O slideshow foi denunciado.
Utilizamos seu perfil e dados de atividades no LinkedIn para personalizar e exibir anúncios mais relevantes. Altere suas preferências de anúncios quando desejar.

Ismail Kadare ``Gjakftohtesia``

1.661 visualizações

Publicada em

LIBRA SHQIP

Publicada em: Estilo de vida
  • Seja o primeiro a comentar

Ismail Kadare ``Gjakftohtesia``

  1. 1. ISMAIL KADARE GJAKFTOHTËSIA NOVELA SHTËPIA BOTUESE «NAIM FRASHËRI»
  2. 2. Redaktor
  3. 3. s Silva e kaloi me shpejtësi sheshin e ministrive, me-gjithatë, kur mbërriti te hyrja e ministrisë së saj, ishte pak vonë. Pa e ngadalësuar ecjen, përshëndeti nëpunësin e shërbimit, fytyra e të cilit mezi dallohej pas xhamït të p o r t i n e r i s ë dhe ashtu, gjysmë me vrap, nisi të ngjiste shkallët. Në k o r r i d o r i n e k a t i t të dytë desh u përplas me të n j o h u r i n e saj të d i k u r s h ëm Viktor Hilën, të cilin s'e ki-s h t e t a k u a r prej kohësh.
  4. 4. — O, si jeni? — tha ajo, me f r y m ë m a r r j e akoma të s h p e s h u a r nga ngjitja e shkallëve. — Ç'ju ka s j e l l ë k ë n - dej? Ai e vështroi me ca sy të h u t u a r dhe v e t ëm t a n i Sil­va v u r i re në fytyrën e tij të p a r r u a r një n d j e n j ë l o d h j e - j e d h e inerzie. — Një ngatërresë, — ia bëri ai nëpër dhëmbë, duke i s h o q ë r u a r fjalët me një lëvizje të dores. — Ku ë s h t ë zy-ra e zëvendësministrit? — Ju çoj une, — t h a ajo. — Ejani. Ajo eoi përpara, e lehtësuar që m u n d të lëvizte. Me-g j i t h ë s e tani e t a k o n t e rrallë, a s h t u si të g j i t h ë të n j o h u - r i t e t j e r ë të përbashkët të saj dhe të së m o t r ë s , t a n i që Ana s ' i s h t e më, Silva si'llej me t a me shumë k u j d e s , si me diçka t ë r r ë s h q i t s h m e dhe t ë thyeshme l e h t ë. — Këtu, Viktor, — tha me zë të ëmbël. Ai mërmëriti një si përshëndetje dhe, pa i dhënë as dorën, trokiti te dera. E k i s h te humbur fare, tha ajo me vete duke ecur drejt zyrës së saj. Do të i s h t e fyer prej kujtdo nga një s j e - Uje e tille, por jo prej t i j. — Mirëmëngjes, — t h a duke hapur d e r ë n e zyrës. — Mirëmëngjes, Silva, — t h a shefi. Shqiptimi i e m r i t të saj pas f jalës «mirëmëngjes»- t r e - gonte se ai as që ia k i s h t e vënë re vonesën. M e g j i t h a t ë, ndërsa v i n t e pardësynë në mbajtëse, Silva t h a: — U vonova pak. Linda, shoqja e zyrës, që e ndiqte me n j ë v ë s h t r im t ë gëzueshëm që nga t r y e z a e saj e punës, gjeti r a s t i n t 'i s h k e l t e syrin. Ajo k i s h t e n d ë r r u a r k r e h j e n e flokëve dhe k ë s h t u dukej akoma më simpatike. Ajo është njëzet e t re vjeoe, mendoi Silva, ndërsa hapte s i r t a r ë t për të n x j e r rë dosjet, ç'i duhet të d u k e t më e r e? Në zyrë zotëroi heshtja. Kjo ishte koha e o r a r i t zyr-t a r >kur heshtja dukej më e paduirueshme, n g a q ë n j e r ë z it akoma s'icishin pasur mundësi të këmbenin dy f j a l ë për d ï t ë n e djeshme, apo për diçka që n u k u d u r o h e j sa ta thoshin. Nga d r i t a r e t e l a r t a barok h y n t e n j ë nga ato lloj 6
  5. 5. ndriçimesh të permbajtura, që duket sikur gjithë t e p r i - met apo tekat e mo t i t i lënë p ë r j a s h t a xhamave, duke le-j u a r brenda vetëm a t ë që është e nevojshme për një zy-rë. Balli i shefit, i lëmuar, i zgjeruar paksa nga sprapsja e flokëve, ishte i palëvizshëm, mbi fcryezë. Anash saj, Sil­va, pothuajse e ndiente fizikisht padurimin e profilit të Lindas për t 'u kthyer nga ajo. Një p a d u r im të tillë mëngjeseve ajo a r r i n t e f i a ka-lonte e d h e Silvës, k ë s h t u që të dyja bashkë mezi e prisnin, pas çdo tingëllimi të ziles së telefonit apo trokitjeve të derës, që shefi të ngrihej e të t h o s h t e : po më thërnesin. Pastaj pak k o h ë pasi ai dilte, e ndienin dhe v e t ë se padu-rimi i t y r e s'kishte q e n ë d h e aq i p ë r l i g j u r dhe nga m u n - gesa e shefit s ' n d r y s h o n t e ndonjë gjë e niadhe në zyrë. Madje, kur në përgjithësi shefat ishin në mbledhje dhe nga zyrat fqinje vinte ndokush për të bëirë një çikë mu-habet, k i s h t e raste që Silva, bile dhe Linda, bëheshin n e r - voze dhe mezi prisnin që njerëzit të largoheshin për të vazhduar punën. Megjithatë kjo përvojë e p ë r s ë r i t u r nuk i pengonte t'i shijonin çdo here, po me a t ë kënaqësi, ças-t e t e p a r a , kur shefi i linte vetëm. Telefoni ra disa h e r ë , por a s n j ë h e r ë shefi n u k s h q i p - toi fjalët «po vij». Ai u n g r i t e doli vetë, a t ë h e r ë k u r ato e k i s h i n humbur s h p r e s ë n se do të ikte. — Uf, — tha Linda, porsa, ai doli. — Sot s'po më punohet hiç. — Ky model flokësh të shkon shumë, — t h a Silva. F y t y r a e Lindës shkëlqeu e gjitha. — Vërtet? — Kur hyra në mëngjes, thashë me vete: ç'ishte nevoja që të duket akoma më e re se ç'është? — O, s'jam edhe aq e re sa ç'e ben ti. — O zot, — tha Silva, — sa e pangopur që je. Në qoftë se ty s'të duket vetja e re, atëherë ç'do të thosha une? Linda e pa ngultas. — Megjithatë une do të këmbehesha me gjithë qejf me ty. 7
  6. 6. — Si? — ia beri Silva dhe, pa e d i t u r as vetë pse, ndjeu që u skuq lehtë. Linda buzëqeshi. — Thashë se do të këmbehesha me gjithë qejf me ty. — Ah, ja ç'na doli, — ia beri Silva. — Mos u bëj e pasinqertë, Linda. — Jo, — nguli këmbë tjetra. — J a m k r e j t ë s i s h t e s i n q e r t ë në a t o që thashë. Silva e n d i e n t e se e s k u q u r a nuk i k i s h t e ikur a k o ­ma nga fytyra. Ç'është ky budallallëk, tha me vete. Për fat të m i r e u hap dera dhe hyri një p r o t o k o - l l i s te e shëndoshë duke t h ë n ë « b r r r sa ftohtë!» Ajo vuri dorën te kaloriferi dhe tundi kokën. — Te ju kaloriferët ngrohin mire, k u r s e ne u t h a më së f toh ti. Ku e keni shefin? . — Besoj se do të k t h e h e t shpejt, — t h a Linda. — T'i them gjë? — Jo, vij prapë më vonë, — tha ajo dhe doli. Linda ndoqi me sy derën gjersa u mbyll dhe u kthye nga Silva. — Sado e çuditshme që të duket, ione jam k r e j t e s i n q e r t ë në a t ë që thashë, — t h a ajo. — Megjithëse d he aq e çuditshme nuk duket. — Lëre më mire këtë bisedë, — t h a Silva, k u r se me vete s h t o i : O zot. s'di as vetë ç'flas. — E pse? — ia b a r i Linda me një ankdm përkëdhelës. Në derë t r o k i t ë n përsëri. Krejt s h k u j d e s s h ëm d h e pa a r r i t u r që ato të thoshin «hyr», dikush e hapi d e r ë n. — Komunistët, në orën dhjetë, mbledhje partie, — t h a një kokë, trupi i të cilit k i s h t e m b e t u r j a s h t ë dere. — Ah, po te ju s'ka komunistë. më falni. Dera u mbyll me po a t ë zhurmë që u h a p , dhe d y - t ri h e r ë në k o r r i d o r u dëgjua zëri i t i j : «Komunistët, në o r ën dhjetë, mbledhje e s h k u r t ë r p a r t i e . » - Dera u h a p dhe hyri shefi më i zymtë se zakonisht. Kështu bëhej gjithmonë, sa herë që lajmërohej p a p r i t ur për ndonjë mbledhje p a r t i e gjatë o r a r i t z y r t a r . Ai n uk 8
  7. 7. ishte anëtar p a r t i e d h e t ë gjithë e dinin se e k i s h t e farengë k ë t ë gjë. Ç'e do, se k am a t ë «të kuqen», u t h o s h t e miqve t ë tij për t e s e r ë n e P a r t i s ë , sa h e r ë që b ë h e j f j a l ë për m u n - dësinë e emërimit të tij në ndonjë post të rëndësishëm. Por gjatë jetës së përditshme në zyrë, i rrëmbyer_ nga ritmi i punës, nga u r d h r a t që u j e p t e v a r t ë s v e dhe nga vetë pozita e tij si shef, jo v e t ëm ai vetë, por k i s h t e për-s h t y p j e n se edhe të t j e r ë t , e h a r r o n i n mosqenien e tij në P a r t i . Mirëpo ja, vinte një çast i tillë, kur në korridor dikush lajmëronte: «Komunistët në mbledhje të P a r t i ­së » dhe ai e n d i e n t e veten keq. Gjatë gjithë kohës që vazhdonte mbledhja e P a r t i s ë , ishte në n j ë siklet t ë m a d h ; çdo n j e r i që e shikonte, i dukej sikur do të habitej me të (në t ë v ë r t e t ë kjo kishte ndodhur disa herë). «Po ti, s'pas-ke shkuar në mbledhje? Ah, po ti s'je a n ë t a r , më fai.» Këto ishin caste me të v ë r t e t ë të v ë s h t i r a për të. S'dinte ç'të bënte. Që të mos binte në sy, ikte, vërtitej korridoreve, nganjëherë zhdukej fare nga zyra. Akoma më keq e ndiente veten në mbledhjet e hapura të P a r ­tisë, k u r në pjesën e dytë të mbledhjes s e k r e t a r i i orga-nizatës t h o s h t e : tani shokët pa parti të na falin, se kë-mi ca problème të brendshme. Në a t ë çast s'e donte ve­ten. Dilte kokulur bashkë me të t j e r ë t , me një përzierje dëshpërimi e fyerjeje në fytyrë, sikur t ë t h o s h t e : më m i ­r e t ë mos na kishin ftuar fare. Dhe d y - t r i dite pas kësaj e ndiente veten si të v r a r ë. Ja, dhe t a n i po t r a z o n t e gjithë nervozizëm l e t r a t mbi tryezë. — Ku është m a t e r i a l i i zyrës së p l a n i t ? — t h a më në fund. — At je d u h e t ta keni, — u përgjigj Linda, me zë të bute. Kuptohej menjëherë që nuk k ë r k o n t e asnjë m a t e r i a l, sepse s i r t a r ë t e tryezës së tij u hapën e u mbyllën pa as­një kriter. Më në fund, prej njërit prej tyre, nxori pa-ketën e cigareve si edhe çakmakun, që kushedi pse i pël-qente ta mbante në sirtar, vuri një cigare në gojë dhe, pa e ndezur, doli nga zyra. 9
  8. 8. — Është bërë tym, — t h a Linda. Silva doli për të çuar një m a t e r i a l te s e k r e t a r j a e m i - n i s t r i t . Në k o r r i d o r e k î s h t e qetësi. Një telefon që s'e n g r i n t e kush, binte vazhdimisht pas d e r ë s s ë n j ë zyre. Me siguri, i zoti i tij qe në mbledhje. Kur u k t h y e në zyrë, atje ishte Ariani. Buzëqeshnin t ë dy me Lindën për diçka që porsa e kishin t h ë n ë . P e r ­s e nuk shoqërohen bashkë? mendoi Silva. Do të ishte një çift i bukur. — Po i tregoja p ë r shefin, — t h a Linda. — Për n e r - vat që i hipin sa h e r ë ka mbledhje p a r t i e. — Sot mbledhja e P a r t i s ë më d u k e t se ë s h t ë për p u - nën e Kinës, — t h a Ariani. — V ë r t e t ? — ia b e r i Linda. — K ë s h t u më duket. Diku në korridor dëgjohej një përplasje e m b y t ur dyersh. Një telefon, ndoshta ai që kishte dëgjuar Silva, vazhdonte të binte në largësi. — Domethënë të gjitha ato që janë folur kohët e fundit për prishjen me Kinën janë të v ë r t e t a , — t h a Lin­da. — Me sa duket, — u përgjigj Ariani. Silva vështronte mendueshëm s y p r i n ë n e tryezës. — Një prishje kaq e qetë, — t h a ajo. — Sa e çudit­shme. Ariani u mat të t h o s h t e diçka, por në a t ë çast u h ap d e r a dhe hyri Simon Dersha, që p u n o n t e në zyrën fqinjè. — Ka mundësi të telefonoj ? — tha ai. — Telefoni y në ë s h t ë prishur. — Telefononi, — t h a Silva. Ajo deshi të k t h e n t e kokën nga Ariani, për të vazhduar bisedën, por u k u j t u a se ajo bisedë nuk mund të vazhdonte në prani të Simon Der-shës. Megjithëse fqinjë me zyrën e t y r e , ai k i s h t e qenë p ë r ta n j ë njeri i h u a j , p r a n i a e të cilit b i n t e në sy v e t ëm d i t ë n e ndarjes së rrogave, kur, i ulur në një k a r r i g e , për-bri llogaritarit, i m b a n t e çdo punonjësi kuotën e Bashki-meve Profesionale. Ai s'ishte as i mire, as i keq për ta, m e g j i t h a t ë në s y t ë e tij s'kishe qejf të bisedohej për 10
  9. 9. asgjë. Ja dhe tani, Silva e ndiqte me sy k r a h u n e tij që po formonte numrin, duke e ndier se edhe s y t ë e Lin­des e të Arianit vështronin me të njëjtën mënyrë. — Simon, paske bërë kostum të ri, — t h a Linda. — E gëzofsh! — Falemnderit, — t h a tjetri, me dorezën e telefonit te goja. — E kam pasur prej kohësh. — S'ta kemi pare asnjëherë. Ai beri një si buzëqeshje naziqe, duke ulur Itokën poshtë. Kostumi blu i e r r ë t ia bënte edhe më të v r a rë n g j y r ë n e fytyrës. I s h t e hera e pare që Silva po e shikonte me v ë r e j t je a t ë njeri. Ai kishte qenë për të një njeri i mbyllur, mes-kin, dhe asaj i vinte gati çudi tani për a t ë f y t y r ë të hir-nosur, që dukej menjëherë se mund të kishte kaluar një n a t ë pa gjumë e nëpër të cilën vetonte h e r ë pas h e r e një mo'tiv lumturie. Dashuri? mendoi Silva gati me neveri, pothuajse e fyer, që d a s h u r i a dhe Simon Dersha mund të përziheshin një dite bashkë. Në heshtjen që qe vendosur në zyrë, dëgjoheshin si-njalet e telefonit që mbeteshin pa përgjigje, diku në një dhomë boshe. Simoni e mbylli më në fund telefonin, t ha «falemnderit»- dhe doli. — Edhe në zyrën tonë, para një çerek ore, bëri të n j ë j t ë n gjë, — tha Ariani, që r r i n t e akoma në këmbë. — Ka edhe ai jetën e t i j , — t h a Silva. — Sigurisht, — t h a Ariani. — Ku e lame fjalën? Ah, po, te kinezët. Te prishja e qetë. — Po, — tha Silva, — n u k ngjan fare me p r i s h j e n me sovjetikët. — A t ë h e r ë ishte më dramatike? — pyeti Linda. — Pa asnjë krahasim, — u përgjigj Silva. —Ti ke dhe Gjergjin atje, — t h a Linda. — E pra, ku qëlloi pikërisht tani, — ia bëri Silva. — Ë s h t ë h e r a e p a r e që shkon në Kinë? — Jo. Kohët e fundit ka s h k u a r disa herë. Ariani qe afruar te d r i t a r j a dhe po v ë s h t r o n t e për-j a s h t a . 11
  10. 10. — Ejani të shikoni, — tha pas pak. — Çfarë? — Ne Sheshin «Skënderbej», kinezë. Ato u n g r i t ë n të dyja dhe u afruan te dritarja. Që andej dukej fare mire Sheshi «Skënderbej». Në t r o t u a r et e gjera dukeshin v ë r t e t grumbuj të mëdhenj kinezësh. Një pjesë lëviznin akoma, një pjesë kishin qëndruar në vend, p ë r p a r a kolonave prej mermeri të P a l l a t i t të Kul-t u r ë s . d h e më tutje, nën këmbët e m o n u m e n t i t të Skën-derbeut. — S ' k am p a r e ndonjëherë kaq s h u m ë kinezë, — t ha Ariani. — Po vijnë akoma, — tha Linda, — s h i k o këndej Bu-levardin e Madh. — N d o s h t a do të kenë qenë në ndonjë mbledhje në ambasadën e t y r e , — tha Silva. — Me siguri. Ato v ë s h t r u a n një copë h e r ë në heshtje. — E m b u s h ë n krejt sheshin, — t h a Linda. — Një pa-mje me të v ë r t e t ë e çuditshme. Silva v ë s h t r o n t e me një si vuajtje në fytyrë. Ajo lë-vizje e n g a t h ë t atje poshtë, ajo buisje nëpër shesh, e ngjashme ç u d i t ë r i s h t me lëkundjen e një m o r i e peshqish pa jetë, të shfaqur disi misteriozisht në mes të dites, i ngjallte një ndjesi neverie të përzier me njëfarë a n k t h i. — Duke p a r e muret e p a m b a r u a r a të n d ë r t e s ës së re t ë ambasadës kineze, njerëzit t h o n ë se po ndodh e njëjta gjë, a s h t u si e d h e me ambasadën sovjetike, — tha Linda. — Edhe a t ë h e r ë m a r r ë d h ë n i e t u prishën në p r a g të n d ë r - timit të ndërtesës së re të ambasadës sovjetike, apo jo? — P i k ë r i s h t , — t h a Ariani. — E k am dëgjuar edhe une një gjë të tillë. — Ti, Silva, the se kjo prishje është k r e j t e qetë, — t h a Linda. — Po ajo t j e t r a ishte n d r y s h e , a p o jo? — Me sovjetikët? O, atëherë gjithçka ishte gjithë nerv, e r r e z i k s h m e dhe e rende, — u përgjigj Silva, — tjetër gjë fare. — Po me jugosllavët si ishte? — Linda u pendua në 12
  11. 11. çast per pyetjen. Ideja se mos po e b ë n t e si t e p ë r të mà-dhe në moshë, që po e pyeste për diçka që k i s h t e ndo-dhur r r e t h njëzet e pesë vjet më pare, e bëri të ndiejë t ë n x e h t ë në faqe. — Po ndoshta n u k të kujtohet, — shtoi, për t ë n d r e q u r në njëfarë mënyre gafën. — J o , më kujtohet, — t h a Silva. — Madje më k u j t o ­het fare mire. — Ajo bëri një si n ë n q e s h j e me vete. — Isha nxënëse atëherë, në shkollën fillore. Më kujtohet që ishte një mëngjes i ftohtë me shi, d h e zilja për të h y - r ë në k l a s ë po vononte, megjithëse n x ë n ë s i t ishin të r r e - s h t u a r të gjithë. Pastaj drejtori doli te pragu i shkollës dhe t h a : «Fëmijë, Titua tradhtoi!» — P a k a shumë e n j ë j t a gjë si me sovjetikët, — t ha Ariani. — Edhe une a t ë h e r ë isha nxënës. Kurse ty me si-guri s'të k u j t o h e t as n j ë r a as tjetra, — iu k t h y e Lindës. — Jo, pse? — ia bëri ajo e t u r b u l l u a r . — Diçka më kujtohet për Hrushovin. — Ti a t ë h e r ë ke qenë me siguri në kopsht, — t h a Sil­va, me një buzëqeshje të përmbajtur. Linda e ndjeu këtë h e r ë që u s k u q sikur të i s h t e f a j - tore. — O, ju po më beni fare foshnjë, — t h a ajo. — Mua më kujtohet fare mire si e hoqëm p o r t r e t i n e Hrushovit nga klasa, madje dikush deshi ta shkelte me këmbë, por mësuesja i t h a se s'duhej t e p r u a r. — E mban mend apo e ke lexuar në l i b r a ? — e n g a c - moi Ariani. — Sa i keq je, — t h a Linda. — Më një mijë e nëntëqind e g j a s h t ë d h j e t ë e një ti duhet të kesh qenë s h t a t ë vjeç, — t h a Silva. Linda tundi kokën. — Diçka më tepër. — K u r s e une, p i k ë r i s h t pak kohë pas ngjarjes, u m a r - tova, — t h a Silva. — V ë r t e t ? — ia b ë r i Linda. Silva vështroi mendueshëm pas xhamave. — I s h t e t a m am fillimi i bllokadës, kur ika nga a r - keologjia dhe erdha në ndërtim. 13
  12. 12. — A t ë h e r ë e r d h ë n në n d ë r t im shumë i n x h i n i e r ë , apo jo? — tha Ariani. — Po. Ndërtimi u godit i pari prej pasojave të bllo-kadës. Silva vazhdonte të v ë s h t r o n t e në d r e j t im të xhama-ve. Të l a r g ë t a si nga një bote tjetër, të n d r i ç u a r a ftohtë, r u k u j t u a n t e a t r i a n t i k i Pasha Limanit, lënia përgjysmë e gërmimeve, ikja e saj nga arkeologjia dhe njohja me Gjergjin. Të gjithë të n j o h u r i t e tu quhen Gjergj, e ngac-monte a t ë h e r ë Ana, d u k e bërë aluzion ipër një djalë të arkeologjisë, me të cilin ajo qe s h o q ë r u a r më pare. — Domethënë a t ë h e r ë gjithçka ka q e n ë n d r y s h e , — t ha Linda. Silva bëri «po» me kokë. Ra telefoni. Linda n g r i t i dorezën, pastaj ia zgjati Sil­vas. — Të kërkojnë ty. Ndërsa Silva f liste,- Linda, duke bërë një sforcim të madh për të lënë j a s h t ë vëmendjes f jalët që t h o s h t e t j e t - r a në telefon, v ë r e n t e shprehjen e fytyrës së s a j . Asaj i p ë l q e n t e çdo gjë e Silvës, m ë n y r a si vishej, si buzëqeshte dhe sidomos si fliste. — E pra, — t h o s h t e Silva në telefon, — v ë r t e t qëlloi keq që s'është Gjergji. . . Sidoqoftë ditëlindjen do ta fes-tojmë n j ë l l o j . . . Në ç'orë t ë vini? Të t h em t ë d r e j t ë n , e d he t ë tjerëve nuk ua k am lënë t ë s a k t ë . . . Po kjo s'ka ndonjë r e n d a s i . . . Ju ejani r r e t h shtatës, ose si t'ju vijë më mbarë. Të gjithë j a n ë njerëz të afërm. . . Po, po, k r y e - sisht farefis. . . Mirupafshim, mire se te vini! Me të lënë dorezën e telefonit, Silva u mat t ' u t h o ­s h t e a t y r e diçka, ndoshta për atë ditëlindje, p ë r të cilën porsa kishte folur, por në atë çast u h a p dera dhe h y ri shefi. Kishte njëfarë lehtësimi në fytyrë, megjithëse vështrimi i tij ishte p r a p ë t e p ë r serioz. Me s i g u r i m b l e d h ja e komunistëve k i s h t e m b a r u a r dhe, sic t h o s h t e Linda, s h p r e h j a e fytyrës së s h e f i t në r a s t e të tilla n u k i s h t e veç-se e kopjuar nga ndonjë fytyrë komunisti që p o r s a k i s h te dalë nga mbledhja dhe me t ë cilin ai qe k r y q ë z u a r në k o - 14
  13. 13. r r i d o r . Dukej sikur shefi donte të t h o s h t e diçka, por se ç'e pengonte. Ariani, që ishte i b i n d u r se shefit n u k i pël-q e n t e ta gjente a t ë në zyrën e vet, u largua qetësisht. — P ë r a t ë ishte mbledhja, — t h a shefi, pa e n g r i t ur kokën nga s h k r e s a t . — Për Kinën. — A s h t u ? — ia bëri Linda. — Me sa duket, po devijojnë. Yt shoq do të na sj elle lajme më t ë sigurta, besoj, — t h a ai, d u k e i u d r e j t u a r Sil­vas. — Kur vjen? Silva ngriti supet. — Nuk e di, — tha. — S'kam m a r r e asnjë lajm prej t i j . Ajo ishte akoma në këmbë, dhe, pa d i t u r as vetë pse, u k t h y e nga d r i t a r j a për të p a r e Sheshin -«Skenderbej»-. — Linda, — tha ajo me zë të ulët, duke e p r e k u r te supi, — shiko a t j e. Linda u kthye dhe afroi kokën te xhami. — Sa çudi, — t h a ajo. — Ç'është. — ia bëri shefi. — Diçka e çuditshme, — t h a Silva. — P a k caste p ë r p a - r a Sheshi «Skënderbej» ishte mbushur me kinezë. Tani j a n ë zhdukur të gjithë. — Sikur t'i k e t ë p ë r p i r ë dheu, — shtoi Linda. — Hm, — ia bëri shefi, — j a n ë enigmatikë. Ç'ka h e - q u r s h t e t i ynë për t ' u marrë vesh me ta. — Më mire të mos kishim pasur të bënim fare me ta, — t h a Linda. Shefi ngriti kokën. — Një fjalë goje, — tha. — Po këtu, moj vajzë, s ' ë s h të si në dashuri; më mire mos të të kisha njohur fare, e ku di une si j a n ë ato romanet e dashurisë. — N u k ju kuptova, — tha Linda, duke e v ë s h t r u a r me vëmendje. — Desha të t h em se punët midis s h t e t e v e s'janë n j ë - lloj si midis njerëzve, më do, s'të dua më, hajde të ndahemi. J a n ë gjëra të thella, r r e t h a n a objektive e tjera... — Ju kujtoni se une jam aq mendjelentë, saqë çdo 15
  14. 14. gjë në bote të më duket si m a r r ë d h ë n i ë midis një çifti? — t h a Linda, e fyer. Shefi e v ë s h t r o i gjithë habi. — Po dale n j ë h e r ë , — ia b ë r i ai, — u n e n u k t h a s h ë n jë gjë të tillë. —Ashtu e t h a t ë , — t h a ajo. S y t ë e saj s h k r e p t i në nga zemërimi. Shefi bëri një lëvizje t ë kotë me d u a r . Ai k t h e u ko­kën nga Silva, si për të k ë r k u a r n d i h m ë n e saj në k ë të n g a t ë r r e s ë , pastaj, ngaqë nuk e k u p t o i dot nëse Silva mund t ë n d ë r h y n t e për t ë s q a r u a r diçka, h a p i prapë k r ä ­het, sikur të t h o s h t e «ç'më polli». Një copë h e r ë u mor me hapjen d h e mbylljen e s i r - t a r ë v e , sic b ë n t e zakonisht k u r ishte i t u r b u l l u a r , pastaj ndezi një cigare, të cilën e shoi sakaq. — Epo, mjaft, de, — t h a gjithë zemërim, — s'e t h a s hë me qëllim, dreqi e mori. Në fund të fundit, do të më du­roni ndonjë shaka. Shef më keni. Ai u n g r i t me vrull nga karrigia, futi paketën e ciga-r e v e në xhep d h e doli. — I çuditshëm, — t h a Linda, zemërimi i së cilës qe shuar p i k ë r i s h t n g a n x e h j a e t i j . — Në v e n d që të fyhesha u n e . . . Silva buzëqeshi qetësisht. — Z b r e s im në kafe? — t h a ajo. — Mos u zemërova më s h u m ë se ç ' d u h e t ? — tha Lin­da kur po zbritnin shkallët. Silva buzëqeshi, pa e pasur mend j en a t y . Aroma që vinte nga bufeja, i kujtoi se kishte për të b ë r ë akoma di-sa blerje të fundit për ditëlindjen e vajzës. Ishte h e r a e p a r e që e festonte d i t ë l i n d j e n pa të s h o q i n dhe kjo ishte n d i e r menjëherë. Bufeja ishte në katin nën tokë, dhe shkallët që të çonin at je ishin plot me n jerez që h i p n i n apo zbritnin. I s h t e ora e zakonshme kur nëpunësit p i n i n kafe. Në qo-shen e b a n a k u t Silva pa përsëri Viktor Hilën, që po p i n ­t e një gotë konjak. F y t y r ë n e kishte të dëshpëruar. 16
  15. 15. — E gjetët zëvendësministrin? — pyeti ajo, kur u gjend përbri t i j. Viktor Hila bëri një shenjë me dore. — E gjeta, po ç'e do* — Njihuni, — e prezantoi Silva me Lindën, — një shoqja ime. Një i njohuri im. — Gëzohem, — ia bëri Viktor Hila, pa vështruar k u r r k ë n d . — Pranoni të m e r m i diçka nga une, j am tepër i mërzitur. — Po ç'keni k ë s h t u ? — t h a Silva. — Edhe në mën-gjes, kur ju pashë. .. — Më ka pjellë belaja, — t h a ai. — Në fillim e mora s i me të qeshur, po tani po më pjell. Kam që në mën-gjes që v ë r t i t em dhe askush s'më thotë asgjë të qartë. Ç'do të m e r r n i? — Po ndoshta s'ka nevojë, — t h a Silva. — Aq më t e ­për që s'jeni dhe në h u m o r . [ l — P i k ë r i s h t se s'jam në humor, mos më shtoni mër-zinë. Merrni diçka, ju lutem. E k am vërtet për kënaqësi. Linda e vështroi Silvën një grime sikur t'i thoshte «a është normal?» — Po mire, a t ë h e r ë , po m a r r im një kafe, — t h a Silva. Viktor Hila k t h e u gotën. — Më ka pjellë me n j ë kinez, — tha. — Me një kinez? — ia bëri Silva. — .Pikërisht pak më p a r e po flisnim për ta, — tha Linda, që po e vështronte gjithë k u r e s h t j e Viktor Hilën. — Me një kinez t ë . . . të. .. Oh, ç'kinez i lig, — m ë r - mëriti Viktor Hila. Linda zuri go j ën me dore, për të mos ia plasur të q e s h u r i t . Viktor Hila mori kafet nga banakierja dhe ua vuri secilës përpara. — Dje më njoftuan se j am i pezulluar. Më kuptoni, as në punë, as i pushuar, por i pezulluar, dhe gjithmonë për shkak të kinezit. K a m gjithë mëngjesin që po vërti­t em në ministri për të zgjidhur ngatërresën dhe s'po m u n d em dot. Më kuptoni? S'po mundem kurrsesi. Të g j i t h ë janë bërë si të s h u r d h ë r. 2 - 2 T j) 1T
  16. 16. — E ç'punë keni pasur ju me k i n e z i n ? — pyeti Silva, pasi rufisi filxhanin , e kafes. — Jeni g r i n d u r me t e? — Më keq, — tha Viktor Hila. — I k am s h k e l u r këm-bën. Këtë h e r ë jo v e t ëm Linda por edhe Silva qeshi me zë. — Me gjithë mend e k e n i . . .? — pyeti Silva përmes së qeshurës. — Hm, — ia bëri Viktor Hila, — k ë s h t u qesha dhe une në fjllim, kur më t h a n ë se kinezi qe a n k u a r , por ta­ni e q e s h u r a po më del për hundësh. Linda vazhdonte të qeshte akoma d h e e vuri filxha­nin te banaku që të mos i derdhej kafja. — E pastaj, ç'ndodhi? — pyeti Silva. — Ç'e pyet, — tha tjetri. — Kinezi u a n k u a se u n e e shkela me qëllim. Une n a t y r i s h t t h a s h ë se e shkela pa qëllim. Puna shkoi në Ministrine e J a s h t m e . Ambasada kineze kërkoi dënimin tim. Kur morën vesh që une s'u dënova, përsëriti protestën. Thonë s e p u n a ka s h k u a r gjer në Pékin. Kanë dërguar atje r a d i o g r a f i n e e këmbës s'è kinezit dhe p r i t e t përgjigjja që a n d e j . E kuptoni tani që i k am punët keq? — Por ndêrkaq, me sa po dëgjojmë, punët me Kinën sikur s'po shkojnë d h e aq vaj, — ia beri Linda, që i k i s h te akoma s y t ë me lot nga të qeshurit. — K ë s h t u që e d h e ju mund të shpëtoni. — Ah, i di une këto, — t h a Viktori, — mund të n d o - dhin gjithfarë gjërash. Mund të vijë d i t a që dikush të shkojë të bëjë ndonjë proçkë mu p ë r p a r a ambasadës k i ­neze, m e g j i t h a t ë këmba që shkela u n e do të kujtohet. J am ters i madh. Gjithmonë po ai, t h a me vete Silva. I vrullshëm, i papërmbajtur, tërheqës rreziqesh mbi kokën e vet, a s h tu sic e kishte n j o h u r në kohën e prishjes me sovjetikët, k ur kishin shkuar disa herë me Anën, kur ai s h t r o n t e darkat e tij të paharrueshme. — Radioskopi, radiografi e këmbës së kinezit, nota 18
  17. 17. q e v e r i t a r e , më kuptoni? — vazhdonte Viktor Hila. — Po kjo është çmenduri. Ai porositi dhe një gotë tjetër. —Kam një javë që më del gjumi h e r ë t dhe perse, — Viktor Hila uli zërin përsëri, — për një kinez të lig. Linda qeshi përsëri. — Më besoni, po bëhem si i l u a j t u r . Porsa gdhin rhëngjesi, në vend të mendoj ndonjë gjë për të qenë, t h em me vete: mbërriti valle ajo radiografi e mallkuar? Ato qeshën të dyja me zë. — Një këmbë kinezi, e radiografuar, fluturon nga një kontinent në tjetrin. Diçka makabre apo jo? Ato qeshën përsëri. —E perse i trembeni aq s h u m ë radiografisë së këm­bës? — pyeti Silva, duke e v ë s h t r u a r g j i t h ë djallëzi. — Në qoftë se e keni shkelur v e r t e t padashur, shkelja s'ka se si të ketë qenë aq e rende, kështu që r a d i o g r a f i a . .. Viktor Hila buzëqeshi, pa i n g r i t u r sytë. — Po at je është puna, që jo v e t ëm s'e kam b ë r ë pa dashje, po ia kam shkelur tamam, — t h a ai. Linda qeshi. Viktor Hila e ktheu fundin e konjakut. — Po si të mos ia shkelja, Silva, — t h a ai, — i zymtë në fytyrë. — Një muaj r r e s h t ai m a s h t r u e s më t o r t u r oi duke mos më dorëzuar disa de taie të një dokumentacio-ni. Më gënjente çdo dite, s h t y n t e afatet, prapë gënjente. prapë i s h t y n t e . Ishte një fat që n u k e mbyta fare. Ju qeshni, po ju s'keni p a s u r të bëni ndonjëherë me ndonjë kinez. Ato qeshën përsëri. Linda nuk ia h i q t e sytë fytyrës së tij të lodhur e të p a r r u a r. — Kinezi Ping, — vazhdoi Viktori, — kështu quhet ai qelbësirë. Vjen çdo mëngjes në uzinë dhe v ë r t i t et ngadalshëm- poshtë e p ë r p j e t ë me atë këmbën e tij të mallkuar, lidhur me fasho, apo me alici, apo me dreqi e di çfarë ilaçesh popullore kineze. Më kuptoni? Vërti- 19
  18. 18. t e t që t a shikojnë t ë gjithë, kushedi, mbase p r ê t t ' i n g r e - në ndonjë monument; heroi Ping i m a s a k r u a r nga ban­d i t i shqiptar Viktor Hila. Ju qeshni, po une n d ë r k aq j am i pezulluar. Më kuptoni, i pezulluar. As në qiell, as në tokë. Dhe askush s'më jep përgjigje për asgjë. Ato u ndanë më në fund prej tij dhe dolën nga bu­feja. — Sa simpatik, apo jo? — tha Linda, n d ë r s a po ngjit-n i n shkallët. Silva pohoi me kokë. — Kështu ka qenë gjithmonë, qyshse e kam njohur. P o t h u a j s e s'ka n d r y s h u a r. Në fytyrën e Lindes një gjurmë buzëqeshjeje spi-k a s t e herë më q a r t ë , herë më dobët. — Shumë simpatik, — p ë r s ë r i t i ajo s i k u r të fliste me ve t e . Kur ato hynë në zyrë, shefi akoma s'ishte kthyer. Linda mori ca m a t e r i a l e dhe doli për të s h k u a r në k o - p i s t e r i . Silva qëndroi ca caste pa lëvizur, me bërrylat m b ë s h t e t u r mbi tryezë. S'i p u n o h e j . U n g r i t , iu a f r u a d r i - t a r e s dhe një copë h e r ë vështroi p ë r j a s h t a s h e s h i n e mi-n i s t r i v e . Dite e lagësht, gri. Ajo iu afrua kaloriferit dhe v u r i dorën në të. Kaloriferi iu d u k pak i ftohtë. Vetëm k u r s im t ë mos k e t ë . Ç'është kështu, t h a ajo me vete. Nga i e r d h i kjo frazë, që Anes i pëlqente ta t h o s h t e shpesh në a t o vite të paharrueshme. Po kjo ë s h t ë budallallëk t a mendosh, tha me vete. Edhe s i k u r t ë n d o d h t e njëlloj si a t ë h e r ë , s'kishte se si të fillonte kaq shpejt. P a s t a j , dihej që kaldaja nuk punonte m i r e kohët e fundit. Dy^tri h e rë i s h t e folur për zëvendësimin e saj. Është n j ë marrëzi të mendosh kështu, t h a ajo, dhe u ul pranë në t r y e z ë n e p ü - nës. Këtë herë diçka është n d r y s h e . , . . Dhe ka k a q qetësi. Dera u h a p dhe hyri shefi. Pas tij Linda. Për çudi, f y t y r a e shefit i s h t e e çelur. Linda pyeti Silvën për diçka dhe shefi u përgjigj. Kjo do të t h o s h t e se i s h t e b ë r ë p a j t i - mi i h e s h t u r . Ai nisi të t h o s h t e diçka për k i n e z ë t dhe Sil­va tregoi pastaj ras t in e Viktor Hilës. Shefi q e s h t e a k o ma 20
  19. 19. me zë të lartë, me të qeshurën e tij të v e ç a n t ë - me ca si britma midis, kur trokiti dera dhe hyri Simon Dersha. — A mund të telefono j pak? — t h a ai. Pa e n d ë r p r e r ë të qeshurën, shefi bëri me kokë nga telefoni. Simon Dersha i u a f r u a tryezës ku ishte vënë t e ­lefoni, ngriti dorezën dhe formoi numrin. Silva me Lin­den v ë s h t r u a n n j ë r a - t j e t r ë n . Bashkë me r r o t u l l i m i n e d i s - kut të numrave e qeshura e shefit po shuhej. Më në fund a t o , ash tu si edhe herën tjetër, dëgjuan sinjalet që binin diku në skajin tjetër, në telefonin që s'e n g r i n t e askush. F y t y r a pritëse e Simon Dershës kishte po atë s h p r e h je l u m t u r i e të h a r r u a r në të. Kur e pa se dikushi s'po për-gjigjej, e uli dorezën. — E pastaj? — pyeti shefi. — Ç'bëri ai, Viktori, apo si e quajnë? Ajo shprehje e pazakontë mbi f y t y r ë n e Simon Der­shës, i cili, pasi k i s h t e u l u r dorezën e telefonit k i s h t e qën-d r u a r në këmbë, sikur po bënte një përpjekje të fundit për t ' u afruar në boten e t y r e , e pengonte Silvën të fliste lirisht. Megjithatë, duke bërë n j ë sforcim, ajo tregoi diç­ka tjetër për Viktorin dhe shefi qeshi prapë me zë. Me bisht të syrit Silva hetoi fytyrën e Simon Dershës dhe k ë t ë h e r ë i u duk se krahas përhumbjes së l u m t u r në atë fytyrë pa një vezullim ironie. Pa thënë asgjë, qetësisht, si ata që përpiqen të më-nj an oh en nga ndonjë vend midis r r ë m u j ë s , për të mos r ë n ë në sy, ai doli në çastin kur e qeshura e shefit bubu-lloi përsëri me tërë fuqinë. — Po ky, ç'ka kështu, që v ë r t i t e t në mëngjes si som­nambul? — t h a Lida. — Ç'ia vë veshin, — ia bëri shefi. "* — Vërtet e kam, — vazhdoi Linda. — M'u duk pak i ç u d i t s h ëm me atë kostum blu të e r r ë t që s'e ka veshur k u r r ë . Apo jo, Silva? Silva bëri «po» me kokë. Shefi lëshoi një psherëtimë, sic bënte zakonisht pas t ë qeshurave të mëdha, dhe pas psherëtimës së tij në z y r ë ra qetësia. . 21
  20. 20. II Rrallëherë i qe d u k u r Silvës kaq i g i a t ë o r a r i z y r t a r. Qyshse në zyrë ra qetësia dhe gjer në m b a r im të o r a r it n u k ishin veçse dy orë e gjysmë, por që asaj iu dukën si të pafundme. Nuk ishte ditëlindja e vajzës që ia k r i - j o n t e një p a d u r im të tillë, por diçka tjetër, që as ajo v e të s 'e kishte të q a r t ë . Ishte diçka që kishte lidhje n d o s h ta me bisedat për kinezët, me mungesën e Gjergjit d h e me coperà kujtimesh, që kushedi pse atë dite i vinin valë- - v a l ë . Silva kishte vënë re se në jetën e njeriut ka d i te që j a n ë të afta të ndjellin kujtime, a s h t u sic ka të tilla, që j a n ë krejtësisht mospërfillëse ndaj tyre. E sotmja ish­te një dite e llojit të pare. 22
  21. 21. Gjer në mbarim të o r a r i t shefi nuk lëvizi nga zyra, k ë s h t u që Ariani, i cili hapi një h e r ë përgjysmë derën, e mibylli përsëri pa h y r ë d h e t ë n j ë j t ë n gjë beri Simon Der­sha, që vinte, sic duket, për të telefonuar. Më në fund erdhi ora dy. Në korridor dëgjoheshin hapa, zhurma çelësash nëpër dyer dhe ca zëra të s h k u j - desur. Shefi ishte zhytur në <J°sjen e tij dhe nuk po e n g r i n t e kokën. Linda n x o r i pasqyrëzën nga canta, bëri d y - - t r i zhurma të vogla, por shefi nuk u përmend. A t ë h e rë ajo e pyeti: — Ju do të rrini akoma? — Pse? — t h a ai, pa e kuptuar mire. — Ah, paska sh'kuar o r a ? I habitur, ai nxori orën e xhepit d h e tundi k o ­kën. — Paska shkuar ora v ë r t e t . Ju shkoni, une do të r ri edhe pak, — t h a me zë të b u t e. Ato u ngritën, morën çantat dhe mbyllën s i r t a r ë t , du­ke u përpjekur të bënin sa më pak zhurmë me çelësat. — Ditën e m i r e ! — t h a Silva. — Ditën e mire, shoku shef! — tha Linda pas saj. — Ditën e mire, vajza! — u përgjigj ai, pa e n g r i t ur kokën nga dosja. — S'e ka zemrën të keqe, — t h a Linda tek po zbrit­nin shkallët. — Sigurisht, — tha Silva. — Pse, kush e t h a një gjë t ë tillë? — Askush. . . Po e kisha f jalën se, pavarësisht se bën gjëra të t i l l a . .. Silva e vështroi shoqen pa e k u p t u a r ç'donte të t h o ­s h t e . ; * — Po ja, pavarësisht se bën n u m r a të* tillë, si për shembull, qëndrimi j a s h t ë o r a r i t e ku di u n e ç'janë ca gjëra t ë tilla të panevojshme, p r a p ë s e p r a p ë s'është i keq. Silva qeshi me zë. — Epo shefat prandaj j a n ë shef a, — tha ajo, — që të kenë ca sjellje të ndryshme, ca manira. — P i k ë r i s h t , — t h a Linda. — mua më pëlqejnë kësh­tu. Nuk e di si është p ë r ty, por për mua një shef është si diçka krejt e kundërt me njeriun e afërt, si ta them, 23
  22. 22. për shembull me njeriun që dashuron. Nuk e di a u s h p r e h a qartë. Silva buzëqeshi. — Më duket se të kuptova, —«. t h a , — megjithëse jo plotësishït. Ato^ k i s h i n dalë tani nga m i n i s t r i a dhe si zakonisht e bënë një copë r r u g ë bashkë. Linda u përpoq të s h p j e - gonte dhe një herë r a p o r t i n krahasues midis p o r t r e t i t të një shefi dhe të n j ë dashnori, ashtu sic e mendonte ajo, por e ndjeu edhe vetë që u ngatërrua më keq, d h e ia piasi gazit. ; - - — Budallàllëqe, — tha. — Ti me s i g u r i mendon për telashet që ke sorite me mysafirët dhe u n e po të fias b u ­dallàllëqe. — J o , aspak, — t h a Silva. : Në të v ë r t e t ë i kishin mbetur për të bërë akoma di-sa p u n ë të fundit. I duhej të blinte për çdo r a s t e d h e ca shishe t ë t j e r a v e r ë t ë kuqe. Uji minerai g j i t h a s h t u m u nd t ë mos mjaftonte, (darka të tilla zakonisht japin një e t je më t ë madhe se ç'parashikohej). Veç kësaj, duhej p j e k ur t o r t a me molle në sobën elektrike, përveç disa d h j e t ë ra telashe të t j e r a të vogla. Si u nda me Lindën, ajo u-fut në një dyqan pijesh dhe bleu k a t ë r shishe verë «Shesh i Zi». U përpoq të gjente përafërsisht n u m r i n e të ftuarve, për të p a r a s h i - kuar se a do të mjaftonin shishet e verës që bleu, b a s h ­kë me ato që kishte në shtëpi, mirëpo kjo iu duk t e p ër e. nrùnd imshme. — Më jepni edhe dy shishe të tjera, — i t h a s h i t ë - s i l * • • , Më mire të teprojnë, se të mos mjaftojnë, tha me vete. Kurse për ujë mineral do t'i duhej të dilte edhe n jë h e r ë nga shtëpia; shishet ishin të r ë n d a dhe v ë s h t i r ë se do t'i n g r i n t e dot k ë t ë herë. Kur po kalonte përbri dyqanit të frutave të r r u g ës s ë säj, pa molle s h u m ë t ë b u k u r a në v i t r i n e dhe ndali ha-p a t . ' M e g j i t h ë s e r r j e t a i r ë n d o n t e , u k t h y e dhe hyri b r e n - dà. Shitësi, i gjatë, i hollë, me zërin e t r a s h ë g u r g u l l u es 24
  23. 23. që i n g j a n t e shumë të folurit në radio, si zakonisht nuk p u s h o n t e së foluri, ndërsa u s h ë r b e n t e klientëve. Kishte k a t ë r - p e s ë b u r r a dhe po aq gra që p r i t n i n radhën, dhe Silva u bë gati të dilte, por shitësi, që e vuri re, i t h a: — Molle si këto r r a l l ë h e r ë dalin. Rrini të m e r r n i. — J am pak vonë, — tha Silva. — Më dëgjoni mua, — nguli këmbë ai. Silva uli r r j e t ë n përtokë dhe zuri vend në radhën e grave. Në të v ë r t e t ë ajo e dëgjonte p ë r h e r ë s h i t ë s i n e mo-llëve, i cili, ash tu sic mund ta lavdërorite mallin kur e k i s h t e të mire, si sot, po a s h t u mund të thoshte" p ë r : ' t ë : «Sot mollet s'janë gjë, mos i m e r r n i më mire.» Shitësi po i peshonte mollet një b u r r i të veshür me s h u m ë sqimë. — Të lutem, a mund ta heqësh atë mollën atjë? S'më pëlqen n g j y r a e s a j , — t h a b u r r i , duke t r e g u a r me gisht peshoren. — Cilën, — pyeti shitësi, — k ë t ë? — Jo, tjetrën. Ah, pikërisht atë. Falemnderit. Prit, hiqmë, të lutem, edhe k ë t ë. Në grumbullin e njerëzve u dëgjua një m u r m u r i më e mbytur. — Më fami, — t h a b u r r i , duke iu d r e j t u a r njerëzve, — p o j am një çikë merak, mos ma vini ré. Shitësi po i zbrazte mollet në r r j e t ë . — — Si vete kinezçja? — e pyeti ai, duke k ë r k u a r në s i r t a r për t'i k t h y e r mbetjen. — Si? — ia bëri blerësi, d u k e h a p u r sytë. — Të pyeta për kinezçen, — t h a shitësi, — si vete. — Ç'janë këto pyetje? — tha tjetri, duke e pare me qortim, sikur t'i t h o s h t e : k ë t u e gjete të më bësh n j ë . p y e ­t je të tillë d h e pikërisht sot? — Më duket se i vate dem kinezçja që ka mësuar, — t h a shitësi, kur tjetri kapërceu pragun e dyqanit. — Banon këtu.afër, është nga. a t a borgjezët e vjetër, por t ë u r t ë s u a r , — vazhdoi të shpjegonte ai, d u k e i peshuar mollet n j ë gruaje. — Ka qenë p ë r k t h y e s i r u s i s h t e s, .që e. pati mësuar në burg. Kur u prishëm a t ë h e r ë me rusët, e 25
  24. 24. l a r u s i s h t e n d h e iu fut kinezçes, dhe do ti, për dy vjet i doli materie. Mirëpo ç'e d o ! Me sa po shohim, e pati puna me kinezët, kështu që dhe kinezçja s'do t'i hyjë s h u më në punë. — Eh, këta dreqër, edhe gjuhën e qukapikëve j a në gati të mësojnë, veç t ' u a dojë interesi, — t h a një plak i ngjirur. — J a , kështu, — vazhdoi shitësi, — m e r r e t burri i bo­tes me një djallo gjuhë kaq vjet dhe i v e t e dëm. Me s i g u ri i vjen të pëlcasë, apo jo? — Epo ashtu është, po t'i bësh p u n ë t me hilera, — tha plaku i ngjirur. — Ç'i duhej atij kinezçja? — Po ja, k u j t o n t e se ç'përkthime do të bëheshin, — n d ë r h y r i n j ë djalë i ri. — Epo m i r e ç'iu bë, a t ë h e r ë , — t h a p l a k u. Dy a t r e vetë qeshën. — N u k e di të tjerët, po u n e v e t ë e k a m pasur g j i t h - monë zemrën të ftohtë për këta kinezët, — tha plaku i ngjirur. — P a r t i n e e dëgjonim që na p o r o s i s t e për t ë r u a j - t u r m i q ë s i n ë me ta, po zemra, ama, s'më ngrohej që s'më ngrohej. Mbase e k am gabim, ë? — S ' e ke hiç gabim, — u hodh n j ë b u r r ë i s h k u r t ë r. — Miqësia me ta s'ishte si miqësia me sovjetikët. Ndry-she ishte ajo, më e thellë, më e v ë r t e t ë. — Ndaj dhe s'na sëmbon hiç në zemër që po p r i s h e - mi, — t h a plaku. Shitësi po h i d h t e mollet në r r j e t ë n e Silvës dhe ajo i zgjati paret. Ishte duke dalë k u r n d j e u zërin e p l a k ut t ë n g j i r u r , që tha diçka, por ajo s'i dalloi dot fjalët, v e ­t ëm dëgjoi të qeshurën e njerëzve. Sa çudi, tha me vete. Bisedohej fare hapur, në dy-qanin e mollëve, midis njerëzve p o t h u a j s e të panjohur me njëri-tjetrin. Sa ndryshe kishte qenë atëherë. S* e rende qe gjithçka. Sa dimërore. Silva shpejtoi h a p a t. Është më m i r e kështu, t h a ajo me vete. Një gjakftohtësi e tillë! Pa dyshim që është shumë më m i r e kështu, p ë r - s ë r i t i pas pak. 26
  25. 25. Ill Në mbasditen e po asaj dite, duke hapur derën e a p a r t e m e n t i t , ku zilja kishte një cope h e r ë që binte me këmbëngulje, buzëqeshja me të eilen Silva bëhej gati të p r i s t e mysafirët e pare, i mbeti në buzë. Në vend të m y - safirëve ajo pa një b u r r ë që mbante në k r a h ë një fuçi të rende, sipër së cilës dilnin degët e n j ë limoni. — Familja Gjergj Dibra? — pyeti burri. — Po, — t h a Silva akoma e h u t u a r . j*j Ah, keni s j e - llë këtë limonin për ne? 27
  26. 26. — Na e keni porositur, apo jo? Pa e bërë të gjatë, njeriu hyri b r e n d a në korridor. — Ku do ta vendosni? — p y e t i ai me njëfarë p a d u r i - mi. Dukej m e n j ë h e r ë që fuçia i s h t e e r e n d e. — Kujdes, — t h a Silva, — k ë n d e j , ju lutem, — dhe hapi derën e njërës prej dhomave. Njeriu kaloi me hapa t ë r e n d e mes për mes dhomës për të dalë në ballkon, derën e së cilës S i l v a porsa e k i ­s h t e hapur. — Vendoseni si të mundni, — t h a ajo, — më vonë do t a rregullojmë. Njeriu e uli fucine, drejtoi t r u p i n dhe psherëtiu. Në korridor po b i n t e telefoni dhe s ' k i s h t e asnjeri që t a ngrinte. Uh, ia bëri me vete ajo, e d h e ky limon na du­hej të vinte sot. — Një h e r ë në t r e muaj duhet ta spërkatni kundër parazitëve. Një h e r ë në gjashtë muaj t'i n d ë r r o n i dheun, — nisi të fliste njeriu, me n j ë zë monoton. — Veç kësaj, në r a s t e ngricash duhet t a mbuloni me plastmas, ndryshe mund t ë t h a h e t b r e n d a një nate. Silva dëgjonte pa e pasur mendjen a t y . Kishin mbe-t u r akoma pa u p ë r g a t i t u r sallata, pa u p r e r ë copat e rostos dhe d h j e t ë r a gjëra të t j e r a të vogla, kurse mysafi-r ë t mund t ë vinin nga çasti në çast. Veç kësaj i duhej të v i s h t e një fustan t j e t ë r për darken dhe të bënte pak t u a l e t . Ajo bëri një s h e n j ë padurimi, të cilën ai, sic duket, e kapi, sepse i t h a: — Na falni, se mbase e r d h ëm në një k o h ë të papër-shtatshme. - , S ' k a gjë! — t h a Silva. - S'ka gjë. Asaj p a p r i t u r i erdhi t u r p nga vet ja; n j e r i u e kish­t e n g r i t u r në k r a h ë për ta n g j i t u r gjer në k a t i n e t r e te n j ë fuçi aq të rende, kurse ajo bëhej nervoze me të. — Urdhëroni të m e r r n i diçka, — t h a ajo në korridor, e p u s h t u a r befas nga një ndjënjë faji. — Jo, falemnderit. 28
  27. 27. — Ju lutem, — ia bëri ajo, — mos ma prishni, sot k am datëlindjen e vajzës. — Epo m i r e , a t ë h e r ë , — t h a ai. Silva rrëmbeu njërën nga shishet e rakisë të bëra gati për d a r k e n dhe i s h t i u në një gotë. — G ë z u a r ! Edhe njëqind! — Ju falem nderit. Kur d e r a u mbyll pas shpinës së të panjohurit, Silva u kthye te t r y e z a e s h t r u a r , deshi të r r e g u l l o n t e diçka në të, por n u k bëri asgjë, veç vështroi n j ë copë h e r ë pja-t a t dhe gotat, që rrézëllinin ftohtë. Zilja e derës e nxori nga mpirja, por këtë h e r ë e njohu dorën e së bijës. — Brikena, ç'u b ë r e ? — i tha. — Po k i s h t e shumë njerëz në dyqan, marna, — t ha vajza, duke n x j e r r ë nga çanta shishet me ujë minerai. —Të k e q e n marni, a mund ta bësh ti sallatën dhe ta presësh roston, sa të bëj une n j ë dush dhe të ndërrohem? Më duket se mbaj erë gjellë. — Mire, marna. Ndërsa zhvishej në banjë, asaj iu duk se ishte mbu-s h u r pak më tepër se ç'duhet në ijet dhe një copë h e rë qëndroi m e n d u e s h ëm p ë r p a r a pasqyrës, sikur t ë h a r r o n - t e perse gjendej atje. Pastaj, që nga korridori erdhi tin-gulli i ziles së telefonit d h e Silva, s i k u r të përmendej nga gjumi, n g r i t i dorezën e dushit. Ajo e bëri dushin shpejt e shpejt, e m u n d u a r nga ideja se mysafirët mund të mbërrinin në çdo minute. Meqenëse, me përjashtim t ë dy mësueseve t ë Brikenës, të gjithë ishin njerëz të afërt, nuk k i s h t e caktuar orën dhe tani po pendohej për këtë. Në dhomën e gjumit Silva qëndroi një copë herë p a r a dollapit, pa vendosur cilin fustan të vishte. Pastaj ndjeu ftohtë dhe, pa e zgjatur më, veshi me shpejtësi një fustan ngjyrë lila, që Gjergji e pëlqente veçanërisht. Fu-stani i r r i n t e njëlloj si më p a r e dhe kjo do të t h o s h t e se dyshimi që ishte shëndoshur më s h u m ë se ç'duhej, ishte i kotë. Une n u k e kuptoj shqetësimin tend për linjën e t r u p i t , i t h o s h t e herë pas h e r e Gjergji. Ti je në a t ë mo- 39
  28. 28. s h ë që quhet mosha e lulëzimit të piote të g r u a s (Silva e d i n t e se ai ishte tepër i kujdesshëm për të p ë r d o r ur fjalën «lulëzim»- në vend të fjalës «pjekuri», gjë për të cilën ajo fshehtazi e falënderonte). Mbase u n e kam shije disi të k a p ë r c y e r , por sidoqoftë n u k e kuptoj dot se si n j ë g rua në l u l ë z im të j e t ë si s h k a r p ë. Silva buzëqeshi me vete përpara pasqyrës. Ajo e ndjeu se fustani që veshi e ndau menjëherë ditën më dysh. Kështu ndodhte gjithmonë në r a s t e t ë tilla, në d i - tëlindje apo festa të tjera. Dukej sikur r r ë m u j a e p ë r g a - t i t j e v e s'do të m e r r t e fund, por vinte p a p r i t u r një çast kur dita e telasheve ndahej prerazi nga d i t a festive. Ndërsa kopsiste jakën e fustanit, Silva e n d j e u se ky çast k i s h t e a r d h u r. Me k r e h r i n në dore ajo s'u mendua gjatë për mo­delai e flokëve. Bëri një k r e h j e që i pëlqente Gjergjit, megjithëse ai ishte larg. Por ndoshta p i k ë r i s h t ngaqë ai ishte larg dhe në udhëtim, ajo i k r e h u flokët a s h t u sic i pëlqenin atij. v*r Marni, sa e bukur je bërë, — i t h a Brikena, kur ajo doli në korridor. Silva i buzëqeshi së bijës, i hodhi n j ë sy tryezës që t a n i iu duk si diçka që s'kishte s h u m ë lidhje me të dhe, pa e d i t u r as vetë pse, u v ë r t i t n j ë copë h e r ë n ë p ë r a p a r - tament. Asaj i pëlqente gjithmonë që në o r ë n përpara ardhjes së miqve t ë ulej në ndonjë nga ndenjëset, në pri-tje. Mirëpo gabimi që kishte bërë që n u k u k i s h t e thënë o r ë n e ardhjes, po ia prishte tani k ë t ë k ë n a q ë s i. -n Marna, e p r e v a e d h e roston, do ta s h i k o s h ? — u dë-gjua zëri i së bijës nga kuzhina. Silva ishte ulur më në fund në n j ë r i n nga kolltukët e dhomës së ndenjjes, me sy gjysmë të m b y l l u r . Dita k i s h t e qenë v ë r t e t t e p ë r e lodhshme, sepse k ë t ë herë, n d r y s h e nga h e r ë t e tjera, ajo n u k k i s h t e p a s u r ndihmën e Gjergjit. Sa m i r e që b ë r a banjën, mendoi. D r i t a e m b a s - d i t e s së t e t o r i t b i n t e e përkorët mbi r a f t e t e bibliotekës, ku s t a t u j a t e vogla të vendosura pranë l i b r a v e , të gjitha k u j t i m e të kohës k u r ajo punonte në e k s p e d i t ë n arkeo^ 30
  29. 29. logjike, m e r r n i n në këtë orë, p a r a renies së muzgut, një pamje misterioze. Te dera e dTiomës, e hollë d h e e gjatë për trembë-d h j e t ë vjeçët e saj, u vizatua Brikena. — Marni, gjithçka është gati. Ti mos u shqetëso më. — Falemnderit, Brikena. Ulu tani edhe ti. Vajza u ul përballë s a j. — Ku mund të jetë t a n i babi? — tha ajo. Silva ngriti supet. — Në qiell, mbi ndonjë s h k r e t ë t i r ë , ose në ndonjë a é r o p o r t duke p r i t u r avionin tjetër. Vajza u mat të pyeste diçka tjetër, por në a t ë kohë r a zilja. — Erdhën, — tha Silva, — shko, Brikena, ta hapësh derën. Pa lëvizur nga vendi, ajo p r i t i rrëmujën e zakon-shme në korridor, të s h k a k t u a r sidomos prej fëmijëve, por prej andej s'po vinte asgjë e tillë. — Marna, — tha Brikena te pragu i derës, — të k ë r - kon një b u r r ë. . - Kush? — Nuk e di. Kur Silva u ngrit, për h a b i n ë e saj, iu duk se në s y ­t ë e së bijës kapi vetëtimthi një hije pakënaqësie. Sytë e vajzës r r ë s h q i t ë n anash porsa takuan s y t ë e s'ëmës. Ah, ja sepse, mendoi Silva, k u r hodhi s y t ë në k o r r i d o r. Te d e r a gjysmë e hapur ajo pa Arianin, me të cilin p u - nonin bashkë në ministri. Veshur me një k o s t um t ë bu-kur, që e t r e g o n t e edhe më të gjatë, ai k i s h t e q ë n d r u ar t e pragu, as jashtë, as brenda, në pritje. Që kur Brikena m e r r t e t ë d r e j t ë n t ë nervozohej për t ë njohurit e s a j , mendoi Silva me njëfarë acarimi t ë p ë r - zier me shqetësim. Ishte h e r a e pare që n d o d h t e n j ë gjë e tillë. — Më fai, Silva, që e r d h a kështu pa lajmëruar, — t h a i p o r s a a r d h u r i , — por une e r d h a vetëm për një m i ­n u t e . Më fai. — S'ka gjë, Arian, hyr brenda. 31
  30. 30. Vetëm kur ai hyri, Silva vuri re se në dore m b a n te n j ë tufë lulesh. Ndoshta Brikena qe a c a r u a r pikërisht prej tyre, mendoi ajo për një sekondë, duke e përligjur disi të bijën. — Desha të të sjell këto Iule. Vetëm kaq, — t h a ai dhe zgjati tufën. — P ë r mua? — pyeti ajo pak e h a b i t u r. — Sigurisht, — ia bëri ai dhe buzëqeshi s i k u r të t h o ­s h t e : për kë t j e t ë r? Silva vështroi me ca sy të zbrazët h e r ë lulet, h e rë n j e r i u n që i m b a n t e ato. Një copë h e r ë dora e tij mbeti e nderur, pastaj asaj iu duk se befas pesha e luleve në dorën e tij u qindfishua, u mijëfishua, d h e ajo zgjati do­r ë n si për të s h p ë t u a r tjetrin nga k a t a s t r o f a. — Dëgjo, Arian, — t h a ajo, duke v ë s h t r u a r lulet që u bënë p r a p ë të l e h t a në dorën e saj. — Ty s'duhet të të lindin iluzione ngaqë une tregohem e k u l t u r u a r dhe i pranoj lulet e tua. Nganjëherë n j e r i u s'di ç'të bëjë, — v a - zhdoi ajo me zë t ë ulët, sikur fliste me vete. — Ti n d o s h ta mendon se une s i l l em kështu me ty ngaqë l ë k u n d em për t ë p r a n u a r ose j o ndjenjën tende? Jo, Arian, une n uk lëkundem aspak. Ti ndoshta mendon se, ngaqë une nuk i kam t r e g u a r tim shoqi për ty, ti m u n d të k e s h akoma s h p r e s ë? Ai i dëgjonte fjalët e saj pa ia h e q u r sytë. Ishin të dy në korridorin e ngushtë ku nga çasti në çast mund f i a behnin të f t u a r i t. — J o , Silva, — t h a më në fund. — P e r s e të g j i t h a k ë ­to? Une thjesht të solla një tufë Iule. — Thjesht një tufë Iule? — Silva, une s ' k am a s n j ë m e n d im se ti lëkundesh p ër mua, asnjë shpresë. Dhe, me sa duket, pikërisht sepse je e t i l l ë u n e . . . të pëlqej. — Ai u gëlltit me v ë s h t i r ë s i . — Madje, në do ta dish, ndoshta do të ishte më m i r e që ti t ë silleshe me mua me ashpërsi dhe v u l g a r i t e t , f i t r e g o - j e b u r r i t . . . në m ë n y r ë që të më çlirojé edhe mua vetë prej ndjenjës sime. — Mund ta bëj edhe këtë, — t h a Silva. — Megjithëse 32
  31. 31. ë s h t ë kund ër natyrës sirne, mund ta bëj edhe këtë, në qoftë se ë s h t ë e nevojshme. Është e vetrnja f li që mund t ë bëj për ty. — E pse? — ia bëri ai me gjysmë zëri. Sytë e t i j, gjer a t ë h e r ë të ndriçuar prerazi, u mbushën gjithë pikë-llim, si të një djali të vogël. Befas asaj i erdhi keq për të. Zgjati dorën dhe i shkundi flokët në një m ë n y r ë që u habit edhe vetë. — Ik, Arian, — i tha me një zë të bute, — s'ka n e - vojë k ë s h t u . ^ Ë s h t ë më m i r e pa drame. Ajo ngriu n ë . çast brenda vetvetes. Ishte hera e d y t ë që;.gjatë kësaj dite p ë r s ë r i s t e fjalë të Anes. — Më fai edhe një herë, Silva, — tha ai me një zë t ë pasigurt. — S'besoj se gjer më sot është p r i t u r kë­s h t u ndonjë njeri që vjen të urojë për ditëlindje. Silva. n ü k arriti të hapté as gojën, se ai kishte mbyllur derën pas vêtes dhe për ca sekonda u dëgju-an hapât e tij, që zbriste me r r ë m b im shkallët. Budallë, tha ajo me vete, duke e ndier se po sku-qëj- nga t u r p i , po pse- s'the që në fillim, or budàllë. Me-gjithëse ajo, sikur ta parandiente keqkuptimin, e ki­shte pyetur për se ishin M e t dhe ai e k i s h t e saktësuar se n u k ishin aspak për ditëlindjen ê vajzës..Uh, sa tiiaf, i a bëri Silva me vetë dhe kafshöi buzën. Megjithatë s j e l l ja e tij ishte k r e j t e një te m a r r i ; hë fund të fundit s ' i s h t e normale që njeriu të sill te Iule për ditëlindjen e vajzës dhe n ë ç a s t i n e fundit f i a dhuronte ato nënës. Dhe sa keq që ishte bërë ajo... pëshpërimë e gjatë në korridor. Brikena kishte të drejtë plotësisht të men-donte diçka jo të m i r e . ' D u h e j sqaruar njëfarësoj, ma­dje qysh tani. Edhe kjo i duhej tani, pas një dite aq të lodhshme. n • • Me tufën e luleve akomà në dore, Silva u drejtua për në kuzhinë, ku ishte vajza, por në atë çast ndjeu s e nga tufa e luleve diçka ra në tokë. Ja tani edhe Ana Karenina, tha me vete, kür pa se ajo ishte një pusullë. U përkul, e n g r i t i dhe lexoi ç'ishte s h k r u a r në t ë : -«Sil- 3 - 2 33
  32. 32. vës për ditëlindjen e saj nga i p a n d r y s h u e s h m i Arian». Ky ishte vërtet kulmi. — Brikena, — t h i r r i ajo gëzueshëm, duke h y r ë në kuzhinë me lulet në njërën dore dhe pusullën në tjet-rën. — Brikena, shiko ç'budalla. Lexoje k ë t ë pusullë. Vajza, fytyra e së cilës r u a n t e të gjitha gjurmët e mërzisë, zgjati kokën te pusulla. Ajo buzëqeshi por me një buzëqeshje të përmbajtur. — E s h i k o n ç ' h u t a q ? — vazhdoi Silva me gjallëri. — Ka kujtuar se kam une ditëlindjen dhe ka sjellë Iule. Kam pare hutaqë, por jo gjer në k ë t ë shkallë. Ka dë-gjuar, sic duket, sot në zyrë, që k am përmendur në t e ­lefon fjalën «ditëlindje» dhe s'e ka v r a r ë mendjen për ç'ditëlindje bëhet fjalë. Kalama. Ndërsa fliste, Silva vuri re se vajza, në vend që t ë qeshte me të madhe nga gjithë kjo ngatërresë, buzë-qeshte si edhe më pare, në mënyrë të p ë r m b a j t u r . Atë­h e r ë Silva e kuptoi se po fliste pak si tepër, sic bëjnë zakonisht njerëzit që i mundon një ndjenjë pasigurie. Ajo ishte gati të zemërohej me Brikenën që po bëhej s h k a k t a r e e trazimit të saj, por iu k u j t u a pëshpërima e gjatë e papërligjur në korridor, dhe në njëfarë shka­llë i dha të drejtë. Ndoshta do t ë . m ë duhet f i a t h em s i është puna, mendoi. Në fund të fundit, një vajzë trembëdhjetêvjeçare mund të kuptojë se nëna e saj s'ka ndonjë faj në qoftë se dikush e pëlqen. Silva e n d ë r p r e u të folurën dhe, d u k e n d ë r r u a r to-nin e zërit, i dha Brikenës disa porosi të vogla në lidhje me tryezën e s h t r u a r , të cilat i harroi v e t ë sakaq. Ajo doli për disa caste në korridor dhe, kur u k t h y e prapë, vuri re se fytyra e së bijës ishte më e çelur. Vetëm tufën e luleve të vendosur te parvazi i dritares ajo e shikonte me një mënyrë, që Silvës iu d u k armiqësore. Ra zilja e derës dhe k ë t ë h e r ë ishin vërtet të ftu-a r i t . Ishin nëna e Silvës dhe i vëllai me të shoqen. F j a - lëpak zakonisht, pas vdekjes së Anes n ë n a qe b ë r ë k r e j - tësisht e heshtur. Mund t ë r r i n t e me orë të t ë r a në një d a r k ë apo gosti pa e hapur fare gojën, por njëkohësisht 34
  33. 33. pa bezdisur askënd me pikëllimin e vet. Ndryshe nga e zakonshmja, në zïnë e saj kishte diçka gri, që d u k e j e du-rueshme lehtë, por që në të v ë r t e t ë ishte tepër e gjerë, sepse shtrihej në një m ë n y r ë të n j ë t r a j t s h m e në të gji-t h a d i t ë t e saj. Nganjëherë, tek e shikonte a s h t u të ëmën. Silva mendon te se vetëm një zi e tillë mund të mbahej për Anën. Nëna e puthi Brikenën, i la një pako në duar, pas­taj takoi Silvën, dhe, pa t h ë n ë asgjë, shkoi e u ul në koll-t u k u n ku r r i n t e zakonisht në dhomën e ndenjjes. — Silva, a mund të të ndihmoj për ndonjë gjë, — i t h a n u s j a e vëllait. — Jo, falemnderit, — t h a Silva. — I kemi b ë r ë të gji-t h a gati me Brikenën. Ata u ulën b u r r ë e grua në kanape dhe Silva zuri vend në një ndenjëse përballë tyre. — J a s h t ë ë s h t ë shumë ftohtë, — t h a gruaja e vëllait. — V ë r t e t ? — ia bëri Silva d h e u n g r i t t ' i h i d h t e edhe një d r u tjetër sobës me qeramikë. — Gjergji kur u n i s ? — pyeti vëllai i Silvës. — P a r a katër ditësh. — Sa keq i qëlloi, — t h a e shoqja e t i j. — Ç't'i bësh? — t h a Silva. Ajo e din te që të gjithë t ë ftuarit, me p ë r j a s h t im të nënës, do ta thoshin këtë. Zilja e derës ra përsëri. Ishin dy mësueset e Brike-nës me fëmijët e t y r e dhe me paketat e d h u r a t a v e në duar. Ndërsa hiqnin palltot në korridor, ata i vazhduan p y e t j e t për nisjen e Gjergjit, si edhe keqardhjen që s'nde-nji dot në ditëlindjen e vajzës. Nuk a r r i t ë n të zinin vend, k u r r a zilja prapë, po këtë h e r ë në m ë n y r ë t ë d r u - a j t u r . — Brikena, kush është? — pyeti Silva, k u r pa se ko-r r i d o r i mbeti i qetë. — Veriana, — u përgjigj Brikena që andej. Silva brofi në këmbë. Në korridor, me faqet të sku-q u r a nga të ftohtët e b r i s h t ë , krejt e ngjashme me Anën, Veriana po h i q t e mushamanë. Silva e përqafoi me dhimbsuri mbesën e vetme, 35
  34. 34. — Teta Silva, babin do ta fami se s'mund të vinte dot, — t h a vajza. .-. - • — Ah,- sa keq! Po ti v e t ëm erdhe? — Po. Me autobus. Silva e mori për dore dhe e futi në dhomën e nde-njjes. — Mirëmbrëma! — përshëndeti vajza. m Sytë e të gjithëve e s h i k u a n me një k u r e s h t j e të p ë r - zier me mallëngjim. — Sa i ngjet së s h k r e t ë s Anë,.— t h a n j ë r a nga grate. Veriana shkoi drejt e te gjyshja, që i beri vend në kolltukun e saj dhe nisi t ' i ' p ë r k ë d h e l t e flokët butësisht. Silva u s h k ë p u t nga mysafirët dhe hyri te dhoma e Brikenës, por e harroi sakaq perse vajti atje. Ç'kam k ë ­s h t u sot? tha me vete. lu afrua dritares dhe vështroi p ë r j a s h t a njerëzit që shpejtonin në rrugë. Dritat e vit-r i n a v e s'ishin ndezur akoma. Asaj iu k u j t u a biseda për kinezçen te dyqani i mollëve d h e buzëqeshi me vete. Një copë h e r ë qëndroi e m b ë s h t e t u r te pezuli î dritares, pa menduar asgjë, gjersa u k u j t u a se i k i s h t e lënë mysaf irët v e t ëm dhe gati sa n u k u t m e r r u a nga kjo, por, duke u a f r u a r te dera e korridorit, vuri re se në dhomën e nde-njjes kishte k r i s u r muhabeti d h e askush n u k e kishte ve­ne re mungesën e saj. Me h a p a të l e h t c njo u afrua te dera e x h a m t ë e ballkonit, pas së cilës muzgu po binte lme shpejtësi. Fuçia me limonin, që i panjohuri .kishte sjellë nga kushedi ç'fidanishte, ishte aty, në mbrëmjen e saj. të pare, në një ballkon të huaj për të. Zilja e derës e shkëputi Silvën përfundimisht nga mendimet. Ishin rentrât e Gjergjit, «grigja», sic i quante ai të katër mot-r a t e tij, tri prej të cilave ishin të m a r t u a i a , kurse e k a t ë r t a s t u d i o n t e për mjekësi. Korridori u mbush me zëra, lëvizje k r a h ë s h që hiq-nin palltot dhe me rrëmujën e kalamajve me paketat e d h u r a t a v e në duar. -r- Uh, sa ftohtë është përjashta! — t h o s h t e n j ë ra nga motrat. — V ë r t e t?
  35. 35. — T e m p e r a t u r a ka r ë n ë p a p r ì t u r . Po këtu te ju ësh­t ë ngrohtë. _ Sa keq që s'u ndodh Gjergji! Nuk mund ta s h t y n ­t e? K u r r s e s i , — u përgjigj Silva. — S'ishte në dorën e t i j. — Ë s h t ë e kuptueshme, — t h a m o t r a më e re, — p a s ­t a j , me ç'tregojnë bathët, punët me Kinën janë në një pikë të t i l l ë që... — U r d h ë r o n i këndej, — t h a Silva, duke treguar d e ­r ë n e dhomës së ndenjjes. Në a p a r t a m e n t u bë p a p r i t u r ngushtë dhe gëzue-shëm. Duke kaluar nëpër korridor, Silva gati sa s'ia shkreDi të qeshurit, k u r pa gardërobën me palltot e ve­na n j ë r a mbi t i e t r ë n . Ajo mori ca xhakavento fëmijësh, që dukej sikur r r i n i n kaliboc mbi palltot dhe pardësytë e të mëdhenjve dhe i vuri mbi një divan te dhoma e_yaj-zës. Pastaj u k t h v e në kuzhinë nër t'i h e d h u r një sy t r y e - zës. që me rrezëllimin e ftohtë të luqëve dhe gotave d u - kei sikur s'kishte ndom'ë lidhje me zallahinë që po mbushte anartamentin. Ndërkaa nga dhoma e ndenjjes. nëpër korridor. te dhoma e Brikenës, kalamajtë më të vegjël kishin k r i j u a r i t i n e r a r i n e p a r e të vrapimit të t y re t ë kotë pas n j ë r i - t j e t r i t . Në dhomën e ndenjjes muhabeti k i s h t e k r i s u r në një mënyrë të tillë. saqë s'kishte asnië r r e z i k mërzitjeje. Silvën e t h i r r ë n në telefon dhe ajo u ngrit. — Mama, kur do t'i ftojmë mysafirët në tryezë? — pyeti Brikena në korridor. — Ja, tani, Brikena. Në të v ë r t e t ë Silva e n d i e n t e se i mposhtte me vësh-t i r ë s i rastet e hutimit që i s h k a k t o n t e mungesa e Gjer-giit. Kur ishte ai. giithçka ishte e sigurt dhe ajo nuk n g a t ë r r o h e j në asgjë. Kurse këte h e r ë e kishte pasur aq vështirë. — Ke të d r e j t ë , — i t h a ajo vajzës dhe i hodhi një ] 37
  36. 36. sy të fundit tryezës. Çdo gjë ishte në rregull. — Ftoji mysafirët në tryezë, Brikena. — Më vjen zor, marna. Ftoji ti. Te dera e dhomës së ndenjjes, ndërsa kalamajtë i kalonin nëpër k ë m b ë duke i n g a t ë r r u a r me duar fusta-nin, Silva t h a me zë të p ë r m b a j t u r: — Epo, urdhëroni tani. Zënia vend në t r y e z ë ishte një histori e t ë r ë , kur Silva, në vend që të kishte rolin kryesor, u t ë r h o q m ë - njanë, me shpresën se gjithçka do të rregullohej vetë. Dhe v ë r t e t çdo gjë u rregullua për b u k u r i , me p ë r j a s h - t im të kalamajve, për të cilët n u k mjaftonin vendet dhe që, veç kësaj, që në sekondat e p a r a t h y e n dy gota. Njërës prej motrave të Gjergjit i ra ndër mend të s h t r o n i n një tryezë veç për kalamajtë, dhe kjo ishte e vetmja r r u g ë e shpëtimit. Tryeza, në rregullimin e së cilës morën pjesë shumica e grave të ftuara, u vendos në dhomën e Brikenës. — Ç'Jule të b u k u r a ! Perse i keni lënë m ë n j a n ë? Silva me të bijën këmbyen një s h i k im të shpejtë. . — Epo, mire se erdhët! — t h a më në fund Silva, kur iu d u k se m y s a f i r ë t pak a s h u m ë u r r e g u l l u a n nëpër vende. Kur pas urimeve të p a r a u dëgjua më në fund zhur­ma e s h t r u a r e t h i k a v e dhe e p i r u n ë v e , gjë që t r e g o n te se idarka kishte filluar vërtet, Silva p s h e r ë t i u e lehtë- «uar. - — ^ Si në çdo darkë të gjerë, biseda filloi të bëhej e ndryshme, në pjesët e ndryshme të tryezës. H e r ë - h e rë ajo unifikohej, për t ' u conëtuar p ë r s ë r i . Në a t ë anë ku Ishin ulur vëllai i Silvës, morra e vogël e Gjergjit dhe dy nga k u n e t ë r i t po flitej për Kinën. Dalngadalë bise­da për Kinën, duke e s h t y r ë bisedën për festivalin ki-nematografik, që porsa (kishte p ë r f u n d u a r , dhe që për n j ë r ë n nga k u n a t a t e Silvës ishte n j ë gjë po aq e m r e k u - llueshme, sa ç'ishte fare pa vlerë për k u n a t ë n tjetër, u s h t r i k r e j t ë s i s h t mbi gjithë t r y e z ë n e darkës. Kunetë­r i t e Silvës, si edhe vëllai i saj, ishin të gjithë a n ê t a rë 38
  37. 37. p a r t i e dhe, veç kësaj, me sa d u k e j , nuk kishte a s n j ë u d h ë - zim për të r u a j t u r s e k i e t e lidhur me m a r r ë d h ë n i e t me Kinën. — E keni vene re se si ë s h t ë ulur rangu i delegacio-neve gjatë gjithë kësaj vjeshte? — t h a vëllai i Silvës. — E kam ndjekur me vëmendje kohët e fundit k ë t ë gjë në s h t y p , ku flitet për g j i t h f a r ë delegacionesh, të kryesua-r a që të gjitha nga zëvendës të ndryshëm: zëvendësmi-r i i s t r a , •zëvendësshefa, zëvendëskryetarë komunash. — Ishte pardje në gazetë n j ë delegacion i onkestra-ve popullore të rajoneve të Kinës Juglindore, — t h a s t u - d e n t j a e mjekësisë duke qeshur. — E nga kush k r y e s o h e j ? — pyeti vëllai i Silvës. — Nuk e v u r e ' r e nga kush kryesohej? — Jo, — u përgjigj ajo, — n u k u emenda të mbaj mend budallallëqe. — Po ta t h em une, — t h a vëllai i Silvës, — sepse « v u r a re një gjë të tillë. Delegacioni kryesohej nga zë-vendëskryeredaktori i redaksisë së përgjithshme të ad­m i n i s t r a t e s qendrore të Radio-Përhapjes. Qeshën të gjithë d h e Silva, përmes së qeshurës, t h a: — Më duket se ti, Sajmir, e t e p r o n ca. — Aspak, — t h a ai. — Të betohem, Silva, që ë s h të k r e j t ë s i s h t kështu sic t h a s h ë. — Edhe midis z y r t a r ë v e t a n ë k am vene re që kanë dalë gjithfarë zëvendësash, që s'i kemi dëgjuar ndonjë-herë, për të p r i t u r zëvendësit e tyre, — t h a njëri nga k u - n e t ë r i t e Silvës. — Po ajo është e n a t y r s h m e , — u hodh k u n a t i t j e t ë r. — Po erdhi zëvendësi, do dalë ta p r e s ë zëvendësi. — S'është aq e lehtë të gjendet se kush mund ta p r e s ë një delegacion kinez, — tha vëllai i Silvës. — Më tregoi një shok që punon në Ministrine e Jashtme, se ç ' t e l a s h e patën para ca kohe me një delegacion të fabri-kave që m e r r e n me prodhimin e distingtivave me fyty­r ë n e Mao Ce Dunit. E vranë mendjen dite me radhë për të gjetur se ç'funksionar duhej ta p r i s t e delegacio-n i n dhe, meqenëse nuk u gjet ndonjë zgjidhje më e mi- 39
  38. 38. rë, u caktua për ta p r i t u r zëvendësdrejtori i uzinës së h e k u r - n i k e l i t . Në tryezë piasi gazi. — Po prisni, — t h a vëllai i Silvës, — p u n a n u k m b a - roi me kaq. Kinezët u acaruan dhe u t h a n ë shokëve t a ­ne se prodhimi i distingtivave të Mao Ce Dunit s ' ë s h të diçka k r e j t teknike, domethënë diçka m a t e r i a l e , si h e - k u r - n i k e l i , por një gjë më e lartë. Shokët t a n e e v r a në përsëri mendjen dhe, në pamundësi për të gjetur ndo­n j ë i n s t i t u t i o n tjetër më të ngjashëm, vendosën që d a r ­ken e përcjelljes ta jepte n ë n d r e j t o r i i Bankës së S h t e - t i t , që m e r r e t me s h t y p j e n e monedhës. Në t r y e z ë piasi përsëri gazi. — Dhe kinezët n u k u fyen? — tha studèntja e mje- Kësisë. — Nuk i dhanë ndonjë k u p t im simbolik kësaj gjet-j e j e : fytyra e Mao Ce Dunit, monedha... -, ; — S'e di, — t h a vëllai i Silvës. — Ndoshta j a n ë f y er Nuk e k am t a k u a r më a t ë shokun e m i n i s t r i s ë. Silva, e lumtur që t r y e z a ishte g j i t h ë gjallëri, u leh-tësua përfundimisht. Darka qysh tani mund të quhej plotësisht e suksesshme. — Akoma më komike janë formulimet që jep kohët e fundit s h t y p i kinez për ndonjë pritje, apo banket midis dy palëve, — vazhdoi vëllai i Silvës. — Nuk s h k r u a j në më «pritja kaloi në një atmosfere miqësore», por «gjatë p r i t j e s delegatët e të dy palëve i buzëqeshën n j ë r i - t j e t - rit». Mbi t r y e z ë kaloi një vale e re të q e s h u r i. — P o r ndërkaq vaporët e tyre lëvizin gjithmonë e më ngadalë drejt Durrësit, — t h a n j ë n g a k u n e t ë r i t e Sil­vës, që n u k k i s h t e folur gjer a t ë h e r ë . — Në h i d r o c e n t r a - l in e Fierzës nuk kanë m b ë r r i t u r një p j e s ë e m a k i n e r i - ve. si dhe t u r b i n â t . Po a s h t u në Metalurgjikun e Elbasa-nit. : -r Për të të plasur s h p i r t i n me z v a r r i t j e kinezët ja­në të vetmit, — t h a s t u d è n t j a e mjekësisë, — a t j e ku bëj une stazhin, janë nja t r e kinezë që m e r r e n me pajisjen e një. laboratori. Veç të mos kesh punë me ta.
  39. 39. — E gjithë kjo zvarritje nuk bëhet kot, ka një që­l l im të studiuar. " • — Natyrisht. Silvës i erdhi n d ë r mend historia e këmbës së s h k e ­l u r të kinezit dhe u m a t ta tregonte, por u përmbajt në çast ngaqë biseda po m e r r t e një n g j y r ë serioze. Dikush t h o s h t e se vërtet m a r r ë d h ë n i e t me Kinën kishin një fa­r e acarimi kohët e fundit, por s'duhej h a r r u a r se e rijëj-t a gjë kishte ndodhur gjatë revolucionit k u l t u r o r . Mun­det që edhe tani kjo të ishte diçka e p ë r k o h s h m e dhe r e ­te e zeza të kalonin përsëri. Tjetri i përgjigjej se këtë h e r ë çështja ishte më serioze dhe kriza nuk do të k a - përcehej kaq lehtë. Ndërkaq i pari i k u j t o n t e se, n d r y - she nga marrëdhëniet, me sovjetikët, që u t r o n d i t ë n një-h e r ë e përgjithmonë, m a r r ë d h ë n i e t me Kinën të tilla ka-në qenë përherë, plot rezerva, kështu që edhe kriza e fundit s'ishte ndonjë çudi. Në të v ë r t e t ë , m a r r ë d h ë n i e të tilla, që duket sikur do të prishen nga çasti në çast, që-llojnë që janë nga më të qëndrueshmet, shtoi ai. Sikur s'më besohet, u përgjigj tjetri. i — Të jetë për mua. sikur një orë e më p a r e të s h k ë - p u t e s h im nga ata kinezët, mire do të bënim, — t h a m o t - ra e vogël e Gjergjit. — Më janë m ë r z i t u r ato f y t y r a t e t y r e hipokrite. — S'është punë fytyrash, — tha vëllai i Silvës. — Edhe fytyrat lozin roi, — ia priti ajo. — Thonë se të gjitha këto ndodhën ngaqë Mao Ce Duni është sëmurë rende, — tha n j ë r a nga m o t r a t e Gjer­gjit. — Edhe për sërnundjen e tij ka vite që flitet. — Bile është folur disa h e r ë se Mao Ce Duni ka ko-hë që ka vdekur dhe e gjithë kjo s'është gjë t j e t ë r . veçse lufta për pushtet që bëjnë dy sositë e t i j , — t h a vëllai i Silvës. ' i ' - • i* ' — Çdo gjë mund të ndodhë atje. Vend i mistereve. Silva u ngrit për të s e r v i r u r ëmbëlsirën. Kur ajo, e ndihmuar nga Brikena, solli tortën me molle bashkë me p j a t a t e vogla, biseda në tryezë kishte n d ë r r u a r. 41
  40. 40. — E mrekullueshme, — t h a njëra nga kunatat, d u ­ke provuar t o r t ë n. Biseda u copëzua përsëri për të mos u n j ë j ë s u a r më. Pas ëmbëlsirës Silva solli frutat dhe pas t y r e vuri mbi s t u f e xhezvet e kafes. Sa m i r e që gjithçka kishte shku-a r në rregull. Do të donte f i a tregonte Gjergjit gjith­çka, por befas iu k u j t u a se s'dinte asnjë a d r e s ë ku mund f i d r e j t o h e j . Dinte v e t ëm që a i ndodhej në Kinë dhe a s - gjë tjetër. Ky mendim e bëri fi shuhej buzëqeshja që nuk i ishte n d a r ë gjatë gjithë darkës fytyrës së saj. 42
  41. 41. IV Silvës i doli gjumi papritur. Njëherë ajo kujtoi se k i s h t e gdhirë, por pastaj vuri re se d r i t a r j a qe ndriçuar prej hënës. Ishte një ndriçim i akullt, i n j ë t r a j t s h ë m. Brr, sa ftohtë, t h a ajo me vete d h e e kuptoi se i s h t e p i ­k ë r i s h t të ftohtët që e kishte zgjuar. Zgjati dorën te ko-modina, gjeti sustën e a b a z h u r i t dhe ndezi dritën. Ora i s h t e katër e çerek. Disa caste qëndroi pa lëvizur, me s y t ë në tavanin e dhomës, pa asnjë mendim. Pastaj për­sëri ndjeu ftohtë. Xhamat e dhomës kishin zënë avull. 43
  42. 42. J a s h t ë duhej të ishte ngricë. Asaj i shkoi mendja te B r i ­kena dhe Veriana që flinin të dyja në dhomën tjetër. Mos valle ishin z b u l u a r? U ngrit pa e b ë r ë të gjatë, hodhi një triko k r a h ë ve dhe doli me kujdes në korridor. Dera e dhomës së t y re i s h t e përgjysmë e h a p u r . Silva e shtyu me kujdes dhe h y r i . Nën ndriçimin e kaltëremë që vinte n g a jashtë, Silva dalloi flokët e të dyjave, të përziera mbi të n j ë j - t i n jastëk. Gjatë natës, sic duket nga të ftohtët, Veria­na kishte ikur nga divani ku i kishte s h t r u a r Silva dhe i s h t e futur në k r e v a t i n e Brikenës. Silva buzëqeshi me vete, u afrua dhe, ndërsa ndenji në këmbë të shikonte f y t y r a t e qeta të vajzave, iu kujtua t h ë n i a e nënës s ev n u k duhet ta vështrosh k u r r ë njeriun që fie. Ajo u r r e - gulloi mbulesën te supet, pastaj mori një nga k u v e r t at e lena sipër divanit bosh dhe ua hodhi me kujdes. Silva doli me hapa të lehtë në korridor, por, në vend që të shkonte në dhomën e gjumit, diçka e s h t y u të kthehej e t'i h i d h t e një sy vendit ku i s h t e n g r ë n ë d a r - ka. Nën d r i t ë n e llambës elektrike që iu duk, si zakonisht n a t ë n , më e forte, ajo vështroi tryezën, ashtu sic k i s h te m b e t ur pas mbarimit të darkës. Pjatancat, pjatat e go-t a t ishin të gjitha aty, disa të zbrazura, disa akoma jo, a s h t u sic i kishin lënë të f t u a r i t në çastin e fundit, për­p a r a se të shkonin për t ë p i r e kafen në dhomën e n d e n j ­jes. Silva vështroi një copë herë tryezën, sikur të për-piqej të s u i t e ndër mend se ku ishin ulur mysafirët. Dar-ka iu duk disi e largët. Megjithëse s'ishte aspak e për-gjumur, e ndjeu se s'ishte e aftë të përqendrohej në a s - gjë. Duke v ë s h t r u a r pjatat dhe gotat, i k u j t o h e s h i n co-pa bisedash të n d ë r p r e r a prej shakave d h e të qeshura-ve, që e kishin përshkuar tejembanë a t ë masë fajance dhe a t ë qelquri, Pjesa më e madhe e bisedave dhe p i k ë ­r i s h t ato ku e q e s h u r a ndoshta ishte h e r ë - h e r ë maska e j a s h t m e e njcfarë preokupimi, ishin bërë për Kinën... S'besoj se acari do të jetë kalimtar, si në revolucionin k u l t u r o r . Ndihet m e n j ë h e r ë që tani është t j e t ë r gjë... Ki-na sidoqoftë është një mister... Doni të kuptoni politi- 44
  43. 43. kën e Kinës? ka thënë njëherë Çu En Lai. Shkoni në teatrin e Pekinit... Po ai ë s h t ë plot simbole të pazbër-thyeshme, majmunë, gjarpërinj... Silva nisi të hiqte pjatat e gotat, sikur të donte që bashkë me to të hiqte m b e t u r i n a t e a t y r e bisedave. Për një kohë të shkurtër ajo e zbrazi një pjesë t ë tryezës. Ki­shin rnbetur vetëm pjatartcat e frutave, ca tavlla ciga-r e s h d h e shishet boshe të ujit minerai. Zhurma e njohur e ujit të lavamanit ia lehtësoi disi mendimet. Pa e pasur meridjen në vend, kishte n i s u r të l a n t e pjatat, por në çast u k u j t u a se ishte marrëzi që në orën k a t ë r e gjysmë pas meshate të m e r r e j me një gjë te t i l lë dhe hoqi dore prej tyre. U kthye te tryeza, fshiu t h ë r r i m e t në pjesën e zbrazur të saj, s y t ë i shkûan te t u - f a e luleve të Arianit, të lena qysh nga mbasditja te pe-zuli i d r i t a r e s d h e zgjati dorën t'i vinte në tryezë. Mirë-po në çast iu kujtua pakënaqësia e Brikenës dhe la lulet a t y ku ishin. Silva ndjeu ftohtë dhe kopsiti trikon. Xhamat edhe k ë t u ishin të yeshur me avull. Jashtë duhet të ketë ngricë, mendoi ajo dhe befas iu kujtuan limoni i sjellë mbasdite bashkë me fjalët e njeriut të fidanishtes: në r a s t e ngricash t a mbuloni, ndryshe mund t ë t h a h e t b r e n ­da natës. Ideja se mund të dilte në ballkon në k ë t ë të ftohtë iu d u k e çmendur, megjithatë, kur shoi d r ï t ë n e k o r r i d o r i t dhe u bë gati të hynte në dhomën e gjumit, diçka ia mbajti hapat te p r a g u i saj. Sidoqoftë diçka mund të bënte. S'ishte ndonjë mundim kushedi çfarë të mbuloje një limon të vogël. Pa e bërë të gjatë, h y r i në dhomë, hapi kapakët e s i p ë rm të dollapit të r r o b a v e për t ë n x j e r r ë që andej një qese t ë madhe plastmasi që e m b a n ­t e mend sé e kishte vënë atje qysh në verë. Ja ku qen-ka, t h a Silva dhe nisi ta t ë r h i q t e , por në a t ë çast u k u j ­t u a se qesja prej plastmasi ishte mbushur me gjithfarë gjërash, nga ato që v ë s h t i r ë se hyjnë në punë, por që është e zorshme për n j e r i u n t'i hedhë. E bezdisur pak nga pengesà e paparashikuar', ajo nisi të n x i r r t e sendet njëra pas tjetrës. Kishte aty fustane dhe bluza të Brike- 45
  44. 44. nës që tani s'i bënin më, një fustan të gjerë trikotazhi që Silva e kishte mbajtur gjatë kohës së barres, ca ciantella, rrotka mëndafshi dhe shkule lesh deveje ngjy-r a - n g j y r a të t e p r u a r a nga kushedi ç'pulovra si dhe vo-gëlsira të tjera, të g j i t h a t ë buta, të këndshme dhe pakëz t ë h a r r u a r a , që të zgjonin çuditërisht mallin e jetës. Silva i zbrazi të g j i t h a drejt e mbi tapet, për t'i r r e - gulluar të nesërrnen, doli në k o r r i d o r dhe, para se të h a p t e d e r ë n e ballkonit, hodhi pallton krahëve. Në ballkon ishte vërtet shumë ftohtë. Ndriçimi i h ë - nës, i qelibartë, i t r e t u r si në një heshtje s h k r e t i e , e s h t o n ­t e e d h e më shumë f tomën. Gjethet e limonit iu dukën asaj t ë magjepsura nga ky ndriçim i dylltë, që p ë r h a p t e kudo një trullosje të pashpresë. Gati e h a b i t u r , ajo ngriti ko­kën. Ç'ishte ky qiell i frikshëm në lëmimin e t i j , që n g j a n t e si i h u a j t u r nga një univers t j e t ë r ? Ajo ndjeu d r i t h ë t i r ë në s h p i r t kur mendoi se Gjergji fluturonte ndoshta tani me avion nëpër a t ë lëmim të pabesë. Limoni do të t h a h e j sonte me siguri, po të mos k u j - t o h e s h a ta mbuloja, mendoi ajo. E vendosi me kujdes plastmasin, duke e futur si një kapuç sipër kurorës së v o - gël dhe u kënaq që qesja jo v e t ëm e mbuloi k r e j t bimën, por edhe një pjesë të fuçisë. Nën letrën plastike limoni u bë i mjegullt, si në gjysmëëndërr. Ajo u mat të ikte, por diçka përpiqej ta m b a n t e edhe disa caste në ballkon. Ishte maska e dylltë e qiellit, prej joshjes së të cilit mezi u shkëput. Kur hyri brenda dhe u fut në shtratin që akoma r u a n t e ngrohtësinë e t r u p i t të saj, e n d i e n t e se po d r i - dhej ende jo aq nga të ftohtët, sesa nga ajo zbrazëti e lemerishme. Gjumi s'e zinte që s'e zinte. P ë r h e r ë e më pa r r e g u l l i kujtoheshin fraza të t h ë n a gjatë darkës, ha-mendjet për m a r r ë d h ë n i e t e ardhshme me Kinën. Doni t a kuptoni Kinën? Shkoni në teatrin e P e k i n i t . . . Po ai është plot simbole të l l a h t a r s h m e , màjmunë, g j a r p ë r i n j . .. Silva u r r o t u l l u a në shtrat. Majmunë, g j a r p ë r i n j , përsë-r i t i me vete, duke ndier se diçka po përpiqej të q a r t ë - sohej në kujtesën e saj. Ah, po, ishte diçka që ajo e k i - 46
  45. 45. s h t e dëgjuar vite më p a r e nga goja e një të njohuri të s a j , gazetar. Ishte fjala për ca gjarpërinj që, a s h t u sic i s h e h n j e r i u në ë n d ë r r përpara një fatkeqësie, ai i kishte p a r e në kënetën e B u t r i n t i t pak kohë para prishjes me sovjetikët. Ti e kupton që une as jam, as k am qenë ku-r r ë bestyd, i kishte thënë ai, por këta gjarpërinj më k u j - toheshin vazhdimisht më pas, kur punët me Bashkimin Sovjetik m orën rrokullimën. Mirëpo e di ç'më ndodhi një dite, disa muaj më vonë pas prishjes përfundimtare me sovjetikët? Dhe gazetari i kishte t r e g u a r Silvës se si një mbrëmje feste, pikërisht mbrëmjen e festes së pare pas prishjes, k u r të g j i t h ë prisnin të shikonin fishekzja-r r ë t e porsambërritur nga Kina, për të cilët kishte dite që f lite j , a i ishte n d o d h u r në r r u g ë t a m am në kohën kur qielli u mbush prej tyre. Njerëzit kishin n g r i t u r kokat p ë r p j e t ë të gëzuar e të h a b i t u r njëkohësisht për këta fi-s h e k z j a r r ë , që duhet thënë se ishin të ndryshëm nga a t a që kishin pare, ca fishekzjarre gjithsesi të h u a j , me n j ë ngjyrë verdhame, që lëshonin tek binin ca cijatje ngjethëse, sikur t'i flitnin njëri-tjetrit, ndërsa zbritnin: ç'është kjo tokë, atje, këtu, poshtë... Dhe, sikur të mos mjaftonte kjo, pas ngjyrave të njëpasnjëshme u d u k ë n më në fund fishekzjarrët në forme gjarpërinjsh mistikë kinezë. që vareshin të fundit, bënin valavitje në e r ë , gjersa shu-heshin njëri pas t j e t r i t mbi kokat tona, duke e lënë qie-l l in krejt të zi. Njerëzit nisën të t h ë r r i t n i n «Gjarpërinj! Gjarpërinj!» dhe une, me drithmë në zemër, mendova: «ç'është kjo gjë ogurzezë? Përsëri gjarpërinj? Dhe men-do, Silva, ishte festa e p a r e që bëhej pas gjithë a t i j aca­r i të paharrueshëm. E mbështjellë me kuvertë, Silva i solli ndër mend t ë gjitha këto dhe për kushedi t ë satën herë, t h a me ve­t e : sa mire sikur Gjergji të mos ishte n i s u r për këtë udhë. Ndër mend i erdhi canta e tij e zezë, b r e n d a së ci-lës ishte dokumentacioni sekret, për hir të çuarjes së të cilit ata ndodheshin të n d a r ë këtë natë, njëri në një skaj, t j e t r i në skajin tjetër të botes. Ç'kishte valle në a t ë çan-të që Gjergji e conte mes për mes qiellit, pa e ditur as 47
  46. 46. v e t ë ç'qe n d r y r ë b r e n d a ? Sidoqoftë, sa m i r e sikur të mos qe nisur, .përsëriti a j o - m e : vete-, d h e prapë, të pështjellë bashkë, ndërsa. po e zinte-gjumi, iu rrokullisën n ë p ër mend fishekzjarrët-gjarpërinj në festen e pare pas p r i ­shjes me sovjetikët, Sheshi «Skënderbej» i mbushur plot me kinezë (a ishte e m u n d u r që ai mëngjes të i s h te aq i afërt, sa t'i përkiste dites që porsa kishte kaluar?) dhe radiografia e këmbës së kinezit, që f l u t u r o n t e n ë p ër qiej- - il P Dy-tri h e r ë i doli gjumi, por ato ishin p r a p ë a t y si t ë lidhura me fi je të padukshme me n j ë r a - t j e t r ë n , në g j y s m ë t e r r i n e dhomës, pas d r i t a r e s të së cilës po gdhin-te mëngjesi i vjeshtës, •ma iiëriosî ë n n i ß H i ß i ë g i m äff l u d b o b n *frf&i TA .i.r«t;il «p MfcWîi U J i h a n RüfeM iisënsiM .ïivl i«mj d?.udm V iU-aip 7W, ?m .«suri et ia9?.rfJif.g ë idßd ë* o s 9 r p ë f l^ .asserii »jLlMm daiflt-ioqisis ë n r i o i ë n t* -wife «ëi» ën 'H.ÜVKIBV ninëd Jil - s ip ë n ë l 9 93Îub .suoi Js>k»3l idnr iixts - f i 9 m srtG ?irrnëq-iei§ n ë a r ë ^ ïësss-ïn 'îëq ,ìf>'iioz ir. 43
  47. 47. Kush e sollt Doruntinën
  48. 48. KAPITULLI I PARE Stresi ishte ende në shtrat, k u r iu duk se dëgjoi një t r o k i t j e te porta: tang, tang, tang. Shtrëngoi faqen fort pas nënkrejses, me shpresë se do ta mbyste trokitjen, por pas pak ajo u përsërit. Kush dreqin troket që pa gdhirë, tha me vete ankueshëm duke h e d h u r mbulesën. Ndërsa zbriste shkallët, te porta t r o k i t ë n për h e r ë të t r e t ë , por t a n i , nga ritmi i goditjes së dorezës metalike, Stresi e mori me mend se kush ishte përjashta. Ai hoqi llozin e h e k u r t dhe e hapi portën me n j ë t ë tërhequr. Pyetjen «ç'dreqin ke që më zgjon që pa gdhirë?», pavarësisht se 51
  49. 49. nuk e tha, ai e kishte në s y t ë e b u h a v i t u r dhe në k r e jt pamjen e t i j. — Ka ndodhur diçka, — shpejtoi të t h o s h t e n d i h m ë - si i t i j. Stresi vazhdonte ta shikonte në n j ë m ë n y r ë pyetëse, me sytë që dukej sikur thoshin: të s h o h im nëse ajo që ka ndodhur është e tillë, saqë ti duhet të vish e të më prishësh qetësinë që me natë. Po Stresi e dinte se në r a s t e të tilla ndihmësi i tij gabonte r r a l l ë dhe, sa h e rë që ishte matur t'i shfrynte në çastin e fundit, kishte qenë i detyruar të h i q t e d o r e prej zemërimit. Tani do të dëshironte që ndihmësi i tij të kishte gabuar v ë r t e t , në mënyrë, që të mund t'i s h f r y n t e si duhej. — E çfarë? — t h a a i . m ë në fund. Vështrimi i ndihmësit rrëshqiti n j ë grime mbi sytë e shefit të t i j , pastaj, si bëri një h a p përpara, r a p o r t o i: — Zonja plakë e Vranajve dhe e bija e saj, Dormi­tina, që ka m b ë r r i t u r mbrëmë natën, në r r e t h a n a k r e j - tësisht misterioze, janë të dyja në agoni, duke dhënë s h p i r t në s h t r a t. — D o r u n t i n a ? — ia bëri Stresi h u t u e s h ë m . — Si ë s h të e mundur? Ndihmësi mori frymë i lehtësuar: t r o k i t j a e tij ishte e përligjur plotësisht. — Si është e m u n d u r ? — përsëriti Stresi dhe fërkoi sytë, si për të h e q u r që andej një m b e t u r i n ë gjumi. Në t ë v ë r t e t ë kishte fjetur shumë keq. Madje s'i kishte që- Uuar ndonjëherë që pas një shërbimi të gjatë, dyjavor, n a t a e p a r e në shtëpi të ishte kaq e mundimshme. Jo gju-më, por një a n k t h i v ë r t e t ë . — Si është e m u n d u r , — t ha për të t r e t e n here. — Ajo është m a r t u a r aq larg, sa në asnjë zi të familjes s'ka a r d h u r dot. — Pikërisht, — tha ndihmësi. — J u a t h a s h ë : ka m b ë - r r i t u r mbrémë në r r e t h a n a krejtësisht misterioze. — E pastaj? — E pra, janë të dyja të s h t r i r a në s h t r a t , në agoni. — Çudi! Ka goditje, k r i m? Ndihmësi tundi kokën. 52
  50. 50. — S'e besoj. Është më tepër një çështje tronditjeje. — Ti i pe? — Po. Flasin gati p ë r ç a r t të dyja. Nëna e pyet: kush të solli, moj vajzë? Ajo i përgjigjet: Vëllai, Kostandini. — Kostandini? Po ai ka t r e vjet që ka vdekur, bashkë me t ë r ë vëllezërit e tjerë. — P i k ë r i s h t këtë i t h o t ë e ëma, sic më treguan gratë i'qinje, që u rrinë te koka. Por vajza ngul këmbë që m b r ë - më vonë, pak kohë pas mesnate, ka ardhur pikërisht me të. — Çudi, — t h a Stresi, kurse me v e t e ia b ë r i : e t m e r r - shme. Ata qëndruan një copë h e r ë pa folur përballë njëri- - t j e t r i t , gjersa Stresi, ngaqë ndjeu ftohtë, u k u j t u a se ishte i paveshur. — P r i t m ë pak, — t h a ai dhe hyri brenda. Që brenda u dëgjua zëri i përgjumur i së shoqes që pyeste «Ç'është, Stres?» dl.e fjalët e përgfigjes së t i j, që n u k dalloheshin. Doli pas pak i veshur me uniformen è kapitenit të krahinës, e cila ia t r e g o n te edhe më të gjatë e më të ngushtë t r u p i n. — Shkojmë atje, — tha. Një copë r r u g ë e bënë pa folur. Ca fletëza trëndafili t ë bardhë të rëna p ë r p a r a një porte, iu dukën Stresit sê mund ta ndihmonin t ë k u j t o n t e një copëz ë n d r r e që, për çudi, e kishte pare midis atij gjumi të t u r b u l l t. — Ë s h t ë diçka gjithsesi e jashtëzakonshme, — tha ai. — P o t h u a j s e e pabesueshme, — ia ktheu ndihmësi. — Në fillim, të t h em të drejtën, gati sa s'të besova. — E mora me mend. Dhe në të v ë r t e t ë s'është për t 'u besuar.Është vërtet një enigmë. — Më tepër se një enigmë, — t h a Stresi. — Sa më tepër që e mendon, aq më e pakapshme të duket. — G j i t h ë puna është të gjendet se si pati mundësi t ë vinte Doruntina, — t h a ndihmësi. , - Si? .— Kyçi i énigmes është të gjendet se si erdhi Dorun­tina, rne ç'njeri, apo, më mire, me ç'mënyrë. 53
  51. 51. — Me ç'njeri, — përsëriti Stresi, — me ç ' m ë n y r ë . .. Është e qartë që ajo nuk thotë të v ë r t e t ë n. — Tri h e r ë e pyeta se si erdhi, por ajo nuk j e p te shpjegime. Diçka fshihte. — E dinte që krejt vëllezërit e saj, bashkë me Kos-tandinin, kishin v d e k u r ? — pyeti Stresi. — S'di ç'të them. Besoj se jo. — Ka mundësi të mos e dinte, — t h a Stresi. — Ajo është martuar aq larg, saqë qysh nga d i t a e dasmës nuk ka a r d h u r dot a s n j ë h e r ë në shtëpi. Kjo është h e r a e p a re që vjen, me sa di une. — Fakti që s ' e r d h i as në zinë e t m e r r s h m e të n ë n të vëllezërve, do të t h o t ë se nuk e d i n t e m y n x y r ë n , — t ha ndihmësi. — Zonja plakë ankohej shpesh që vajza u m a r - t u a aq larg dhe që në k ë t ë d i t e t ë zezë n u k i u gjet pranë. — Pyjet e Bohemisë, ku ajo është m a r t u a r , janë t e ­për larg, — t h a Stresi. — Së paku dy j a v ë r r u g ë që kën*- dej, në mos më tepër. — Në mos më tepër, — përsëriti ndihmësi. — Është pothuajse zemra e Evropës. Ndanë udhës Stresit i zunë s y t ë prapë fletëza të bardha trëndafilash, thuase një dore e p a d u k s h m e i ki­s h t e shkundur gjatë natës. — Sidoqoftë me dikë erdhi që a n d e j , — t h a ai. — Po me kë? Natyrisht që nëna, a s h t u si ne, nuk e beson atë që t h o t ë vajza, se e r d h i me të v d e k u r i n. — Po perse do ta fshihte n j e r i u n që e solli? — S'e marr dot me mend. Është tepër e n g a t ë r r u a r. Përsëri një copë r r u g ë e bënë pa folur. Ajri i vjesh-t ë s ishte i ftohtë. Ca s o r r a fluturonin ultazi duke k r o k ë - l l i t u r . Stresi i ndoqi me sy një copë h e r ë. — Do të kemi shi, — t h a ai. — K u r s o r r a t k r r o k a s in kështu, do të t h o t ë se u dhembin veshët nga afrimi i s h i u t . Ndihmësi vështroi andej, por n u k tha asgjë. — P a k . m ë p a r e diçka the për t r o n d i t j e n që ka s h k a k - t u a r agoninë e të dyjave, — t h a Stresi. — Po, — u përgjigj ndihmësi, — d u h e t të k e t ë q e në 54
  52. 52. një tronditje e madhe (ai e shmangu fjalën «e tmerr-shme », sepse shefi i kishte bërë vërejtje që e përdorte a t ë vend e pa vend). — P ë r d e r i s a s'ka dhe s'ka se si të k e t ë shenja goditjeje, sic do ta shihni edhe vetë, agoni-në e të dyjave e ka s h k a k t u a r një tronditje e pazakontë. — Mendon se nëna ka b ë r ë p a p r i t u r një zbulim të tmerrshëm? — pyeti Stresi. Ndihmësi i nguli sytë. Vetë i përdor f jalët si të ketë qejf, mendoi vetëtimthi, kurse të tjerëve ua zë në grykë. —Një zbulim i nënës? — t h a ai. — Më tepër do të b e - soja se të dyja, në të njëjtën kohë, bënë nga një zbulim t ë tmerrshëm, sic t h a t ë ju. Duke vazhduar të këmbenin mendime për t r o n d i t ­jen që nëna dhe e bija i kishin s h k a k t u a r n j ë r a - t j e t r ë s, (për shkak të punës së përditshme fjalët e Stresit dhe të ndihmësit të tij i afroheshin p ë r h e r ë e më tepër stilit të n j ë raporti hetimor), a t a të dy r i n d ë r t u a n pak a shumë skenën që mund të k i s h t e ndodhur në mesnatë. Porta e shtëpisë së vjetër kishte trokëllitur në një orë të paza-konshme dhe në pyetjen e zonjës plakë «kush është», që j a s h t ë ishte dëgjuar zëri: «Jam Doruntina». Duke ecur d r e j t portes për ta hapur, krejt e h u t u a r nga e p a p r i t u r a, pa e besuar aspak se po dëgjon zërin e vajzës së vet, plaka, s i për të hequr dyshimin, pyet «po kush të solli?». Se­pse ka t r e vjet që ajo e p r ê t vajzën t'i vijë për t ' i u gjen-dur pranë në fatkeqësi dhe vajza s'vjen e s'vjen. Që ja­s h t ë Doruntina i përgjigjet: «Më solli im velia, Kostan­dini ». Këtu plaka ka m a r r ë goditjen e pare. Ka mundësi që ajo, me gjithë tronditjen, të k e t ë pasur fuqi t'i tho­shte së bijës: Ç'flet kështu, Kostandini, bashkë me vë-llezërit, kanë t r e vjet që t r e t e n nën dhé. Tani është r a - dha e Doruntinës për t ' u t r o n d i t u r . Në qoftë se ajo k u j - ton se ka a r d h u r vërtet me Kostandinin, t r o n d i t j a është e dyfishtë: nga njëra anë, m e r r vesh se Kostandini ba­s h k ë me vëllezërit e saj kanë vdekur, nga a n a t j e t ë r , kup-ton se paska udhëtuar me një fantazmë. Ndërkaq nëna plakë gjen aq fuqi sa për të h a p u r portën, me një shpre­së të fundit se nuk i dëgjoi mire fjalët e vajzës apo që i 55
  53. 53. bënë veshët, ose që, në fund të fundit, s'ishte D o r u n t i na ajo që trokiste te porta. Të njëjtën s h p r e s ë p'ati ndoshta edhe D o r u n t i n a përjashta. Mirëpo porta u hap, ato i p ë r - s ë r i t ë n n j ë r a - t j e t r ë s po ato fjalë dhe k ë s h t u t r o n d i t j a e të dyjave erdhi e u bë vdekjeprurëse. — E megjithatë e gjithë kjo pak është e besue-shme, — t h a Sïresi. — A s h t u t h em edhe une, — tha ndihmësi, — veç një gjë ë s h t ë e v ë r t e t ë : fakti që a t o të dyja ndodhen në ago­ni, t r e g o n se diçka ka ndodhur midis t y r e. — Diçka ka ndodhur, — p ë r s ë r i t i Stresi. — N a t y r i s ht që diçka ka ndodhur, por eja merre vesh. Një r r ë f im , i t m e r r s h ëm nga a n a e së bijës, pra një zbulim po aq i t m e r r s h ëm për n ë n ë n . . . ose. . . — Ja shtëpia, — t h a ndihmësi, — n d o s h t a diçka do të m a r r im vesh. Shtëpia e madhe dhe e zymtë u shfaq që larg në mbarimin e një fushëtire. Toka e lagësht ishte plot me gjethe të verdha gjer atje. Shtëpia, që k i s h t e qenë dikur nga më të mëdhatë e më të rëndësishmet e principatës, r r e z a t o n t e tani që larg braktisjen dhe zinë. Shumica e k a n a t e v e t ë kateve të sipërme ishin të mbyllura, stre-hët vende-vende të dëmtuara dhe t r u a l l i përpara saj, me a t a d r u r ë të v j e t ë r pak të p j e r r ë t e gjithë myshk, ishte krejtësisht i s h k r e t ë. S t r e s i t iu k u j t u a varrimi i nëntë vëllezërve V r a n a j, t r e vjet më pare. Fatkeqësi kishin n d o d h u r përherë, n j ë ­r a më e r e n d e se t j e t r a dhe nganjëherë t ë tilla, s a q ë du­kej se prej kujtimit t ë t y r e mund të t ë s h p ë t o n t e v e t ëm çmenduria, por një gjëmë e tillë, n ë n t ë arkivqle djemsh nga një shtëpi brenda një jave, s'mbahej mend në asnjë brez njerëzor. Dhe gjithçka kishte ndodhur pesë javë pas dasmës m a d h ë s h t o r e t ë vajzës së vetme të shtëpisë, Do-r u n t i n ë s . Kishte sulmuar p a p r i t u r një u s h t r i normande dhe të nëntë vëllezërit qenë nisur për në luftë. Shumë vëllezër nga një familje qenë nisur p ë r h e r ë në luftëra edhe më të mëdha e më të përgjakshme. Por a s n j ë h e rë s'kishte ndodhur që të v r i t e s h i n qoftë edhe gjysma e ty­r e . Mirëpo ushtria a r m i k e paskësh qenë k ë t ë h e r ë t j e t ë r - 56

×