O slideshow foi denunciado.
Seu SlideShare está sendo baixado. ×

Vietnam - Ulaş Başar Gezgin

Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Anúncio
Próximos SlideShares
Yapay Zeka Sosyolojisi 2023
Yapay Zeka Sosyolojisi 2023
Carregando em…3
×

Confira estes a seguir

1 de 20 Anúncio
Anúncio

Mais Conteúdo rRelacionado

Mais de Ulaş Başar Gezgin (20)

Anúncio

Vietnam - Ulaş Başar Gezgin

  1. 1. Konular • Vietnam Toplumuna Bakış • Ho Amca • Vietnam Tarihi • Vietnam Kültürü • Vietnam Sanatı ve Yazını • Vietnam Şiiri • Vietnam Gezi Rehberi 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 2
  2. 2. Vietnam Toplumuna Bakış • Savaş anlatıları, geçmiş kuşak • Hanoi: Hoan Kiem gölü çevresinde hafta sonu trafiğe kapalı bölge • AVM’ler ve gökdelenlerin yaygınlaşması. • Hanoi Sinematek’in kapatılması. • AVM sinemaları • Kablolu TV filmleri • Vietnam-Çin gerginliği – Adalar • Vietnam-ABD yakınlaşması • HÇMK: Muson yağmurları- su baskınları – iklim değişikliği • Büyümenin öngörülememesi • Trafik sorunu 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 3
  3. 3. Vietnam Toplumuna Bakış • pirinç, kahve, kauçuk, ham petrol, tekstil, ayakkabı, deniz ürünleri, tahta ürünleri, elektronik, bilgisayar ve kömür ihraç ediyor ve makine parçaları, araç gereç, işlenmiş petrol, makine yağı, çelik, kumaş, elektronik, bilgisayar parçaları, deri, plastik, kimyasal ürünler ve hayvan yemi ithal ediyor. • 1986 - Sovyet yardımının kesilmesi • % 400 enflasyon • Karma ekonomiye geçiş • Petrol var, ancak tek bir rafineri var, dışarıdan işlenmiş petrol alıyor. • 1976 – İMF ve Dünya Bankası üyesi • 2006: Dünya Ticaret Örgütü üyesi • (Devamı için kitaba bakınız) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 4
  4. 4. Ho Amca • 19 Mayıs 1890 • 1911-1941: Sürgünde • 1911: Bir gemiye atlar, dünyayı dolaşır. • 1914: Londra • 1917: Paris. • Fransız Komünist Partisi kurucularından. • ‘Fransız Sömürge İdaresini Dava Ediyorum’ kitabı büyük ses getirir. Arapça, Çince ve Fransızca bir kapağa sahip olan kitapta yalnız Vietnam’da değil diğer Fransız sömürgelerinde yapılan kötülükler de anlatılır. Bu dönem çıkardığı haftalık gazetede (Le Paria), Fransa’nın diğer sömürgelerinden olan yazarlara (özellikle Cezayirlilere) yer verecektir. Gazete, tek bir coğrafyayı aşan sömürgecilik karşıtı bir halklararası dayanışmayı savunacaktır. • 1923-1924 gibi Sovyetler. • Sonra Enternasyonel’in verdiği özel görevle Çin’e. • Çin dışında Tayland’da ve Hong Kong’da çeşitli takma adlarla yaşayacaktır. • 1930’a gelindiğinde, Vietnam’da komünist önderlikten bağımsız olarak çeşitli yurtsever isyanlar gerçekleşmiş ve bunlar bir yandan Vietnamlılara kendi güçlerini göstermişken bir yandan da büyük kayıplarla sonuçlanmıştı. Vietnamlı aydınların bir çıkış arayışları bir değil tam 3 komünist partisi doğurur. Bir araya gelmeleri çok zor olsa da sonunda, Ho Amca’nın önderliğinde tek bir partide birleşirler. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 5
  5. 5. Ho Amca • 1933: Hong Kong’ta göstermelik ölümü. Cenaze töreni yapılır. • (Gözaltında ölmüştür.) • Fransa, İngiltere’den onun iadesini isterken, hem Fransız hem İngiliz sosyalist kamuoyu, onun iade edilmemesi için büyük çaplı bir kampanya yaparlar. O dönem İngiltere’de İşçi Partisi hükümeti vardır ve o zamanlar parti, şimdiki gibi liberal değildir; içinde radikal kesimler bulunur. Bir çözüm olarak, Ho Amca’yı ölmüş göstertirler. Kendisini salıverip kendi başının çaresine bakması için gizlice Çin’e yollarlar. • Amca, oradan Rusya’ya geçer ve yoldaşlarıyla yeniden buluşur. Burada, Lenin Enstitüsü’nde Linof takma adıyla Vietnam tarihi dersleri verir. • Vietnam Devrimi, Ho Amca’nın üstün yeteneklerine bağlanamaz; fakat kuşkusuz, bu yeteneklerin büyük katkısı olmuştur. Ho Amca’nın yurtdışında geçirdiği yıllarda, Vietnam halkı, kimi zaman onun önderliğinde kimi zaman ondan bağımsız olarak örgütlenip ayaklanmıştı. Vietnam halkı çok sayıda devrimci aydın çıkarmıştı, daha da çıkaracaktı. Ho Amca, onlardan yalnızca biriydi. Belki ondan çok daha parlak sayılabilecek kimi isimler, Fransız sömürge polisince öldürüldü. Belki “onun sağ kalması, uluslararası kamuoyunun desteği sayesinde oldu” diyebiliriz. Yoksa Fransa’ya iade edilip asılacaktı. Ho Amca, Vietnamlı devrimciler içinde en uluslararası olanıydı. Bu, yalnızca hapishaneden çıkarılmasında değil, daha sonraki devrim için uluslararası destek ve barış görüşmelerindeki dengeler için büyük önem kazanacaktı. Dolayısıyla, Ho Amca, Vietnam için birleştirici bir güç olduğu kadar dünya devrimci hareketlerinin de saygı duyduğu bir isimdi. Zaten Vietnam’da devrim olmasa da bu, böyleydi. • (Devamı için kitaba bakınız) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 6
  6. 6. Vietnam Tarihi • Vietnam’daki cadde adlarının genel olarak 3 kaynağı var: Vietnamlı devrimciler ve ulusal kahramanlar ve Vietnamlı olmayan bilim insanları. Caddelere yabancı adlar verilmesinin tek ayrıcalıklı durumu, birkaç bilim insanı için oluyor. Örneğin Ho Çi Min Kenti’nde, bilim adamı Louis Pasteur (1822-1895), bilim adamı Alexandre Emil John Yersin (1863-1943) ve bugün kullanılan Latin harflerine dayalı Vietnam abecesini oluşturan ve ilk Portekizce-Latince- Vietnamca sözlüğü yazan Alexander de Rhodes (1591-1660)’dan adını alan caddeler var. Ho Çi Min Kenti’nin en büyük caddesinin adı, ‘Ayaklanma’ anlamına geliyor. Bir başka cadde, adını eski Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri (1960-1986) Le Duan’dan (Lê Duẩn) (1907-1986) alıyor. • Bir diğer cadde olan, Ly Tu Trong (Lý Tự Trọng) Caddesi, Vietnam, Fransız sömürgesiyken, bir Fransız sivil polisi öldürdüğü için 17 yaşında idam edilen devrimcinin adını taşıyor. Fransız sömürgecilerine karşı gerçekleşen köylü ayaklanmasının önderi, Fransız ordusuna karşı 100,000 askerli bir köylü ordusu kurmuş De Tham (Đề Thám) da (1858-1913), ayaklanma sonucu yakalanıp idam edilen Tran Cao Van (Trần Cao Vân) (1866-1916) da cadde adlarında yaşıyor. Kuzey Vietnam’ın Ho Çi Min’den sonraki devlet başkanı Ton Duc Thang (Tôn Đức Thắng) (1883-1980) da, adı caddelerde yaşayanlar arasında. Gençliğinde devrimci bir liman işçisi ve denizci olduğu için olsa gerek, adını verdiği cadde, hemen Saygon Irmağı kıyısında. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 7
  7. 7. Vietnam Tarihi • Bir diğer cadde, 1788-1792 arasındaki yönetimi sırasında Vietnam’ı birleştirmeyi başarmış Kral Nguyen Hue’nin (Nguyễn Huệ) (1753-1792) adını taşıyor. Le Loi (Lê Lợi) (1384/1385-1433) da, adını caddelere vermiş Vietnam kralları arasında; hatta, hanedanlık kurucusu olduğu için, en başta o geliyor. Tran Hung Dao (Trần Hưng Đạo) (1228-1300) da, Pham Ngu Lao gibi, ismi caddelere verilmiş Vietnamlı komutanlardan. Kubilay Han’ın utkulu ordusunu geri püskürterek dünya askeri tarihine adını çoktan yazdırmış bulunuyor. Hai Ba Trung (Hai Bà Trưng) (ykl. İS 12-43), Çin işgaline karşı Vietnam’ı savunmuş iki kız kardeş. Onlar da caddelerde yerlerini alıyorlar. Nguyen Du (Nguyễn Du) (1765- 1820), ünlü bir şair olarak cadde adlarında yaşatılıyor. • Bütün bu adlandırmalar, geçmişe ilişkin ve tarihi, sosyalist bir açıdan yeniden yazmaya yönelik. Fakat bu bakışın, Vietnam’a -Rusya’dan farklı olarak- sosyalizmin bağımsızlıkla birlikte gelmesi nedeniyle, ulusal tarih anlayışıyla uyuştuğu noktalar bulunuyor. Krallar, Vietnamlı sosyalist tarihyazımı açısından, bağımsızlık yanlısı oldukları için yüceltilirken, ulusal tarih de onları benzer nedenlerle göklere çıkarıyor. • Tarihsel diyalektiği geçmişe uygularken, bundan, yalnızca devlet içi çatışmaları ve devletçi bir kalın çizgiyi anlarsanız, Türkiye’de kimileri gibi, Alp Arslan’ı Bizans’a karşı bir ‘ilkel sosyalist’ ve dolayısıyla ‘ilerici’ olarak adlandırabilirsiniz. Oysa Alpaslan, bir ayaklanma önderi değildir. Tarihi, diyalektikten okurken, sınıf çatışmalarını devlet-içi ve devletler-arası çatışmalara indirgeyeceksek, o zaman diyalektiğe gerek de kalmıyor. Çünkü geleneksel tarih anlayışı, zaten, devlet içinde tutucularla yenilikçilerin çatışmasından ve devletler- arası savaşlardan başkacasını söylemiyor. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 8
  8. 8. Vietnam Tarihi • 300 yıllık Ho Çi Min Kenti’nin kalıtlarını (miras) 5 başlık altında değerlendirebiliriz: • 1) Vietnam Öncesi Kalıtlar • 2) Fransız Sömürgeciliği Öncesindeki Dönem • 3) Fransız (ve Amerikan) Sömürgeciliği Dönemi • 4) Sömürgecilik-karşıtı Dönem • 5) Bağımsızlık Sonrası Dönem • Saygon’daki Fransız sömürge yapılarında, 1920’lere dek, yeni-klasik Paris biçemi görülüyor. Paris’teki birçok yapının benzerlerinin Saygon’da yapılması hedefleniyor. Bu yaklaşımın bir ürünü olarak ortaya, belediye yapısı, opera ve katedral çıkıyor. 1920’lerden sonra ise, karışık bir mimarlık yaklaşımı benimseniyor: Hem Fransız mimarlığından hem de Güneydoğu Asya’nın yerel mimarlıklarından yararlanılıyor. Ortaya ne Fransız ne de Güneydoğu Asyalı diyebileceğimiz ya da “her ikisi birden” diyebileceğimiz ilginç bireşimler çıkıyor. Bunlardan biri, bugün tarih müzesi olarak kullanılan yapı. Bu yapı, bir yandan tipik bir Asya tapınağı havası verirken, bir yandan da Fransız esintilerine sahip. Bunun karşısındaki tümüyle Vietnam mimarlığı örneği olan tapınak ise, Fransız askerleri tarafından, anı olsun diye yapılıyor. Bu bireşimin bir başka örneği olan ve bugün Merkez Bankası yapısı olarak kullanılan yapıda, Art Deco yanında, Hint kültüründen etkilenmiş olan Khmer ve Çam esintileri görülüyor. Saygon’da bir kendine özgülük varsa; bu, asıl, bu bireşim yapılarda. • (Devamı için kitaba bakınız.) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 9
  9. 9. Vietnam Kültürü • 95 milyonluk Vietnam’ın çoğunluğu Budizm’i ve animizm-şamanizm karışımı halk dinini birlikte yaşıyor. Budizm çünkü Fransız sömürgeciler önce papazlarıyla gelip Vietnam’ı köleleştirene kadar, Hindistan kökenli Budizm, resmi din niteliği taşımaya başlamıştı. Animizm-şamanizm ise, birçok kültürde olduğu gibi, küresel dinleri önceleyen nitelikteki batıl inançlara karşılık geliyor. Tanrısızlık, Vietnam’ın hem sosyalist geçmişinden hem de Budizm’in köken olarak tanrısız bir felsefe olmasından ileri geliyor. Bu üçlemeye bir de Çin kaynaklı inanışları ekleyebiliriz. Vietnam Çin’in bin yıl sömürgesi olmuş, bu da kültürel etkiyi kaçınılmaz duruma getirmiş. Bu yaygın dörtleme dışında, sayıları % 7’i bulmayan Katolik Vietnamlılar var. Bunlar tahmin edileceği gibi, sömürgeciliğin bir sonucu. Oranlarının tersine belli başlı kentlerde çok görünürler. • Vietnam’ın değişik bölgelerinde değişik ölüm inanışları var ve bunlara inananlar arasında çatışma yok. Kuzey Budizmi ile Güney Budizmi arasındaki ayrım, en önemlisi. Bu, Çin kaynaklı Budizm (Mahayana Mezhebi) ile Sri Lanka ve Tayland kaynaklı Budizm (Theraveda Mezhebi) arasındaki farka karşılık geliyor. Güney, Budizm’in özüne daha bağlı. Kuzey ise reforme edilmiş bir Budizm’i izliyor. Vietnam’da bugün bu iki mezhebin ve bunların dışında daha küçük mezheplerin tapınakları yan yana yer alabiliyor. Aralarında herhangi bir ‘mürit kazanma/kaybetme’ gibi bir sorun yaşanmıyor. Bunun yaşanmamasında hem Vietnam’ın kendi toplumsal koşulları etkili hem de Budizm’in İslam ve Hıristiyanlık gibi izleyicilerinden kapsamlı taleplerde bulunmaması. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 10
  10. 10. Vietnam Kültürü • Vietnam’da yılbaşı nasıl kutlanır? Bu soruya yanıt vermek için “hangi yılbaşı?” diye sormak gerekiyor. Vietnam, yılbaşını Türkiye’de de olduğu gibi 1 Ocak’ta kutluyor kutlamasına ama asıl yılbaşı bu değil. Asıl yılbaşı, ay takvimine göre belirleniyor. Vietnam takvimleri her gün için hem güneş hem de aya göre tarihleme yapıyor. Vietnam iki takvimin bir arada başarılı bir biçimde kullanılabileceğinin bir örneği... Ayrıca 0 noktası, İsa’nın doğumu yerine Buda’nın aydınlandığı yıl olan (İ.Ö. 543) Budist takvimi de kullanılabiliyor. • • Ay takvimine göre yılbaşı Ocak sonu ya da Şubat başı gibi oluyor. Her yıl için yılbaşı tarihleri çoktan belli; bu nedenle hiç bir karışıklık yaşanmıyor. Vietnam’da yılbaşına ‘tet’ (Tết) deniyor. Tet, yalnızca yılbaşı değil, aynı zamanda ülkenin en önemli ve en uzun resmi tatili. Yaklaşık 1 hafta sürüyor. Dolayısıyla, bir tür laik bayram gibi de düşünülebilir. • • Bir de 12 hayvanlı takvimin kullanıldığını anımsatalım. Vietnam takvimi, bir hayvan dışında (tavşan yerine kedi) Çin takvimiyle aynı. Yıllık burç inanışları var: “Falanca yılda doğanlar şöyle olur” gibi. Takvim, 12 yılda bir döngüye girdiğinden, sözgelimi 2016 doğumlu olanlarla 2004 doğumlu olanların benzer kişisel özellikler taşıdığı düşünülüyor. Kimi Vietnamlılar, evlilikler ve bebek doğumu için uygun yılı (hatta ay ve gün) bile bu burç sistemine bağlı olarak kararlaştırıyorlar. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 11
  11. 11. Vietnam Kültürü • Tet gelenekleri, Batı usulü yılbaşından çok daha dolu dolu, neşeli ve umutlu oluyor. Bir kere bayram temizliği yapılır. Bayramlık elbise geleneği de aynı. Evler şeker, çikolata, çerezlerle doldurulur. Misafirler dolu dolu yeyip içsinler diye atıştırmalık stoğu yapılır (özellikle ay çekirdeği, karpuz çekirdeği, şekerlemeler, meyve turşuları, (hindistan cevizi ve zencefil başta olmak üzere) kurutulmuş meyve parçaları). Ne kadar çok misafir gelirse eve o kadar bereket geleceğine inanılır. Yeni yıla girmeden önce evde yılsonu yemeği verilir. Bu, evde oturanların tercihine göre, küçük bir çevreyle de yapılabilir; büyük bir çevreyle de... Komşular bu geleneklerde aile bireyleri kadar değerlidir. Evler çiçeklerle ve bütçe elverirse büyük saksı ağaçlarıyla güzelleştirilir. Yılbaşından önceki günlerde, sokaklar, çiçek ve saksı ağacı satıcılarıyla dolar taşar. Onların kaldırımları dolduruşu bile, tek başına, Vietnamlılara yılbaşı heyecanı verir. • Bayramda barışma gibi bir düşünce olmasa da bayramda kavga etmek hoş karşılanmaz. Bayramda kavga etmenin yıl boyu uğursuzluk getireceği düşünülür. • (Zaten geleneksel cenazelerde de tabutu komşuların taşıması tercih edilir.) • (Devamı için kitaba bakınız.) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 12
  12. 12. Vietnam Sanatı ve Yazını • Çoğu figüratif olan çalışmalarda, sergi sırasıyla gidersek, şu izlekler görülüyor: • • Yıkılmış köprüler; düşürülmüş Amerikan uçakları; cepheye cephane taşıyanlar; askerin geride bıraktığı yakınlarını düşünmesi; okuma-yazması olmayan azınlık kadınlarına okuma-yazma öğreten gerilla; boş zamanlarında gitar çalıp şarkı söyleyerek eğlenen denizciler; çalılıklarda gizlenen askerler; çocuğuyla vedalaşan azınlık askeri; torununa (bebek) gitar çalan dede; askerlerin hayvan sevgisi; zafer sonrası askeri geçidi ellerinde bayraklar ve çiçeklerle karşılayan kadınlar ve genç kızlar; sahile çıkarma yapan kadın askerler; askerin tanklarla şehre girişini sevinç gösterileriyle karşılayan halk; kadınlı çocuklu sivil halkı çatışma bölgesinden çıkarıp derenin karşısına sırtında taşıyan askerler; ağaç diken denizciler; eşekle cephane taşıyan gerilla; çocuklarının ve/ya da torunlarının cepheden dönüşünü bekleyen nine; askeri bando; silahlanmış azınlık köylüleri; askeri üniforma giyip babalarına/dedelerine selam duran çocuklar; yaralılar; yemeklerini gerillalarla paylaşan azınlık köylüleri; eşiyle bebeğine gitar çalan denizci; mısırlar arasında nöbet tutan kadın asker; annesinin kucağında oturup cephede olan babasının mektubunu açmaya çalışan askeri üniformalı küçük çocuk; ailesinde yedi şehidi olan ninenin üzüntüsü; yaralı arkadaşını taşıyan gerilla; siperde akordeon çalan asker; çocuğuna cephedeki babasının mektubunu okuyan anne; mangrov ormanlarında saklanan gerillalar; atını okşayan Ho Amca; gençlerle birlikte derelerden geçen Ho Amca; genç askerlerle konuşan Ho Amca; göç yollarında dağları aşan azınlık köylüler vd. • (Mangrov, kökü dışarıda olup tuzlu sularda yetişen, bölgeye özgü bir ağaç. Bu ağaçların oluşturduğu sık ormanlar, savaş sırasında birçok gerillayı saklamıştı. Bugün bu ormanlar, doğal özellikleri nedeniyle koruma altına alınıyor.) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 13
  13. 13. Vietnam Sanatı ve Yazını • Vietnam’da üç tane güzel sanatlar müzesi var, biri kuzeyde, başkent Hanoi’da; diğeri, güneyde ülkenin en büyük kenti olan Ho Çi Min Kenti’nde (eski adıyla Saygon). Bu iki müze de, 1954’te Vietnam Halk Ordusu’nun Dien Bien Phu’daki zaferiyle son bulan Fransız sömürge yönetimi döneminde inşa edilmiş iki güzel yapıda. Üçüncü bir güzel sanatlar müzesi, ülkenin üçüncü büyük kenti olan Danang’da (Orta Vietnam) açıldı. Son zamanlarda Hanoi’daki müzeyle ilgili olarak Vietnamlı sanatçılar arasında bir tartışma dönüyor. Müzenin yıllardır aynı yapıtları sergilemesi ve Vietnam’ın çağdaş sanatçılarına çok daha az yer vermesi eleştiriliyor. Bu geleneksel sanat ağırlığının olumsuz sonuçlarından biri, yabancılar başta olmak üzere müze ziyaretçilerinin Vietnam’da çağdaş sanatların pek gelişmediğini düşünmeleri biçiminde karşımıza çıkıyor. Gerçi, bu ‘gelişim’in ölçütleri de tartışmalı. Hatta ölçütlerden öte, çağdaş sanat yapıtlarında, sanatla sanat olmayanın sınırlarının muğlaklaşması, bu tartışmaya bir sorun daha katıyor ve ‘çağdaş’ın nerede başlayıp nerede bittiği sorunu da ekleniyor tartışmaya. Müzenin yenilenmesi gerekiyor elbette; ancak bu, Vietnam’ın sanat tarihinin yapıtaşlarının sergilenmesine engel olacaksa, bir ikilem bekliyor bizi. İşin aslı, yer darlığı. • Yalnızca Vietnam sanatı değil aslında burada ele alınan konu. Herhangi bir ülkenin geleneksel ve çağdaş sanatlarını sergileyebileceği alanlar ne kadar geniş olursa, insanlığa katkı o kadar büyük olacak. Bu nedenle, sanat amaçlı olarak kullanılan alanların genişletilmesi ve daha ileri küratöryel pratiklerle ve deneyimsel bir müzecilik anlayışıyla buluşturulması, yalnızca Vietnamlı sanatçıların değil hepimizin sorunu... 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 14
  14. 14. Vietnam Sanatı ve Yazını • Vietnam-Amerikan Savaşı’nın üstünden yaklaşık 40 yıl geçtiğinden, savaş, artık geçmişte kalmış acı bir hatıra olarak görülüyor. Bugünün Vietnam’ı, filmlerde gösterilenlerden çok farklı. Ülke, yüzünü neredeyse tümüyle geleceğe dönmüş durumda. Dış tehdit olarak, Vietnam’ın karasuları sorunu yaşadığı ve daha önce (1978’de) bizzat savaştığı Çin; iç tehdit olarak ise, savaş sırasında Amerikancı olan ve ABD ve diğer ülkelere kaçarak intikam alacakları günü bekleyen okyanus aşırı Vietnamlıların etkilediği kişiler anılıyor. Gerçi, ikincisiyle ilgili algı yavaş yavaş kırılıyor denebilir; çünkü bu okyanus aşırı Vietnamlılar ya da çocukları, yavaş yavaş anayurtlarına dönüp yurtdışı deneyimleriyle beyaz yakalı işlerde ya da ticarette kendilerini gösteriyorlar. • • Yine de, ara ara, geçmişe dair sanat eserleriyle karşılaşabiliyoruz. Türkiye’deki temsili düşman sahnelerinin ve kandan bayrak yapanların tersine, Vietnam, kurtuluşu düşmanca bir biçimde değil, sanatla kutluyor. Kurtuluş, Vietnam için sokak dansları, resim sergileri ve konserler anlamına geliyor. • Geçmişe dair bir diğer örnek ise, My Lai Katliamı’ndan sağ çıkan bir düzine köylüden biri olan Pham Thang Cong’un yakında çıkacak (çıkmış olan) olan kitabı. 1968’de gerçekleşen My Lai Katliamı’nda kadın-yaşlı- çocuk-bebek toplam 504 Vietnamlı, Amerikan askerleri tarafından vahşice öldürülmüştü. Katliamın dünya basınına yansıyan fotoğrafları, Amerika’nın Vietnam’dan çekilmesi gerektiğini düşünenlerin etkisini arttıran 3 fotoğraf karesinden biri olmuştu. Katliam sırasında 11 yaşında olan Cong’un annesi ve 6 kardeşi, öldürülenler arasındaydı. Kendisi ağır yaralanmış ve babası tarafından kurtarılmıştı. Babası da 2 yıl sonra hayata gözlerini yummuştu. • Diğerleri, başka bir bölümde belirttiğimiz gibi, napalm yemiş kız çocuğu ve Emniyet Müdürü tarafından sokak ortasında infaz edilen Vietnamlı. • (Devamı için kitaba bakınız.) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 15
  15. 15. Vietnam Şiiri • Hattat • • • Çiçek açması gibi her yıl, pembe kirazın, • Yaşlı bilge de yeniden çıkıyor ortaya • Çin mürekkebi ve bir rulo kırmızı kağıtla • Dalgalanan, yükselen kalabalıklar arasında. • • Çok güzel paralar ödediler ona • Hayran oldukları yeteneği için, • Süslemeleri için hünerli elinin, • Ejderhalar ve anka kuşları işleyen. • • Her yıl azaldı sayısı gelenlerin sonra, • O iyi para ödeyen bonkörler nerede? • Çoktan yitirdi kırmızısını kağıtları, • Kurudu mürekkebi de ıssız odasında. • • Eski koltuğuna oturdu hattat şimdi • Kalmadı birbirini ezen o insan seli. • Birkaç sarı yaprak düştü kağıdına • Ve yukarıdan yağmur çiseledi. • • Çiçek açıyor pembe kiraz bu yıl da yine, • Yaşlı bilgeyse bulunamadı hiç bir yerde. • O geçmiş zamanların insanları nerede • Nerede onlar, söyleyin nerede? • • • Vũ Đình Liên (1913-1996), 1936, Vietnamlı şair 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 16
  16. 16. Vietnam Şiiri • Deniz • • • Hak etmiyorum okyanus mavisi olmayı • Ama beyaz kum sahili olmanı istiyorum senin • Uzanan renkleri sakincesine bir kumsal • Billur güneşin altında. • • Sevimli sahili sarı kumun • Sıra sıra çamlara uzanan • Düşten çıkmış sanki ve sakin • Kükreyen tuzlu suyla sonsuza kadar. • • O duru turkuaz tümsekleri olayım ben • Sarı kumları bitimsizce öpen. • Ucu bucağı olmayan o sessiz öpücüğü • Ağır ağır konuk eden o zarif öpücük. • • Bir daha öpeceğim seni, bir daha bir daha • Bu duru yerden sonsuza kadar • Bu dünya artık var olmayana kadar • Sakin sakin atmadan önce kalbim. • • Yükseltmiş olacağım büyük bir hevesle • O sevgili kıyılarını yıkacakmış gibi • Tutkuyla gürlediğinde dalgalarım • Bitimsiz saf bir aşkla sarmak için. • • Hak etmiyorum okyanus mavisi olmayı • Ama turkuaz bir deniz olmayı isterdim • Söylemek için senin sonsuz şarkılarını • Sonsuz bir aşkla senin için. • • Kaynarken köpük beyaz beyaz • Ve eserken rüzgar her yerden şiddetle, • Öpeceğim seni, öyle güçlü, doyumsuzca • Çünkü seviyorum kıyını, kumlarını. • • • • Xuân Diệu (1916-1985), Vietnamlı şair 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 17
  17. 17. Vietnam Gezi Rehberi • Dong Khoi üzerinde, Fransız döneminden kalma opera yapısını göreceksiniz (Nhà hát lớn Thành phố Hồ Chí Minh, 10.776534, 106.703070). Bu yapı, Ho Çi Min Kenti’nin kartpostal simgelerinden biri. Onu arkanıza alıp Le Loi Caddesi’nde (Lê Lợi, 10.774007, 106.700361) yürüdüğünüzde, çevrenin hediyelik eşya almak için uygun dükkanlarla dolu olduğunu göreceksiniz. Kentin en ünlü caz kafesi de bu caddede. Caddede ilerleyip göbeğe geldiğinizde, sağda kentin bir diğer kartpostal simgesiyle karşılaşacaksınız: Ben Thanh Pazarı yapısı (Chợ Bến Thành, 10.772743, 106.698268). Savaşlarda zarar gören yapı, biraz modern bir formda onarılmış. ‘Yarı-geleneksel’ diyebileceğimiz bu pazar, görülmeye değer. ‘Yarı-geleneksel’ diyoruz; çünkü geleneksel bir içeriğe sahip olmakla birlikte turistikleşmiş bir pazar burası. Yine de, görmemek olmaz. • (Sax n Art Jazz Club, http://www.saxnart.com/modules/general/ , 10.774701, 106.700830) • Paris Komünü Meydanı’na yürüme uzaklığında olan Yeniden Birleşme Sarayı (Reunification Palace, diğer adıyla Bağımsızlık Sarayı. Dinh Độc Lập, 10.777397, 106.695430), Nam Ky Khoi Nghia (Nam Kỳ Khởi Nghĩa) Caddesi’nde. Saray, Fransız sömürgeciliği döneminde yönetim yapılarından biri olarak kullanıldıktan sonra, Vietnam-Amerikan Savaşı’nda Amerikan yanlısı Güney Vietnam hükümetinin ana komuta merkezi oldu. 30 Nisan 1975’te Vietnam Halk Ordusu’nun tanklarla içeri girip savaşı sonlandırmasından sonraki yıllarda müzeleştirildi. 30 Nisan, Vietnam’da resmi tatil. 1 Mayıs’la birlikte kutlanıyor. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 18
  18. 18. Vietnam Gezi Rehberi • Dünyada merkezi göl olan kaç tane kent vardır bilemiyoruz; ama Vietnam’ın başkenti Hanoi, bunlardan biri (‘Hanoy’ diye okunuyor). Hanoi’un merkezindeki gölün adı, Geri Verilmiş Kılıç Gölü. Efsanelere göre, yaklaşık 600 yıl önce, tanrılar, Vietnam kralı için, Çinli sömürgecileri yensin diye bu gölün yüzeyine bir kılıç çıkartıyor. Kılıcı kullanan kralın ordusu zafer kazanıyor. Daha sonra gölde kayıkla giderken, sudan bir kaplumbağa çıkıyor, kılıcı alıp gölün derinliklerine dalıyor. Gölde hâlâ büyük bir kaplumbağa yaşıyor. Kaplumbağaya Hanoilular gözleri gibi bakıyorlar. Gölün üstünde, kısacık bir köprüyle gidilebilecek bir tapınak var, görülmeye değer. Bu tapınak, birçok ortamda, Hanoi’un simgesi olarak kullanılıyor. Göl kıyılarında, her gün, sabahın köründe, Vietnamlıları spor yaparken, koşarken, sohbet ederken görmek, göle de kente de ayrı bir hava katıyor. • Hanoi’un en eski bölgesi, göl yakınında. Bu bölgeyi yüksek yapılaşmadan koruyan düzenlemeler bulunmakta. Bu düzenlemeler sayesinde, bölgede en yüksek yapı, 5 katlı. Evlerin birçoğu, ‘tünel-ev’ olarak adlandırılan biçemde. Bu evlerin sokaktaki cepheleri dar; ancak, evler, uzun bir dikdörtgen olarak tünel gibi uzanıyor. Neden böyle? Çünkü eski zamanlarda, ev sahipleri, evlerinin sokakta kapladığı yere göre vergi ödüyorlardı. Ayrıca evler, krala saygı amacıyla, Saray’ın boyundan daha yüksek olamazdı. Hanoi’un Fransız döneminden kalma 100 yıllık bir opera yapısı var. Bağımsızlık sonrasında opera, birçok siyasal etkinlik için kullanıldı. Görülmeye değer. 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 19
  19. 19. Vietnam Gezi Rehberi • 2012 UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne göre, Vietnam’ın, dünya mirasına 7 katkısı var: Bunlardan beşi, kültürel nedenlerle listede; ikisi ise, doğal nedenlerle. Doğal nedenlerle listede olanlar, kireçtaşı tepelerinin arasında masalımsı bir görüntüye sahip olan Ha Long Koyu ve dev mağaraları ve çeşit çeşit bitkisi ve hayvanıyla ziyaretçi sayısını her yıl arttıran Phong Nha- Ke Bang Ulusal Parkı. Kültürel nedenlerle listeye girmiş olanlar, Hanoi-Thang Long Kalesi, Ho Hanedanlığı Kalesi, Hue Anıtları Bölgesi, My Son Tapınağı ve Hoi An (Eski Kenti). Hoi An, Vietnam’ın kültürel miras listesine ilk girenlerden. Hoi An, eski bir liman kasabası. Liman dolayısıyla, çeşitli Asya kültürleriyle iç içe geçmiş. Bu nedenle, Hoi An’ın eski evleri, yalnızca Vietnam etkisini değil, Japon, Çin vb. etkilerini de taşıyor. UNESCO’nun resmi açıklamasına göre, Hoi An’ın Vietnam’ın 7 Harikası’ndan biri olarak yerini almasının nedeni, kültürlerin içiçe geçmişliği ve geleneksel Asya liman kasabasının büyük oranda korunmuş olması. Yapılan kazılar, Hoi An’ın İ.Ö. 2. yüzyıldan beri liman olarak kullanıldığını gösteriyor. Kimilerine göre, Hoi An, İ.S. 1. yüzyılda Güneydoğu Asya’nın en büyük limanıydı. Hoi An’da yakın yüzyıllarda ırmağın taşıdığı alüvyonlar nedeniyle karalar genişlediğinden ve Hoi An’ın hemen yanı başında Da Nang gibi büyük bir liman kurulduğundan, Hoi An, eski görkemini yitiriyor. Ancak, tam da eski görkemini yitirmesi dolayısıyla, eski yapılar korunmuş oluyor. Hoi An, bugün, çirkin gökdelenlerin, gri yapıların, karaoke salonlarının uğramadığı bir coğrafya olarak hergün daha çok turist çekiyor. Gerçi, burada bir açmaz var: Bu nedenle turist çeken Hoi An, yine turizm nedeniyle hızla kentleşiyor. Gelen turist, gökdelen yok diye geliyor; ama o geldi diye kente ileride gökdelen dikilme olasılığı da artmış oluyor. Yine de, en azından şimdilik, kent merkezi, motorlu araçlara kapalı. Bu nedenle Hoi An, yürümeyi sevenlerin ve bisiklet sevdalılarının cenneti. • • (Devamı için kitaba bakınız.) 12/7/2022 Vietnam - Ulaş Başar Gezgin 20

×