O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Elektronsko poslovanje i budućnost poštanskih usluga

239 visualizações

Publicada em

U uvodu rada se kroz analizu podataka iz referentnih istraživanja i dostupnih javnih evidencija konstatuje da tržište poštanskih usluga u Srbiji karakteriše dominantan udeo različitih vrsta računa i korespodencije državnih organa u pismonosnom segmentu, uz rastući segment paketske dostave.
U nastavku se razmatraju globalne tendencije i regulatorne aktivnosti, poput činjenice da EU već 2020. godine vidi e-račun kao dominantan oblik računa, uz istovremeno prezentovanje podataka koji ukazuju na dalji ubrzani rast daljinske prodaje, a posebno elektronske trgovine.
U zaključnim razmatranjima se analiziraju mogući efekti ovih trendova kako na elektronsko poslovanje, tako i na tržište poštanskih usluga u Srbiji

Publicada em: Serviços
  • Entre para ver os comentários

Elektronsko poslovanje i budućnost poštanskih usluga

  1. 1. XV Međunarodna konferencija E-trgovina 2016 Srbija, Palić, 20.-22. april 2016. Sadržaj — U uvodu rada se kroz analizu podataka iz referentnih istraživanja i dostupnih javnih evidencija konstatuje da tržište poštanskih usluga u Srbiji karakteriše dominantan udeo različitih vrsta računa i korespodencije državnih organa u pismonosnom segmentu, uz rastući segment paketske dostave. U nastavku se razmatraju globalne tendencije i regulatorne aktivnosti, poput činjenice da EU već 2020. godine vidi e- račun kao dominantan oblik računa, uz istovremeno prezentovanje podataka koji ukazuju na dalji ubrzani rast daljinske prodaje, a posebno elektronske trgovine. U zaključnim razmatranjima se analiziraju mogući efekti ovih trendova kako na elektronsko poslovanje, tako i na tržište poštanskih usluga u Srbiji. Ključne reči — e-računi, elektronska trgovina, poštanske usluge, paketska dostava I. UVOD Elektronsko poslovanje, poznatije kao e-business, mora biti definisano kao određeni trgovinski proces, baziran na automatizovanom informacionom sistemu, što se danas najčešće realizuje uz pomoć naprednih web tehnologija i sve većeg broja raspoloživih mrežnih servisa koji generalno olakšavaju sve procese koji posredno i neposredno opslužuju elektronsko poslovanje. Metode elektronskog poslovanja omogućavaju kompanijama povezivanje njihovih internih i eksternih sistema obrade podataka još efikasnije i fleksibilnije, u cilju veće zatvorenosti u odnosima sa dobavljačima i poslovnim partnerima i mnogo bolje zadovoljavanje potreba njihovih korisnika. U praksi, elektronsko poslovanje (e-business) je mnogo više od elektronske trgovine (e-commerce). Elektronsko poslovanje (e-business) stavlja akcenat na funkcije koje se realizuju uz pomoć savremenih elektronskih dostignuća, dok je elektronska trgovina deo globalne strategije elektronskog poslovanja i teži da ostvari prihode putem World Wide Web-a, odnosno Interneta kako bi poboljšala veze sa klijentima i partnerima u cilju povećanja efikasnosti. Elektronska trgovina (e- commerce) jeste jedan podrazumevani deo elektronskog poslovanja. Svakako se može uočiti da se elektronsko poslovanje zasniva na primeni interneta, intraneta i Lidija Gligorić, Regulatorna agencija za elektronske komunikacije i poštanske usluge, e mail: lidija.gligoric@ratel.rs Napomena: Stavovi izneti u ovom radu predstavljaju lične stavove autora i nisu nužno i stavovi Regulatorne agencije za elektronske komunikacije i poštanske usluge aplikacija za grupni rad. Razvoj elektronskog poslovanja povlači sa sobom i nastanak internet ekonomije, čija se suština određuje u iskorišćenju novih pogodnosti koje pružaju otvorene komunikacije. II. POŠTANSKE E-USLUGE Poslednjih godina, IKT razvoj je u velikoj meri uticao na poštanski sektor. To je, sa jedne strane dovelo do supstitucije tradicionalnih poštanskih usluga, dok je sa druge strane, kao posledica potražnje korisnika za elektronskim uslugama otvorilo nove oblasti poslovanja poštanskih operatora. Obim poštanskih e-usluga je rapidno povećan tokom poslednjih godina. Svakako da situacija nije u svim zemljama ista. Razlikuju se regioni i zemlje koje pokazuju velike stope rasta, dok neki drugi regioni (uključujući jedan broja zemalja u razvoju) zaostaju. Svetski poštanski savez je u svom prvom izveštaju, objavljenom u januaru 2012. godine objavio analizu ovih usluga. U drugom izveštaju, objavljenom u oktobru 2015. godine, ova lista je ažurirana i proširena. U izveštaju, objavljenom u oktobru 2015. godine, navodi se 42 e-usluga u poštanskom sektoru, koje su podeljene u sledeće četiri kategorije: - e-post i e-uprava (odnosno komunikacija poslovnih i vladinih usluga koje se pružaju klijentima preko IKT kanala); - e-commerce usluga - olakšava nabavku i prodaju proizvoda i usluga kroz IKT kanale, omogućavajući obradu i isporuku robe kupljene fizički ili elektronski; - e-finance i isporuka - finansijske usluge koje pružaju poštanski operatori krajnjim korisnicima koristeći IKT kanale; - usluge podrške - široko dostupne i uglavnom besplatne usluge koje pružaju poštanski operatori krajnjim korisnicima koristeći IKT kanale. Poštanske usluge podležu posebnim sektorskim propisima. Neki od ovih propisa imaju za cilj da regulišu tržište koje karakterišu monopolske ili skoro monopolske situacije, dok se drugi bave analizom tržišnih ishoda i u slučajevima potpuno otvorenog konkurentnog tržišta poštanskih usluga. Kada je reč o poštanskim e-uslugama, one su često izvan nadzora regulatornog tela za poštansko tržište. Međutim, država može ustanoviti pravila. Tehnički razlozi su posebno važni kada su u pitanju poštanske e-usluge. Pre uvođenja e-usluga poštanski operatori moraju proceniti da li postojeća infrastruktura i povezanost može da pruži dobru osnovu za nove usluge. U slučajevima kada je Elektronsko poslovanje i budućnost poštanskih usluga Lidija Gligorić
  2. 2. infrastruktura poštanskih operatora nerazvijena, ovo bi mogla biti šansa za poštanske operatore da igraju značajniju ulogu u omogućavanju većeg povezivanja i pristup aktivnosti IKT, koja može da formira deo politike vlade. Poznato je da u Srbiji postoji osnovni pravni okvir za primene e-računa i to kroz implementacije Zakona o elektronskom dokumentu, Zakona o PDV i Zakona o računovodstvu i reviziji. III. UTICAJ E-RAČUNA NA POŠTANSKE USLUGE Primena e-računa je najsloženiji ali i najvažniji segment razvoja elektronskog poslovanja za potrebe preduzeća i građana. U Srbiji postoje pojedinačni slučajevi primena e- računa, ali iako su izjednačeni papirni i elektronski dokumenti nisu stvoreni uslovi za masovnu primenu e- računa. Propisima je definisan obavezan sadržaj računa(fakture), ali nije definisan njen elektronski format. JP „Pošte Srbije”, Asseco SEE i pojedine banke i kompanije se pripremaju za obavljanje funkcije informacionog posrednika u primeni e-računa. U Srbiji nije regulisano čuvanje e-računa i nije definisano šta je neophodna standardizovana infrastruktura za primene e- računa. Evropska unija (EU) usvojila je direktivu 2010/45 koja se implementira kroz nacionalno zakonodavstvo u zemljama članicama. Primena e-računa je u stalnom porastu, procena je da će do 2020. godine postati dominantni u EU. U zemljama članicama EU postoji oko 500 informa- cionih posrednika koji nude potrebnu infrastrukturu i sve servise za primenu e-računa. Koristi su velike, jer izdavalac e-računa po svakoj transakciji štedi u proseku 6,5 evra, a primalac čak 10 evra. Pored ekonomskih efekata, ovo doprinosi i smanjivanju manuelnog rada, unapređivanju procedura rada i povećavanju tačnosti podataka. Glavne prepreku uvođenju e-računa su: neznanje, otpori da se racionalizuju poslovni procesi i strah od eventualnih rizika. Od države se očekuje da uklanja barijere, širi znanja i svest o značaju primene e-računa i organizuje besplatne konsalting usluge potencijalnim korisnicima e-računa. U Hrvatskoj se već nekoliko godina radi na primeni e- računa. Kompanija Računi.hr je počela od stvaranja mogućnosti da građani preko Interneta koriste e-račun za plaćanje svojih obaveza. Koriste se PDF I XML formati podataka. Usluge informacionog posrednika pružaju: Računi.hr, FINA, pošta, neke banke i dr. Potrebno je izgraditi Registar primaoca e-računa na nacionalnom nivou. Za prodatu robu ili uslugu i u Srbiji se pored tradicionalnih (u papirnoj formi) računa poslednjih godina sve češće izdaju i elektronski računi. Ekonomska računica za izbor ovog načina dostavljanja računa je ogromna, a pored toga svakako je važna i činjenica da smanjena potrošnja papira doprinosi očuvanju životne sredine, kao i razvoju globalne ekološke svesti. Pored toga, na ovaj način preduzeća mogu da uštede novac, jer nema troškova slanja računa u obliku tradicionalne pošte tj. računa u papirnoj formi. Ne manje značajna ušteda za firme je i da na taj način ne moraju imati kurire koji će biti zaposleni kao zaduženi za slanje računa i odlazak do pošte i čekanje u redu u pošti. Svakako da računi u elektronskom obliku olakšavaju i prodaju preko interneta, imajući u vidu da mnogi servisi automatski šalju račune u PDF-u kada korisnik naruči robu. Poslovanje bez papira je potpuno legalan način i u skladu sa Zakonom o računovodstvu („Sl. glasnik RS”, br. 62/13). Na osnovu člana 8 i 9 Zakona o računovodstvu, kao i na osnovu mišljenja ministarstva finansija br. 011-00-1077/2014-16 od 07. 11. 2014. godine, o tumačenju člana 9 Zakona o računo- vodstvu, račun može biti dostavljen telekomunikacionim putem, u elektronskom zapisu, a identifikacionom oznakom se smatra svaka oznaka (npr. ime i prezime) koja jednoznačno upućuje na odgovorno lice, te je račun validan i bez potpisa i pečata. Shodno tome, račun u elektronskom formatu je potpuno validan dokumenat, kao i odštampana kopija tog elektronskog računa, te original računa nije potrebno posedovati. Kopija je verodostojna originalu koji se čuva u sedištu firme koja je izdala ovaj račun. Saglasno članu 9. Zakona o računovodstvu, računovodstvena isprava u elektronskom obliku mora da sadrži elektronski potpis ili identifikacionu oznaku odgovornog lica, odnosno lica ovlašćenog za izdavanje računovodstvene isprave. Pojam „identifikaciona oznaka” predstavlja svaku oznaku koja jednoznačno određuje, odnosno upućuje na odgovorno lice, odnosno lice koje je ovlašćeno za izdavanje računovodstvene isprave. Dakle, to može biti potpis, faksimil, ime i prezime, elektronski potpis i sl. kao i kombinacija pomenutih oznaka (npr. ime i prezime + potpis). Kada račun izdaje domaće pravno ili fizičko lice, i ako kao identifikacionu oznaku želi da koristi svoj elektronski potpis, isti mora biti formiran u skladu sa Zakonom o elektronskom potpisu („Sl. glasnik RS”, br. 135/04), kao običan (nekvalifikovan) ili kvalifikovan. Zakon je jasno i nedvosmisleno definisao da računo- vodstvene isprave mogu biti u elektronskom formatu, da mogu biti poslate elektronskim putem, naveo da su one legitiman osnov za knjiženje poslovne promene i da ne moraju sadržati pečat i potpis. Ono što se javlja kao problem u poslovanju je činjenica da slanjem računa elektronskim putem pošiljalac (prodavac) nema dokaz da je primalac (kupac) zaista primio fakturu tj. račun . Kada pravna lica šalju račune tradicionalnim putem, u papirnom formatu, uglavnom biraju uslugu preporučene pošiljke, jer se takve pošiljke uručuju lično, uz potpis primaoca(kupca robe ili usluge) da je preuzeo pošiljku. Ovaj problem se može prevazići tako što se u ugovoru naznači da se računi dostavljaju elektronskim putem i da u slučaju da korisnik primeti da račun nije stigao, a usluga je pružena, da je dužan da o tome odmah obavesti prodavca(može se naravno dogovoriti i potvrda prijema računa odgovorom na e-mail). IV. ELEKTRONSKO POSLOVANJE I POŠTANSKE USLUGE U SRBIJI U BROJKAMA Krajem 2015. godine Regulatorna agencija za elektronske komunikacije i poštanske usluge sprovela je, u saradnji sa specijalizovanom kućom Ninamedia, istra- živanje pod nazivom „Istraživanje stepena zadovoljenja
  3. 3. potreba korisnika poštanskih usluga – sa posebnim akcentom na univerzalnu poštansku uslugu”. Uzorak je obuhvatio 300 pravnih lica- stratifikacija je vršena po regionu (uključeno samo urbano područje), veličini preduzeća (mala, srednja i velika), poseban akcenat je stavljen na javna i komunalna preduzeća (nacionalna, regionalna i lokalna), kao i na ostala pravna lica koja su masovni pošiljaoci (kao što su državne institucije, banke i osiguravajuća društva, pružaoci info-komunikacionih usluga na lokalnom, regionalnom i nacionalnom nivou). Prethodna tri istraživanja pod nazivom „Istraživanje stepena zadovoljenja potreba korisnika univerzalne poštanske usluge” (koja su sprovedena 2010, 2011 i 2013. godine) sprovođena su na reprezentativnom uzorku pravnih lica, u pogledu veličine, regionalne zastupljenosti, prihoda... U istraživanju iz 2013. godine poseban fokus je stavljen na pravna lica koja koriste poštanske usluge u većem obimu i to kao deo svojih poslovnih procesa (ispitano je preko 100 ovakvih pravnih lica). U tom pogledu, možemo reći da podaci dobijeni istraživanjem iz 2013. godine u određenom smislu imaju veću relevantnost nego podaci iz prethodna dva istraživanja, pa im zato i treba dati veći značaj. Rezultati istraživanja pokazuju da se poštanske usluge, kada su u pitanju pravna lica, dominantno koriste za potrebe poslovne korespondencije i dostave računa korisnicima. Značajno je povećan broj pravnih lica koja koriste usluge poštanskih operatora u svrhu dostave računa svojim korisnicima (sa 5% 2010. godine na čak 63,4 % 2013. godine). Rezultati istraživanja iz 2015. godine su pokazali da ovaj procenat iznosi 35,3% (koristio se drugačiji uzorak pravnih lica). Slika 1. Uporedni pregled načina na koji pravna lica dostavljaju račune svojim korisnicima [5] Sa druge strane, očigledno je da pravna lica menjaju način zadovoljenja potrebe za poslovnom komunikacijom - pad je sa 86% (2010. godine) na 42,2% (2015. godine) onih koji ovu potrebu zadovoljavaju tradicionalnim poštanskim pošiljkama. Slika 2. Uporedni pregled svrhe korišćenja poštanskih usluga od strane pravnih lica [5] Možemo reći da ovo ne iznenađuje, jer su tradicionalne poštanske usluge svakako na najvećem udaru elektronskih i telekomunikacionih supstituta. Da ne bi došlo do značajnog smanjenja poštanskog tržišta, pre svega, pismonosnih poštanskih usluga, neophodna je implementacija novih tehnologija u ove usluge. Rezultati istraživanja sprovedenog 2015. godine pokazali su da 63% građana ne koristi elektronsku poštu i to su u većoj meri stanovnici vangradskih naselja. Četvrtina ispitanih građana koristi elektronsku poštu povremeno, dok je 13% skoro u potpunosti zamenilo tradicionalnu poštu Internetom i e-mailom. Usluge elektronskog bankarstva za plaćanje računa koristi 9% građana (uglavnom iz gradskih sredina), u najvećoj meri za plaćanje računa za mobilni telefon. Građani koji ne koriste ove usluge (a to je 90% ispitanika) kao glavni razlog navode naviku plaćanja računa u pošti (53,6%), kao i ne upućenost u funkcionisanje elektronskog bankarstva (30%). Petina ispitanih građana koristi internet za kupovinu, uglavnom dva do pet puta godišnje. Robu sa sajtova proizvođača naručivalo je 14% građana, u oba slučaja dostava je najčešće obavljana putem Post expressa i korisnici obe usluge su u većoj meri stanovnici gradskih naselja. V. ZAKLJUČAK Trend digitalizacije pisane korespodencije, a posebno komercijalne, gde po broju dominiraju računi, svoju ekspanziju u razvijenim zemljama ima, kako u tržišnim kretanjima, tako i izraženim regulatornim aktivnostima. Očigledno je da će u narednih par godina elektronski račun biti dominantan način slanja računa, što će s druge strane dovesti do značajnog pada tradicionalnih pismonosnih poštanskih usluga, koje tradicionalno čine okosnicu poslovnih aktivnosti poštanskih operatora. Međutim, nagla ekspanzija elektronske trgovine i ovako oslobođene kapacitete poštanskih operatora čini nedovoljnim za potpuno zadovoljenje potreba za ovim vidom trgovine. Od presudnog je značaja svest o jedinstvenosti procesa elektronske trgovine, odnosno elektronskog poslovanja, što diktira svojevrsnu digitalizaciju poštanskog tržišta, oličenu u novim hibridnim uslugama. Prepoznavanje ovih trendova je od posebnog značaja za tržišta elektronskog poslovanja i poštanskih usluga u
  4. 4. Srbiji, jer iako su ova tržišta na početku svoje transformacije, nesumnjivo je da će u narednom periodu doživeti preobražaje uporedive sa onim na razvijenijim tržištima. Neophodno je da nadležni organi i svi institucionalni akteri na tržištu prepoznaju i kroz adekvatnu dozu regulacije, stimulišu najbolje prakse, kao i tržišno i dru- štveno najpovoljnija rešenja. LITERATURA [1] Postal and Delivery Innovation in the Digital Economy, Michael A. Crew, Timothy J. Brennan , Springer [2] Postal Sevices in the Digital Age, Matthias Finger, Bernhard Bukovc, Muqbil Burhan, IOS Press [3] Measuring postal e-services development, a global perspective, Published 2012, Universal Postal Union, Berne [4] Measuring postal e-services development, a global perspective, Published October 2015, Universal Postal Union, Berne [5] http://rapus.ratel.rs/o-nama/projekti ABSTRACT Abstract – Based on the data analysis of relevant researches and public available records, in the introduction it is stated that the Serbian postal market is characterized by a dominant share of State’s authorities in different types of accounts and correspondences of the letter post segment, with a growing packet delivery segment. Further on, the global trends and regulatory activities are discussed, as the fact that the EU considers the e-payment (e-bill, e-invoice) the dominant form of the payments by 2020. The data related to the further rapid growth of distance selling particularly e-commerce are represented, as well. In the conclusion, the analysis of possible effects of the above mentioned trends on both the electronic commerce and the Serbian postal services market are represented. Title of the Paper in English: E-business and the future of postal services Keywords: e-bill, e-commerce, postal services, packet delivery Names of authors: Lidija Gligorić

×