me një a dy fjali. Nganjëherë mund të ndodh që askush nga publiku të mos ketë pyetje. Në këtë rast mundeni ju vet t’i përgatitni disa pyetje prej përpara. Strategjia tjetër e zgjedhjes së këtij problemi është që të keni në publik mikun, me të cilin keni pasur marrëveshje paraprake që të shtrojë ai pyetje nëse tjetërkush nuk i shtron.
  51. 51. 25 Informatat kthyese Në prezentimet me gojë një rëndësi të veçantë, ndoshta edhe më të madhe se vet përmbajtja, kanë shenjat joverbale. Shumica e informatave kthyese të cilat i fitoni, vijnë nga sinjalet joverbale. Duhet të jeni të vetëdijshëm për informatat kthyese që i fitoni nga publiku gjatë prezantimit tuaj. Studioni sjelljen joverbale të publikut tuaj. A ju duket i interesuar dhe a ju përcjell me vëmendje. A mos ka humbur interesimin gjatë prezantimit tuaj.
  52. 52. 26 Ndoshta do të duhej të bëni një pauzë dhe të shtroni disa pyetje në mënyrë që të zbuloni se a e kuptojnë publiku thelbin e temës suaj. Publiku ndoshta nuk ju dëgjon qartas ose ju flisni tepër shpejt. Secili komunikim, e në veçanti prezantimi me gojë, bazohet në informatat kthyese, të cilat ndihmojnë në realizim të suksesshëm. Informatat kthyese na ndihmojnë që ta kuptojmë se a jemi duke e kryer punën mirë apo keq. Prandaj me të drejtë thuhet se informata kthyese është proces pozitiv.
  53. 53. 27 Parimet e informatës kthyese Dhënia e informatës kthyese: 1. Jepni fakte, mos interpretoni gjatë. 2. Informata kthyese duhet të jetë jopersonale. thoni: “përfundimi do të kishte efekt më të mirë sikur…”, e jo: “ e keni prishur përfundimin”. 3. Mundësoni ndryshimin, mos e kërkoni atë. Këtë do ta bëni në qoftëse propozoni sinqerisht ndryshimin.
  54. 54. 28 Lista e detyrave për prezantim: Ushtrimi i prezantimit tuaj është mënyra e vetme që të vërtetoni se a i keni bërë të gjitha ashtu siç duhet. Këto shënime do t’u udhëheqin dhe do t’u ndihmojnë që të mbani prezantim të suksesshëm. Kur të fitoni më shumë përvojë do të duhej të krijoni stilin tuaj të veçantë .
  55. 55. Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të shkruarit • Ligjërata e katërt: Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të shkruarit • LITERATURA: • LIGJËRATAT E AUTORIZUARA - Teuta V-Kafexholli • Literatura shtesë: “Shkrim akademik” , S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs 1
  56. 56. Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të shkruarit Zhvillimi i ideve gjatë procesit të të shkruarit - Përmbajtja e ligjëratës së katërt: (Shkrim akademik, S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs (f.23-39) • Si të përballemi me fletën e bardhë • Strategjitë për krijimin e ideve • Teknikat e të shkruarit • Planifikimi i të shkruarit • Metodat që mund t`i ndjekim gjatë procesit të ideve të para • Pesë etapat e të shkruarit: gjenerimi i ideve, planifikimi, skicimi (draftimi), zhvillimi, korrigjimi,editimi • Strategjitë e ideve mund të përzgjidhen nga shkruesit prandaj ata janë të ndryshme 2
  57. 57. • Për shumicën e shkruesve pjesa më e vështirë e të shkruarit është fillimi, përballja me faqen bosh. • Ekzistojnë teknika lehtësuese për të kaluar këto vështirësi • Disa herë idetë vijnë pa mund të madh, e kjo mund të ndodh gjatë leximit, diskutimit, shikimit të ndonjë emisioni, gjatë reflektimit. 3
  58. 58. • Kur studentëve u kërkohet të shkruajnë një ese për një lëndë universiteti, ata shprehin dy ankesa: • -”S’kam gjë për të thënë ” • -”Kam ide, por s’di si t’i shpreh” 4
  59. 59. • Të mësosh të shkruash do të thotë të mësosh t`i bësh vetes pyetje. • Ekzistojnë disa mënyra për të zhvilluar idetë e juaja: 5
  60. 60. FURI MENDIMESH (BRAINSTORMING) • është një inspirim i momentit. Si një strategji shkrimi, furia e mendimeve stimulon një varg idesh dhe ata duhet të hidhen në letër sa më shpejt që të jetë e mundur, duke shkruar çfarë ju vjen në mendje pa korrigjime. 6
  61. 61. • Në vende të punës, përdoret shpesh për të përmbushur një nevojë të veçantë- gjetja e një emri për një produkt, emblema e një korporate ose një emërtim për një fushatë reklamuese. 7
  62. 62. • p.sh. Teknologjia elektronike • Gjëra elektronike- i-Pod, celular, televizor, kabllor, DVD dhe gjëra të tjera. • Jemi gjithmonë të lidhur- në shtëpi, në makinë, në shkollë. • Kjo lloj teknologjie na shkurton kohën e kontaktit njerëzor me njëri-tjetërin • Bëhemi më pak të ndërgjegjshëm për gjërat jashtë botës sonë elektronike. 8
  63. 63. Kur doni të përdorni furi mendimesh (brainstorm), mund të përdorim këto këshilla: • Filloni me një fjalë apo shprehje kyçe • Vendosni një limit- 10 deri 15 min. është kohë e mjaftueshme • Me shpejtësi listoni shkurtimisht idetë • Mos u ndalni 9
  64. 64. • Ushtrim: Zgjedhni nga lista më poshtë një temë që do të kishit dëshirë të shkruani. Më pas bëni breinstorm për 10 min. udhëtim frikë ushtrime dietë ëndrra makina familja teknologji sporte profesioni edukimi përkushtimi. Kontrolloni listën tuaj dhe rrethoni temat që janë të dobishme për esenë tuaj. Eleminoni idetë që nuk ju interesojnë dhe rrethoni ato që ju duken më premtuese. 10
  65. 65. -bërja e pyetjeve dhe përgjigjet e tyre Gazetarët duke mbledhur fakte për të shkruar, i bëjnë vetes pyetje. Në gazetari ekzistojnë gjashtë pyetje: • KUSH? • ÇFARË ? • KUR? • KU? • PSE? • SI? • Bërja e pyetjeve mund të jetë një strategji e dobishme në procesin e të shkruarit, veçanërisht tek studentët • Bërja e pyetjeve dhe dhënia e përgjigjeve është një mënyrë që përqendron vëmendjen tuaj • Shpesh, sapo bëni një pyetje, merrni përgjigje të papritur 11
  66. 66. • Mbrëmjen e kaluar (kur), një balonë gjigante e bërë në kushte të shtëpisë (çfarë) befasoi banorët e Kosta Mesës (ku), kur Ambros Barker, 79 vjeçar, krijonte zigzake në qiell me një shpejtësi prej 300 km/orë (si) duke u përpjekur të krijonte një rekord të ri (pse). • Në vijimit gjatë shkrimit do të shtohen detaje për të dhënë më shumë informacione. • Qëllimi i pyetjeve është një ndihmesë për të strukturuar idetë tuaja. 12
  67. 67. • Po marrim edhe një shembull me temën e vrasjes së presidentit Jon.F Kennedy dhe le të shohim se si secila pyetje mund të na çojë drejt pyetjeve të tjera. • Kush ishte Kennedy? Cili ishte profili i tij? • Çfarë njeriu ishte? Kush ishte me të kur u vra? • Kush ishte më pranë tij? Kush mendohet se e vrau atë? 13
  68. 68. • Çfarë i ndodhi Kennedyt- saktësisht? Cilat ishin ngjarjet që e çuan në vrasjen e tij? Çfarë ndodhi gjatë atentatit? Çfarë bënë njerëzit që ishin pranë tij? Çfarë bëri media? Çfarë bënë qytetarët? Pyet dikë që e mban mend këtë ngjarje, se çfarë bënë kure degjuan këtë ngjarje? • Ku u vra Kennedy? Në cilin qytet? Në cilën rrugë? Ku po shkonte ai? Me çfarë automjeti lëvizte? Ku ishte ulur? Prej nga kishin ardhur të shtënat? Ku u qëllua? Ku vdiq? • Kur u krye atentati?- ditën , muajin, vitin, orën? Kur vdiq? Kur u arresua i dyshuari? • Pse u vra Kennedy? Cilat janë disa nga teoritë që tentojnë të shpjegojnë atentatin? Cilat janë provat që e zbardhin çështjen? Pse kjo çështje ka krijuar kaq shumë diskutime dhe kundërshtime? • Si u vra Kennedy? Ç`lloj arme u përdor? Sa të shtëna u dëgjuan? Prej çka u shkaktua vdekja e tij? Si mund ta gjejmë të vërtetën për këtë ngjarje? 14
  69. 69. • Ushtrim: • Zgjedh njërën nga temat e poshtëshënuara. Krijo pyetje gazetareske. Shkruaj një ose dy fjali për të përmbedhur të gjitha pyetjet. Bashkoi këto fjali në një paragraf: • Një ngjarje e paharruar në jetën tënde • Një aktivitet ku ju keni marrë pjesë • Një arritje në kolegjin tuaj • Një ngjarje në qytetin tuaj • Një fjalim i rëndësishëm 15
  70. 70. - Listëzimi • Ashtu si bërja e pyetjeve dhe dhënia e përgjigjeve, edhe listëzimi është një mënyrë për të krijuar ide • Listëzimi mund t’ju ndihmojë edhe të qartësoni idetë që ju duken amorfe (pa trajta) • Filloni të shkruani duke listuar ngjajshmëritë dhe pastaj duke listuar ndryshimet, ose filloni t’i shkruani të dy listat në të njejtën kohë (në kolona paralele) 16
  71. 71. • Listëzimi mund t’ju ndihmojë të krijoni e të zhvilloni ide - mund t’ju ndihmojë edhe të gjeni një temë mbi të cilën doni të shkruani 17
  72. 72. - skematizimi • Skematizimi është i ngjashëm me listëzimin, por ndryshon për nga forma vizuele. Idetë këtu nuk kanë formë vertikale. Zakonisht fjalët ose shprehjet kyçe vendosen në mes të një faqeje pastaj shënohen fjalë të tjera siç na vijnë në mendje. 18
  73. 73. -shkrimi i lirë • E kemi vështirë t’i hedhim fjalët në letër, sepse gabimisht mendojmë që punën duhet ta përvijojmë , rishikojmë dhe redaktojmë në të njejtën kohë . Këto procese janë të ndara dhe përpjekja që t’i bëjmë të gjitha përnjeherë mund të jetë paralizuese. • Shkrimi i lirë ndihmon studentët që e ndiejnë se kanë ide, por s’dinë si t’i hedhin në letër, pra është një strategji që u mundëson t’i harrojnë rregullat për pak kohë dhe thjesht të fillojnë të shkruajnë. • Për të filluar procesin e shkrimit të lirë , gjithçka që duhet të bëni është t’i vini duart mbi tastiere ose të merrni një laps dhe të filloni të shkruani. Nëse nuk u bie ndërmend fjala e duhur, shkruani diçka të përafërt ose lini një hapësirë bosh dhe vazhdoni. 19
  74. 74. - Fokusimi Mendimi kritik: subjekti, tema, teza • Për të shkruar një ese universitare nuk mjafton të zgjedhesh një subjekt dhe të kesh ide mbi të , por duhet që këtyre ideve t’u japësh një farë përqëndrimi. • Prandaj brenda subjektit duhet të përcaktoni një temë. • Idenë tuaj mbi temën duhet ta paraqisni në formën e nje teze (një argument, ide e përmbledhur). 20
  75. 75. 21 Gjetja e një teme - Çdo detyrë kërkon që të ngushtoni subjektin, sepse vetëm ashtu mund ta trajtoni atë tërësisht në kohën dhe hapësirën e caktuar. p.sh. Jo për Migjenin(subjekti) por varfëria në prozat e Migjenit (tema). • një rregull e përgjithshme për gjetjen e një teme: ndiqni prirjet tuaja: përqëndrohuni në diçka specifike brenda subjektit që ju intereson
  76. 76. 22 • Zhvillimi i një teze – tezë sprovë. Është një hipotezë e mundshme; është e diskutueshme. • Teza sprovë - do t’ju ndihmojë të ruani përqëndrimin • Teza sprovë na orienton që të mbështetemi në : citimet, faktet, statistikat, arsyet, përshkrimet, ndodhitë ilustruese • Teza sprovë mund të na çojë edhe tek një ndryshim i ndjeshëm i tezes sonë . P.sh.
  77. 77. • Idetë mund t’i mbështesim dhe zhvillojmë nga leximi, mendimi, mbajtja e shënimeve, bërja e pyetjeve dhe kujtesa, të cilat janë si procese të të shkruarit. 23
  78. 78. • Në qoftë se keni përdorur një ose disa nga strategjitë të theksuara në sllajdet e sipërshënuar • Në qoftë se keni filluar të zhvilloni një bosht në lidhje me një temë brenda një subjekti më të gjerë . • Do t’i jepni një kuptim se për çfarë bën fjalë eseja juaj. • Tani është koha të shkruani draftin e parë . • SI TË FILLONI ? • Përgatitja e kushteve si vijon: • 24
  79. 79. Uluni dhe filloni të shkruani Filloni me diçka më të lehtë Provoni të shkruani lirisht Planifikoni të pushoni së shkruari Rishikoni më vonë 25
  80. 80. Përgatitja e mendjes: • Ndonjëherë idetë, imazhet për shkrimin tuaj, shfaqen papritur. Kur kjo ndodh, uluni dhe hidhni në letër idetë. Do të vëreni se fjalët dhe fjalitë do të krijohen me më pak mundim: • Flisni për shkrimin tuaj- diskutoni idetë me kolegë • Diskutojini planet tuaja- tregoni pse duhet të shkruani, çfarë materiali do të përdorni dhe si do ta strukturoni këtë material. Nëse personit që i tregoni thotë: “Oh, kjo duket shumë ide e mirë:, atëherë do të keni shtytje. • Mbani me vete një bllok shënimesh- gjithmonë mbani me vete një bllok të vogël, në çantë apo komodinë, për të shkruar idetë që mund t`ju vijnë në çdo moment. Imagjinata mund të shpërthejë derisa jeni në ndonjë sallë pritjeje, në kuzhinë, në shitore apo në momente të qetësimit nga puna që e bëni. • Lexoni- Kalimi nga leximi në momentin e shkrimit është i shpejt. Edhe kur ju lexoni vetëm për kënaqësi, ju filloni të përfshiheni me ide, ose mund të hasni në informacion të vlefshëm që mund ta përdorni në shkrimin tuaj. 26
  81. 81. 1
  82. 82. Shkrimi i draftit (skicës) të parë dhe rishikimi. Recenzimi shoqëror dhe dobitë e një auditori të vërtetë Shkrimi i draftit (skicës) të parë dhe rishikimi. Recenzimi shoqëror dhe dobitë e një auditori të vërtetë : Përmbajtja e ligjeratës së pestë: (Shkrim akademik, S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs (f.40-55) • Përfytyrimi i auditorit tuaj dhe bërja e pyetjeve • Leximi me objektivitet dhe në mënyrë kritike • A paraqet drafti një ide; a ka një fokus apo argument të njësuar? • A argumentohen qartë idetë; a ka prova bindëse? • A është materiali i argumentuar me efikasitet? • Planifikimi, hartimi i draftit dhe zhvillimi • Rishikimi dhe redaktimi • Procesi i të lexuarit në mënyrë kritike • Krijimi i ideve nga të lexuarit 2
  83. 83. 3 SKICIMI DHE RISHIKIMI Leximi i drafteve • Që nga fillimi i një projekti, shkruesi thuajse njekohësisht shpik ide dhe përpunon ide. Thamë që më e mira është të pezulloni gjykimin kritik derisa të keni filluar t’i hidhni mendimet në letër. Në këtë kre do të përqëndrohemi te mënyrat e përmirësimit dhe të përpunimit të drafteve të papërpunuara. Duam të fillojmë me atë çka është vetvetiu e nënkuptuar: Që të përmiresoni draftin që keni shkruar në fillim duhet ta lexoni. Për më tepër, duhet të përpiqeni ta lexoni me objektivitet dhe në mënyrë kritike.
  84. 84. • Një shkrim i mirë është një shkrim i rishikuar. • Kur e pyetën Ernest Heminguej se pse e rishikoi faqen e fundit të romanit “Lamtumirë armë” tridhjetë e nëntë herë, ai u përgjigj: • “Doja të gjëja fjalët e duhura”. Ky koment reflekton kujdesin dhe seriozitetin e shkrimtarëve kur redaktojnë punën e tyre. 4
  85. 85. 5 Përfytyrimi i auditorit tuaj dhe bërja e pyetjeve • Për ta lexuar draftin objektivisht dhe për t’u siguruar se keni thënë atë që keni dashur të thoni, e leni mënjanë për një ditë ose të paktën për dy ore. Pastaj lexojeni deri në fund, sikur të mos ishit ju autor i shkrimit, por dikush që e lexon për herë të parë.
  86. 86. 6 • Ndërsa lexoni, përpiquni të përfytyroni pyetjet që një lexues do të donte t’jua bënte për të kuptuar se ç’keni dashur të thoni. Pastaj e lexoni edhe një herë draftin duke i bërë vetes pyetjet e mëposhtme: 1. A paraqet drafti një ide? A ka një fokus apo një argument të njësuar ? 2. A argumentohet qartë ideja ose idetë? A ka prova bindëse ? A ka hollësira specifike të mjaftueshme? 3. A është materiali i organizuar me efikasitet? Ka edhe pyetje të tjera që do të mund t’i bëni dhe që do t’jua sugjerojmë përpara se ta përfundoni këtë çështje. Le të fillojmë me ato pyetje që i paraqitëm më lart.
  87. 87. 7 1.A paraqet drafti një ide? A ka një fokus apo një argument të njësuar? Le të shpjegojmë së pari rastin më të rrallë: nëse gjatë leximit të draftit vini re objektivisht se ai nuk paraqet një ide, një çështje për t’u shtjelluar, atëherë zor se ka arsye të merreni më me të. Më mirë t’ia filloni nga e para duke përdorur teknikat e shpikjes që kemi diskutuar më përpara.
  88. 88. 8 • Megjithatë, ka shumë të ngjarë që në draftin tuaj të gjeni ndonjë material interesant, por për të cilin ende s’e keni të qartë se ç’vlerë ka. Ka të ngjarë që nëpër këmbë t’ju ngatërrohen materiale parazitare – fillime të pagoditura, përsëritje të panevojshme, informacione interesante, por pa vend. Ca krasitje aty-këtu do të bënin mirë.
  89. 89. 9 • Picasso-ja ka thënë që gjatë pikturimit të një pikture ai bënte një sërë shkatërrimesh. Po kështu ka thenë edhe një skulptor. Kur e pyetën se si e ka bërë pikturën e një elefanti në madhësi natyrore nga një bllok druri, ai u përgjigj: “Duke hequr gjithçka që s’i ngjante elefantit”.
  90. 90. 10 • Pasi të keni përcaktuar argumentin kryesor, mos u druani të shkëpusni me daltë çdo material tjetër që bie ndesh me të derisa argumenti të dale i qartë. Sigurisht, mund të keni në letër shumë lëndë për të filluar , por shpesh duhet të hiqni pjesë prej saj, derisa të shihni se keni arritur ta formuloni në vija të trasha argumentin kryesor që doni të trajtoni, madje se keni gjetur edhe një pjesë të provave për ta mbështetur.
  91. 91. 11 2. A argumentohet qartë ideja ose idetë? A ka prova bindëse? A ka hollësira specifike të mjaftueshme? Shkruesit asnjëherë s’ua ka qejfi të prishin ç’kanë shkruar. Kuptohet që studentëve, që u është dhënë për detyrë të shkruajnë 500 ose 1.000 fjalë brenda një afati, s’ua ka qejfi edhe më shumë. Por thuajse është e sigurt që sapo të keni përcaktuar fokusin e esesë suaj, edhe do të shtoni material edhe do të hiqni. Nuk mjafton vetëm ta deklaroni një argument, duhet edhe ta provoni ose ta vërtetoni.
  92. 92. 12 • Nëse diskutoni, për shembull, se pirja e duhanit duhet të ndalohet në të gjitha vendet publike, përfshirë parqet dhe kafenetë në mjedise të hapura, duhet të paraqisni arsye për qëndrimin tuaj dhe t’u përgjigjeni kundërshtimeve të mundshme me kundërargumente.
  93. 93. 13 • 3. A është oranizuar materiali me efikasitet? • Shihni me kujdes nëse pjesët e tij janë organizuar sipas rendit më të mirë. • Nëse keni dhënë dy shembuj ose keni deklaruar tri arsye, me cilën është më mirë të filloni? • A janë vendodur paragrafët sipas një rendi të arsyeshëm? • A do të jetë e qartë për lexuesin lidhja e një argumenti me tjetrin? • Në çdo paragraf, a mbështetet me prova argumenti i atij paragrafi? ( E njejta provë mund të jetë më e përshtatshme për një paragraf tjetër). • A i ofron lexuesit një fokus paragrafi hyrës? Ose, në qoftë se paragrafi kryen një funksion tjetër të rëndësishëm, për shembull tërheq vëmendjen e lexuesit, a i ofron lexuesit eseja një fokus në kohë?
  94. 94. 14 Në përgjithësi, kur punoni për organizimin e drafteve, ndiqni dy rregulla: • Vini bashkë ato që kanë vendin bashkë. • E vini veten në vendin e lexuesit; e bëni sa më të mundshme të lehtë ,që lexuesi t’ju ndjek.
  95. 95. 15 Recensimi shoqëror: Dobitë e një auditori të vërtetë • Përgjithësisht ne sugjerojmë të përfytyroni një person në klasën tuaj, i cili nuk ka njohje me temën tuaj ose me provat specifike që mendoni të analizoni. • Pse duhet bërë kjo? • Është pozitive?
  96. 96. 16 • Në raste të shumta të lëndës së shkrimit, studentët ndahen në dy grupe të vogla për të lexuar dhe diskutuar punët e njëri –tjetrit. Recensimi shoqëror, siç quhet zakonisht kjo praktikë, është e dobishme në disa aspekte. • Recensimi nga shokët i siguron autorit një auditor të vërtetë, lexues që mund të vënë në dukje se çfarë i bën të vrasin mendjen ose çfarë i ngacmon, që bëjnë pyetje e sugjerime, që shpesh mund të mos jenë dakord (me autorin ose me shoku-shokun) dhe që shpesh keqinterpretojnë, por jo qëllimisht.
  97. 97. 17 • Studentët që diskutojnë punën e tyre me student të tjerë vërejnë se ç’është e nevojshme të shtohet, të hiqet ose të sqarohet. Kur studentët vihen në rolin e lexuesve të njëri –tjetrit, bëhen lexues më të mirë të punës së tyre dhe rrjedhimisht rishikues më të mirë. Në një kuptim të gjerë , të mësosh të shkruash është të mësosh të lexosh.
  98. 98. 18 • Recensimi shoqëror në klasë merr shumë forma; pak më poshtë do të njiheni me një shembull që ka të bëjë me esenë e një studenteje, e cila e rishikoi gjerësisht si pasojë e recensimit të saj nga shokët. Në qoftë se nuk mund të realizoni një recension shoqëror, ju do të bëni mirë të punonit me një shok ose me një student tjetër në klasë duke lexuar draftet e nëri-tjetrit.
  99. 99. 19 • Kur punoni për esenë tuaj me shokët e klasës ose me miqtë tuaj, sjellja e mirë dhe praktika universitare kërkon që t’i falënderoni ata për ndihmën dhe të dokumentoni kontributin e tyre. Në fund të esesë mund t’u kushtoni një ose dy fjalime falënderime të përgjithshme – diçka e tillë si kjo: Do të doja të falënderoja anëtarët e grupit tim të recensimit shoqëror, Alban A… dhe , Arta Sh… për ndihmën që më dhanë në qartësimin e idesë kryesore të esesë dhe për sugjerimin e mënyrave për të redaktuar fjalitë e mia.
  100. 100. 20 • Ose mund t’i falënderoni recensuesit tuaj shoqërorë për kontributet e tyre të posaçme duke vënë në fund të fjalisë një fusnotë * ose një referencë në fund të shkrimit që përmban ide ose fjalë për të cilat doni të vini në dukje mirënjohjen tuaj duke shkruar një fjali si kjo: ______________ * Këtu Alban A… më tërhoqi vëmendjen për lojën me fjalë të rrëfimtarit; dëshiroj ta falënderoj për ndihmën që më dha për ta zhvilluar këtë pikë.
  101. 101. 21 NJË RREGULL PËR ATA QË SHKRUAJNË • Mos harroni të shënoni kontributët e shokëve dhe shoqeve tuaja lexuese si dhe redaktorëve. • Më 12 shtator Suki Hudson-it iu dha detyra e mëposhtme: • Shkruani një ese (me rreth 500 fjalë) ku të përkufizohet racizmi ose ku të tregohet një përvojë në të cilën ju keni qenë ose viktimë, ose autore e një incidenti racist. Eseja duhet të ofrojë një tezë të mbështetur në fakte nga përvoja juaj. Më 16 shtator sillni në klasë draftin e parë bashkë me dy kopje për recensim shoqëror. Afati i esesë së rishikuar është data 26 shtator.
  102. 102. 22 Ajo filloi të bëjë një përpjekje për të hedhur diçka në letër. Meqë ishte larg esesë së përfunduar , po e emërojmë drafti zero: • Drafti zero, 13 shtator Në një ditë të ngrohtë me diell ndodhesha në sheshin e lojërave. Vëllai im tre vjeçar dhe fëmijë të tjerë po luanin të gëzuar, mirëpo një nga nënat e djemve ua ndërpreu lojën. Ajo thirri të birin, i pëshpëriti diçka në vesh dhe kur ai u kthye në këndin e lojrave e dëboi vëllanë tim nga loja e përbashkët. S’dija si ta quaja incidentin, po zemra më dhimbte tek shihja vëllanë tim të vogël që i ka kundruar me zili fëmijët e tjerë. U largova menjëherë bashkë me të nga këndi i lojërave dhe që nga ajo ditë këndi i lojërave s’ka qenë kurrë i njejti për mua.
  103. 103. 23 • Në këtë pikë, duke mbërritur në fund të rrëfimit të saj, Suki ndaloi. Ajo që kishte shkruar nuk ishte ende një ese dhe ishte shumë larg sasisë pre 500 fjalësh, por ishte një fillim, gjithçka që ajo kishte shpresuar të realizonte me këtë sprovë të parë. • Më pas lexoi ç’kishte shkruar dhe i kërkoi një shoku t’ia lexonte nëse ai kishte ndonjë sugjerim. Biseda qe zhgënyese. Shoku nuk kuptonte përse Suki mendonte se ajo çka kishte ndodhur ishte një “incident racist”. Pse iku Suki nga këndi i lojrave? Pse s’i kishte kërkuar shpjegim nënës së djalit? Këto pyetje e zunë të papërgatitur; ajo u mërzit e u dëshpërua. • Në fletore bëri një shënim ku përshkroi historinë e bisedës:
  104. 104. 24 • 13 shtator • I kërkova J-së të lexonte shkrimin tim, e lexoi dhe mendimi i tij ishte se po bëhesha paranojake. Përse thjesht s’e kasha pyetur mamanë e djalit se si ishte puna? Por unë as që mendoja të shkoja te gruaja dhe ta pyesja për arsyet e saj. Ishte krejt jashtë meje nëse ajo donte të ishte injoruese dhe mizore ndaj një race tjetër .(Apo në të vërtetë ishte injoranca ime që më bëri t’i largohesha një shpjegimi të thjeshtë?) Të nesërmen, duke parë atë që kishte shkruar, Sukit i shkoi në mendje të përpiqet që ngjarjes në fjalë t’i shtonte shënimin që kishte bërë në ditar. Duhet të shpjegonte përse ajo çka kishte ndodhur te sheshi i lojrave ishte një incident racist. Më poshtë është përfundimi:
  105. 105. 25 • 14 shtator • Në shoqërinë moderne, shumica e njerëzve nuk i pranojnë rastet më të rafinuara të racizmit. Njerëzit kujtojnë se përderisa nuk sulmojnë fizikisht, nuk e shkelin ligjin; dhe për sa kohë që jetojnë sipas ligjit, nuk kryhet racizëm. Megjithatë, ligji ose kushtetuta nuk e mbrojnë zemrën njerëzore nga lëndimi dhe s’kam pikë dyshimi se akti racist më kritik mund të kryhet edhe nga miqtë ose të afërmit tanë. • Por pasi kishte shkruar rreshtin e fundit, Sukit i bëri përshtypje diçka e çuditshme në të. Gruaja në sheshin e lojrave s’ishte ndër njerëzit e afërt të saj, s’ishte as shoqe e ngushtë. Megjithatë, ishte e vërtetë se aktet raciste mund të kryhen edhe nga miqtë tanë edhe sikur të mos jenë dramatike, duhet të pranohen si raciste. Në këtë pikë mendoj se kishte një tezë për esenë e saj. Vazhdon të shkruaj përsëri:
  106. 106. 26 • Në Kore kasha një shoqe të ngushtë, babai i së cilës ishte kinez. Megjithëse nëna e saj ishte koreane, ata trajtoheshin si të huaj në qytet dhe në shumë raste njerëzit i tregonin me gisht. I ati i vdiq kur ishte e vogël, po të gjithë në qytet e dinin se ajo ishte gjysmëkineze. E ëma drejtonte një restorant kinez, pronë të sajën, dhe ata jetonin shumë të qetë. Familja ime e njihte mirë nënën e saj dhe unë isha shoqe e ngushtë me vajzën, madje për shumë vite isha e vetmja shoqe e saj. Mirëpo kur u futa në gjimnaz, grupi i shoqeve të mia të reja nuk pajtoheshin me prejardhjen e saj dhe u ndava me të. Ajo ishte një tip i qetë dhe i ndrojtur dhe megjithëse s’e merrja më në telefon dhe as i shkoja në shtëpi, ajo gjithnjë më kujtonte në festa për të më dërguar dhurata. Pas mbarimit të gjimnazit shkoi në Taivan për të jetuar te gjyshërit e saj, të cilat s’i kishe takuar kurrë. Sipas mendimit tim, në moshen e saj s’mund ta duronte më izolimin. Shumë vjet më vonë kuptova se sa mizore jam treguar me të dhe u përpoqa të mësoja se ku jetonte, por më kot.
  107. 107. 27 • Ditën tjetër Suki i ndërthuri të dy draftet, e shtypi në kompjuter draftin e parë për ta dorëzuar të nesërmen. Njëkohësisht e fotokopjoi, siç qe udhëzimi, për t’u recensuar nga shokët e klasës. • Recensimi në klasë bëhet në shumë forma. Së pari i kërkohet autorit të esesë të flas, të thotë se sa kohë ka që merret me shkrimin e esesë. • Pastaj kërkohet gjykimi i lexuesve. Një ndihmesë për vlerësim mund të japin këto pyetje:
  108. 108. 25 • Drafti i parë : çka vjen më poshtë është drafti i parë, të cilën Suki ua dha dy anëtarëve të grupit të saj, si dhe një përmbledhje që u bë në grup. Përpara leximit të draftit të saj me zë të lartë (procedurë që rekomandoi pedagogu në këtë seancë), Suki shpjegoi se si kishte ndodhur që ajo kishte treguar dy përvoja dhe pyeti se cilin tregim të mbante, apo nëse mund t’i mbante të dy. • Drafti i parë • S. Hudson • 16 shtator • Të lexohet në faqe 49 “SHKRIMI AKADEMIK” dhe në fund • Versioni përfundimtar, faqe 53 deri 55 , po aty
  109. 109. 29
  110. 110. 30
  111. 111. 31
  112. 112. 32
  113. 113. 33
  114. 114. 34 Përfundim: • Autori e shkruan draftin apo skicën për dy arsye kryesore: 1.Për t’ia qartësuar vetvetes rrugën e realizimit të shkrimit akademik, respektivisht të hulumtimit dhe 2.Për ta bindur autoritetin që i drejtohemi (profesotit, menaxherit etj.)se ia vlen të investohet në projektin në fjalë.
  115. 115. 35 • Skica apo drafti është një fazë e ndjeshme, sepse prej saj varet aprovimi ose mosaprovimi i projektit, respektivisht i vazhdimit të hulumtimit ose i shkrimit akademik (profesional). Pikërisht për këtë, drafti duhet të merret me seriozitetin më të madh dhe të shkruhet me përkushtim
  116. 116. 36 • Po qe se ky plan nuk tregohet i suksesshëm, atëherë aty përfundon projekti dhe nuk shkohet më tutje. Mund të ndodh edhe e kundërta, po qe se tregohet i suksesshëm, atëherë aprovohet projekti ( hulumtimi, punimi seminarik, eseja, tema e diplomës, etj.) dhe fillon realizimi • Pra pasi të jetë aprovuar drafti apo skica, duhet të fillojë puna kryesore
  117. 117. 37 Këshillë për studentët që duhet të bëjnë një shkrim akademin • Duhet të mbajnë shënime të shumta nga leximi • Shënimet duhet të jenë të sakta (korrekte) dhe pa gabime • Ato mund të shënohen në copëza letrash (bibliografi e punës), në të cilat duhet shkruar emri i plotë i autorit, titulli i veprës, viti i botimit, shtëpia botuese, numri i faqes. Gjithashtu mund të plotësohen edhe me shënime, citime dhe mendime individuale.
  118. 118. • Si orijentim për realizimin e shkrimit duhet të shërbejë plani fillestar , për të ruajtur vazhdimësinë e hulumtimit dhe mbledhjes së materialit. • PRA, shihet qartë se shkrimi akademik, për t’u realizuar, domethënë për t’u shkruar si duhet, nga plani fillestar deri te plani përfundimtar ka një rrugë të gjatë, mjaft të mundimshme dhe të lodhshme, që kërkon përkushtim, këmbëngulësi dhe mosdorëzim. 38
  119. 119. 39 • Nga shembuj që kemi parë dhe këto që është thënë, shkrimi akademik nuk është argëtues, nuk është i lehtë dhe se ai kërkon seriozitetin më të madh të mundshmëm. Sa më shumë punojmë me përkushtim, fundi është më i sukseshmëm.
  120. 120. Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve • Ligjerata e gjashtë: Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve • Teuta Vinca-Kafexholli • LITERATURA: • LIGJERATAT E AUTORIZUARA - Teuta V-Kafexholli • Literatura shtesë: “Shkrim akademik” , S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs 1
  121. 121. Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve • Formimi i paragrafëve. Forma dhe lënda e paragrafëve : Përmbajtja e ligjeratës së gjashtë: (Shkrim akademik, S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs (f.56-65) • Koherenca e paragrafëve • Njësimi, uniteti i paragrafëve • Strukturimi i paragrafëve • Lidhja e paragrafëve së bashku • Gjatësia e paragrafit • Tri pjesët përbërëse të paragrafit: fjalia kryesore, trungu dhe fjalia përmbyllëse • Tema dhe ideja e kufizuar e paragrafit ose përqendrimi në një drejtim 2
  122. 122. Formimi i paragrafëve Paragrafi i shkruar mirë duhet të përmbajë disa tipare të veçanta: 3
  123. 123. • Kjo do të thotë që ai të përqëndrohet mbi një ide. Paragrafi i mirë duhet të ketë një mendim, një qëllim. Nëse gjatë shkrimit idetë tuaja do të ndryshojnë, atëherë edhe paragrafet duhet të ndryshojnë. • Së pari, paragrafi duhet të jetë i njësuar, të ketë unitet. 4
  124. 124. • Kjo do të thotë që paragrafi të jetë i qartë dhe i renditur në mënyrë logjike, pra të kuptohet qysh me leximin e parë. Në paragraf, të gjitha fjalitë janë të lidhura me njëra – tjetrën. Kjo lidhje logjike është element përbashkues që ndihmon në qartësimin e ideve dhe kuptimin e fjalëve brenda paragrafit. • Së dyti, paragrafi duhet të jetë i kuptueshëm 5
  125. 125. • Në aspektin pamor, rreshti i parë i paragrafit është më i zhvendosur, me fjalitë që vijnë më pas në paragraf. • Së treti, paragrafi duhet të jetë i strukturur 6
  126. 126. 7 • Paragrafi përbëhet nga fjalitë që trajtojnë të njejtën temë. • Fjalitë të ndërtuara mirë i përkasin një paragrafi. • Në vetvete, paragrafi është një formë e rëndësishme e organizimit të fjalive. • Gjithashtu, paragrafi është edhe baza e ndërtimit të eseve.
  127. 127. 8 • Paragrafi ka tri pjesë përbërëse: • FJALINË KRYESORE • TRUNGUN (pjesën e mesme shtjelluese) • FJALINË PËRMBYLLËSE • Paragrafi i ngjan një treni në udhëtim. Fjalia kryesore është lokomotiva. Ajo është fjalia që drejton paragrafin. Fjalitë e trungut të paragrafit janë vagonat. Ato mbajnë ngarkesën, të gjitha faktet dhe detajet që lidhen me temën. Fjalia përmbyllëse është treni në fundin e udhëtimit. Ajo mbyll paragrafin.
  128. 128. 9 • Në këtë shembull po ilustrojmë të dhënat e mësipërme. Dita e dëborës Dje ra shumë dëborë, e cila dalëngadalë i bëri gati të pakalueshme rrugicat e fshatit tonë, prandaj dhe mësimi mbaroi më herët. Dëbora filloi të binte para mesditës. Në fillim shihnim nga dritarja vetëm disa flokë të mëdhenj dëbore, por nuk zgjati shumë dhe ajo zuri të binte gjithnjë e më dendur. Dëbora mbuloi oborrin. Në orën 12:30, drejtori i shkollës lajmëroi se mësimi, atë ditë, do të mbaronte në orën 13:00. Falë dëborës, atë mbasdite bëmë pushim!
  129. 129. 10 Por ç’janë fjalitë në vetvete? • Fjalia kryesore, sikurse kuptohet dhe nga emërtimi, është fjalia e cila përmban temën që do të shtjellohet apo diskutohet në paragraf. Ajo kryen tri funksione: 1.Emërton subjektin. 2.Tregon se për cilën pjesë të subjektit do të shkruani. (Kjo pjesë e subjektit quhet pikë ose çështje e përqëndrimit.) 3.Tërheq vëmendjen e lexuesit.
  130. 130. 11 • Trungu ose pjesa e mesme shtjelluese, nëpërmjet fjalive bën shtjellimin, shpjegimin ose përshkrimin e subjektit. Të gjitha idetë e shprehura në këtë pjesë duhet të renditen në mënyrë sa më harmonike dhe të logjikshme. Një mënyrë e efektshme për ta realizuar këtë paraqitje të harmonishme dhe logjike është renditja e ideve kryesore përpara se të shkruhet paragrafi.
  131. 131. 12 • Fjalia e fundit apo fjalia përbyllëse u sjell ndërmend lexuesve përmbajtjen e paragrafit, ose u jep atyre një ide për të cilën mund të mendojnë. • Paragrafi është pjesë e përqëndruar e një mesazhi shkrimor.
  132. 132. 13 Por, kur është i plotë një paragraf? • Paragrafi është i plotë, kur fjalia kryesore është tërësisht e mbështetur nga trungu dhe fjalia përmbyllëse.
  133. 133.  Si rregull, kjo arrihet nëse shkruhet nga tri deri dhjetë fjali. Nëse paragrafi juaj është më i gjatë se dhjetë fjali, ndajeni ato në dy paragrafë, ose vini re me kujdes, nëse të gjitha detajet janë të rëndësishme apo jo. 14
  134. 134.  Nëse paragrafi është më i shkurtër se tri fjali, kjo do të thotë se ka mundësi që në të, të mos jetë përfshirë informacion i mjaftueshëm për mbështetjen e idesë. Mundohuni t’i shtoni fjali të tjera. Por ka edhe raste të veçanta kur paragrafi është më i gjatë se dhjetë fjali, kur informacioni në të është i pasur dhe ka detaje të shumtë. 15
  135. 135. 16 Tema dhe ideja e kufizuar e paragrafit ose përqendrimi në një drejtim, në një pikë • Paragrafi hartohet mbi një temë të caktuar. Për një paragraf , fjalia e temës mund të ndahet në pjesë të dallueshme nga njëra –tjetra: (1) tema dhe (2) ideja e kufizuar (drejtimi). • Tema është subjekti për të cilin bën fjalë paragrafi. • Ideja e kufizuar ose drejtimi ngushton apo kufizon këtë temë. Ky koncept është jashtëzakonisht i rëndësishëm, sepse, në çdo rast, ideja e kufizuar është “zemra” e paragrafit. Pjesa tjetër e paragrafit zhvillon idenë e kufizuar.
  136. 136. 17 • Për ta vlerësuar më mirë funksionin e idesë së kufizuar(drejtimin,përqëndrim në një pikë), ju duhet të sillni në mendje shumësinë e alternativave me të cilat përballeni përpara se të filloni të shkruani.
  137. 137. 18 • Për shembull, merrni në konsideratë një temë si ajo e shitjes së librave në panair. Kjo është një temë e mirë për të shkruar rreth saj, por është shumë e gjerë. Çdonjëra nga fjalitë e temës më poshtë mund të krijojë një paragraf të mirë dhe secila prej tyre mund të bazohet në temën e përgjithshme për shitjen e librave në panair.
  138. 138. 19 Shembull 1 1. Shitja e librave në panir është një punë e lodhshme. tema ideja e kufizuar 2. Shitja e librave në panair krijon mundësinë për të takuar shumë lexues. tema ideja e kufizuar 3. Shitja e librave në panair nënkupton lëvizjen e shumë librave që janë të pashitur. tema ideja e kufizuar 4. Shitja e librave në panair kërkon nënshkrimin e një kontrate për të marrë pjesë atje. tema ideja e kufizuar 5. Shitja e librave në panair ju vë në kontakt me shumë botues. tema ideja e kufizuar
  139. 139. Studentja që ka zhvilluar këtë ushtrim, më në fund ka përzgjedhur fjalinë e parë nga pesë fjalitë e temës së mësipërme dhe ka shkruar paragrafin e mëposhtëm: Panairi i librit është pak më ndryshe nga të tjerët, sepse vetë libri nuk është një mall i zakonshëm konsumi, dhe si i tillë meriton më shumë respekt. Në qoftë se do të marrësh pjesë në një panair, hapi i parë është caktimi i vendit dhe rregullimi i stendave. Këtu ka vend për fantazi, sepse mënyra e vendosjes së tyre mund ta bëjë hapësirën tënde më të vaçantë nga të tjerat. Pasi stendat të jenë në vendet e tyre, duhet menduar për vendosjen e logos, me anë të së cilës përfaqësohesh në panair. Ajo duhet të ketë një madhësi të caktuar, që të jetë mjaft e dukshme nga të gjitha anët e panairit. Ajo që është e rëndësishme, është gjetja e disa tavolinave jo të larta, në mënyrë që libri të ekspozohet më mire dhe klientët të kenë mundësi ta shikojnë nga afër. Mënyra e vendosjes së librave kërkon një përkushtim të vaçantë, sepse është mirë që librat të ndahen në stenda sipas grupmoshave dhe fushave. 20
  140. 140. Në këtë mënyrë, klijentët do të dine ku të drejtohen për të gjetur librin e përshtatshëm për ta. Në mënyrë që libri të jetë në qendër të vëmendjes së gjithkujt, në panair mund të vendosen posterë të librave më të rinj dhe kështu mund të informohen lexuesit që nuk janë në dijeni. Posterët janë element shumë i rëndësishëm, sepse mund t’i japin gjallëri hapësirës tënde dhe kështu nuk të duhet të mendosh shumë për dekorin; do të mjaftonte vetëm pak gjelbërim apo disa vazo me lule. Përsa i përket paketimit, do të ishte mirë sikur të siguroni çanta prej kartoni, sepse do të ishin më të përshtatshme për blerësit. Mbetet dhe diçka e fundit, shumë e rëndësishme gjatë shitjes: vendi ku do të mbahen paratë. Një kuti e vogël e mbyllur do të ishte shumë e përshtatshme. Tani çdo gjë është gati. Më në fund, dita e përurimit ka ardhur. Pallati i rinisë mirëpret lexuesit. Punë të mbarë! 21
  141. 141. 22 Shembull 2 • Poema “Këngët e Milosaos” e Jeronim de Radës u bënë jehonë ngjarjeve të shekullit XV. tema ideja e kufizuar • Poema “Këngët e Milosaos” e Jeronim de Radës është ndërtuar mbi një plan të vetëm subjekti. tema ideja e kufizuar • Poema “Këngët e Milosaos” e Jeronim de Radës nuk pasqyron veprim, por ndjenjat e heronjëve. tema ideja e kufizuar • Poema “Këngët e Milosaos” të Jeronim de Radës, elementi tregimtar ndërthuret me atë lirik. tema ideja e kufizuar • Poema “Këngët e Milosaos” ka më shumë tiparet e shkrimit lirik. tema ideja e kufizuar
  142. 142. 23 Studentja që ka zhvilluar këtë ushtrim, më në fund ka përzgjedhur fjalinë e fundit nga pesë fjalitë e temës së mësipërme dhe ka shkruar paragrafin e mëposhtëm: Kjo poemë u shkrua kur De Rada ishte 20 vjeç, moshë kur poeti kishte më shumë ndjeshmëri se sa përvojë. Dashuria që lidh heronjtë e poemës ishte përjetuar më parë nga vetë autori, për bijën e një bariu. Ndaj De Rada e pasqyron me drithërima shpirti gjendjen e heroit të dashuruar, me vargje të tilla si: “Bie, por s’dua të fle…” Dashuria e dy të rinjve trajtohet më shumë si mall, si mungesë dhe kjo e bën tejet romantike. Një tregues tjetër i shkrimit lirik janë zhvendosjet imagjinare në kohë dhe hapësirë. Së fundi, nuk mund të mos përmendim figurshmërinë dhe vargun e lirë që bëhet aq i fuqishëm në penën e De Radës. Të gjitha këto elemente krijojnë një harmoni të përkryer lirike dhe përcjellin ndjenja të mëdha për jetën dhe dashurinë.
  143. 143. Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i paragrafëve. Paragrafët hyrës dhe paragrafët mbyllës  Ligjerata e shtatë: Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i paragrafëve. Paragrafët hyrës dhe paragrafët mbyllës  Teuta Vinca-Kafexholli  LITERATURA:  LIGJERATAT E AUTORIZUARA - Teuta V-Kafexholli  Literatura shtesë: “Shkrim akademik” , S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs 1
  144. 144. Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i paragrafëve. Paragrafët hyrës dhe paragrafët mbyllës  Llojet, uniteti, koherenca dhe organizimi i paragrafëve. Paragrafët hyrës dhe paragrafët mbyllës : Përmbajtja e ligjeratës së shtatë: (Shkrim akademik, S.Barnet, P. Bellanca, M. Stubbs (f.67-88)  Llojet e paragrafëve  Uniteti i paragrafëve: fjalitë-temë, idetë-temë  Organizimi i paragrafëve  Paragrafët induktiv dhe ata deduktiv  Të ruajmë njësinë logjike të paragrafit  Pragrafët hyrës  Disa këshilla për ta bërë hyrjen tuaj më tërheqëse te paragrafët hyrës  Disa udhëzime që mund të jenë të frytshme për paragrafët mbyllës 2
  145. 145. 3 Llojet e paragrafëve përshkrues shpjeguestregues Bindës (argumentes) Paragrafët janë katër llojesh:
  146. 146. 4 Paragrafi tregues - Tregohet një histori apo ngjarje nga jeta e shkruesit
  147. 147. 5 Duke gatuar me gjyshen Gjyshja dhe unë kënaqeshim shumë kur “gatuanim” në kopshtin prapa shtëpisë. Në fillim mbushnim kutitë bosh të kosit me shkopinj të vegjël dhe me të gjitha llojet e gjetheve.Keto ishin disa nga perimet tona. Në vend të lakrës përdornim bar. Pastaj ushqimin e përzienim me shkop dhe e linim në diell që të “ziente”. Gjatë gjithë kohës shikonim nëse ushqimi ishte gati. Kishte raste kur në vend të kripës dhe piperit, gjithçka e spërkatnim me rërë. Dhe në fund, bënim një “gosti” të madhe! (Paragraf tregues -nje histori ose ngjarje nga jeta e shkruesit) Fjalia kryesore Detajet interesante Fjalia mbyllëse
  148. 148. 6 Mall Nuk do ta harroj asnjëherë vajtjen time të parë në Greqi. Ai vend (ishull) i vogël m‘u duk i njohur dhe mikpritës, sepse aty ishin familja ime. Prindërit e mi së bashku me vëllanë kishin një vit që ndodheshin atje. Ishte viti 1998, dhe hera e parë që shkoja në atë vend. Udhëtimi ishte interesant dhe i qetë, por unë jo. Mendja më rrinte tek ata njerëz aq të dashur të jetës sime dhe zbrazëtia e mungesës e gëzimi i takimit përziheshin bashkë dhe s‘më linin të qetë. Kur trageti iu afrua brigjeve të kuqrremta të atij ishulli të vogël, pashë mes turmës siluetat e tyre dhe u përlota. (Paragraf tregues)
  149. 149. 7  Paragrafi përshkrues - Përshkruan një person, vend ose send. Për të shkruar një paragraf të tillë, përdoren fjalë që e ndihmojnë lexuesin të shikojë, dëgjojë, ndjej a shijojë objektin e përshkrimit
  150. 150. 8 Pranverë Në pranverë, akulli e dëbora fillojnë të shkrijnë e të mbushin lumenjtë e liqenet. Natën kur qielli është i pastër, mund të shihen yjet, miliona yje, krahas vezullimit të dritës së hënës. Ndonjëherë mund të shikoni edhe yje që bien dhe zhduken para se të arrijnë vijën e horizontit. (Paragraf përshkrues – ku përshkruhet një person, vend ose send). Fjalia kryesore Detaje interesante mbi qetësinë, yjet, ejt Fjalia mbyllëse. Detaji më i mire është ruajtur për në fund
  151. 151. 9 Dhurata e ditëlindjes Sapo e mora në dorë, e ndjeva që ajo kuti e vogël e kuqe do të kishte vlerë të veçantë për mua. Hoqa me kujdes fjongon e bardhë që kishte përsipër dhe hoqa kapakun. Ishte një unazë në formë luleje, kishte disa petale të hapura, të mbushura me dhjetë gurë të vegjël, të shndritshëm, që për mua donin të thonin shumë, dhe në qendër ca petale të tjera rrethonin një gur të madh të shndritshëm, imitim diamanti. Punimi mjaf i veçantë, e bënte të dukej e mrekullueshme, sidomos në gishtin tim. Ndoshta bukurinë ia shtonte pesha e veçantë emocionale që kishte për mua. Ishte simboli i dhjetë viteve miqësie të sinqertë me një shoqe të mrekullueshme. (Paragraf përshkrues objekti)
  152. 152. 10 Paragraf përshkrues vendi: Shpella antike Shpella antike në malin e Tomorrit mbart në vete vlera të papërsëritshme kulturore, historike dhe arkitektonike. Branda saj është një errësirë thuajse absolute dhe mbizotëron kudo lagështia. Natyra i ka gdhendur muret gëlqerore me një mjeshtëri të mahnitshme, me larmi formash dhe ngjyrash. Nga tavani e dyshemeja zgjaten stalagmite e stalaktite magjepëse. Gjithsesi, aty duket edhe dora njerëzore: nëpër mure janë gdhendur figura të thjeshta që mendohet se i përkasin prehistorisë. Nga një banesë e njerëzve primitivë, kjo shpellë është kthyer në një muze me vlera të mëdha.
  153. 153. 11  Paragraf përshkrues personi: Gjyshja ime Ndonëse kanë kaluar vite nga ndarja ime me të, portreti i gjyshes më rri pranë, i freskët, i dashur, sikur të jetë ende gjallë. Gjithçka e kam të gdhendur në zemër: sytë e qeshur, vështrimin e ngrohtë, flokët e thinjur, fytyrën me rrudha pleqërie, por gjithmonë erëmirë dhe duart topolake që s‘harronin kurrë të më përkëdhelnin. Trupvogël, por me zemër të madhe, ajo dinte të falte vetëm dashuri, dashuri nëne, ndaj kujtimet për të janë strukur diku në kujtesë, si për të më treguar se ai vend është vetëm i saj dhe i askujt tjetër.
  154. 154. 12 Paragraf me përshkrim ngjarje (1): Padrejtësi S‘ishte e drejtë, po ja që ndodhi. Prej dy vitesh, ai ishte një ndër shokët e mi të klasës, por nuk shoqërohej me asnjë nga ne. Ishte nga ata fëmijë që vijnë në shkollë kur kanë kohë të lirë, sepse pjesën tjetër të kohës e kalojnë duke punuar. Nxënësit e tjerë e bënin shpesh objekt talljeje, me ose pa dashje. Qeshnin kur ai thoshte se nuk e njihte të atin, nuk e dinte me çfarë merrej, ku ishte. Megjithatë, të gjithëve u erdhi keq ditën kur ai tha se do të linte shkollën. Arsyet tronditëse po ua tregoj më poshtë...
  155. 155. 13 Paragraf me përshkrim ngjarje (2): Nata e frikshme Gjithnjë më kanë pëlqyer filmat policorë, por kurrë s‘e kisha menduar veten dëshmitarë të një krimi. Ishte ora tetë e mbrëmjes dhe unë po nxitoja për në shtëpi. Rruga ishte shumë e errët; veç dritave, mungonin edhe yjet në qiell. Disa metra larg meje, dëgjova të bërtiturat e sharjet e dy të rinjve. Njëri prej tyre mbante në dorë një thikë. E tmerruar u fsheha pas një peme. Nxora celularin dhe i telefonova policisë duke menduar në kokë arsye të ndryshme...
  156. 156. 14  Paragrafi shpjegues – jepen shpjegime për një send, ngjarje etj; ose jepen informacione për to. Në të përfshihen fakte që i nevojiten lexuesit për ta kuptuar subjektin.
  157. 157. 15 Jeta me një vëlla më të vogël Të jetosh me vëllanë tim të vogël është shumë e vështirë. (fjalia kryesore) Së pari, ai mundohet të më kopjojë në çdo gjë. Nëse unë pi një gotë të dytë me qumësht, kështu do të bëjë edhe ai. Së dyti, ai gjithmonë do të luajë me shokët e mi.Nëse ne luajmë basketboll, ai do të luaj me ne. Por ai është shumë i vogël.Së treti, ai kërkon të qëndrojë zgjuar sa unë. Gjithmonë i thotë mamit: „Përse ai të qëndrojë zgjuar më vonë se unë?“ (detaje interesante). Mamaja më thotë se ai dëshiron të më ngjajë, dhe për këtë duhet të jem krenar. Përpiqem të jem, por nuk është gjithmonë e lehtë.(fjalia mbyllëse)
  158. 158. 16 Rënia e ortekut Të gjithë ata që nuk e dinë, mund të mendojnë se rënia e ortekëve kushtëzohet vetëm nga rënia e dëborës. Por gabohen, sepse rënia e ortekëve është dukuri natyrore, që nuk mund të ndodhë pa praninë e shumë faktorëve të tjerë. Si fillim, e rëndësishme është që sasia e dëborës që bie të formojë një shtresë 0,3-0,5 m. Edhe temperaturat luajnë rol të rëndësishëm: gjatë dimrit, ato tkurrin dëborën dhe në pranverë, pjesa e sipërme e saj shkrin dhe bën që dëbora e sapo shkrirë të depërtojë në shtresat e poshtme, duke i lëvizur ato. Së treti, edhe era ndikon në formimin e oretkëve. Kusht i rëndësishëm është që ajo të fryjë me shpejtësi 25-30 milje/orë. Relievi është faktor i rëndësishëm. Ai ndihmon në rënien e ortekëve me formën karakteristike, ekspozimin, pjerrësinë që duhet të jetë 22-60 gradë,etj. Pra, rënia e ortekëve nuk është një dukuri aq e thjeshtë sa duket.
  159. 159. 17  Paragrafi argumentues-bindës – Shprehet një opinion në lidhje me një send, ngjarje etj. Shkruesi gjithashtu përpiqet ta bëjë lexuesin të jetë një mendje me të, lidhur me çështjen e parashtruar.
  160. 160. 18 Pa trotuare Në rrugët e lagjes sonë nevoiten trotuarë.(fjalia kryesore shpreh opinionet). Pa to, kalimi në rrugë është i rrezikshëm dhe i vështirë.Ne nuk mund të ngasim biçikletat, pasi prindërit nuk na lënë që të dalim me to në rrugë. Po kështu, nuk mund të përdorim as patinat. Në dimër është e vështirë të shkosh në shtëpitë e shokëve, sepse dëbora grumbullohet në anët e rrugës. Kështu jemi të detyruar të luajmë në oborrin e shtëpisë.(arsye të shumta). Në lagjet e tjera, rrugët kanë trotuare, po tek ne, përse nuk duhet të ketë? (fjalia mbyllëse)
  161. 161. 19 Jo duhanit Duhani dëmton seriozisht shëndetin. Kjo është shprehja që predikojnë të gjithë, madje dhe vetë prodhuesit e paketave të cigareve. Jo më kot organizatat e shëndetit dhe qeveria përpiqen të bëjnë të ndjeshëm përdoruesit për rrezikun që vjen nga përdorimi i tij. Sot, sipas statistikave, duhani është shkaktari i një numri të madh vdekjesh në vendet e industrializuara. Prej tij,
  162. 162. shumë fëmijë lindin jonormalë, të tjerë kanë probleme frymëmarrjeje ose sëmundje kronike mushkërish, vetëm e vetëm se kanë pasur “fatin” të lindin në familje duhanpirësish. E çfarë tjetër duhet të ndodhë që këta njerëz të kuptojnë se kështu, përveç vetes, dëmtojnë edhe njerëzit që duan më shumë? 20
  163. 163. 21 Paragrafi hyrës  Fillimi i mbarë gjysma e punës. Fjalë e urtë
  164. 164. Paragrafi hyrës  Paragrafi hyrës është shumë i rëndësishëm. Ai është një lloj “pasaporte” që e njeh lexuesin me idenë, me qëllimin e shkrimit dhe çfarë do të shtjelloni më tej. Ndaj dhe duhet shkruar mirë duke treguar kujdes në formulim në mënyrë që të tërheq vëmendjen e lexuesit dhe ta mbajë gjallë interesin e tij për të vazhduar leximin deri në fund. 22
  165. 165. 23 - disa këshilla për ta bërë hyrjen tuaj më tërheqëse  Me një citim që ka lidhje me temën.  Një anekdotë ose një rrëfim tjetër i shkurtër.  Një fakt apo detaj interesant ( për shembull një statistikë interesante).  Një përkufizim të një termi të rëndësishëm  Me ndonjë pyetje provokuese dhe interesante.  Një vështrim për një pikëpamje të ndryshme nga e juaja.  Një pohim se një problem ekziston.
  166. 166. 24  Gjatë leximit mund të vërejmë se këto mjete përdoren gjërësisht në paragrafët hapës.  Po japim një shembull të paragrafit hapës me anekdotë:
  167. 167. 25  Eshtë një rrëfenjë e vjetër popullore amerikane mbi një tas druri. Puna ishte se gjyshja, me duart që i dridheshin, hera- herës thyente nga një piatë. E zemruar, e bija i dha një tas druri duke i thënë se këtej e tutje ajo do të hante në të. Duke parë këtë, mbesa e mitur pyeti të ëmën se përse gjyshja duhet në hante në një tas druri, kurse gjithë të tjerët në shtëpi në piata porcelani. “Sepse është plakë!” iu përgjegj e ëma. Fëmija u mendua për një çast e pastaj i tha s’ ëmës, “Kur gjyshja të vdes, ruaje tasin e drunjtë.” E ëma e pyeti përse dhe fëmija iu përgjegj, “që ta kesh kur të plakesh.”
  168. 168. 26 - një detaj interesant  Që bluxhinset ose denimet nuk gjinden vetëm në Teksas nuk na habit po të kujtojmë se xhinset e kanë marrë emrin nga Gjenova (Gene),ku u end së pari kjo rrobë, dhe se denimi është rrobë de Nimes, domethënë nga Nimes-i, një qytet në Francë. (Një informacion i tillë mund të mirret nga një fjalor)
  169. 169. 27 - Strategjia me ndonjë pyetje mbi çështjen nëse është e lejueshme që doktorët t’i gënjejnë nganjëherë pacientët e tyre  A duhet që doktorët t’i gënjejnë pacientët në dobi të tyre – për të shpejtuar shërimin ose pë të fshehur afrimin e vdekjes? Ashtu si në sferën e ligjit, të qeverisjes dhe në punë të tjera, në mjekësi kërkesa për ndershmëri shpesh zvoglohet për hir të nevojave të tjera: të nevojës për t’iu shmangur lajmeve të këqija ose për të respektuar premtimin për mbajtjen e një të fshehte;për të ekspozuar korrupsionin ose për të ngjallur interesin e publikut.
  170. 170. 28 ose  E keni menduar ndonjëherë se si do të ishte sot jeta pa kompjuterë?..
  171. 171. Paragrafët mbyllës  Paragrafët mbyllës sikurse paragrafët hapës (hyrës), janë veçanërisht të vështirë ndoshta jo për gjë tjetër, por se janë shumë të spikatur.  Në paragrafin mbyllës duhet thënë diçka interesante. 29
  172. 172. 30  S’do të kishte kurrfarë interesi të thonit “Kështu shohim…” ose shprehjen e stërnjohur e të mërzitshme “si përfundim…” dhe pastaj t’i bëni jehonë titullit dhe paragrafit të parë. Kjo në një farë mënyre është e justifikueshme në një ese të gjatë, sepse lexuesi mund të ketë harruar disa nga idetë e paraqitura tridhjetë faqe më parë, por në një ese që mbahet mend lehtë ka nevojë për diçka më shumë.
  173. 173. 31 - disa udhëzime që mund të jenë të frytshme për të bërë paragrafët mbyllës  Lloji më i zakonshëm është përmbledhja.  E mbyllni esenë me një citim, sidomos me një citim që zgjeron ose e modifikon një citim të përdorur në paragrafin hapës.  E mbyllni me një pikë të re (por të lidhur), që e çon diskutimin tuaj një hap më tej.  E mbyllni me një aluzion ta zëmë me një figurë ose ngjarje historike ose mitologjike. (p.sh. Një fitore e arrirë me sakrifica e humbje të mëdha, quhet zakonisht “fitore e Pirros”)  Përdorimi i pyetjeve retorike.
  174. 174. 32 - Shembull i mbylljes me përmbledhje  Po, për mua nata e Vitit të Ri është një natë shumë e veçantë, për shkak të njerëzve shumë të veçantë të cilët më kanë dhuruar shumë kujtime të bukura. Këngëtarët , grupet muzikore, kërcimtarët, madje edhe aktorët e estradës i kanë dhënë jetës sime gëzim e hare. Këtë vit, me fillimin e përgatitjes së koncertit të Vitit të Ri, mendoj se çfarë befasie të mrekullueshme do të na ofrojë mesnata e ndërrimit të viteve. Do të jetë qetësi apo një kaos i furishëm nëpër rrugë, apo një festim me të vërtetë gazmor? Pres me padurim ta zbuloj!
  175. 175. 33 -përfundim me pyetje retorike (pohim që bëhet në formë pyetje)  Sikurse paraqita dhe u mundova të ilustroj më lart, kurrë nuk do të arrij të kuptoj aftësinë e njerëzve “për të folur më shumë se për të ecur”. Përse na duket më e lehtë të diskutojmë për djegien e plehrave, se sa të veprojmë dhe t’i djegim ato? Përse na duket më e lehtë të diskutojmë për shërbimet komunitare, se sa të shërbejmë? Këtë nuk do ta kuptoj kurrë.
  176. 176. 34 Një përmbledhje mendimesh të rëndësishme për paragrafet  Paragrafi është njësia më themelore e tekstit.  Një grup fjalish me lidhje të ngushta midis tyre.  Gjykimet dhe arsyetimet që shprehim kanë lidhje logjike me njëra tjetrën.
  177. 177. 35  Sa i përket anës logjike, paragrafët mund të tregojnë  detaje –që zhvillohen si analizë, përshkrim ose numërim i hollësishëm i veçorive.  ilustrim- për të konkretizuar diskutimin  krahasim – të diçkaje me gjëra të ngjajshme ose të ndryshme  përsëritje- me qëllim të përforcimit të idesë kryesore  përkufizim - të një koncepti apo dukurie
  178. 178. 36  Çdo paragraf trajton një ide të vetme që shprehet me një varg fjalish  Rëndësi të veçantë ka zgjedhja e fjalisë që do të shërbejë si bërthamë organizuese e paragrafit (fjalia- temë ose fjalia bosht)  Fjalitë tjera të paragrafit merren me shtjellimin e mendimit që përmban fjalia-temë.  P.sh.
  179. 179. 37  Muzika të kënaq.  Olimpiada Botërore e Atletikës filloi.  Fjalët kënaq dhe filloi që dalin si fjalë kyçe vështirë se mund të shtjellohen më tej  Duke i formuluar ndryshe, këto fjali mund të shërbejnë si fjali temë(bosht) për paragrafin:
  180. 180. 38  Muzika ngjall emocione të forta.  Olimpiada Botërore e Atletikës pati të papritura të shumta.  Grupi emëror emocione të forta dhe të papritura të shumta lejojnë të shtjellohet më tej me fjali të tjera, të cilat do të sqarojnë se ç’emocione shkakton muzika, ose ç’të paprtitura pati Kampionati…  Tema dhe drejtimi i fjalisë (fjalia temë) përmban rrjedhën logjike të paragrafit.
  181. 181. 39  Fjalia-temë (fjalia bosht) mund të ndodhet në fillim në mes apo në fund.  Kur nisim me shembuj, për të dalë tek fjalia që përmban idenë kryesore të paragrafit themi se ky paragraf është INDUKTIV.  P.sh. Nëse kjo është hera e tretë që motra juaj sëmuret pasi ha pjeshka, ju mund të nxirrni një përfundim se ajo ka alergji nga ato.
  182. 182.  Paragrafi induktiv pra fillon me të veçantat- një numër bindës shembujsh, rastesh, eksperimentesh, detajesh. Të trajtuara së bashku këto të veçanta, përbyllen me një konstatim të përgjithshëm.  Procesi i shkrimit me induksion nuk funksionon kur shembujt janë të paktë në numër ose të dobët në rëndësinë e tyre për të mbështetur një aargument të përgjithshëm. 40
  183. 183.  Nëse paragrafi është DEDUKTIV, do të nisim me fjalinë që përmban idenë kryesore për të vijuar me ilustrimin e saj me shembuj. 41
  184. 184. 42 Disa këshilla për të ruajtur njësinë logjike të paragrafit 1. Në një paragraf duhet trajtuar një ide të vetme. 2. Kur kalohet nga një ide në tjetrën, nis një paragraf të ri. 3. Dy mendime të lidhura ngushtë midis tyre nuk ndahen në dy paragraf të ndryshëm.
  185. 185. 1 PUNIMET PROFESIONALE NË STUDIME PARADIPLOMIKE Punimet profesionale shkruhen nga lëndët dhe disiplinat e ndryshme. Punimi profesional nuk duhet të jetë domosdoshmërisht një punim origjinal. Qëllimi kryesor i punimit profesional është mbledhja dhe shpjegimi i fakteve të njohura, informatave, qëndrimeve dhe mendimeve, në mënyrë që të zgjerohet ideja shkencore, zhvillimi i qasjeve të reja, shfrytëzimi i rezultateve shkencore.
  186. 186. 2 Shikuar nga aspekti i përgjithshëm ekzistojnë disa lloje të punimeve profesionale, por ne do të ndalemi në dy lloje, me të cilat studentët e studimeve paradiplomike më së shpeshti ballafaqohen: a. Punimi seminarik dhe b. Punimi i diplomës.
  187. 187. 3 PUNIMI SEMINARIK Punimi seminarik është një punim profesional i cili është i lidhur me një punë të pavarur dhe me një temë të caktuar nga plani mësimor. Qëllimi i punimit seminarik është: a) Zgjerimi i diturive praktike dhe teoroike nga lëmi i caktuar, b) Zhvillimi i aftësive të shfrytëzimit të burimeve të ndryshme dhe c) Përvetësimi i aftësive të të shkruarit profesional dhe shkencor. Me punimin seminarik studenti fiton përvojat e para të lidhuara me shkrimin profesional dhe shkencor. Përmes punimit seminarik studenti kyçet në njohuri më të thella rreth objektit të studimit dhe në këtë mënyrë ai ushtron paraprakisht për hartimin e një pune më delikate siç është punimi i diplomës.
  188. 188. 4 PUNIMI I DIPLOMËS Punimi i diplomës është punim profesional individual në të cilin studenti nën mbikqyrjen e mentorit përpunon temën e caktuar nga aspekti teorik, praktik ose teoriko-praktik. Zakonisht punimi i diplomës duhet të ketë rreth 30- 35 faqe, në të cilat studenti trajton një problem apo një temë që lidhet me drejtimin e studimeve, në lëmin ku ai synon të diplomojë.
  189. 189. 5 Punimi i diplomës është i ngjashëm me punimin seminarik duke e parë nga aspekti i karakteristikave të përgjithshme. Por megjithatë ekzistojnë edhe disa dallime. • të përbashkëta: zhvillimi i shprehive dhe aftësive, që nga mbledhja e materialit deri te teknikat e aparaturës shkencore dhe profesionale. • dallimi: tema që përpunohet në punimin e diplomës është më delikate dhe më e zgjeruar; metodologjia më e theksuar dhe madhësia e punimit zakonisht e dyfishtë.
  190. 190. 6 Gjatë studimeve mund të hartohen disa punime seminarike e disa prej tyre janë edhe të detyrueshme, ndërsa punimi i diplomës fillon kur studenti mbaron të gjitha provimet dhe detyrimet paraprake me planin mësimor të studimit. Nga aspekti i qëllimit të tyre dallohen se te punimi seminarik studenti ushtron të shkruaj mirë, ndërsa te punimi i diplomës studenti duhet të tregojë që ushtrimi ka qenë i suksesshmëm.
  191. 191. 7 Përgatitja e punimit seminarik dhe të diplomës Hartimi i punimeve seminarike është njëra nga obligimet themelore të çdo studenti. Sipas rregullave të përgjithshme mbi studimet paradiplomike, zakonisht, studenti është i obliguar të hartojë disa punime seminarike me shkrim (si edhe punimin e diplomës në shumicën e fakulteteve) të cilat duhet të vlerësohen pozitivisht nga mentori. Nota të cilën e ka arritur nga punimi seminarik merret parasysh edhe te provimi nga ajo lëndë.
  192. 192. 8 Punimi seminarik dhe i diplomës hartohet për shkak të njohjes më të thellë të studentit me materien e njësive mësimore dhe për shkak të kyçjes së studentëve në punimet profesionale dhe shkencore.
  193. 193. 9 Zgjedhja e lëndës dhe temës Çështja e zgjedhjes së temës, nuk është aq e thjeshtë dhe e lehtë për studentët, në veçanti duke pasur parasysh se shpeshherë informacionet mbi lëndën dhe temën gjatë studimeve semestrale janë të kufizuara nga aspekti kohor dhe përmbajtësor. Meqenëse qëllimi i shkrimit të punimit është kyçja në punimin individual shkencor dhe profesional, do të ishte me rëndësi të veçantë që studenti vetë ta zgjedh temën, ose në mënyrë aktive të marrë pjesë në zgjedhjen e temës, sipas dëshirave dhe prirjeve të veta.
  194. 194. 10 Studeniti duhet të zgjedhë lëndën dhe temën për të cilën është i interesuar, sepse atëherë motivimi për shkruarjen dhe hulumtimin do të jetë në nivel më të lartë, që është kusht i domosdoshëm për shkruarjen e punimit shpejt, lehtë dhe me sukses. Me rastin e zgjedhjes së temës është e rëndësishme se duhet t’u shmangemi temave të cilat janë shumë të gjëra ose shumë ngushta. Po ashtu nuk është e preferuar të zgjedhet tema, e cila është përdorur dhe shfrytëzuar shpesh në seminare .
  195. 195. 11 • Përvetësimi i punimit seminarik apo të diplomës së autorit të huaj si dhe kopjimi i përmbajtjes së tyre nuk preferohet dhe është rreptësisht i ndaluar. •Varësisht nga rregullat të cilat profesori i lëndës i ka theksuar, përzgjedhja e temës mund të kryhet në dy mënyra: studenti mund të zgjedh temën nga lista e temave, e cila është përgatitur paraprakisht nga profesori i lëndës ose në mënyrë individuale nga vetë studenti i cili mund të definojë dhe propozojë ndonjë temë tjetër. • Është e rëndësishme që studentit t’i mundësohet kyçja aktive në përzgjedhjen e temës.
  196. 196. 12 Nëse studenti përkufizon dhe propozon temën është e rëndësishme t’i merr parasysh disa kritere. Tema duhet të jetë: • Relevante (qenësore, e rëndësishme) për lëmin e caktuar, • Atraktive dhe interesante, • Aktuale dhe bashkëkohore, • E përshtatshme për punimin, • E definuar në mënyrë precize, • Konkrete (jo abstrakte ose e përgjithshme), • Tema duhet t’i përgjigjet interesave të kandidatit, • Tema e punimit metodologjikisht t’i përshatet përvojës së kandidatit.
  197. 197. 13 Hulumtimi, mbledhja dhe shfrytëzimi i literaturës Detyra e parë që imponohet në procesin e hartimit të një punimi seminarik apo të diplomës, është gjurmimi dhe mbledhja e literaturës, respektivisht e burimeve që kanë të bëjnë me temën. Në shumicën e rasteve këto janë faktet dhe mendimet, vrojtimet, argumentet e të ngjajshme dhe shkrime të botuara (librat dhe artikujt e revistave si dhe broshurave) ose në bazë të hulumtimeve vetiake (dokumenteve arkivore, eksperimenteve laboratorike, anketave të ndryshme me anë të pyetsorit, intervistimit dhe të ngjashme).
  198. 198. 14 Burimet nga të cilat nxirren materialet rëndom ndahen në dy lloje: a. Parësore dhe b. Dytësore. Kuptohet që burimet më të rëndësishme janë ato parësore. Duke sjell material të ri, nga dora e parë, ato i japin punimit një risi, freski dhe origjinalitet. Për shembull, në qoftë se doni të dini nëse qëndrimi i Shakespeare-it mbi Jul Cezarin ka qenë shumë tradicional apo shumë origjinal, duhet të lexoni Jul Cezarin, shkrime të tjera të periudhës elizabetiane mbi Cezarin si dhe përkthime dhe shkrimeve latine të njohura mbi elizabetianët. Këto janë burime parësore. Burimet dytësore janë p.sh. Libra të sotëm mbi Shakespear-in dhe mbi qëndrimet elizabetiane ndaj Romës dhe monarkëve.
  199. 199. 15 Hartimi i bibliografisë së punës Studenti që ka marrë temën seminarike apo të diplomës, që ta dijë cilat vepra, artikuj, dokumente e të ngjashme, duhet t’i studiojë, pjesë e punës së pashmangshme është hartimi paraprakisht i bibliografisë. Kjo është e ashtuquajtura bibliografi e punës paraprake ose e punës, ndryshe nga bibliografia përfundimtare, që hartohet në fund dhe vendodet pas tekstit të punimit.
  200. 200. 16 Zakonisht studenti njoftohet me literaturën profesionale në mënyrë empirike (mbështetje në praktikën dhe përvojën e tij), duke lexuar ndonjë vepër, me anë të vërejtjeve burimore, dokumentare (fusnotave, referencave) që përveç tjerash udhëzojnë në vepra dhe shkrimet e tjera profesionale nga lëmi i caktuar shkencor dhe për temën e cila trajtohet në punimin seminarik apo të diplomës. Për fillim ngandonjëherë mjafton që studenti të njihet vetëm me dy tri shkrime dhe vepra për ndojnë temë, regjistrat biografikë dhe referencat nga ato shkrime do ta udhëzojnë në shkrimet dhe veprat e reja që do të duhej konsultuar dhe studiuar.
  201. 201. 17 Gjatë hartimit të bibliografisë së punës me dobi të madhe mund të jenë sidomos biblotekat, me katalogë të llojllojshëm, regjistrimet dhe indekset e veta. Që ta hartojmë regjistrin paraprak bibliografik të shkrimeve që dëshirojmë të përpunojmë, autori duhet të gjurmojë nëpër burime të ndryshme të informacioneve: doracakë enciklopedik, të përgjithshëm dhe specifik, pastaj nëpër bibliografitë e ndryshme, nëpër indekset e biblotekave shkencore. Tërë thesari libror i një bibloteke është i shkruar në katalogje, të cilat në biblotekat e mëdha shkencore (popullore, universitare, të fakulteteve, të instituteve etj.,) janë të shumëllojshme.
  202. 202. 18 Më të shpeshtat janë: a) Katalogu emëror.- I hartuar sipas rendit alfabetik sipas shkronjave fillestare të mbiemrave të autorëve. b) Katalogu I lëndës.- I hartuar sipas rendit alfabetik sipas njësive të lëndës. Ky katalog është më i dobishëm për hulumtuesin: ai tregon cilët autorë dhe vepra shtjellojnë çështjen që i intereson. c) Katalogu profesional.- në të cilin në skeda janë katalogjizuar shkrimet sipas shkencave dhe degëve shencore. Katalogët e një dege shkencore, p.sh. përmbajnë të gjitha shkrimet që merren me disa lëmenj të asaj dege dhe të cilat gjenden në biblotekë. d) Katalogu titullar.- I hartuar me rendin alfabetik sipas titujve të librave, të lidhura në fletore sipas viteve. e) Katalogu qendror.- që përmban fondet librore të shumë biblotekave të ndryshme në vend.
  203. 203. 19 Skedari është elementi i parë me të cilin duhet të njihet studenti. Titujt në skedarë janë vendosur në mënyrë alfabetike; çdo vepër katalogohet sipas mbiemrit të autorit, titullit dhe fushës. Çdo vepër klasifikohet me një numër që të gjendet shpejt dhe lehtë. Një nga metodat e klasifikimit që përdoret nëpër bibloteka është sistemi Dhjetor i Djuit (Dewey). Ky sistem përdoret në një numër të konsideruar bibliotekash. Sipas tij titujt ndahen në dhjetë klasa, duke i caktuar 100 numra çdo klasë:
  204. 204. 20 000-099 Vepra të përgjithshme 100-199 Filozofi 200-299 Fe 300-399 Shkenca sociale 400-499 Gjuhë (Filologji) 500-599 Shkencë e mirëfilltë 600-699 Teknologji (Arte të dobishme) 700-799 Artet e bukura 800-899 Letërsi 900-999 Histori Çdo klasë ndahet pastaj në nëndarje: 800 Letërsi e përgjithshme 810 Letërsi amerikane 820 Letërsi angleze 830 Letërsi gjermane etj.
  205. 205. 21 Është me rëndësi që studenti të bëjë një kërkim të kujdesshmëm dhe sistematik si dhe të regjistrojë me rregull atë çka zbulon prej tyre. Kërkimi nuk duhet të jetë i rastësishëm. Sa më i organizuar të jetë prej fillimit, aq më shumë kohë do të kursejë studenti duke iu shmangur vonesave dhe përsëritjes së panevojshme. Instanca e parë e kërkimit të mëtutjeshëm, pas rekomandimit nga mentori, zakonisht janë biblotekat universitare, e cila zakonisht posedon tri lloje të katalogëve: a) alfabetik, b) të lëndës dhe c) të vendit (topografike). Me gjetjen e katalogut të kërkuar, studenti duhet të marrë signaturën (pjesën e lartë djathtas të katalogut) dhe në bazë të saj të kërkojë nga personeli i biblotekës informatën në lidhje me atë se a është publikimi i kërkuar në dispozicion për shfrytëzim.
  206. 206. 22 Nëse studenti nuk ka mundësi të vizitojë biblotekën e fakultetit ose atë universitare, dhe është i interesuar të marrë informacionin se a gjendet publikimi i caktuar në fondin e librave, zakonisht mund të konsultohet linku i bibliotekave. Është e rëndësishme që studenti, para se të përdorë burimin për punimin e tij, të vlerësojë besueshmërinë e materialeve, e cili mund të bëhet duke i pasur parasysh këto fakte me rëndësi:
  207. 207. 23 • autorin ( reputacioni i autorit), • botuesin (sa më i dëgjuar dhe i njohur të jetë botuesi aq më e besueshme do të jetë vepra), • datën e botimit (kur punimi bëhet lidhur me një temë e cila ka pasur zhvillime të reja) etj. Këto elemente janë shumë të rëndësishme dhe studenti duhet t’i ketë parasysh me rastin e hulumtimit, mbledhjes, sistemimit dhe citimit të burimeve të punimit.
  208. 208. 24 Skedat bibliografike apo treguese dhe modelet e tyre Kërkimi i burimeve, lidhur me punimin seminarik apo të diplomës, kërkon nga studenti që të pajiset me një grup skedash treguese me përmasa 8x13cm. Skedat duhet plotësuar me stilplaps menjëherë sapo të jetë identifikuar burimi. • për çdo burim studenti duhet të përgatisë një skedë të veçantë bibliografike. • skedat duhet të përmbajnë: - emrin e autorit, - titullin e veprës, - vendin e botimit, - botuesin dhe - datën e botimit.
  209. 209. 25 Formati dhe rëndësia e skedave të shënimeve •skedat treguese kanë komente dhe vlerësime. • na përcaktojnë se cilat burime duhet shfrytëzuar. • studenti skedat duhet t’i ketë me vete sa herë që duhet të lexojë diçka rreth çështjes që trajton. • shënimet duhet të jenë të sakta. • heqja e një detaji të vogël si p. sh. numri i burimit apo numri i faqes, mund të bëjë që të shpenzojmë orë të tëra. • preferohet që të shkruhet vetëm në një anë të skedës. • të shkruhet me shkrim dore të lexueshëm dhe të rregullt.
  210. 210. 26 Gjithashtu skeda duhet të përfshijë numrin klasifikues në biblotekë, biblotekën ku gjendet dhe pasi ta ketë kontrolluar, edhe disa komente të përmbledhura mbi vlerën që ka. Komentet mund të jenë si p.sh. “jo aq mirë”, “e shkëlqyer” apo “tepër e mirë”. Studenti mund të bëjë komente të tilla që ta ndihmojë kur ta përdor veprën. Kur të jenë mbledhur të gjitha burimet, skedat duhet të renditen sipas alfabetit, mbiemrit të autorit (nëse nuk ka autor, atëherë sipas shkronjës së parë të titullit të artikullit) dhe t’u vendosen numrat arabë në cepin e sipërm të krahur të djathtë. • E rëndësishme: studenti duhet të zgjedhë një formë të caktuar dhe t’i përmbahet me sa më pak ndryshimeve. • Po japim dy modele të plotësimit të skedave: njëra vepër e plotë dhe tjetra artikull nga periodiku.
  211. 211. 27 Libër nga një autor: _____________________________________________________________ 19 Cfajg, Stefan 159.93 Maria-Antuaneta. Përkthim. Ali Hasharova. S 298 Tiranë: OMSCA-1,2001. BF referencë e mirë A __________________________________________________ Përveç informacionit bibliografik, skeda duhet të përmbajë edhe numrin klasifikues në bibliotekë, bibliotekën ku është marrë (BF- biblioteka e fakultetit), një koment mbi vlerën e librit, sipas zgjedhjes nga vetë studenti (A do të thotë “shkëlqyeshme”, si dhe nunrin e skedës (19) në renditjen e skedave sipas mbiemrit të autorit.
  212. 212. 28 Artikull nga një periodik: ___________________________________________________________________ 21 Hart, Stuart N. e të tjerë “The ISPA Cross-National Children’s Rights Research Project”, School Psychology International, 22:99-129. Maj,2001 Bif.f. Çështje të reja interesante C __________________________________________________ Periodikët nuk kanë vendodhje. Numrat 22:99-129 tregojnë vëllimin (numri 22) dhe faqet e artikullit (99-129). Botimi gjendet në bibliotekën e fakultetit. Titulli i artikullit vendose në thonjëza.
  213. 213. Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim akademik-fusnotat • Ligjërata e nëntë: Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim akademik- fusnotat • LITERATURA: • LIGJERATAT E AUTORIZUARA - Teuta V-Kafexholli • Literatura shtesë: Si të shkruajmë një punim kërkimor, Elona Boce. 1
  214. 214. Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim akademik-fusnotat • Përdorimi dhe dokumentimi i burimeve në një shkrim akademik-fusnotat • Përmbajtja e ligëratës së nëntë: (Si të shkruajmë një punim kërkimor, Elona Boce (f.61-76). • Rëndësia e përdorimit të burime në një punim profesional • Shënimet referenciale dhe shënimet e përmbajtjes • Mënyra të paraqitjes së referencave • Referenca e paraqitur në fusnotë; referencia e paraqitur në kllapa • Citimi në vazhdim nga i njejti burim • Citimi i të njejtit autor pasi të jenë cituar autorë të tjerë • Citimet e veprave të përkthyera • Ndryshimet dhe shtesat në citime • Lista e literaturës ose bibliografia 2
  215. 215. 3 Pse të përdorim burime? Duke u përgatitur për të shkruar, shkruesit akademikë përdorin burime për të zgjeruar dhe përpunuar idetë e tyre. • Esetë kërkimore- që nganjëherë quhen “ese të kërkuara” , “ese të dokumentuara”, “ese argumentuese” (apo punime seminarike) – mbështeten pjesërisht në burime të tilla, dhe ese të këtij lloji ju do të shkruani më së shumti në lëndë të ndryshme në fakultet.
  216. 216. 4 • Në qoftë se nuk merrni parasysh asnjë burim, ka rrezik të bini në pozitën e njeriut shumë të painformuar. • Marrja e asaj ç’kanë thënë dhe zhvillimi i qëndrimit tuaj në lidhje me idenë e tyre është me rëndësi qendrore në shkrimin akademik. Natyrisht, jo të gjithë e kanë qejf kërkimin. Duhet orë të tëra për të lexuar libra dhe artikuj që rezultojnë kontradiktorë ose që nuk lidhen me çështjen. • Megjithatë puna kërkimore nganjëherë kërkon që një njeri të lexojë gjëra të mërzitshme, ata që merren me të, përjetojnë një ndjenjë ngadhënjimi se janë bërë ekspert në diçka.
  217. 217. 5 • Ju jeni të gatshëm të thoni: “Ja ç’kanë menduar të tjerët për këtë çështje; të gjitha idetë e tyre janë shumë interesante, por unë e shoh çështjen ndryshe. Më lejoni t’ju them se çfarë mendoj”. • Vlera e punimit nuk gjykohet nga numri i burimeve të dokumentuara, ndaj autori duhet t’i përdorë me kujdes.
  218. 218. 6 • Shënimet mund të klasifikohen në dy grupe: 1. Shënime referenciale dhe 2. Shënime të përmbajtjes
  219. 219. 7 1.Ka disa mënyra të paraqitjes së referencave, por kryesoret mund të klasifikohen në dy grupe. Njëri sistem është ai i cili referencën e jep në fusnotë , kurse sistemi tjetër që referencën e jep brenda kllapave menjëherë pas citatit, parafrazimit apo përmbledhjes. Ndryshe njihen edhe si : a. Sistemi i Oxsfordit (Referenca në fusnotë) dhe b. Sistemi i Harwardit (Referenca në kllapa)

×