O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.
1
ЦАХИМ ХУВИЛБАР
2
ШИНЭ ЭРИН
ЗӨВ ЗАМ МӨРИЙН ЭРЭЛД
I
Баянмарал овгийн Довдонгийн ЭНХЗОЛ
Ертөнц дахины түгээмэл зүй тогтлыг танин мэдэж,
зөв ...
3
DDC
181.043
Э-66
Довдонгийн Энхзол
ШИНЭ ЭРИН – ЗӨВ ЗАМ МӨРИЙН ЭРЭЛД
Анхны хэвлэлт
Зохиогчийн эрх © Д.Энхзол
Улаанбаатар....
4
ГАРЧИГ
ӨМНӨХ ҮГ.......................................................................................... 7
НЭГДҮГЭЭР БҮ...
5
8. Өөр ертөнц................................................................................... 42
9. Бурхан .............
6
2. Хэн юу гэж захив.......................................................................... 88
3. Зүйр үг бүр зөв байс...
7
ӨМНӨХ ҮГ
Миний бие багаас бусдын адил бүрэн дунд сургууль, их
сургууль, гэр бүлийнхээ хүмүүжлээр сурч боловсорсон.
Хүн э...
8
туулж мэдэрсэн бүхэн дээрээ тулгуурлан эргэцүүлж,
тунгааж гаргасан логик гаргалгааны үр дүнгээ арав гаруй
жил тэмдэглэсэ...
9
НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ШАШИН
1. Будда, Христ, Аллах, Кришна, Тэнгэр бөө нар
зэрэгцэн суугаад ярилцвал хэрхэх бол
Дээр дурдсан ...
10
Дээрх зурагт, бортогоор жишээ аван тайлбарлая. А
талаас харсан хүн тэгш өнцөгтийг, Б талаас харсан хүн
дугуй дүрсийг гэ...
11
Магадгүй анхнаасаа эдгээр суутнууд жинхэнэ үнэнийг
мэдэж байсан ч, сургаалаа айлдахдаа тухайн цаг үе,
нөхцөл байдал, за...
12
Гэгээрэгсэд тухайн цаг үе, нийгмийн сэтгэлгээ, ухамсар,
нөхцөл байдалд нь тааруулж сургаалаа айлдсан. Энэ нь
үе үеийн ш...
13
ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ХООСОН ЧАНАР БА ШҮТЭН
БАРИЛДЛАГЫН ТАЛААРХ МИНИЙ ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ
1. Хоосон чанарын тухай
Аливаа зүйлд туйлы...
14
Ургамал гэж юу юм бэ?
- Олон мянган эсээс бүрдсэн органик биет юм.
Эс гэж юу юм бэ?
- Эс нь бүрхүүл, цитоплазм, бөөмтэй...
15
Байшингийн дээвэр дээр хэдэн антен байна гэе. Тэгвэл
байшин ширээ мөн үү?
- Тийм.
Би ширээн дээр гараад суулаа, миний х...
16
- Газрын өнгөн давхаргаас боссон тоос, шороог
агуулсан салхи юм.
Салхи гэж юу юм бэ?
- Салхи гэж хийн урсгал.
Хийн урсг...
17
их дурладаг боловч, нэг өдөр, нэг сар, нэг улирал, хагас
жил, нэг жил, хэдэн жил болоход бидний анхны тэр их
хүсэл, хөө...
18
бусыг үздэг. Хагацал нүүрлэхэд тэсэхүйеэ бэрх байвч,
“Хүн жаргал даадаггүй, зовлон даадаг юм аа” гэдэг шиг,
хэзээ болов...
19
2. “Хоосон чанар” гэж нэрлэх нь ээдрээтэй
Хоосон чанар гэсэн үгийн хувьд, цаана нь олон салаа
утга агуулагдаж байгаа ту...
20
Дээрхээс энэ хоѐрын утгыг сайтар ялгаж ойлгохгүй
байгаагаас төөрөгдөлд орох тохиолдлууд байдаг. Зарим
онолчид, лам, хув...
21
үгүйсгэж, их төөрөгдөлд ордог бололтой. Үүнээсээ үүдээд
магадгүй нэгэн өдөр машин зам дээр гараад машин ч
байхгүй, би ч...
22
гэвэл нэг иймэрхүү гээд тэр гаансаа гэрийн багана модон
дундуур торох зүйлгүй нэвт гаргаж” үзүүлсэн гэдэг.
Дээрх домог ...
23
амьд үхдэл болон хувирах нь гарцаагүй. Яг л
иймэрхүү үгийг нь, үйлдлийг нь эс сөрөх зомби нар
болгон Монголчуудыг хувир...
24
барилдаж/ байж бидний мэдэх юмс, үзэгдлийг бүрдүүлж
байна.
Гол санаа нь бол ингээд л боллоо. Доор илүү
дэлгэрүүлэх гээд...
25
юм. Мэдрэхүй ч адил халуун – хүйтэн, тааламжтай –
тааламжгүй мөн л дээр өгүүлсэнчлэн адил
тайлбарлагдана. Түүгээр ч зог...
26
ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. БОДЬ СЭТГЭЛ ҮҮСГЭХҮЙ
1. Байгаа бүхнээ хайрла
Ертөнцийн зүй тогтол талаасаа. Би. Би. Би. Би
байхгүй б...
27
шилжинэ гэж үзээд, аливаа бүхэн харилцан хамааралтай
гэдэгт хүрч байна. Энэ хамаарал байсаар л байх болно.
Иймд, товчхо...
28
Өөрт ашигтай талаас нь. Дээрх байдлаар бусдыг гэх
сэтгэл нэг л төрөхгүй байж болох юм. Тэгвэл танд ашигтай
талаас нь ха...
29
Энэ бүхний шалтгаан нь юу вэ? Ерөөсөө хүн яагаад нэг
нэгнээ илүү үздэг вэ? Хариу нь амархан, өөрт нь байхгүй
зүйл хэн н...
30
залбирахад дотор нэг л сайхан цэлийгээд, уужуу санагдав.
Магадгүй минийх, чинийх гэж ялгаварлах зүйл үгүй,
хязгаар үгүй...
31
энгийнээс, арчаагүйгээс нь хэлбэл би сайхан болчиход,
хүмүүс зовсон, хэцүү байна, хүмүүс надад атаархана,
нөлөөлнө, хүм...
32
хүсэл зорилго хамгийн логик сайтай, бусад бүх хүслийг
агуулсан, эрхэм дээд чухал нь болно.
33
ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ОЮУНЫ ТҮГЖРЭЛ ҮҮСГЭСЭН
АСУУЛТ, ХАРИУЛТУУД
1. Хүн хаанаас үүссэн бэ?
Английн эрдэмтэн Ч.Дарвины хувьс...
34
.....
Сүнс нь оюунлаг ба эргэцүүлэн бодох, тунгаах, сэтгэх
шинж чанартай (дотоод орчин).
….. Холбогч ( мэдээлэл – дурса...
35
хүсэлт ба одоогийн төлөв байдлыг мэдээлдэг, нөгөө
талаасаа тархи эдгээр мэдээллийг авч байдаг.
36
Гадаад ба дотоод орчинг хэт тусгаар салангид орчин
гэж ойлгож болохгүй ба ерөнхий утгаараа маш том нэгэн
цогц системд б...
37
нь биш юм. Түүнчлэн жаргал, зовлон, юмс, үзэгдлийн
талаарх мэдлэг, мэдээлэл, рефлексийг бид сэтгэл буюу
түүний төлөөлөл...
38
нөлөөлөл болон одоогийн сэтгэл санаа, бие махбодийн
байдал чинь сайхан байгаа болохоор тэр юм. Хэрэв та
өөрийгөө зовж б...
39
6. Бурхан багш хэрхэн гэгээрсэн бол
Хүмүүс бидэнд маш их хүсэл, хэрэгцээ байдаг. Амьд
явахад шаардлагатай хоол, хүнс, у...
40
Бидний сэтгэл тойргийн төвөөс ямагт гадагш
чиглэлтэйгээр хязгааргүй их хүсэл, шуналынхаа хойноос
биелүүлэхээр тэмүүлдэг...
41
Бурхан багш болон үе үеийн гэгээнтнүүд өөрийн
хүслийг хязгаарлаж, сэтгэлээ номхотгон засаж, бусдаас
авах биш, бусдыг гэ...
42
 Өнгөрсөн алдааг засаж чадахгүй аваас, яаж ч
чадахгүйгээс хойш юунд харамсана вэ? Засаж
залруулж болох аваас бас юунд ...
43
нээлтийг хийсэн, хийсээр ч байгаа. Нээлт болгон нь тухайн
цаг үеийн хүмүүсийн сэтгэлгээ, техник, технологийн хүчин
чадл...
44
9. Бурхан
Сэтгэлийн сөрөг муу зан чанарыг засан ариусгаж, эрдэм
мэдлэгийн гэгээг гийгүүлэн төгс боловсорч гэгээрсэн
бод...
45
үздэг тул багшийг бурханы шашинд ихэд дээдэлдэг
төдийгүй, Монголчууд бид багшид ихэд хүндэтгэлтэй
ханддаг билээ.
Мөн бу...
46
яруу алдрыг магтан дуудаад, Бурхан багшийн сургаал
номлолыг дээдлэн, шүтээд, Бурхан багш, түүний сургаал
номлолыг дагах...
47
тангаргийг нь сануулж, аврал гуйж байгаа нь сүсэгтэнд
хүрч буй тус эрдэм нь болно.
Ам тангаргаас гадна, эдгээр бурхад х...
48
бурхан шийдэх юм бол хүнээс өөрөөс шалтгаалах юу
байна вэ? Бүхнийг бүтээсэн ертөнцийн эзэн бурхан байх
аваас, түүнийг б...
49
хүний сүнс тааруухан төрөлд төрдөг хууль, ерөнхий зүй
тогтол яагаад үйлчилж болохгүй билээ. Логик гаргалгааны
хувьд бол...
50
14. Дундаж зам мөр
Үлбэгэр сул бай гэсэн үг биш
Үргэлж өндөлзөж сөрж бай гэсэн үг биш
Үгээгүй ядууст тусалж байна гээд ...
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211
Próximos SlideShares
Carregando em…5
×

ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211

1.528 visualizações

Publicada em

ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд

ТҮМЭН ОЛОНДОО НОМЫН ӨГЛӨГИЙГ ӨРГӨН БАРЪЯ. Миний бие, сүүлийн 10 гаруй жил орчлон ертөнцийн юмс, үзэгдэл, зүй тогтол, амьдралын утга учир, зорилго зэрэг олон асуултын талаар эрчимтэй бодож эргэцүүллээ. Ихэнх дээд үеийнхэн, анд, найз, танилууд маань намайг бүрэн дунд сургууль, их сургуульд суралцаж байх үедээ тэмцээн уралдаанд идэвхитэй, амжилттай оролцдог байсан, Япон, Энэтхэг улсад мэргэжлийн дагуу сурч, ажиллаж байсан гэх мэт гадна талаас нь хэлбэрийн төдийд мэдэх байх. Дотроо ямар үзэл бодолтой, юу эргэцүүлж явдагийг минь гадарлах хүн тун цөөхөн болно. Энэхүү номоороо дамжуулан та бүхэнд, өөрийн олон жил ертөнцөөс хайж, эргэцүүлж, тунгааж явсан асуултуудынхаа хариу, гаргалгааг эмхэтгэн хүргэж байна. Уг бүтээлээс маань намайг хэн бэ? гэдгийг таньж мэдэх нь чухал бус юм. Харин надтай ижил, төсөөтэй зүйлийг бодож, эрж, зарим талаараа сэтгэлгээний мухардалд орсон хүмүүсийг эрч хүч, урам зориг, зорилготой, өнгөрсөндөө харамсахааргүй, зөв зам мөрөөр амьдрахад нь бага ч гэсэн тус болохыг зорьсон болно. Тус номыг цахим хэлбэрээр үнэ төлбөргүй тарааж, уншихыг Зөвшөөрч байна. Хэвлэмэл ном хэлбэрээр ердөө 300 ширхэгийг хэвлүүлсэн бөгөөд 150 орчим ширхэгийг МУИС-ийн хичээлийн I байрны “МУИС ПРЕСС” номын дэлгүүрээр худалдаалагдаж байна. Таны оюуны мэлмийд нийцэх аваас цааш нь цахим хэлбэрээр тараагаарай (share). САЙН ҮЙЛС ДЭЛГЭРЭГ! ШИНЭ ЭРИНИЙГ ХАМТДАА БҮТЭЭЦГЭЭЕ! Д.ЭНХЗОЛООС.

Publicada em: Espiritual

ШИНЭ ЭРИН - Зөв зам мөрийн эрэлд , Д.Энхзол , Монгол Улс, 20150211

  1. 1. 1 ЦАХИМ ХУВИЛБАР
  2. 2. 2 ШИНЭ ЭРИН ЗӨВ ЗАМ МӨРИЙН ЭРЭЛД I Баянмарал овгийн Довдонгийн ЭНХЗОЛ Ертөнц дахины түгээмэл зүй тогтлыг танин мэдэж, зөв зам мөрөөр амьдарцгаая. Улаанбаатар хот 2015 он
  3. 3. 3 DDC 181.043 Э-66 Довдонгийн Энхзол ШИНЭ ЭРИН – ЗӨВ ЗАМ МӨРИЙН ЭРЭЛД Анхны хэвлэлт Зохиогчийн эрх © Д.Энхзол Улаанбаатар. 2015 он Энэхүү бүтээлийн зохиогчийн эрх хуулийн дагуу хамгаалагдсан болно. Бүтээлийг бүтнээр буюу хэсэгчлэн хувилах, нийтлэх, микрофильм хийх, электрон системд оруулах болон бусад хэлбэрээр олшруулахыг хориглоно. Цаасны хэмжээ 60х84 1/16 Хэвлэлийн хуудас 8.75хх Хэвлэсэн тоо 300 ш Зохиогчтой холбоо барих и-мэйл хаяг: theshineerin@gmail.com ISBN 978-99973-73-08-3 Энэхүү бүтээлийн зохиогчийн эрх хуулийн дагуу хамгаалагдсан болно. Бүтээлийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүтнээр буюу хэсэгчлэн нийтлэх, микрофильм хийх, худалдаалахыг хориглоно. ЦАХИМ ХЭЛБЭРЭЭР ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ ТАРААХ, УНШИХЫГ ЗӨВШӨӨРӨВ. Д.ЭНХЗОЛ
  4. 4. 4 ГАРЧИГ ӨМНӨХ ҮГ.......................................................................................... 7 НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ШАШИН........................................................... 9 1. Будда, Христ, Аллах, Кришна, Тэнгэр бөө нар зэрэгцэн суугаад ярилцвал хэрхэх бол ........................................................... 9 2. Шашин.......................................................................................... 11 3. Шашин хоорондын зөрүүтэй ойлголт......................................... 12 ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ХООСОН ЧАНАР БА ШҮТЭН БАРИЛДЛАГЫН ТАЛААРХ МИНИЙ ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ ....................... 13 1. Хоосон чанарын тухай ................................................................ 13 2. “Хоосон чанар” гэж нэрлэх нь ээдрээтэй ................................... 19 3. Гэгээнтний домог үнэн байв уу, эсвэл далд бодлого байв уу? 21 4. Шүтэн барилдлага....................................................................... 23 ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. БОДЬ СЭТГЭЛ ҮҮСГЭХҮЙ....................... 26 1. Байгаа бүхнээ хайрла ................................................................. 26 2. Залбирал...................................................................................... 29 3. Хамгийн логик сайтай хүсэл, тэмүүлэл...................................... 30 ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ОЮУНЫ ТҮГЖРЭЛ ҮҮСГЭСЭН АСУУЛТ, ХАРИУЛТУУД................................................................................... 33 1. Хүн хаанаас үүссэн бэ?............................................................... 33 2. Сүнс ба амьдралыг тэтгэгч хүч................................................... 33 3. Жаргал, зовлон............................................................................ 36 4. Амар амгаланг хүсэхийн учир..................................................... 38 5. Гэгээрэл ба гэгээрсэн хүн ........................................................... 38 6. Бурхан багш хэрхэн гэгээрсэн бол............................................. 39 7. Өнөөгийн нийгэм дэх бидний боломж, амар амгалан оршихуй 41
  5. 5. 5 8. Өөр ертөнц................................................................................... 42 9. Бурхан .......................................................................................... 44 10. Бурхан багш Шагжамүни яагаад бишрэгдсэн юм бэ?............. 45 11. Бурханы ном, судрыг уншуулахын ач тус ................................ 46 12. Бүтээгч эзэн байдаг эсэх........................................................... 47 13. Үйлийн үр ................................................................................... 48 14. Дундаж зам мөр......................................................................... 50 15. Нүцгэн ирээд, нүцгэн буцдаг хорвоо........................................ 51 16. “Та хаанаас ирсэн бэ?”, “Таны зорилго юу вэ?”, “Та хаашаа явах вэ?”................................................................. 51 ТАВДУГААР БҮЛЭГ. ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ................................................ 56 1. Хүн байхын завшаан ................................................................... 56 2. Аймшигт гэсгээл, тамын зовлонг өөрөөр тайлбарлавал .......... 58 3. Сахил, түүний ач тус ................................................................... 59 4. Бидний амьдралыг бүрдүүлэгч, нөлөөлөгч хүчин зүйлс........... 61 5. Магтаал, шүүмжлэл, сэтгэлээ залахуй ...................................... 64 6. “Би” ............................................................................................... 65 7. Монгол ахуй дахь гэгээрэл ......................................................... 66 8. “Байгаль эх” гэж нэрлэхийн учир................................................ 67 9. Өнөөгийн Монголын Шарын шашин, өөрчлөлт ......................... 69 10. Шийдвэр гаргалт........................................................................ 75 11. Гайхамшиг, ид шидтэй хөөцөлдөн цагаа бүү үр...................... 76 12. Бид дор бүрнээ л хичээх хэрэгтэй............................................ 77 ЗУРГААДУГААР БҮЛЭГ. ОНЧ МЭРГЭН ҮГС ................................. 78 1. Амьдралаас минь ундарсан сургаал үгс.................................... 78
  6. 6. 6 2. Хэн юу гэж захив.......................................................................... 88 3. Зүйр үг бүр зөв байсангүй..........................................................106 4. Сургамжтай явдлууд ..................................................................107 5. Шүлгийн цоморлиг......................................................................110 Уншсан номуудаас .........................................................................135 Номыг бүтээгчийн тухай.................................................................136
  7. 7. 7 ӨМНӨХ ҮГ Миний бие багаас бусдын адил бүрэн дунд сургууль, их сургууль, гэр бүлийнхээ хүмүүжлээр сурч боловсорсон. Хүн эхээс мэндлэхдээ энэ орчлонгийн талаар төсөөлөлгүй төрдөг. Гэвч цаг хугацааны эрхээр олон зүйлс сурч, мэдэж авдаг ч орчлонгийн юмс, үзэгдлийн талаарх бидний мэдлэг ямагт өчүүхэн байдаг. Ихэнх хүмүүс амьдралын утга учрын талаар, эргэн тойрон дахь хүрээлэн байгаа орчлон, юмс, үзэгдлийн талаар эргэцүүлж боддоггүй. Харин энэ талаар хэн нэгэн анхаарал хандуулж, хэлж, ойлгуулж өгөх юм шиг бодож зөнд нь хаядаг. Ингэж явсаар амьдралд нь ямар нэгэн эерэг, сөрөг эрс өөрчлөлт гарсны дараа, эсвэл нас ахисан хойноо эргэцүүлж бодох нь элбэг тохиолддог. Ертөнцөд “…Яагаад ?”, “…ямар учраас…” гэсэн асуулт тавих юмс, үзэгдэл маш их бөгөөд эдгээрээс шинжлэх ухаан олон зүйлсийг тайлбарласан ч бидний үл мэдэх зүйлс оршсоор л байна. Орчлон ертөнц, Бурхан, Сүнс гэж юу вэ? Би хэн, хаанаас ирсэн, зорилго маань юу болох, нас нөхчсөний дараа хаачих бол, хүсэл, шунал, тачаал, сэтгэлээ хэрхэн жолоодох уу, аливаад хэрхэн хандвал зохилтой гэх мэтийн асуултуудад бид ухамсартай болон ухамсаргүй байдлаар хариулт хайсаар л байдаг бөгөөд миний бие дээрх асуултуудад хариулт олох зорилгоор нэлээд ном уншиж, гадаад дотоодын олон хүмүүсээс асууж, судалсан ч өөрийн хайсан хариултаа авч чадаагүй. Ингээд сурч, хөдөлмөрлөх, туслах, туслуулах гээд өдөр тутмын амьдрал маань өрнөж байсан ч, оюуны мухарт эдгээр асуултууд эргэлдсээр л байсан юм. Ингээд ухаан орсон цагаасаа эхлээд суралцаж, өөрийн амьдралаараа
  8. 8. 8 туулж мэдэрсэн бүхэн дээрээ тулгуурлан эргэцүүлж, тунгааж гаргасан логик гаргалгааны үр дүнгээ арав гаруй жил тэмдэглэсэн бөгөөд хүрсэн үр дүнгээ та бүхэндээ эмхэтгэн толилуулж байна. Богинохон өрнөх амьдралын тань цаг хугацааг хэмнэж, сэтгэхүйн эмх цэгцийг бий болгож, хүсэл мөрөөдлөө зөв тодорхойлон биелүүлэхэд тань миний энэ ном бага ч гэсэн тус болох болов уу хэмээн итгэж байна. Мөн түүнчлэн сүүлийн үед нийгмийн хурдацтай хөгжилтэй холбогдуулан бидэнд дотоод хөгжлөөсөө илүүтэй, өөрт холбоотой мэргэжил боловсрол, гадаад хэл, бие бялдрын, орчинтой холбоотой техник технологи, барилга байшин зэрэг гадаад хөгжилд анхаарах шаардлага ихэссэн. Хэдий тийм боловч, сэтгэлгээний үндсэн суурь, итгэл, үнэмшил, амьдралын, амьд явахын учир утга, үнэ цэнэ, хандлага зэрэг дотоод хөгжлөө олсон цагт гадаад хөгжилд тэмүүлэх нь ахицтай байдаг. Иймд энэхүү ном нь таны дотоод хөгжилд тодорхой хэмжээгээр тус болно гэдэг найдаж байна. Товчхондоо, энэхүү бүтээлийг маань та бүхэн ертөнцийн юмс, үзэгдлийн талаар, тэдгээрийн түгээмэл зүй тогтлыг олох гэж тэмүүлсэн олон жилийн бодлогын маань хариулт, шийд гэж ойлгож болох бөгөөд ихэнх ойлголтууд маань Бурханы шашин (Буддын гүн ухаан) –ы ойлголтуудтай ижил байгааг зөвөөр хүлээн аваарай. Урт удаан хугацааны бодлогошролын маань шийд ийм гарлаа. Та ямар ч шашин шүтдэг бай сонирхон үзвээс харшлах зүйлгүй болой хэмээн үзэж байна.
  9. 9. 9 НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ШАШИН 1. Будда, Христ, Аллах, Кришна, Тэнгэр бөө нар зэрэгцэн суугаад ярилцвал хэрхэх бол Дээр дурдсан төгс гэгээрсэн болон амьтны аврал, итгэл болсон суут хүмүүс нь эдүгээ цагийн дэлхийн томоохон шашнуудыг үндэслэгчид бөгөөд тэд нэгэн цаг үед, нэгэн газар мэндэлсэн агаад, нэгэн агшинд учирсан бол Яах байсан бол? Өөр хоорондоо маргалдаж, цэц булаалдах болов уу? Эрхэм уншигч та, юу гэж бодож байна вэ? Миний төсөөллөөр бол тэд маргалдахгүйгээр барахгүй, тун эвтэй найртай, нэг нэгэнтэйгээ учирсандаа ихэд баяртай байх байсан гэж бодож байна. Учир юу гэвээс, бидний амьдран буй ертөнц нэгэн цогц шүү дээ. Орчлон ертөнц нэгэн цогц тул үнэхээр төгс гэгээрсэн, ухаарсан аваас тэдэнд маргалдах шалтгаан үгүй юм. Яагаад гэхээр угаасаа л үнэн гэдэг үнэн. Өөрөөр хэлбэл, төгс гэгээрэлд хүрч, үнэнийг таньж мэдсэн аваас худал, хуурмаг гэж үгүй. Тэдний ухаарсан, ярьсан, хэлэлцсэн бүхэн ижил утга агуулгатай үнэн байх болно.
  10. 10. 10 Дээрх зурагт, бортогоор жишээ аван тайлбарлая. А талаас харсан хүн тэгш өнцөгтийг, Б талаас харсан хүн дугуй дүрсийг гэх мэт хаанаас харж байгаагаас шалтгаалан ялгаатай хариултууд хэлнэ. Үүнд А, Б талаас харж байгаа хүмүүсийн аль алиных нь зөв. Гэвч бүхлээр нь эргүүлж тойруулаад, сайн харж үзвэл энэ дүрс нь цилиндр буюу бортого байна. Эндээс үнэхээр төгс гэгээрсэн аваас дээрх жишээн дээрх дүрсийг бортого гэсэн үнэнг мэдсэн байж таарна. Тийм учир, дээрх төгс гэгээрсэн гэж үзэх бурхдын хувьд үнэнд хүрсэн аваас маргахгүй. Гэвч шашин бүрийн сургаал, номлолууд нь ялгаатай шүү дээ гэж хэлэх хүн цөөнгүй байх. Нээрээ зарим талаараа тийм. Ялгаа бий боловч, бид яг үнэхээр хэдэн мянган жилийн өмнө тэдгээр хүмүүс өнөөгийн бидний бишрэн дагадаг сургаалыг айлдсан эсэхийг баталж чадахгүй. Олон зуун шавь нарыг нь дамжиж, нэмэгдэж, хасагдаж, тухайн улс, үндэстний нөлөө орж, улс төржиж ямар ч байдлаар гуйвсныг мэдэхгүй.
  11. 11. 11 Магадгүй анхнаасаа эдгээр суутнууд жинхэнэ үнэнийг мэдэж байсан ч, сургаалаа айлдахдаа тухайн цаг үе, нөхцөл байдал, зан заншил, хүмүүсийнх нь аж төрөх хэв маяг, сэтгэлгээ, мөрөөдөл, айдас, нийгэмд нь тохируулан түгээснийг ч үгүйсгэхгүй юм. Хэдэн мянган жилийн өмнөх өрнө, дорнын сэтгэлгээ ондоо байсан, одоо ч ялгаатай хэвээрээ л байна. Тэгэхээр бид нэгэн үзэл, сургаалд баригдалгүй чин үнэнийг эрж хайж, ухаарч түүнд л хөтлөгдөх хэрэгтэй. 2. Шашин “Шашин” хэмээх нь дорно дахины ѐсонд “Шасана” гэсэн самгард гаралтай үг бөгөөд монголоор “заах, засах” хэмээх буюу муу сэтгэлийг засаж муу заяа болон сансраас аврах гэсэн утгатай.1 Шастир гэдэг үг нь “шасадара” гэсэн санскрит үг бөгөөд “шаса” нь засах, “дара” нь аврах, гэтэлгэх гэсэн утгатай. Тодруулбал муу сэтгэлийг засаж, муу заяанаас аврах гэсэн утгатай үг юм. Иймд төгс гэгээрсэн хүн – бурханы айлдсан айлдвар сургаал нь ном болоод, тэр нь цаашаа шашин болсон гэж ойлгогдохоор байна. Ном нь бурхан өөрийн амьдрал, бясалгал, ухаарлын үндсэн дээр тулгуурлаж бусдад хэрхэн яаж зөв зүйтэй, сэтгэл хангалуун, амар амгалан амьдрах вэ? Хэрхэн яаж муу сэтгэлийг багасгах, арилгах, сайн сэтгэлийг бий болгох, түүнийг улам бүр тордон сайжруулах зэргийг тусгасан, дагаж мөрдвөл зохих сургаал, номлол, зөвлөгөө юм. 1 Эх сурвалж: http://buddha.mn/бурханы-шашины-тухай /
  12. 12. 12 Гэгээрэгсэд тухайн цаг үе, нийгмийн сэтгэлгээ, ухамсар, нөхцөл байдалд нь тааруулж сургаалаа айлдсан. Энэ нь үе үеийн шавь нар, дагалдагч, улс төрч, бусад хүмүүсийн сэтгэлгээгээр баяжсаар өөрийн сургаал, номлол, суралцах арга барил, сүсэгтнүүдтэй, нөлөөлөлтэй, дадал, заншилтай, биеэ даасан шашин болон өргөжин тэлжээ. 3. Шашин хоорондын зөрүүтэй ойлголт Яагаад шашин хооронд зөрүүтэй ойлголтууд үүсч байна вэ? гэхээр нэг талаасаа үндсэн сургаал, номлолоосоо шалтгаална. Нөгөө талаасаа, хэт туйлширсан сүсэгтнүүдээсээ болж байна. Өөрөөр хэлбэл би, миний, бидний л шашин жинхэнэ үнэн, манай шашин л манлайд байх ѐстой, биднийх л хамгийн дээд нь гэсэн үзлээс ихээхэн шалтгаалж байна. Үнэндээ бол ертөнцөд өөр хоорондоо холбоо хамааралгүй, нэг нэгнээ нөхцөлдүүлдэггүй зүйл гэж үгүй. Бүгд л нэгэн цогц зүйл. Бид аль өнцгөөс харж, хэрхэн тайлбарлаж байгаагаас шалтгаалан өөр өөрөөр ойлгож хэрэглэж байна. Тиймээс аль нэгнийхээ дотоод хэрэгт оролцохгүй, харилцан хүндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй. Хүмүүс аялдан дагах биш, өөрсдийн шинжлэх чадварыг хөгжүүлж, ухаарч, гэгээрсний үндсэн дээр, ертөнцийн түгээмэл үнэн, зүй тогтлыг дагах хэрэгтэй.
  13. 13. 13 ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ХООСОН ЧАНАР БА ШҮТЭН БАРИЛДЛАГЫН ТАЛААРХ МИНИЙ ЭРГЭЦҮҮЛЭЛ 1. Хоосон чанарын тухай Аливаа зүйлд туйлын мөн чанар гэж үгүй буюу өөрийн гэсэн мөн чанар үгүй юм. Тиймээс бүх зүйлийг эцэст нь хүртэл жижиглэн задлах аваас бүгд ижил болох бөгөөд энэхүү хамгийн жижиг нэгжийг хумхын тоос хэмээн нэрлэдэг болно. Үүнийгээ батлахыг оролдъѐ. Ширээ гэж юу вэ? а) Ширээг бүтэц, хэлбэр талаас нь авч үзвэл: - Ширээ бол тулгуур бүхий хөлтэй, тавцантай байдаг. Материал нь модон, хуванцар, төмөр гээд янз бүр байж болно. Эдгээрээс нэгийг нь сонгон, модон ширээ гэж ямар ширээг хэлдэг юм бэ? Мод гэдэг нь юу юм бэ? гэсэн асуулт урган гарна. - Мод бол хатаасан нэгэн төрлийн ургамал юм. Хатаасан ургамал гэж юу юм бэ? - Шингэн буюу ус нь ууршсан нэгэн төрлийн ургамлыг хэлнэ.
  14. 14. 14 Ургамал гэж юу юм бэ? - Олон мянган эсээс бүрдсэн органик биет юм. Эс гэж юу юм бэ? - Эс нь бүрхүүл, цитоплазм, бөөмтэй байна. Эдгээрийг цааш нь задалбал юу болох вэ? - Төрөл бүрийн химийн элементүүдээс бүрдэнэ. Химийн элемент нь юунаас бүрдэх вэ? - (+) цөм, (-) электронуудын хослолоос бүрдэнэ. Цөм нь юунаас бүрдэх вэ? Электрон нь юунаас бүрдэх вэ? гэх мэт асуултууд үргэлжлэн гарсаар байх болно. Зарим нэг асуултуудад өнөөдрийн бидний хүрсэн шинжлэх ухааны ололт амжилт ч хариулж чадахгүйд хүрч технологийн мухардалд хүрнэ. Гэсэн хэдий ч математикийн тоо 1, 2, 3, 4, 5, ... гэх мэт хязгааргүй үргэлжлэхийн адил химийн элементүүд ч цааш задарсаар байх юм. Тийнхүү задалсаар хамгийн бага тэр нэгэн нэгжийг хумхын тоос хэмээн тодорхойгүйгээр нэрлэдэг. Дээрхээс дүгнэхэд, модон ширээ бол мод мөн, ширээ нь ургамал мөн, ширээ нь эс мөн, ширээ нь химийн элемент мөн, ..., ширээ нь хумхын тоос мөн болж таарлаа. Өөрөөр хэлбэл, ширээ маань юм юм болж таарлаа. б) Ширээг зориулалт, утга учир, шалтгаан талаас нь авч үзвэл: Ширээн дээр ном, аяга, таваг гээд эд зүйлс тавьж болно. Тиймээс ширээ гэхэд дээр нь ямар нэгэн юм тавьдаг зүйл төсөөлөгддөг. Тэгвэл томоохон чулуун дээр эд зүйл тавилаа гэж төсөөлбөл, тэр чулуу ширээ мөн үү? - Мөн.
  15. 15. 15 Байшингийн дээвэр дээр хэдэн антен байна гэе. Тэгвэл байшин ширээ мөн үү? - Тийм. Би ширээн дээр гараад суулаа, миний хувьд ширээ нь сандал мөн үү? - Мөн. Тэгвэл өргөн утгаар нь авч үзвэл, манай гаригийн томоохон арлууд нь усан дээр хөвж буй ширээ мөн үү? - Тэгж хэлж болно. Мөн. Эндээс тодорхойлолтыг нь хэрхэн гаргахаас шалтгаалаад олон зүйлийг ширээ гэж үзэж болохоор байна. Хүний хувьд та хэн бэ? гэж асууя. - Би тэдэн сантиметр өндөртэй. Тэдэн килограм жинтэй. Тийм хүйстэй. Хэвийн жинтэй. ... тиймэрхүү харагддаг. Өндөр хүний хажууд намхан, намхан хүний хажууд өндөр, тарган хүний хажууд туранхай, туранхай хүний хажууд тарган, ... - Миний анд, нөхөд намайг тийм, тийм ааш зантай гэдэг. Тиймээс би тийм зан төлөвтэй. - Би тийм үзэл, баримтлалтай, тийм хүн. - Би тийм, тийм сургууль төгссөн тийм мэргэжил боловсролтой хүн. - Тийм удам угсаатай. Тэр аймгийн, тэр сумаас гаралтай. - Бүтэц бүрэлдэхүүн талаасаа эрхтэн -> эд -> эс -> молекул -> атом -> цөм, электрон зэргээр задарсаар түрүүчийн ширээний адил хумхын тоосонд хүрнэ. Шороон шуурга гэсэн цаг агаарын үзэгдлийг жишээгээр авъя. Шороон шуурга гэж юу юм бэ?
  16. 16. 16 - Газрын өнгөн давхаргаас боссон тоос, шороог агуулсан салхи юм. Салхи гэж юу юм бэ? - Салхи гэж хийн урсгал. Хийн урсгал гэж юу юм бэ? - Агаарын даралтаас үүснэ. Агаар гэж юу юм бэ? - Агаар нь азотын хий, хүчилтөрөгч, нүүрстөрөгч болон бусад элементүүдээс бүрдэнэ. ... гэх мэтээр химийн элемент -> ... -> бас л хумхын тоосон дээр очоод дуусаж байна. Өнгөрсөн, одоо, ирээдүй цаг хугацааны хувьд ярилцъя. Өнгөрсөн бүхэн замхарна. Одоо гэхэд одоо нь өнгөрсөн болчихно. Ирээдүй бүхэн өнгөрсөнд шилжинэ. ... -> жаран -> жил -> сар -> өдөр -> цаг -> минут -> секунд -> доль -> ... гэх мэтээр цаг хугацааг эцэст нь тултал нарийвчилж үл чадна. Тооллын нэгж нь өөрөө ойролцоо утгатай юм. Тооллын нэгж нь өөрөө тойм төдий болохоор өнгөрсөн, одоо, ирээдүй ч харьцангуй билээ. Үнэндээ хүмүүс бид цаг хугацааг тойм төдий л хэмжих гэж оролддог. Амьдралын мөнх бус Бидний хайрлаж, хүсэж, дурлаж байгаа болон жигшиж, үл хүсэж байгаа бүхэн нь урт удаан цаг хугацааны туршид бүдгэрэн замхардаг. Хагацаж салж чадахгүй, өвөртөлж унах шахам дурладаг хувцас, эд зүйлсийн хувьд авч үзвэл, эхэн үедээ учиргүй
  17. 17. 17 их дурладаг боловч, нэг өдөр, нэг сар, нэг улирал, хагас жил, нэг жил, хэдэн жил болоход бидний анхны тэр их хүсэл, хөөрөл унтардаг. Эрт, орой хэзээ боловч хүсэх, хайрлах, дасах, энгийн болох, уйдах, хаях – хадгалах гэсэн төлөвийг дамждаг. Нэгэн цагт тун сайн анд, найзууд байсан хүмүүс хожим хойно хоѐр биенээ муу хэлсэн, үзэж чадахгүй болтлоо өстөн дайснууд болсон байх тохиолдол ч байдаг. Нэгэн цагт учиргүй их хайрлаж, чамайг үхвэл би дагаж үхэх байх, чи л байхгүй бол амьдарч чадахгүй нь гэж хэлэлцэж, хайрлаж, дурлаж байсан хосууд хожим хойно “Эр эм байтугай, эрүү толгой хоѐр салдаг юм аа” гэж хэлсэн шиг хагацаж, салсан байх нь бий. Хагацдаггүй, хайр нь унтардаггүй юм аа гэхэд, амьдралынхаа туршид хэрэлдэж, маргалдаж байгаагүй хосууд байдаг болов уу? Их л ховор байх. Үнэхээр хайртай, үргэлж хайрлаж, эвтэй найртай байх байсан юм бол юунд нэг нэгэн рүүгээ муу үгийг чулуудаж хэрэлдэж, маргалдана вэ? Идэр залуудаа дурлалцаж байсан сайхан бүсгүйн үзэсгэлэнтэй царай, гоолиг бие, залуугийн чанга, чийрэг бие бялдар цаг хугацааны уртад үрчийнэ, хорчийно, хүчтэй салхинд уначих вий дээ гэмээр сул дорой болно. Тариурын зүүгээр хатгуулахад өвддөг ч, хэсэг хугацааны дараа хэвийн болно. Элбэг тусдаг ханиад, халуурал хэд хоног үргэлжлэвч, хожим эрүүл, цовоо гүйгээд л явж байдаг. Үхлийн хүнд өвчин тусаж энэ биеэ орхивч, сүнсэн биендээ шилжихэд бие махбодийн өвчин зовлон үгүй болно. Эрт, орой хэзээ боловч бид хайрт эцэг, эх, ах, дүү, амраг саднаасаа хагацах, эсвэл өөрөө хорвоогийн мөнх
  18. 18. 18 бусыг үздэг. Хагацал нүүрлэхэд тэсэхүйеэ бэрх байвч, “Хүн жаргал даадаггүй, зовлон даадаг юм аа” гэдэг шиг, хэзээ боловч, хэвийн амьдралдаа эргэн орсон байдаг. Хүнийг 81 жил буюу 2,554,416,000 секунд дунджаар амьдардаг гэж үзвэл, бидний амьдралын туршид олон удаа баярлаж, хөөрч, энэлж, өрөвдөж, хайрлаж, дурлаж, уурлаж, ухаарч, уярч, зовж, шаналж, өвчилж, эдгэрч, уйлж, дуулж, инээж байсан таатай ба таагүй үеийн хэдэн секунд, хэдэн минут, нэг хоног ( 81 жилийн 0,0000338%-тай тэнцэнэ) зэрэг хугацаанууд маань маш бага юм. Тэгвэл, хүний амьдралыг 4,5 тэрбум жилийн настай дэлхий хэмээх цэнхэр гарагтай харьцуулбал маш өчүүхэн болно. Товчхондоо хайрлаж, харамлаж, дурлаж, үзэн ядаж байсан бүхэн цаг хугацааны уртад замхран үгүй болно. Дээрх бүгдээс дүгнэн авч үзвэл, аливаа юмс, үзэгдлийг аль түвшинээс буюу аль талаас нь харж, хэрхэн хандаж байна гэдгээс шалтгаалаад тодорхойлолт, тайлбар, мэдрэмж нь ч өөр өөр байж болно. Яг л геометрийн цэг, шулуун хоѐр тодорхойгүй байдаг шиг (Үзэгний үзүүрээр хатгаснаа цэг гэж болно. Дэргэдээс нь харахад том зүйл холоос харагдахтай үгүйтэй цэг шиг харагддагийн адил, асар холоос харвал манай дэлхий ч цэг болно. Шулуун нь өөрөө цэгээс тогтох тул мөн тодорхойгүй ухагдахуун юм.) Эндээс аливаа зүйлд эцсийн байдлаар яг тийм гэсэн тодорхойлолт өгөх боломжгүй тул аливаа юмс, үзэгдэл нь яг баттай энэ гээд хэлчих өөрийн мөн чанараас бүтсэн нь үгүй тул шүтэн барилдлагатай гэж үздэг байна.
  19. 19. 19 2. “Хоосон чанар” гэж нэрлэх нь ээдрээтэй Хоосон чанар гэсэн үгийн хувьд, цаана нь олон салаа утга агуулагдаж байгаа тул тусган авахад бэрхшээлтэй далд утга бүхий үг юм. 1. Хоосон чанарын ил буюу шууд утга нь орон зайн хувьд бидний нүдэнд харагдаж, гарт баригдахгүй байх оргүй, сул зайг илэрхийлнэ. 2. Харин шашны хувьд яригдах хоосон чанар нь далд утгаар хэрэглэгдэх ба дээрх жишээнүүд дээр дурдсанчлан утга зүй, шалтгааны хувьд хоосон чанартай буюу аливаа зүйлийг хамгийн эцсийн байдлаар төгс төгөлдөр тодорхойлох боломжгүй буюу илт оносон, туйлын байдлаар утга оноох, тодорхойлох боломжгүйг илэрхийлж байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ бол яг ийм гээд оноод хэлчих баттай бай үгүй учир, түүнд оногдохгүй байгаа тул бид аливаа зүйлс хоосон чанартай гэж ярьдаг байна.
  20. 20. 20 Дээрхээс энэ хоѐрын утгыг сайтар ялгаж ойлгохгүй байгаагаас төөрөгдөлд орох тохиолдлууд байдаг. Зарим онолчид, лам, хуврагуудаас хоосон чанарын талаар асууваас, суурь ойлголт дутмаг энгийн хүмүүст тодорхой тайлбар өгдөггүй бөгөөд болоогүй байхад нь буруу тайлбарлаж, буруу ойлгуулбал, их уналтад орно хэмээгээд зайлсхийдэг. “Их унал” гэж юуг хэлнэ вэ? Хоосон чанар гэдгийг дээр тайлбарласан эхний буюу шууд утгаар нь ойлгосноос болж, би ч байхгүй, та ч байхгүй, эд юмс ч байхгүй, оргүй хоосон хэмээн төсөөлж, энэ орчлонг хий хоосон зүүд мэт төсөөлж, бүхнийг
  21. 21. 21 үгүйсгэж, их төөрөгдөлд ордог бололтой. Үүнээсээ үүдээд магадгүй нэгэн өдөр машин зам дээр гараад машин ч байхгүй, би ч байхгүй хэмээн бодоод машинд дайруулан үхэхийг ч үгүйсгэхээргүй сэтгэлгээний төөрөгдлийг бий болгож байна. Гэвч энэ бол яг ч үгийн буруу сонголтын алдаа биш юм. Угаас монгол хэлний үг, өгүүлбэр олон салаа, гүн гүнзгий утгатай байдаг. Харин бидний л өөрсдийн хэрэглээний үгсийн сангийн баялаг багасаж, оюуны цар хүрээ хумигдаж, уламжлалаасаа холдсоны балаг бололтой. Үүнээс үзэхэд, хоосон гэдэг үгийг ердийн амьдрал дахь ойлголтуудын хүрээнд оргүй, сул, хий хоосон гэдэг утгаар нь хэрэглэх үедээ хэрэглээд, харин шашин, ном, шүтэн барилдлага талаас нь хоосон чанар гэсэн үгийг хэрэглэх тохиолдолд, оронд нь туйлын мөн чанар үгүй, өөрийн мөн чанар үгүй, төгс төгөлдөр мөн чанар үгүй гэж ярьж, хэрэглэж занших нь зохистой гэж үзэхээр байна. 3. Гэгээнтний домог үнэн байв уу, эсвэл далд бодлого байв уу? Монголын анхдугаар Богд өндөр гэгээн Занабазар гуайн хоосон чанарын тухай үзүүлсэн нэгэн домог яриа бий. Зарим хүмүүс Дандар лхаарамба иш үзүүлсэн ч гэдэг. Гэгээнтнээс нэгэн хүн хоосон чанарын тухай тайлбарлаж өгөхийг хүссэн ажээ. - Хариуд нь Гэгээнтэн “Байна гэвэл нэг иймэрхүү гээд гэрийн тооноор тусаж буй нарны цацраг дээр өөрийн гаанс (хөөргөний дайлан) -ыг тохон тогтоож гэнэ. Харин байхгүй
  22. 22. 22 гэвэл нэг иймэрхүү гээд тэр гаансаа гэрийн багана модон дундуур торох зүйлгүй нэвт гаргаж” үзүүлсэн гэдэг. Дээрх домог яриаг шинжлэн үзвээс: 1) Үнэхээр тийм гайхамшгийг үзүүлсэн аваас, тэр нь үнэндээ дан ганц хоосон чанартай холбоотойдоо биш, өөр ямар нэгэн эрдэм ухаан, гоц авьяас билиг, хувилгаан чадвар байсан байж болох юм. 2) Хоѐрдугаар таамаглал гэвэл үнэндээ ийм явдал болоогүй нь магадтай. Учир юу гэвээс, тухайн үед Монгол улс тусгаар тогтнолоо Манж чин улсад алдсан байсан тул, энэхүү домог мэт яриа нь нарийн ухаан бүхий далд бодлого байсан байх талтай. Яагаад далд бодлого гэж үзэж байна вэ? гэвэл: - Аливаа юмс үзэгдлийг бодитой оршин байхгүй хий хоосон зүйл хэмээн ухуулан сэнхрүүлснээрээ: Хүний хүсэл тэмүүлэл, зорилгыг үгүй хийгээд зогсохгүй, аливааг хийж бүтээх, эх орноо гэсэн чин сэтгэл, аливаад өөриймсгөөр хандах сэтгэлгээ гээд бүхий л их тэмүүллийг нь мохоож, сэтгэхүйн мухардмал нөхцөл байдлыг бий болгож чадна гэж үзэж байна. Лавшруулан тайлбарлавал, үнэхээр хүний сэтгэхүйд бүхнийг үгүйсгэх үзэл сууж, сэжүүр төрөх аваас тухайн хүн Би ер нь байхгүй юмны төлөө улайран зүтгэх хэрэг юу байна аа? гэсэн бодолтой болно. Мөн ихээхэн энэ бурангуй үзэлдээ автваас өөрийгөө ч үгүйсгэж, орчлонгоос уйдах бус уу. Нэгэнтээ ингэж их уналд автсан хүн хүсэл тэмүүлэл үгүй, хэтийн зорилго ч үгүй, хийсэн бүтээсэн ч зүйлгүй, хийж бүтээсэн нь ч өгөөж үгүй,
  23. 23. 23 амьд үхдэл болон хувирах нь гарцаагүй. Яг л иймэрхүү үгийг нь, үйлдлийг нь эс сөрөх зомби нар болгон Монголчуудыг хувиргах нь Манж нарт ашигтай байсан тул ийм нарийн ухаан сэдэн тараасан байх талтай бөгөөд тус аргаа Гэгээнтнийг амьд ахуйд эсвэл таалал төгссөнийх нь дараа алдар цууг нь ашиглан бодлогоор тараасан, хэрэгжүүлсэн байх хэмээн сэтгэж байна. Иймээс эдүгээ цагийн Монгол түмэн бид оюуны санааны энэхүү туйлшралаас салах цаг нь болсон хэмээн үзэж байна. 4. Шүтэн барилдлага Үндсэндээ хоосон чанар, шүтэн барилдлага хоѐр нэг зүйлийн хоѐр тал бөгөөд нэг нь нөгөөгөөрөө тайлбарлагдахаар байна. Уг нь дээр хоосон чанарыг тайлбарлахдаа шүтэн барилдлагыг ил биш ч давхар тусгасан болно. Жишээлбэл: ширээнээс -> мод -> ургамал -> эс -> … -> химийн элемент -> ... атом цөм ... -> хумхын тоос хүртэл явсан. Үүнийг эсрэгээр нь бичвэл: Хумхын тооснууд нийлээд -> ...атом цөм … -> химийн элемент болно -> ... -> химийн элементүүд нийлээд -> ... эс -> ургамал -> мод -> ширээ -> … + … + … -> гариг ертөнц -> … болно. Аливаа юмс, үзэгдэл нь шалтгаан, шаардлага, нөхцөлийн дор харилцан хамааран зохицож /шүтэн
  24. 24. 24 барилдаж/ байж бидний мэдэх юмс, үзэгдлийг бүрдүүлж байна. Гол санаа нь бол ингээд л боллоо. Доор илүү дэлгэрүүлэх гээд оролдъѐ. Аливаа юмс, үзэгдэлд өөрийн мөн чанар үгүй буюу туйлын мөн чанар үгүй гэсэн ойлголтод өмнөх зүйлд хүрсэн. Юмс, үзэгдэл задран задарсаар хумхын тоос болон нэгэн ижил төлөвт шилждэг. Гэтэл бидний амьдралд гарт баригдах, нүдэнд харагдах, мэдрэгдэх, сонсогдох, үнэрлэгдэх юмс, үзэгдэл байгаад байдаг... Яах билээ? Туйлын мөн чанар үгүйг тайлбарлахдаа огт бүх зүйл байхгүй хэмээн үгүйсгэсэнгүй бөгөөд үндсэндээ юмс, үзэгдлийг нарийвчлан авч үзвэл аль өнцгөөс нь ямар байр сууринаас авч үзэж байгаагаас шалтгаалан өөр өөр үр дүнгүүд гардаг харилцан хамааралтай буюу харьцангуй ойлголт юм. Харьцангуй гэж юуг юутай харьцуулж байгаагаас шалтгаалаад бидний ойлголт өөрчлөгддөг. Мөн нэг зүйлийг тайлбарлахдаа нөгөө зүйлтэй харьцуулан тайлбарладаг. Нэг зүйл нөгөөгийн хажууд урт байвч, өөр нэгэн зүйлийн хажууд богино байж болно. Амтны хувьд, бид чихэрлэг амтыг мэддэг байж гашуун амтыг ялгаж чадна. Чихэрлэг амт болон бусад амт орчлонд огт үгүй бөгөөд дан ганц гашуун амт л байдаг байсан бол гашуун гэж ялгах шаардлага үгүй, амтны талаар ч ярьж, сэтгэж чадахгүй байсан. Үүнтэй адил орчлонд олон янзын өнгө байгаагүй, ганц л өнгө ноѐрхож байсан бол мөн л өнгөний талаар ярихгүй байсан. Үүнийг төсөөлөхдөө хар цагаан болон өнгөт зурагтыг харьцуулан бодвол ойлгомжтой. Дуу авиа ч адил чанга – сул гэж үгүй, давтамж нь ижил, хэлэгдэх байдал нь мөн ижил байсан бол ялгах аргагүй
  25. 25. 25 юм. Мэдрэхүй ч адил халуун – хүйтэн, тааламжтай – тааламжгүй мөн л дээр өгүүлсэнчлэн адил тайлбарлагдана. Түүгээр ч зогсохгүй жаргал – зовлон ч адил. Баяр баясгалан гэж үгүй байсан бол бид зовлон гээчийг харьцуулж чадахгүй болно. Зовлон шаналал гэж үгүй байсан бол баяр жаргаланг тайлбарлаж, ухаарч, таньж, ялгаж чадахгүй байсан. Ингээд бодохоор бүх зүйл харилцан хамааран зохицож, нөхцөлдөж байж, харьцангуйгаар буюу шүтэн барилдаж бүрэлдэнэ. Иймд хүн болгон орчлонгийн юмс, үзэгдэл, амьд бодгаль бүхэн өөр хоорондоо шүтэн барилдлагатай, харилцан хамааралтай, нэг нь нөгөөгөө нөхцөлдүүлж байдаг, салшгүй бөгөөд нэгэн ертөнцийн бүрэлдэхүүн хэсэг гэдгийг ухаарваас бидний амин хувиа хичээсэн хандлага өөрчлөгдөж, нийгмийн ѐс суртахуун, хөгжил дэвшин дээшлэх нь гарцаагүй юм.
  26. 26. 26 ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. БОДЬ СЭТГЭЛ ҮҮСГЭХҮЙ 1. Байгаа бүхнээ хайрла Ертөнцийн зүй тогтол талаасаа. Би. Би. Би. Би байхгүй бол та нар яана даа. Би байж байж л та нар сайхан амьдарч байна. Би л чадна. Би л байх ѐстой. Би. Би. Би... Би үгүй бол болохгүй, бүтэхгүй гэх мэт надаас л бүх зүйл хамаараад байна уу даа гэж бодоод байна уу даа. Миний л ертөнц гэж төсөөлөөд байна уу даа. Өөрөө өөрийгөө үнэлэх үнэлэмж чухал аа. Гэвч буруу үнэлбэл зовлон, төөрөгдөл болно. Үнэндээ биднээс байгаль, хүн, амьтан гээд энэ асар том ертөнц, систем - тогтолцоо шууд хамаараад байгаа юм биш, бид ч энэ системээс шууд хамаараад байгаа юм биш. Бид байхгүй бол энэ систем байхгүй болохгүй, систем байхгүй бол бид ч байхгүй болохгүй. Ерөөсөө л “Энерги шинээр үүсэхгүй, устахгүй. Харин нэг хэлбэрээс нөгөө хэлбэрт хувирдаг” гэсэн хууль үйлчилнэ. Юмс, үзэгдэл болгон хоорондоо хамааралтай буюу шүтэн барилдлагатай. Хүн, амьтан үхэхэд бие махбодь нь ялзарна, задарна, хөрсөнд шингээд ургамал болоод өөр амьтанг тэтгэнэ. Сүнс нь нэг төрлөөс нөгөө төрөлд
  27. 27. 27 шилжинэ гэж үзээд, аливаа бүхэн харилцан хамааралтай гэдэгт хүрч байна. Энэ хамаарал байсаар л байх болно. Иймд, товчхондоо байгаа бүхэн нэгэн цул гэдгийг ойлго, мэдэр, хайрла. Өөрийн бие махбодь, зүрх сэтгэл, сүнсээ, эргэн тойрны аав, ээж, анд, найз, хүрээлэн буй хүмүүс, амьтад, ургамал, нар, сар, од, тэнгэр гэх мэт бүхнийг мэдэр, тань, ухаар, ойлго, хайрла. Хайрыг нэхэж биш, чин сэтгэлээсээ хайрыг өгөөд, өгч буй хайраа мэдрээд амьдраад үз. Аливааг хүссэнээрээ байлгах гэж зовж биш, байгаа байдлыг хүлээн зөвшөөрөөд, зохицож амьдрах хэрэгтэй. Бурханы шашин талаасаа. Хорвоогийн хамгийн дээд хайр бол ганц хүүхэдтэй эхийн тэрхүү үрээ гэх хайр гэж үздэг. Энэ нь эх хүн үрээ хамгаас их хайрладаг бөгөөд олон хүүхэдтэй бол бүгдийг хайрлах гэнэ. Иймд ганц үртэй эх бол тэр ганц үрээ л хамгийн дээдээр хайрлана гэсэн логиктой юм. Бурханы шашинд, Эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтны тусын тулд гэдэг нь эх хүн үрээ хамгийн дээдээр хайрладаг бөгөөд бид цаглашгүйгээс эдүгээ хүртэл олон төрөлдөө сүнс маань орчлонгийн бүхий л сүнстэй эх – үр бололцож явсан гэж үздэг тул хамаг амьтан бүхнийг энэ төрөл дэх төрсөн эхтэйгээ адил хайрлан, энэрэх хэрэгтэй гэсэн үзлээр хэрэглэгддэг болно. Ихэд гэгээрсэн аваас. Бид өөрсдөө төгс гэгээрэлд хүрээд амар амгалан амьдралд хүрсэн аваас эргэн тойронд нь хүсэл, шунал тачаал, уур хилэн, мунхгийн харанхуйдаа автан зовж буй нэгэн байх аваас, туслах боломж байсаар байтал зовохыг нь хараад зүгээр байх нь яавч бодь сэтгэлтэн хүний араншин биш болно. Иймд туслахаар зүтгэх нь ойлгомжтой.
  28. 28. 28 Өөрт ашигтай талаас нь. Дээрх байдлаар бусдыг гэх сэтгэл нэг л төрөхгүй байж болох юм. Тэгвэл танд ашигтай талаас нь хараад үзье л дээ. Дэлхийн хөгжингүй орнууд бусад ядуу буурай, хөгжиж байгаа орнуудад олон шалтгааны улмаас тусалдаг. Эдгээрээс нэгэн шалтгааныг нь дэлгэрүүлэн авч үзвэл, бид нэг л дэлхий дээр амьдарч байна хүн төрөлхтөн одоогоор амьдарч болохоор гариг олоогүй байна. Иймд нэг хэсэг нь байгаль орчиндоо ээлтэй хандах гээд хичээгээд байдаг, тэгтэл зарим нь сүйдлээд байдаг. Алсын хараатай улс бол харсаар байж бусдаар сүйдлүүлээд байж бас боломгүй юм. Учир нь, эргээд өөрсөд нь гай болох нь гарцаагүй. Жишээлбэл, манай Монголын говийн цөлжилтөөс үүссэн шар шороон шуурга явсаар Хятад, Солонгос, Японы ургацыг сүйтгэдэг сурагтай. Иймээс Монголын цөлжилтөд гадаадынхан санаа зовж, анхаарал тавих юм. За энэ ч яахав улс орнуудын хүрээний асуудал. Тэгвэл, үүнтэй төсөөтэйгөөр хувь хүн дээр бол нэгэн чинээлэг, аж амьдрал нь тогтсон хүн байлаа гэж бодоход, энэ хүн юунд санаа зовох вэ? Хураасан хөрөнгөө алдчих вий, одоогийн хангалуун байдлаа үргэлжлүүлэх юмсан гэж санаа зовно. Уг нь хэрвээ хүн болгон чинээлэг байсан бол хулгай хийх шаардлага байхгүй байлаа. Хүүхдэдээ сайхан хувцас, гар утас зэрэг аваад өглөө гэж бодоход, хаанаас ч юм хэн нэгэн гарч ирээд хүүхдийг нь зодоод, дээрэмдэхийг үгүйсгэхгүй тул хүүхдэдээ санаа зовно. Эсвэл 10 алхмын газар өөрийгөө ч, үр хүүхдээ ч машинаар зөөж нийгмээс тусгаарлаж, хөдөлгөөний хомсдолд оруулна гэх мэт атаархал, хов жив гээд тоочоод байвал сайн явах хэцүү, саар явах бас нэг хэцүү байх вий.
  29. 29. 29 Энэ бүхний шалтгаан нь юу вэ? Ерөөсөө хүн яагаад нэг нэгнээ илүү үздэг вэ? Хариу нь амархан, өөрт нь байхгүй зүйл хэн нэгэнд байгаа тохиолдолд тэр хүнд атаархдаг, зарим тохиолдолд гэм хор учруулдаг. Иймд, нөхцөл байдлыг яах вэ? Мөн л хариу нь амархан, хүн болгон л эрүүл энх, дутагдаж, гачигдах юмгүй сэтгэл хангалуун амьдрахад хангалттай. Нийгмээрээ ийм болбоос амар амгалан нөхцөл байдал цогцлох болно. О.Дашбалбар агсны Амьддаа бие биеэ хайрла шүлэгт “Амьддаа бие биеэ хайрла, хүмүүсээ Алив сайхан бүхнээ бусдаас битгий харамла! … Амжиж, чи өөрөө алдрын зэрэгт хүрсэн бол Аз жаргалын хаалгыг бусад даа нээж өг! Ачийг чинь тэд бас бүү мартаг.” гэж гардаг. Заавал хэсэг нь зовж, хэсэг нь дураараа амьдарч өөр хоорондоо дайсагналцан байх нь хэнд хэрэгтэй гэж? Бүгдээрээ л амар амгалан, сайхан амьдрахад юу нь болохгүй билээ. 2. Залбирал Залбиралд их хүч бий. Залбирна гэдэг шүтээнээсээ аврал эрж буйгаас гадна өөрөө өөртөө тэмүүлэл, итгэлийг бий болгоно.Хэрэв ямар нэгэн буруу зүйл хийсэн аваас шүтээндээ өршөөгдөж, буруу үйлдээ гэмшиж, өөрөө өөрийгөө уучилж – сэтгэлээ онгойлгож байгаагаараа засал болно. Урьд би бурхан шүтээндээ залбирахдаа “... Би, манай гэрийнхэн эрүүл энх, сайн сайхан байгаасай, тийм үйл минь, үйл нь бүтээсэй …” гэх мэтчилэн залбирдаг байв. Харин нэгэн өдөр “Эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтан амар амгаланг олж, сайн сайхан байгаасай” гэж
  30. 30. 30 залбирахад дотор нэг л сайхан цэлийгээд, уужуу санагдав. Магадгүй минийх, чинийх гэж ялгаварлах зүйл үгүй, хязгаар үгүй байсан тул сэтгэлд сайхан таатай байсан буй за. Ер нь ч орчлонгийн юм бүхэн холбоотой хойно, нэг нь өөдлөвч нөгөө нь доош нь татах бус уу? Тиймээс цөмөөрөө өөдөлж байж л амар амгалан ирэх тул хамтын хүчээр нийтээрээ ахуй амьдралаа сайжруулж, оюун санаагаа хөгжүүлвээс зохино. 3. Хамгийн логик сайтай хүсэл, тэмүүлэл Бидэнд олон хүсэл, мөрөөдөл байдаг. Эдгээрийг биелүүлэх гэж, биелээсэй гэж өөрсдөө хичээдэг, Бурханд залбирдаг. Жишээлбэл: Би тийм хүн болно. Намайг тийм хүн болгож өгөөч. Эрүүл байх юмсан, эрүүл байлгаж өгөөч. Намайг, манай ээжийг, аавыг, тэрийг тэгж, ингэж ивээж, тэтгэж өгөөч. Баян болгож өгөөч гэх мэтчилэн олон зорилготой, хүсэлтэй байдаг. Чамгүй бодсоны эцэст, “Хамаг амьтны тусын тулд Бурханы хутгийг олъѐ” гэсэн зорилго, хүсэл, залбирал, гуйлт нь энэрэн нигүүлсэхүйн сайхан сэтгэлийн үүднээс ганц биш, ер нь хамгийн логик сайтай, бидний бүх хүсэл, мөрөөдөл, зорилгыг агуулсан төгс хүсэл юм байна гэсэн гаргалгаанд хүрлээ. Хамаг амьтны тусын тулд гэсэн хэсгийг тайлбарлая. Бид яагаад бусдыг хохироож болохгүй вэ? Яагаад бусдыг хүндлэх ѐстой вэ? Өмнөх бүлэгт өгүүлсэнчлэн шүтэн барилдлагын онол, зүй тогтлоор би, та, өөрөө бусдаас хамааралтай юм. Бусад бол таны оршихуйн хэсэг юм. Та ганцаараа сайхан боллоо, сайн сайханд хүрлээ гээд яг сайхан болчихгүй хэрэг. Түүнийг дагаад хамгийн
  31. 31. 31 энгийнээс, арчаагүйгээс нь хэлбэл би сайхан болчиход, хүмүүс зовсон, хэцүү байна, хүмүүс надад атаархана, нөлөөлнө, хүмүүс намайг доош нь татна гэсэн айдас, бодит занал байсаар байна. Үлгэрлэвэл, хүмүүс хажууд чинь тамхи татаад байвал тэр хоронд та ч бас шууд болон дам байдлаар хорддог шүү дээ. Иймд жинхэнээсээ сайн сайхан амьдаръя, амар амгаланд хүрье гэвэл логикийн хувьд, ялгал үгүй бүгд дэвшин дээшлэх ѐстой болж байна. Хамаг амьтан гэдэгт та өөрөө ч, таны хүсэж байгаа хүн, амьтан ч орно. Бурханы хутгийг олъѐ гэсэн хэсгийг тайлбарлая. Бурхан гэдэг нь бид бүхний хамгийн дээд төсөөлөл, дээд зүйл юм. Бурханы хутгийг олоогүй цагт бид ухаан мөхөс буюу мунхаг харанхуй байна гэсэн үг. Мунхаг хүн мунхгаар л сэтгэнэ, мунхаг буюу буруу шийдвэр гаргаж, буруу үйлдэл хийнэ гэсэн үг. Тэгэхээр Бурхан шиг ухаан төгс, энэрэн нигүүлсэнгүй, хүч төгөлдөр болсны дараах тэр цагт бурханы мэлмийгээр, бурханы оюун ухаанаар, бурханы хүчээр хожмын хэргийг шийдвэрлэе гэсэн логиктой болно. Бурханы хутгийг олохоос өмнөх шийдвэр, үйлдэл нь Бурханы хутгийг олсны дараах шийдвэрээс дутмаг байна гэсэн үг юм. Тиймээс амьтан бүхэн боломжтой бол үтэр түргэн Бурханы хутгийг олохыг хүснэ. Бурханы хутагт хүрээд, дараа нь юу хийх вэ? гэхээр товчхондоо сул дорой бусдад тусална. Өөрөөр хэлбэл, Бурханы хутгийг олж байгаад тэр агуу оршихуйн өндөрлөг дээрээс, өөрийгөө болон ойр дотнын, холын хамаг амьтныг багтаагаад тэдгээрт тэр мэт агуу хүчээрээ туслая гэсэн утгатай, агуулгатай. Иймийн тул “Хамаг амьтны тусын тулд Бурханы хутгийг олъѐ” гэсэн
  32. 32. 32 хүсэл зорилго хамгийн логик сайтай, бусад бүх хүслийг агуулсан, эрхэм дээд чухал нь болно.
  33. 33. 33 ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ОЮУНЫ ТҮГЖРЭЛ ҮҮСГЭСЭН АСУУЛТ, ХАРИУЛТУУД 1. Хүн хаанаас үүссэн бэ? Английн эрдэмтэн Ч.Дарвины хувьслын онолоор хүн бичнээс үүссэн байж магадгүй. Магад, анхнаасаа бусад амьтантай зэрэгцэн үүссэн ч байж болно. Бурхан бүтээсэн байж магадгүй. Эсвэл өөр гаригаас нүүдэллэн ирсэн байж болно. Харь гаригийнхантай нь ч холбоотой байж болно. Аль нь ч бай миний хувьд энэ асуултын хариуг олох гэж оюунаа чилээх нь илүүц зүйл гэж бодсон. Хүн байна. Бид хүн төрөлтөн. Энэ төрөлдөө хүн төрлийг олсноо шууд хувцас сольж өмсдөг шиг өөрчлөх боломжгүй. Тиймээс хамгийн чухал нь хүн төрөл олсных, утга учиртай амьдрагч, хэргийг нь гаргах ѐстой. 2. Сүнс ба амьдралыг тэтгэгч хүч Сүнс гэдэг нь хаа нэгтэйгээс ирж (махан биед), хаа нэгтээ одон (нас барсны дараа) орчлон ертөнцөөр зорчиж байдаг бөгөөд хүний сэтгэл, бие махбодийг манлайлан удирдагч, амьдралыг тэтгэгч гол хүч нь болно.
  34. 34. 34 ..... Сүнс нь оюунлаг ба эргэцүүлэн бодох, тунгаах, сэтгэх шинж чанартай (дотоод орчин). ….. Холбогч ( мэдээлэл – дурсамж гэх мэт ) ….. Бие махбодь нь материаллаг шинж чанартай (гадаад орчин). ..... Сүнс нь орчлон ертөнцөөр зорчихдоо бие махбодийг өөрийн түр байрлах оромжоо болгодог. Оюунлаг сүнс ба материаллаг бие махбодь хоѐрын хооронд холбогчийн үүрэг гүйцэтгэх хэсэг байх бөгөөд энэ нь нэг талаасаа хийсвэр, нөгөө талаасаа материаллаг гэсэн хосолсон шинж чанартай уураг тархи юм гэж ойлгож болно. Уураг тархийг нэг талаас нь тодорхой хэмжээгээр сэтгэл гэж үзэж болно, нөгөө талаас нь биет шинж чанартай гэж үзэж болно. Тархинд эцэг, эх, өвөг дээдсээс нь ген-ээр нь дамжин ирсэн удамшлын мэдээлэл байдаг. Мөн түүн дээр, бие махбодийнхоо харах, үнэрлэх, амтлах, сонсох, хүртэх таван мэдрэхүйн, ярианы болон бусад чадвараа ашиглан гадаад орчноос хүлээн авсан мэдээлэлд зэрэглэл үүсгэж, нэмж хадгалдаг. Тархинд хадгалагдаж байгаа эдгээр мэдээлэлд баяр, баясал – жаргалын ба гутрал, гуниг - зовлонгийн төрлийн сэтгэлийн хөөрлийн мэдээллүүд ба бие махбодийн таатай, таагүй мэдээлэл бүгд багтана. Тархин дахь эдгээр мэдээлэл дээр тулгуурлан оюунлаг сүнс бодох, сэтгэх, удирдах зохицуулалтыг хийдэг. Бие махбодид тэжээлийн болон таатай байдлыг мэдрэх байнгын хэрэгцээ, хүсэл байдаг тул тархинд байнга
  35. 35. 35 хүсэлт ба одоогийн төлөв байдлыг мэдээлдэг, нөгөө талаасаа тархи эдгээр мэдээллийг авч байдаг.
  36. 36. 36 Гадаад ба дотоод орчинг хэт тусгаар салангид орчин гэж ойлгож болохгүй ба ерөнхий утгаараа маш том нэгэн цогц системд буюу ертөнцөд агуулагдаж байгаа гэдгээрээ холбоо хамааралтай. Дашрамд хэлэхэд, сүнсний шилжилт хөдөлгөөн буюу төрөл солихын хувьд, төрөл төрөгсөд ойр дотнын хүмүүсээс нь талийгаачтай адилхан хүүхэд төрөхөд тэрний сүнс тэднийд ирж гэж ярих, ойлгох нь ч байдаг. Мөн сүнсэн биеэрээ астро аялал хийдэг талаарх чамгүй ном, зохиол, болсон явдлууд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. 3. Жаргал, зовлон Мэдрэхүйн эрхтнүүдээс дамжуулж буй мэдээлэл тархинд төвлөрнө. Уг мэдээллийн зэрэглэл нь баяр, баясал төрүүлэхүйц тааламжтай; гуниг, гутрал төрүүлэхүйц тааламжгүй; танин мэдэхүйн шинжтэй ерөнхий төлөв байдлыг үүсгэн тархинд хадгалагдана. Тэгвэл бид нэгэн хэв шинжийн харьцангуй удаан хугацаанд үргэлжлэх баяр – баяслыг нь жаргал, гуниг – гутралыг нь зовлон гэж нэрлэдэг. Бид ихэвчлэн амьдралын тав тухтай орчинд, дасаж дадсан дотнын хүмүүстэйгээ хамт, идэж, уух хүнс, өмсөх хувцас зэрэг хэрэгцээгээр тогтвортой хангагдаж, бие махбодид өвчин зовуурь үгүй баяр, баясалтай байх төлөв байдлаа жаргалтай байна гэж үздэг. Харин эсрэгээрээ буюу хүрээлэн буй орчны тааламжгүй нөхцөлд, дотно хүмүүс үгүй, өлсөж, ундаасаж, өвдөж, шаналсан гутрал, гунигтай үеэ зовлонтой байна гэдэг. Эндээс үзэхэд, бидний уг сүнсэнд материаллаг эд баялаг, хүсэл, сонирхол үгүй бөгөөд үндсэн бүрдэл хэсэг
  37. 37. 37 нь биш юм. Түүнчлэн жаргал, зовлон, юмс, үзэгдлийн талаарх мэдлэг, мэдээлэл, рефлексийг бид сэтгэл буюу түүний төлөөлөл болсон уураг тархиараа дамжуулан оюунлаг сүнсэндээ бий болгон нааж өгдөг. Дээрхийг батлах санаатай хэдэн жишээ авъя. Хүүхэд эхээс мэндлээд удаагүй байхдаа энэ ертөнцийн талаар бараг мэдээлэлгүй байдаг бөгөөд эргэн тойрноосоо бага багаар суралцдаг, эцэг, эх нь сургадаг. Бараг мэдээлэлгүй гэж хэлсэн нь хөхтөн амьтад төрмөгцөө эхийнхээ хөхийг рефлексээрээ хөхдөг нь эцэг, эхээсээ ген-ээрээ буюу удамшуулж авсан суурь өгөгдлөөрөө хийдэг. Хүн нас барсны дараа биологийн хувьд эд, эс нь хэсэг хугацаанд үхжээгүй байдаг, тэгтэл яагаад хөшингө, идэвхгүй төлөвт шилждэг юм. Түр зуурын үхэлтэй тулгараад, сүнсэн биеэрээ олон зүйлтэй учирсан хүмүүсийн үлгэр мэт яриа ч их байдаг. Дээрхээс, жаргал, зовлон гэдэг угаас харьцангуй ойлголт болж таарлаа. Хүн болгоны хувьд жаргал, зовлонгийн хэмжүүр өөр өөр юм. Зарим хүмүүсийн хувьд бие махбодио цоолох, өөрийгөө тамлаж өвтгөх, амь өрссөн аюултай спорт, үйлдлүүд хийх нь баяр, баяслыг мэдрүүлж аз жаргал нь болдог. Мөн ая тухтай орон байр, тогтвортой амьдрал нь уйтгар, гуниг мэт санагдаж зовлонд унасан мэт аяглах нь ч бий. Хүний амьдралд ч гэсэн, нэг үе сайхан санагдаж байсан зүйлс хожим үл таалагдах тохиолдол бий. Тэгэхээр энэ бүх мэдрэмж, мэдээлэл, ойлголтууд бол бид өөрсдөдөө амьдралын явцад бий болгосон дурсамжийн шинжтэй, харьцангуй ойлголт юм. Хэрвээ та өөрийгөө жаргалтай байна гэж бодож байвал энэ нь өнгөрсөн дэх баяр хөөртэй таатай дурсамжуудын
  38. 38. 38 нөлөөлөл болон одоогийн сэтгэл санаа, бие махбодийн байдал чинь сайхан байгаа болохоор тэр юм. Хэрэв та өөрийгөө зовж байна гэж бодож байвал энэ нь өнгөрсөн дэх гуниг, шаналалтай таагүй дурсамжуудын нөлөө болон одоогийн сэтгэл санаа, бие махбодь чинь тавгүй байгаагаас шалтгаалж байгаа хэрэг юм. Нэмж хэлэхэд, нэг секунд, нэг долийн, асар бага хугацааны өмнөх явдал, сэтгэлгээ ч гэсэн дурсамжид буюу өнгөрсөнд харьяалагдана. Харин жаргалтай ч биш, зовлонтой ч биш байгаа төлөв байдал бол амар амгалан юм. 4. Амар амгаланг хүсэхийн учир Жаргал, зовлон аль нь ч болбоос түр зуурын байдаг. Жаргалтай байж байгаад зовох хэцүү, зовж байгаад жаргалтай золгоход түүнээс сайхан нь үгүй мэт санагддаг. Харин буцаад зовлонтой учрахад хүнд байдаг. Энэ мэт жаргал, зовлон дунд донслон амьдрах нь бэрх тул жаргал ч үгүй, зовлон ч үгүй төлөв, байдлыг буюу амар амгалан байхыг хүсдэг болно. 5. Гэгээрэл ба гэгээрсэн хүн Гэгээрэл гэж өөрийгөө оюунлаг, амар амгалан сүнс гэдгээ бүрэн дүүрэн ухаарах явдал юм. Гэгээрсэн хүн гэж энэ орчлон ертөнцийн юмс - үзэгдлийг эзэгнэж, эзэмших гэж төрсөн биш, юмс - үзэгдлийн үнэн мөнийг танин мэдээд, энэ ертөнцийг илүү төгс төгөлдөржүүлэх үүргээ ухамсарласан хүмүүнийг хэлнэ.
  39. 39. 39 6. Бурхан багш хэрхэн гэгээрсэн бол Хүмүүс бидэнд маш их хүсэл, хэрэгцээ байдаг. Амьд явахад шаардлагатай хоол, хүнс, унднаас авхуулаад хувцас, орон байр, тансаг хэрэглээний зүйлс гээд тоочиж барахгүй. Бид нэг зүйлийг олж авсны дараагаар түүний араас ахиад өөр нэгэн зүйлийг хүсэж, тэмүүлдэг. Зургаар дүрслэн үзүүлбэл:
  40. 40. 40 Бидний сэтгэл тойргийн төвөөс ямагт гадагш чиглэлтэйгээр хязгааргүй их хүсэл, шуналынхаа хойноос биелүүлэхээр тэмүүлдэг. Аливаад хүснэ, шунана -> Болохгүй болохоор нь уурлана -> Оюун ухаан харанхуй мунхаг болно -> Муу үр дагавар гарна гэсэн зүй тогтолтой. Тэгвэл хүслээ хязгаарлаж, төлөвлөгөөтэй байж, өнгөрснийг бодон баярлаж эсвэл гутарч гунилгүй, ирээдүйг бодож адгаж яарахгүй байж, одоо цагтаа төвлөрч, дээрх зураг дээрх сэтгэл дэх хүслийн чиглэлийг доорх зурган дээрх шиг аль болох төв рүү нь тэмүүлүүлэх тусам бид дээдийн амар амгалан буюу гэгээрэлд хүрнэ гэж ойлгогдож байна.
  41. 41. 41 Бурхан багш болон үе үеийн гэгээнтнүүд өөрийн хүслийг хязгаарлаж, сэтгэлээ номхотгон засаж, бусдаас авах биш, бусдыг гэх тэмүүллийг төрүүлснээрээ төгс гэгээрэлд хүрч чадсан гэж таамаглаж байна. 7. Өнөөгийн нийгэм дэх бидний боломж, амар амгалан оршихуй Тэгвэл эгэл жирийн хүмүүс бид яах ѐстой юм бэ? гэж та бодож байж болох юм. Бурхан багшийг дагаад бүгдээс татгалзах хэрэгтэй гэж үү, бүхнийг хаях болж байна уу? гэж асуух байх. - Хариулт нь энгийн, бүхнийг хаяж, аглаг зэлүүд газар гарч, даяанчлан бясалгах шаардлагагүй. Зүгээр л хүний хүсэл, шунал гэдэг хязгааргүй бөгөөд нэг нь биелэвч, араас нь өөр нэгэн хүсэл урган гарч ирнэ гэдгийг ухаарах хэрэгтэй. Иймд дараах хэдэн зүйлийг онцлон хэлэх байна:  Зовлон бүхний үндэс нь аливааг бид хүссэнээрээ байлгах гэдгээс үүдэлтэй.  Хувиршгүй зүйл үгүй. Юм бүхэн өөрчлөгддөг нь хорвоогийн жам. Материаллаг шинж чанартай зүйлс мөнх бус.  Нөхцөл, байдлыг хүлээн зөвшөөр, дараа нь эргэцүүлээрэй.  Байгаа бүхнээ эрхэмлэн хайрлаарай.  Хүслээ хязгаарла. Хүссэн бүхнээ авах боломжгүй.  Төлөвлөгөөтэй амьдар, түүнээс илүүд бүү шунаарай. Шунал ихэдвэл шулам болно гэсэн ардын онч мэргэн үг буй.
  42. 42. 42  Өнгөрсөн алдааг засаж чадахгүй аваас, яаж ч чадахгүйгээс хойш юунд харамсана вэ? Засаж залруулж болох аваас бас юунд гутарна вэ? гэсэн үг байдаг тул өнгөрсөн ба ирээдүйн хэрэг явдлыг эргэцүүлэн сэтгэлийг бүү донсолгож, одоо цагийг умартаарай.  Одоо цагтаа төвлөрч, төлөвлөгөөнийхөө дагуу амьдрахыг хичээгээрэй.  Идэж, эдэлж хэрэглэхийн тулд биш амьдрахын тулд идэж, эдэлж, хэрэглэж буйгаа санаарай.  Хүн үнэлж байгаа зүйлсээ аз жаргалыг мэдэрдэг. Үнэлж байгаа зүйлс нь ариун нандин, шударга байх тусмаа сайхан байдаг.  Зөв, ѐс суртахуунтай байхыг хичээж, түүгээрээ бахархах хэрэгтэй.  Зөв сэтгэлтэй, зөв үйлдэлтэй байх хэрэгтэй. Зөв байна гэж ямар байхыг хэлэх вэ? гэвэл бусдыг болон өөрийгөө хохироохгүй байхыг хэлнэ. Амьдралын утга учир, зорилгын талаар хожим гарах болно. 8. Өөр ертөнц Бидний танил дэлхий ертөнцөөс өөр, ялгаатай ертөнц байдаг болов уу? Дэлхий ертөнц дээрх ихэнх амьд биет төрдөг; хооллож, тэтгэгдсээр өөрчлөгдөж; үхдэг. Бие эрхтний систем нь ч нэг болон олон эсээс бүрддэг нийтлэг байдлаараа төсөөтэй байдаг. Тэгэхээр энэ бүхнээс ялгаатай өөр ертөнц, өөр ертөнцийн биет байдаг уу. Яагаад байж болохгүй гэж вэ? Хүн төрөлхтөн олон
  43. 43. 43 нээлтийг хийсэн, хийсээр ч байгаа. Нээлт болгон нь тухайн цаг үеийн хүмүүсийн сэтгэлгээ, техник, технологийн хүчин чадлаас хамаарч байсан. Ганц жишээ дурдахад дундад зуун хүртэл хүмүүс дэлхийг хавтгай, дэлхийг нар болон бусад гаригууд тойрон эргэлддэг, ертөнцийн төв хэмээн үздэг байсныг Н.Коперник (1473-1543), Г.Галилей (1564- 1642) нар дэлхий бөмбөрцөг хэлбэртэй, нарыг дэлхий болон манай галактикийн бусад гаригууд тойрон эргэлддэг гэж өөрчилсөн. Эхэндээ нийгмийн олонх эсэргүүцэж байсан ч, цаг хугацааны эрхээр хүлээн зөвшөөрсөн. Яагаад зөвшөөрсөн юм бэ? Техник, технологи, хүмүүсийн сэтгэлгээ өөрчлөгдсөн. Энэ мэт өөр олон нээлтүүдийг дурдаж болно. Эдүгээ үед хүмүүс гэрлэн бие, аура, энерги, далдын хүч гэх мэт их ярих болжээ. Тэгвэл хэзээ боловч бид бусад ертөнцүүдийг нээх, хүлээн зөвшөөрөх түвшинд хүрэх биз ээ. Гэхдээ тэр ертөнц нь материаллаг ч байж болно, материаллаг биш ч байж болно гэдгийг бодож үзээрэй. Өөрөөр хэлбэл, зүйрлүүлэн тайлбарлавал: Хүн өвдөж байхад эмч алх, бахь, түлхүүр бариад эмчилнэ гэдэггүй, харин эм тангаар эмчилдэг. Шинжлэх ухаан өргөн дэлгэрсэн эдүгээ үед бидний ихэнх шинэ нээлт нь өмнө батлагдаж нотлогдсон шинжлэх ухааны нээлт дээр тулгуурлаж, эсвэл асар олон туршилтын үр дүн дээр тулгуурлаж нийтэд хүлээн зөвшөөрөгддөг. Тэгвэл ирээдүйд батлагдах олон ертөнцүүд шинжлэх ухааны материаллаг арга барил дээр тулгуурлаж биш өөр байдлаар нээгдэхийг үгүйсгэх аргагүй. Зарим талаараа шашин, мөргөлүүд шинжлэх ухаанаас түрүүлж нээлт хийсэн, хийж байх магадлалтай юм.
  44. 44. 44 9. Бурхан Сэтгэлийн сөрөг муу зан чанарыг засан ариусгаж, эрдэм мэдлэгийн гэгээг гийгүүлэн төгс боловсорч гэгээрсэн бодгалийг “Бурхан” хэмээнэ. 2 Гэгээрлийн хэд хэдэн түвшин байх бөгөөд төгс гэгээрэлд хүрвээс Бурханы хутгийг оллоо гэдэг. Бидний үл мэдэх ертөнцөд Бурхан нь янз бүрийн дүртэй байхыг үгүйсгэхгүй ч, хүний ертөнц дэх Бурхан бол үнэнийг таньж мэдсэн, төгс гэгээрсэн хүмүүний дүрээр оршино. Нөгөө талаасаа Бурхан бол хамгийн сайн сайхан, амар амгалан, ариусал, ариун нандины бэлэг тэмдэг, хүмүүсийн тэмүүлэл ба үлгэр жишээ болгодог, дээдийн дээд зүйл юм. Бурханы энэрэн нигүүлсэхүйн сэтгэл (таалал), Бурханы төгс төгөлдөр оюун ухаан (зарлиг), Бурханы төгс төгөлдөр бие (лагшин), Бурханы агуу хүч, Бурханы арга, зам мөр ба үйл (ѐс суртахууны зөв чиг баримжаа), Бурхан шиг хүн гэх зэргээр хүндэлж, зүйрлүүлэн ярьдаг, үздэг нь энэхүү санааг тодотгоно. Буддын шашинд “Багшид - Бурханд мөргөе, Номонд мөргөе, Хуваргад мөргөе” гэдэг. Яагаад гэхээр, Бурхан бол үнэнийг таньж, төгс гэгээрэлд хүрсэн шүтээн билээ, тиймдээ ч ихэнх хүмүүс итгэдэг. Ном болбоос Бурханы зарлиг буюу сургаал номлол нь юм. Хуварга болбоос сургаал номлолоор замнагч, түгээгч юм. Багш нь хуварга бөгөөд бидэнд хамгийн ойр тухайлсан ном айлдагч ба багшийн авьяас, оюун билиг, адис, номын зөв тайлбарын уг сурвалжийг хөөн үзвэл, багшийн багш, түүний дээд багш, ... гэх мэт явсаар Будда бурхан багшид тулна гэж 2 Эх сурвалж: http://buddha.mn/бурханы-шашны-тухай/
  45. 45. 45 үздэг тул багшийг бурханы шашинд ихэд дээдэлдэг төдийгүй, Монголчууд бид багшид ихэд хүндэтгэлтэй ханддаг билээ. Мөн бурхан Будда хааны хөвгүүн Сидхартагийн дүрээр мэндэлсэн. Нигүүсэл, гэгээрлийн дээдээр хүн төрөлхтөнд хүлээн зөвшөөрөгдөж, экологийн тэнцвэрийг хадгалж, хамаг амьтны тусын тулд зориулагдсан, үнэнийг таньж мэдсэн бодгаль хүмүүнийг Бурхан, ямар нэгэн бурханы хувилгаан дүр гэж үздэг. Тэгэхээр бидний ертөнц дэх Бурхан бол төгс гэгээрэлд хүрч, үнэнг таньж мэдсэн хүн юм. Есүс хүн байсан, Исламын шашны Мухаммед ч мөн хүн байсан, Чингис хааныг ч бид Очирвааний хувилгаан байсан эсвэл Хөх тэнгэрийн орноос илгээгдсэн элч байсан гэж ярьдаг. Тиймээс бид бүхэн тэртээ сансрын хийсвэр төсөөлөл, хэт мухар сүжгээсээ ангижирч, ухаан бодлоо цэгцэлж, үнэн зөв үзэл бодолтой, бусдыг гэсэн сэтгэлтэйгээр энгийн сайхан амьдрах хэрэгтэй. 10. Бурхан багш Шагжамүни яагаад бишрэгдсэн юм бэ? Бурхан багш өөрийнхөө болон ертөнц дахины утга учир, уялдаа холбоо, учир шалтгаан, үнэнг таньж мэдсэн. Өөрөөр хэлбэл ертөнцүүдийн түгээмэл зүй тогтлыг таньж мэдсэн. Тиймдээ ч ганц хүн төрөлхтөн бус, өөр бусад бидний сайн үл мэдэх ертөнцүүдийн амьтдад дээдлэгдэн шүтэгдсэн хэмээн үзэж байна. Бурханы шашны манлай судруудын нэг болох Алтангэрэл судрыг Монгол орчуулгын дагуу уншиж үзвээс, түүнд бидний сайн үл мэдэх ертөнцүүдийн захирагч, хаад нар Бурхан багшийн
  46. 46. 46 яруу алдрыг магтан дуудаад, Бурхан багшийн сургаал номлолыг дээдлэн, шүтээд, Бурхан багш, түүний сургаал номлолыг дагах ам тангараг өгч буйгаар гардаг бөгөөд олон тэнгэр, тэнгэрийн орны эзэд, ертөнцийн захирагч хаад, хөвгүүн, дагинас, сахиуснууд Бурхан багшийн сургаал номлолыг өөрсдөө дагаж, даган яваа амьтдад тус хүргэхээ амласан байдаг нь эдүгээгийн Бурханы шашны бүрдүүлэгч олон дүр бүхий Бурхан, Сахиус, Тэнгэр, Газар, Лусын эзэд билээ. Иймдээ ч Бурханы шашин арвин баялаг байдаг ажээ. 11. Бурханы ном, судрыг уншуулахын ач тус Ихэнх Гандан хийд Төвдөөр Бурханы судруудыг уншдаг. Монгол хүн харь хэл сураагүй л бол Монголоороо л ойлгоно. Тэгвэл ач тус юунд байна вэ? Уг нь бол энэхүү номыг уншуулахдаа уншиж байгаа хүн ч, уншуулж байгаа хүн ч цаад утга учрыг нь, юу өгүүлж байгааг нь ойлгох хэрэгтэй байгаа юм. Харь хэлээр уншууллаа гээд болохгүй зүйл үгүй, тус бий боловч, гол зорилго нь номын утгыг ухаарч ойлгох нь чухал болно. Зарим ном, судруудын монгол хэл дээрх орчуулсныг нь уншиж үзвээс агуулга нь тухайн бурхан, тэнгэрийг магтан дуулж, аврал эрсэн байдаг. Энэ юу гэсэн вэ гэхээр, дээр өгүүлсэнчлэн дээд Алтангэрэл сударт гарахдаа Бурхан, Сахиус, Тэнгэр, Эзэд нар Шагжамуни бурхан багшид өөрийнх нь зөв зам мөрөөр яваа хүмүүнийг авралдаа авч, тусыг хүргэнэ гэж амласан ам тангарагтай холбоотой юм. Тэгэхээр аливаа ном, сударт гарч байгаа тухайн Бурхан, Сахиус, Тэнгэр, Эздийг магтан дуулж, ам
  47. 47. 47 тангаргийг нь сануулж, аврал гуйж байгаа нь сүсэгтэнд хүрч буй тус эрдэм нь болно. Ам тангаргаас гадна, эдгээр бурхад хүмүүнд тус хүргэхийн учир нь тухайн хүн нь зөв үзэл бодолтой, итгэлтэй байж, зөв зам мөрөөр явж байгаад нь баясаж, тэтгэдэг байна. Мөн дан ганц ном, судар уншууллаа гээд сайхан болчихгүй хэрэг. Гол нь өөрөө тухайн хүн нь Шагжамуни бурханы сургасан зөв үзэлтэйгээр, зөв үйл, зам мөртэй байж гэмээ нь олон бурхдын авралд нь багтаж, тусыг нь илүү хүртэнэ гэсэн үг шүү. Өөрөөр хэлбэл, өөрөө зөв байх нь чухал, “Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин”, “Санаа зөв бол Заяа зөв” гэхчлэн дуулж, ярьдаг. Энэ нь давхар цаанаа мөн л үйлийн үртэй холбоотой болно. 12. Бүтээгч эзэн байдаг эсэх Үнэхээр бидний мэдэх бүхнийг бүтээгч, ертөнцийг эзэгнэгч байдаг юм болов уу? Би ч сайн мэдэхгүй л байна. Гэхдээ эргэлзэнэ. Хэрвээ бүхнийг бүтээсэн, бүхнийг өөрчлөх агуу чадалтай ертөнцийн эзэн гэж байдаг аваас дараах асуултуудыг асуумаар байна. Бүтээгч – ертөнцийн эзэн минь та хамаг амьтныг, хүмүүнийг юунд ингэж ухаан мөхөс төрүүлж, идэж, уух, өмсөж зүүхээр дутааж, баярлуулж, уйлуулж, дуулуулж, хайрлуулж, хагацааж, алалцуулж, өвдүүлж, үхүүлж алиныг нь алдуулж тоглоно вэ? Зүгээр л хамгийн сайн сайхан, жаргаланд хүргээд, шууд төгс гэгээрүүлээд, Бурхан болгочиход, энэ ертөнцийг диваажин болгочиход юу нь болохгүй байгаа юм бэ? Юунд жүжиг үзэж байгаа мэт зугаагаа гаргана вэ? Бүхнийг бүтээгч эзэн
  48. 48. 48 бурхан шийдэх юм бол хүнээс өөрөөс шалтгаалах юу байна вэ? Бүхнийг бүтээсэн ертөнцийн эзэн бурхан байх аваас, түүнийг бас хэн, юу бүтээсэн юм бэ? Энэ мэт бүтээгчид байх аваас эхлэл, төгсгөл нь хаана байна вэ? гэх мэт асуултууд гарах бөгөөд бодвоос ертөнцийн эзэн гэж байдаггүй гэдэгт хүрнэ. Нөгөө талаасаа, манай болон бусад гариг, ертөнцүүд анхнаасаа оршин байсан уу. Ер нь хэн, эсвэл юу зохицуулаад байна вэ? гэсэн асуулт урган гарна. Ингэхээр л аливаа зүйл өөрийн гэсэн зүй тогтол, жам ѐстой болж таарч байна. Эндээс үйлийн үр гэгч урган гарч байна. 13. Үйлийн үр Үр тариад ургац авдаг. Сайн үр таривал сайн ургац авна, муу үр таривал муу ургац авна. Үрээ байнга арчилж, тордож байх хэрэгтэй. Бидний сайн, саар явах нь урьд болон энэ насны буян буюу хийсэн сайн үйлс болон хийсэн муу зүйлс буюу нүглээс шалтгаална гэж Буддын шашинд тайлбарладаг. Ингэхээр бидний энэ насандаа ямар төрөл аваад, хэр явах нь урьдын буянаас ихээхэн шалтгаалдаг болох нь. Мөн энэ насандаа болон дараа төрөлдөө хэр явах нь бидний үйлээс, ухаарлаас шалтгаална. Зарим хүмүүс урд нас гэж юу яриад байна, урдын буян нь дараа төрлөө тодорхойлно гэнэ үү? гэж бодож байж болох юм. Тэгвэл хүний ертөнцөд сайн үйл хийсэн хүнийг шагнадаг, урамшуулдаг, муу зүйл хийсэн хүнийг шийтгэдэг. Үүнтэй адил бидний үл мэдэх, бидний төрлийг тодорхойлогч дээд ертөнцөд сайн үйл хийсэн хүний сүнс сайн төрөлд төрдөг, муу үйл хийсэн
  49. 49. 49 хүний сүнс тааруухан төрөлд төрдөг хууль, ерөнхий зүй тогтол яагаад үйлчилж болохгүй билээ. Логик гаргалгааны хувьд боломжтой санагдана. Сайн үйл хийвэл сайнаар, буруу үйл хийвэл муугаар үр шимийг нь хүртэнэ. Бидний хэр амьдрах бидний үйлээс шалтгаална. Үйлийг бие, хэл, сэтгэлээр үйлдэнэ. Сэтгэл нь бие, хэлээ захирна. Сэтгэлээ засчихвал зам мөр, хэл яриа тэгшрээд ирнэ гэдэг. Үнэхээр хүн амьтан алах, худал хэлж, хулгай хийж, самуурч, архи уух гэх мэт буруу үйлүүд хийх аваас тус тусын хариуцлага бий. Хүн алах, хулгай хийх, залилах аваас хуулийн хариуцлага хүлээнэ, худал хэлэх аваас тухайн үед тустай мэт боловч, явцын дунд анд нөхөд, эргэн тойрны хүмүүсийнхээ итгэлийг алдаж, нэр нүүрээ барна. Самуун явбаас, амьдралын аз жаргалыг бүрдүүлэгч гэр бүлийн амар амгалан, жаргал үгүй болно. Архи уувал өөрийн хяналтаа алдаж, буруу үйл хийх магадлал өндөрсөнө гээд үнэхээр буруу үйл үйлдвэл, үр дүн нь сөрөг гарах ажээ. Зарим зовлон муу зуршилтай холбоотой. Буруу зуршилд автагдаж, түүнийгээ хэвшил болгон салж чадахгүй байгаа хүсэл, шунал, тачаалд автсан гэгээрлийн ядуурал, муу үйлийн үр дүнг зовлонгоор илэрлээ гэж тодорхойлон гаргаж болно. Харин бусдын сайн сайхны тусын тулд хийсэн үйлийн үр дүн нь баяр баясал, амар амгалангаар илэрнэ. Ингэхээр оюун ухаан -> сэтгэл -> бие, хэл -> үйл -> үр дүн гэсэн логик дараалалтай.
  50. 50. 50 14. Дундаж зам мөр Үлбэгэр сул бай гэсэн үг биш Үргэлж өндөлзөж сөрж бай гэсэн үг биш Үгээгүй ядууст тусалж байна гээд хамгаа бар гэсэн үг биш Үхэхгүй юм шиг харамч бай гэсэн үг биш Үнэнийг олно гээд зожгирч ганцаараа бай гэсэн үг биш Өвдөхгүй, өтлөхгүй юм шиг ажиллаад бай гэсэн үг биш Өнгөнд дурлаж, тачаалд автсаар өдөр хоногийг өнгөрөө гэсэн үг биш Хаа ч явсан өөрийн мөн чанараа хадгалж, Ханашгүй хүслийн жолоог нь тохируулж, Хүний сайнтай нь нөхөрлөж, Номын дээдэд нь суралцаж, Урьд, хождын явдлыг тунгаан Уужуу тайвнаар аливаад хандаж, Ухаанаар амьдрахыг хэлнэ. 2012.10.12 Д.Энхзол

×